RVS Restauratie kademuren Oude Haven Zierikzee

Raadsvoorstel Urgentie Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Hoog, Ten behoeve van de restauratie van de kademuren van de Oude Haven en op basis van het vastgestelde amendement, is het van belang dat uw raad een besluit neemt. Restauratie kademuren Oude Haven Zierikzee 444507 25 mei 2021 Externe communicatie Openbare Werken (OW) A.M.J. van Burg Afdelingshoofd OW

Voorstel 1. Kennis te nemen van het ‘Renovatie Kademuren Oude Haven Zierikzee Second opinion rapport’ opgesteld door TU Delft d.d. 16 april 2021. 2. Kennis te nemen van de uitwerking van de aanbevelingen vanuit het eerder genoemde rapport. 3. Kennis te nemen van het advies van de onafhankelijk voorzitter van de werkgroep en het besluit van het college daaromtrent. 4. Kennis te nemen van het advies van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 5. Een besluit te nemen ten aanzien van de aanbevelingen vanuit het eerder genoemde rapport. 6. Aan de hand van de aanbevelingen en consequenties een besluit te nemen ten aanzien van het rooien van de bomen aan de Oude Haven. 7. Het college de opdracht zo spoedig mogelijk, voor het uitvoeren van de restauratie van de Oude Haven als één aaneengesloten project, te gunnen aan aannemer Leenhouts op basis van een goedgekeurd DO en verleende vergunningen.

Inleiding De afgelopen maanden hebben verschillende college- en raadsvoorstellen omtrent het dossier Oude Haven op de agenda van het college en de gemeenteraad gestaan. Gemakshalve verwijzen we voor de inhoudelijke stand van zaken ten aanzien van deze besluiten naar deze adviezen. · Zaaknummer 305307: Raadsbrief restauratie kademuren Oude Haven (d.d. 26 augustus 2020) · Zaaknummer 337186: Raadsvoorstel financiële consequenties herinrichting Oude Haven in relatie tot renovatie kademuren. · Zaaknummer 352344: Initiatiefvoorstel tot herziening besluit van 24 september 2020 over financiële consequenties herinrichting van de Oude Haven in relatie tot de renovatie kademuren. · Zaaknummer 368043: Restauratie kademuren Oude Haven. De gemeenteraad heeft in januari 2021 ingestemd met een amendement als gevolg van de beraadslagingen ten aanzien van het advies met zaaknummer 368043. Het amendement omschrijft dat de bewonerscommissie “niet overtuigd is van de noodzaak van de voorgestelde aanpak en dringen aan op een onafhankelijke second opinion door personen, die onafhankelijk, deskundig en ervaren zijn met oude kadeconstructies en bewezen sterkte”. Het amendement “voorziet in het eerst uitvoeren van een onafhankelijke second opinion en het pas daarna nemen van een besluit over de wijze van uitvoering van de restauratie van de kademuren Oude Haven”.

De opdracht aan de TU Delft is gegeven op basis van de volgende uitgangspunten, gebaseerd op het vastgestelde amendement: ·

Bij de restauratie sprake is van een duurzame oplossing (50 jaar). Pagina 1 van 6

· Tevens geldt het door de gemeenteraad vastgestelde budget voor de restauratie (inclusief subsidie) als uitgangspunt. · De uitvoering vindt plaats door twee opinieurs die tot hun oordeel komen op basis van de bestaande documenten. Nieuw onderzoek is niet aan de orde. · De door de bewonerscommissie geformuleerde vragen, als bijlage onlosmakelijk verbonden met het amendement, vormen de basis en het uitgangspunt voor de opdracht aan de TU Delft. Op basis van de meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) van onze gemeente, dienen de kademuren van de Oude Haven te Zierikzee gerestaureerd te worden. De noodzaak voor de constructieve werkzaamheden en restauratie, worden onderbouwd door verschillende onderzoeken. De aanbesteding heeft reeds plaatsgevonden middels Best Value Procurement, aannemingsbedrijf Leenhouts heeft een alternatief ontwerp ten opzichte van het zogenaamde referentie-ontwerp ingediend. De onderzoeken, rapporten en andere relevante documenten zijn aan de TU Delft ter beschikking gesteld. Dat geldt eveneens voor het definitief ontwerp (DO) van Leenhouts. Dit DO is nog niet vastgesteld omdat het aangenomen amendement door de raad, hierin een beperking oplegt.

(“ Het spreekt voor zich dat in afwachting van de onafhankelijke second opinion en het daarop gebaseerde raadsvoorstel de uitvoering van de restauratie wordt opgehouden, evenals de vergunningprocedures (waaronder begrepen de omgevingsvergunning voor de bomenkap) en afspraken met derden, zoals aannemer (waaronder begrepen de definitieve opdracht aan de aannemer) ondersteunende bureaus en aanverwante instellingen”). Inmiddels heeft de TU Delft in eerste instantie een concept rapport opgeleverd. Dit concept is zowel door de bewonerscommissie als gemeente voorzien van opmerkingen, daar waar het technische of feitelijke onvolkomendheden betreft. De TU Delft heeft op basis van deze input, een definitief rapport opgeleverd. De TU Delft is in algemene zin tevreden over de manier van voorbereiding en de gekozen oplossingen in dit project. Zij spreken zich duidelijk uit over het ontwerp van Leenhouts en kwalificeren dit als positief. De aanbevelingen hebben betrekking op de optimalisatie van de voorbereiding en uitvoering van het project. Conform het gestelde in het amendement, is dit rapport verzonden aan de griffie, voorzitter van de bewonerscommissie en ambtelijk projectmanager. Door de griffie is het rapport op de lijst ingekomen stukken (LIS) van uw raad geplaatst en heeft de portefeuillehouder een begeleidend schrijven gestuurd.

Aan de hand van het definitieve rapport heeft op 22 april 2021 een overleg plaatsgevonden met (beide heren namens de) TU Delft, onafhankelijk voorzitter de heer Geluk, bewonerscommissie, portefeuillehouder Van Burg en ambtelijke vertegenwoordiging. Belangrijk te vermelden is dat de conclusies en aanbevelingen ook in de tekst van het rapport verweven zijn. Om een goed en scherp beeld te krijgen volstaat het daarom niet om enkel het hoofdstuk 6 ‘Eindoordeel en advies’, te lezen. “Voor het herstellen en vervangen van kademuren zijn diverse oplossingen mogelijk. De kosten van deze oplossingen kunnen sterk uiteenlopen en hebben vaak ook een andere restlevensduur. In dit project spelen de eisen ten aanzien van de ontwerplevensduur van 50 jaar, de monumentale waardering en de secundaire waterkering een belangrijke rol. Hoewel er de nodige aandachtpunten zijn ten aanzien van de uitvoeringswijze van het alternatief Leenhouts B, is dit naar mening van de TU Delft een kostenefficiënte hersteloplossing die aan de door de gemeente gestelde eisen voldoet.” De aanbevelingen en het advies luiden als volgt: 1. De gemeente wordt geadviseerd om de (uitvoerings)technische en financiële consequenties van het behouden van de bomen aan de zuidzijde te onderzoeken en inzichtelijk te maken. Te denken valt aan aanpassen palenplan, schoorstand, lengte paalsegmenten, positie boormachine, et cetera. 2.

Het wordt aanbevolen om enkele extra peilbuizen te plaatsen in de ondiepe grondlagen nabij de kademuur en de fundaties van de woningen. 3. Er wordt geadviseerd om een geohydrologisch en/of bemalingsadvies op te stellen, waarbij in meer detail naar het beïnvloeden van de freatische grondwaterstand op de omgeving worden gekeken. Denk hierbij aan de fundaties van de gebouwen, maar ook aan de stabiliteit van het landhoofd van ‘t Witte bruggetje. De studie kan uitsluitsel geven over de beïnvloeding tijdens de bouw, en ook in de gerede toestand. Pagina 2 van 6

4. Het wordt aanbevolen om in het bouwteam samen met de ontwerper van de kademuren nogmaals kritisch naar de aan te houden waterstanden, grondwaterstanden, belastingen en waterbodemdieptes te kijken. Het wordt aanbevolen om daarna een ontwerp te maken zonder drainage systeem. 5. Het opstellen en onderhouden van een integraal risicodossier is zeer aan te bevelen. Naast de risico’s die reeds gesignaleerd zijn in dit project wordt aanbevolen de input van de TU Delft alsmede de risico’s genoemd in het handboek Binnenstedelijke kademuren hierbij mee te nemen. 6. Indien besloten wordt de bomen te handhaven wordt aanbevolen een boomexpert toe te voegen aan het bouwteam. Kadedeel IV (Kade gebouwd in 1949) Deze kade is voorzien van een gewapende betonnen vloer en prefab betonnen fundatiepalen. Gezien de ervaringen met deze betonnen constructie onderdelen is de kans groot dat de levensduur van deze kade ongewijzigd verlengd kan worden. De restlevensduur van betonwerk is veel beter te bepalen dan van hout. Verder is veel informatie beschikbaar over de basis geometrie van de kademuur. Geadviseerd wordt om eerst een eindige elementen berekening te maken (Plaxis), gebaseerd op opnieuw vast te stellen belastingen en waterstanden. Hierbij dient aangenomen te worden dat het betonwerk in goede staat verkeert.

Op basis van deze uitkomsten van deze berekening kan vastgesteld worden of een aanvullende inspectie nodig is om de veronderstelde goede toestand van het betonwerk te verifiëren. Een aandachtspunt is wel dat verkeersbelasting op de kademuur - vooral daar waar een bocht gemaakt wordt - nauwkeuriger gemodelleerd dient te worden. Verder dient ook de belasting door bomen meegenomen te worden. Voor deze kade adviseert de TU Delft hersteloptie 2. Mocht blijken dat deze kade alsnog gerenoveerd moet worden dan adviseert de TU Delft om voor een andere hersteloplossing te kiezen. De aangedragen hersteloplossing met schroefinjectiepalen achter de kade heeft een aantal nadelen ten opzichte van andere ontwerpoplossingen. “Een verandering in de kosten en de risico’s van het project moet worden voorbereid door de aannemer en worden getoetst door de gemeente. Daarna kan worden vastgesteld of de kosten acceptabel zijn”. Onder embargo is, op advies van de TU Delft, de gemeente in staat gesteld om de aanbevelingen met aannemer, onderaannemers en adviseurs te bespreken om zodoende de consequenties van deze aanbevelingen te kunnen definiëren ter voorbereiding op uw besluitvorming. De uitwerking van de aanbevelingen heeft plaatsgevonden door aannemer Leenhouts en DVA engineering.

Zij hebben de consequenties, voornamelijk gekwantificeerd in termen als tijd en geld, inzichtelijk gemaakt om een juiste afweging door uw raad te maken. Een toetsing van deze consequenties heeft plaatsgevonden door B.V. Ingenieursbureau M.U.C. Zij maken als adviseur namens onze gemeente deel uit van het bouwteam, wegens hun expertise ten aanzien van waterbouwkundige risicovolle projecten en de combinatie van een technisch ingewikkeld project met een heel andere discipline als het renoveren van (monumentaal) metselwerk. Beoogd resultaat Een besluit nemen op basis van verschillende beschikbare notities, adviezen en documenten en het rapport ‘Renovatie Kademuren Oude Haven Zierikzee Second opinion rapport’ opgesteld door TU Delft d.d. 16 april 2021 om zodoende te kunnen aanvangen met de restauratie van de kademuren van de Oude Haven. Argumenten 2.1 en 5.1. Op basis van het vastgestelde amendement, wordt eerst een onafhankelijke second opinion uitgevoerd en daarna neemt de gemeenteraad “een besluit over de wijze van uitvoering van de restauratie van de kademuren Oude Haven”.

Pagina 3 van 6

In het document ‘Uitwerking aanbevelingen en advies’, als bijlage toegevoegd aan dit voorstel, worden de zes aanbevelingen en het advies voor kadedeel IV vanuit het rapport van de TU Delft uitgewerkt op basis van de consequenties die hiermee samen hangen. Ter verduidelijking is een samenvatting bijgevoegd. Voor de juiste verwijzing naar de verschillende kadedelen door de TU Delft ten behoeve van het rapport gedefinieerd verwijzen wij naar de bijlage ‘Visualisatie typering en nummering kades rapport TU Delft’. De consequenties zijn door Leenhouts aannemingsbedrijf inzichtelijk gemaakt, daarbij zijn zij ondersteund door DVA engineering B.V en Fundex. Zij maken deel uit van het bouwteam Oude Haven. Om de leesbaarheid te bevorderen wordt enkel de hoofdaannemer, Leenhouts, vermeld. Op basis van de vastgestelde MJOP havens en de noodzaak van de restauratie van het rijksmonument Oude Haven, is het van groot belang een besluit te nemen. 3.1 De onafhankelijk voorzitter van de bewonerscommissie heeft op basis van het rapport van de TU Delft, een voorstel voor een advies namens het college aan de gemeenteraad ingediend. Dit voorstel wordt gesteund door de bewonerscommissie. Het advies is gebaseerd op de aanbevelingen vanuit het rapport van de TU Delft maar de onafhankelijk voorzitter heeft ook aanbevelingen toegevoegd die niet afkomstig zijn uit de second opinion.

Het amendement omschrijft dat “Het voor zich spreekt dat het uiteraard van belang is dat het college van burgemeester en wethouders na ontvangst van de onafhankelijke second opinion opnieuw in overleg treedt met werkgroep Oude Haven en na dit overleg de gemeenteraad een nieuw voorstel doet over de uitvoering van de restauratie”. Op 17 mei 2021 heeft daarom een overleg plaatsgevonden van de werkgroep waar het advies namens de onafhankelijk voorzitter en bewonerscommissie inhoudelijk is besproken. Het college heeft een besluit genomen ten aanzien van de additionele aanbevelingen namens de onafhankelijk voorzitter van de werkgroep. Ten aanzien van de aanbevelingen uit het rapport van de TU Delft is aangegeven dat op basis van vastgesteld beleid, uitgangspunten, wettelijke kaders, financiële consequenties en dergelijke, het rapport en de uitwerking van de aanbevelingen, door middel van een raadsvoorstel wordt aangeboden ter behandeling door de gemeenteraad. Dat geldt ook voor de aanbevelingen van de TU Delft ten aanzien van het behoud dan wel het rooien van de bomen. Uw raad heeft aangegeven een besluit te willen nemen over het rooien van de bomen, wegens de vaststelling van het initiatiefvoorstel, is dat nog steeds het uitgangspunt.

In de bijlage zijn het advies namens de onafhankelijk voorzitter en de brief die namens het college aan de hand van het besluit van het college is verzonden, toegevoegd. Het besluit houdt in dat een procesmanager wordt toegevoegd aan het bouwteam. Deze procesmanager werkt samen met de projectmanager en is verantwoordelijk voor het begeleiden van het bouwteam en het monitoren van de voortgang en risico’s. Leidend zijn de uitgangspunten als budget, tijd en kwaliteit. Tevens de risico’s van dit project waaronder de risico’s voor de nabij gelegen belendingen. Bij projecten in de openbare ruimte, met een grote impact voor inwoners, ondernemers en bezoekers, wordt door onze gemeente tijdens de periode van uitvoering, een omgevingsmanager toegevoegd aan het team. Voor het project Oude Haven is dat ook het geval. De omgevingsmanager houdt de relatie met de omgeving en de stakeholders in balans gedurende het project. De omgevingsmanager is verantwoordelijk voor het contact met de omgeving. 4.1 De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft het rapport van de TU Delft ontvangen en hen is gevraagd om onze gemeente van advies te voorzien. Formeel heeft de RCE enkel in dat kader geen adviestaak maar omdat het rapport, de aanbevelingen en uw besluit kan leiden tot een aangepast plan, kan er wel sprake zijn van een formele adviestaak.

De RCE omschrijft duidelijk dat zij primair vanuit het rijksmonument spreken. Zij gaan niet inhoudelijk in op de adviezen van de TU Delft maar enkel op de gevolgen van de keuzes voor het monument. Het advies van de RCE luidt:

Pagina 4 van 6

“Behoud rij bomen aan de zuidzijde Volgens de rapportage van de TU Delft kunnen bij kadedeel III de bomen behouden worden wanneer er gekozen wordt voor een alternatieve uitvoering. Voor kadedeel IV is behoud van bomen ook mogelijk wanneer er geen herstel noodzakelijk blijkt of een andere methode gekozen wordt. Bij kadedeel III zou er, door het in secties aanbrengen van buispalen, een mogelijkheid zijn om de bomen te behouden. Wel wordt in de rapportage de kanttekening gemaakt dat er constructieve aanpassingen nodig zijn. Er is nog geen uitwerking van deze constructieve aanpassingen. Dit zal in het projectteam moeten worden uitgevoerd. Belangrijk is hier te beoordelen of de gekozen diameter en het aantal palen nog voldoet. Het verhogen van het aantal palen of het vergroten van de diameter van de paal kan leiden tot een te grote aantasting van het rijksmonument. Hiernaast wijzen wij u ook graag op het kennisadvies omtrent de bomenkap. Hierin is uitgewerkt dat het vanuit cultuurhistorische waarden belangrijk is de bomenrijen als gehele aanleg te bekijken. Niet per individuele boom of kadedeel. De haven was tot en met de 17e eeuw kaal van bomen. Pas na verplaatsing van de havenfunctie naar de ‘nieuwe haven’ werd dit deel van Zierikzee verfraaid. Kenmerkend voor deze aanplant is een rijvormige aanplant met bomen van gelijke vorm en hoogte.

Wanneer slechts een deel van één zijde gekapt wordt raakt het historische beeld nog verder aangetast.”

Kanttekeningen 6.1 Geen besluit nemen omtrent de aanbevelingen ofwel het rooien van de bomen ofwel dat besluit uitstellen heeft direct gevolgen voor de restauratiewerkzaamheden van de Oude Haven. Op basis van de aangeboden werkwijze door Leenhouts is het technisch niet mogelijk om eerst de noordzijde en dan de zuidzijde van de Oude Haven te restaureren. Dit komt omdat het waterpeil in de haven alleen voor een langere tijd verlaagd kan worden als de gehele versterkende constructieve werkzaamheden zijn uitgevoerd. Alle palen moeten dus worden aangebracht alvorens de aannemer kan starten met restaureren. Daarvoor zal het waterpeil in de haven naar minimaal worden gebracht. Wanneer de kap van de bomen aan de noord- en of zuidzijde van de Oude Haven niet kan plaatsvinden kan de aannemer starten met de werkzaamheden ten behoeve van de Tubexpalen aan de noordzijde tot aan de kop van de Oude Haven (Kraanplein) ter hoogte van de bestaande boom. Daarna dient de aannemer te stoppen met de werkzaamheden omdat men de werkzaamheden aan de zuidzijde niet kan uitvoeren in combinatie met de bestaande bomenrij. Zodra op een later moment alsnog een vergunning wordt verleend voor het rooien van de bomen aan de zuidzijde van de Oude Haven, kunnen deze werkzaamheden later starten.

Daarbij is het van groot belang zich te realiseren dat de werkzaamheden in het vierde kwartaal 2022 gereed dienen te zijn op basis van de subsidievoorwaarden. Er dient een aangepaste planning en een verzoek tot uitstel worden overlegd aan de RCE waar een besluit op volgt. Dat is pas mogelijk nadat de planning definitief is. Dit is een groot risico. Bovendien heeft de aannemer op ons verzoek een raming gemaakt wat het stoppen en doorschuiven van de werkzaamheden betekent voor prijsstijgingen. Het betreft hier een bedrag van minimaal € 285.000 ex. BTW. We benadrukken dat het hier enkel prijsstijgingen betreft voor dezelfde werkzaamheden en dat in dit bedrag nog geen rekening is gehouden met eventuele andere kosten. Tevens zal de bestrating aan de noordzijde en op een deel van de kop van de Oude Haven (Kraanplein) open blijven liggen tot de aannemer weer kan starten. De deksloven en hekwerken op de kademuren zijn dan reeds gedemonteerd en elders opgeslagen omdat deze verwijderd moeten worden voor de constructiewerkzaamheden. Gedurende de gehele periode van ‘stilstand’ dienen er daarom bouwhekken rond de Oude Haven te blijven staan. 7.1 Wegens de onduidelijkheid wanneer de aannemer kan starten met de werkzaamheden in 2021, is op dit moment niet bekend met welke meerkosten rekening gehouden moet worden. Dat is een groot financieel risico.

De aannemer mag op basis van de gunningscriteria verwachten te kunnen starten wanneer er sprake is van een verleende vergunning en een goedgekeurd DO. Echter, de gunning kan op dit moment niet plaatsvinden Pagina 5 van 6

omdat de uitvoeringsmethodiek van Leenhouts onlosmakelijk verbonden is met het noodzakelijk rooien van de bomen aan de zuidzijde van de Oude Haven. We zijn hierin afhankelijk van een besluit van de gemeenteraad. Zonder volledige gunning en dus planning, is Leenhouts niet in staat om de vereiste onderaannemers contractueel vast te leggen voor dit project en zijn wij als gemeente straks afhankelijk van de planning van derden. Dit brengt (grote) financiële risico’s met zich mee. Hierdoor is op dit moment onvoldoende tot niet inzichtelijk tot welke meerkosten dit leidt in dit project op basis van het aangeboden ontwerp. Bij de definitieve gunning aan Leenhouts, na uw besluit, kunnen wij u pas inhoudelijk op de hoogte brengen met betrekking tot de financiële gevolgen. Wij wijzen er met klem op, dat het melden van overschrijdingen in de vorm van meerkosten, zeer reëel en aannemelijk wordt geacht. Inmiddels zijn ook grote prijsstijgingen van bouwmaterialen te verwachten, als gevolg van de huidige marktontwikkeling. De financiële gevolgen van de aanbevelingen en het advies kadedeel IV hebben wij in een ander document inzichtelijk gemaakt (zie bijlage). Communicatie Niet van toepassing. Uitvoering Uitvoering van dit project is afhankelijk van uw besluit.

Bijlagen Concept voorstel na TU dd 17 mei 2021 (advies de heer Geluk) 442928 Brief voorzitter werkgroep Oude Haven (442928) Uitwerking aanbevelingen en advies TU Delft (444507) Visualisatie typering en nummering kades rapport TU Delft Reactie op second opinion RCE 180521 Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland hebben op besloten, M.K. van den Heuvel

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 6 van 6