RVS Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang Zeeland 2022-2025

Raadsvoorstel Urgentie

Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Hoog, Gemeenten hebben medio 2020 ingestemd met het opstellen van de Norm voor Opdrachtgeverschap, waarin niet-vrijblijvende afspraken zijn opgenomen tussen gemeenten binnen een regio en tussen regio’s onderling. Alle regio’s leggen de samenwerkingsafspraken vast in een regiovisie. Concreet betekent dit dat elke regio voor 1 januari 2022 regionale samenwerkingsafspraken conform de Norm voor Opdrachtgeverschap heeft vast gesteld. In Zeeland hebben we het proces tot een vorming van de Norm voor Opdrachtegverschap zo zorgvuldig mogelijk bewandeld, waardoor de deadline van 1 januari 2022 voor ons niet haalbaar is gebleken. De VNG is hiervan op de hoogte en verzoekt om de regiovisie zo spoedig mogelijk en uiterlijk in februari 2022 vast te leggen. Het verzoek aan het Presidium is om het voorstel in de vergadering van januari te agenderen. Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang Zeeland 2022-2025 506649 21 december 2021 Externe communicatie Werken, Wonen en Leven (WWL) P. Schot Afdelingshoofd WWL

Voorstel 1. De aangescherpte Regiovisie Beschermd Wonen en maatschappelijke Opvang Zeeland 2022-2025 en de daarin per thema benoemde voorstellen vast te stellen.

Inleiding Dit voorstel is in regionaal verband geschreven met als doel een uniform voorstel ter besluitvorming voor te leggen aan de dertien colleges en raden. Hierdoor wijkt het voorstel op sommige punten af van onze huisstijl. Het voorstel is op onderdelen toegespitst op de consequenties voor Schouwen-Duiveland. Vanaf 1 januari 2022 wordt gestart met de doordecentralisatie van beschermd wonen. Dit betekent voor de regio Zeeland dat niet alleen de huidige centrumgemeente Vlissingen, maar alle 13 Zeeuwse gemeenten zich volledig gaan inzetten voor inwoners die in aanraking komen met beschermd wonen. Vanaf 1 januari 2023 start de financiële doordecentralisatie en verschuiven de financiële middelen en de bijbehorende verantwoordelijkheid via een ingroeipad (2023 tot en met 2032) van de centrumgemeente naar alle 13 gemeenten. De doordecentralisatie is ondersteunend aan de transformatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang, waarbij wordt uitgegaan van de visie van de Commissie Dannenberg. In deze visie staan sociale inclusie en het normaliseren van beschermd wonen en maatschappelijke opvang centraal. Het zwaartepunt verschuift van wonen in een intramurale setting naar wonen in de wijk of het dorp met ondersteuning in de vertrouwde omgeving, dicht bij huis.

Hierdoor krijgen inwoners met een psychische kwetsbaarheid of inwoners die te maken hebben gehad met (dreigende) dak- en thuisloosheid meer mogelijkheden om te werken aan hun herstel en deelname aan de samenleving. Centrumgemeente Vlissingen voert momenteel niet alleen het beschermd wonen voor de 13 Zeeuwse gemeenten uit, maar ook de maatschappelijke opvang. De financiële verantwoordelijkheid voor maatschappelijke opvang blijft vooralsnog bij de centrumgemeente. De middelen voor maatschappelijke opvang worden dan ook niet meegenomen in de doordecentralisatie. Op zijn vroegst wordt in 2026 duidelijk of maatschappelijke opvang wordt doorgedecentraliseerd naar de regiogemeenten. Een deel van de Pagina 1 van 5

structurele uitgaven maatschappelijke opvang/vrouwenopvang is in de afgelopen jaren ten laste gebracht van de rijksbijdrage beschermd wonen en het voorstel is om dit vanaf 2023 voort te zetten. Het gaat om een bedrag van circa € 1.000.000. De rijksbijdrage beschermd wonen is volgens de huidige opgave toereikend om ook deze kosten gezamenlijk te bekostigen. De 13 gemeenten nemen zo ook in financiële zin gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de inhoudelijke transformatie van de maatschappelijke opvang. Norm voor Opdrachtgeverschap Gemeenten hebben medio 2020 ingestemd met het opstellen van de Norm voor Opdrachtgeverschap, waarin niet-vrijblijvende afspraken zijn opgenomen tussen gemeenten binnen een regio (heel Zeeland) en tussen regio’s onderling. Alle regio’s leggen de samenwerkingsafspraken vast in een regiovisie. Regiovisie (2017) en Versnellingsagenda (2019) als uitgangspunt De Zeeuwse gemeenten hebben in 2017 de Regiovisie Bescherming en Opvang opgesteld, in overeenstemming met de visie van de commissie Dannenberg. Dit was een eerste stap in de transformatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Ter voorbereiding op de doordecentralisatie (die in eerste instantie voorzien was voor 2020) is in 2019 de regiovisie uitgewerkt in de Versnellingsagenda Bescherming en Opvang in Zeeland (zaak 232221).

Beide documenten vormen de basis voor de aangescherpte regiovisie die nu voor ligt, waarin een verdiepingsslag is gemaakt op regionale samenwerkingsafspraken. Monitoring, evaluatie en verantwoording De samenwerking op het gebied van beschermd wonen en maatschappelijke opvang wordt gezien als een lerende omgeving, een proces in doorontwikkeling. We willen een omgeving creëren die zich steeds en op alle niveaus aanpast aan veranderingen en vraagt om regelmatig onderhoud. De volledige transformatie en decentralisatieopgave wordt daarom gemonitord en geëvalueerd om te zien welke effecten dit heeft op korte en middellange termijn. Hierbij monitoren en evalueren we op inhoud en op de voorwaarden. In 2024 leggen we de raden een voorstel voor dat betrekking heeft op de periode na 2025. Onderzoek naar governance inkoop jeugdhulp en beschermd wonen Vanaf 2023 worden de centrumgemeentetaken van de gemeente Vlissingen gedecentraliseerd naar de individuele gemeenten. De afgelopen tijd hebben de gemeenten in het thema-overleg sociaal domein afspraken gemaakt over hoe ze deze nieuwe verantwoordelijkheden willen gaan invullen en welke eerste stappen ze hierin kunnen maken in 2022. De 'Regiovisie Beschermd Wonen Maatschappelijke opvang Zeeland 2022-2025'ligt nu ter besluitvorming voor, waarmee de inkoop van hulp voor deze kwetsbare doelgroep op Zeeuwse schaal georganiseerd wordt.

Ook de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ) vormt een belangrijke poot in de Zeeuwse samenwerking. Nu ook de ontvlechting van de inkooporganisatie jeugdhulp uit de GGD speelt, brengen we de mogelijkheden in kaart om de governance en uitvoering gezamenlijk vorm te geven. Dat onderzoek zal door een onafhankelijk, extern bureau worden uitgevoerd. Uiteraard worden de gemeenteraden bij de besluitvorming over de governancevorm en uitvoering hiervan betrokken. Beoogd resultaat Continuïteit van zorg en ondersteuning gegarandeerd Door het maken van regionale samenwerkingsafspraken blijft de continuïteit van zorg en ondersteuning voor onze inwoners gegarandeerd, kunnen we de beoogde transformatie goed vormgeven en verlagen we de administratieve last voor zorgaanbieders waardoor ze zich meer kunnen richten op de inhoud. Inwoners kunnen langer zelfstandig wonen en hebben meer regie op hun leven Het zwaartepunt verschuift van wonen met ondersteuning in een intramurale setting naar wonen in de wijk met ondersteuning in de vertrouwde omgeving, dichtbij huis. Inwoners waarvoor de stap van intramuraal naar zelfstandig wonen te groot is, of waarvoor iets extra’s nodig is om te voorkomen dat ze intramuraal moeten gaan wonen, hebben behoefte aan tussenliggende woonvormen.

Geclusterd zelfstandig wonen, intensieve begeleiding thuis met 24/7 bereikbaarheid, trainingshuizen en time-out voorzieningen zijn hier voorbeelden van. Binnen de regio zijn er al dergelijke vormen aanwezig, maar onvoldoende om de transformatie goed vorm te kunnen geven. Door stevig in te zetten op een breed scala aan woonvarianten, krijgen inwoners met een psychische kwetsbaarheid of inwoners die te maken hebben gehad met (dreigende) dak- en thuisloosheid meer mogelijkheden om te werken aan hun herstel en deelname aan de samenleving. Inwoners kunnen langer zelfstandig wonen en hebben meer regie op hun leven. Argumenten

Pagina 2 van 5

1.1 Met de aangescherpte regiovisie nemen gemeenten de verantwoordelijkheid om regionale samenwerking te verbeteren, het opdrachtgeverschap te versterken en administratieve lasten te verminderen. De transformatie is alleen verantwoord als er sprake is van een zorgvuldige overgang en krachtige regionale samenwerking. Gemeenten hebben daarom medio 2020 ingestemd met het opstellen van de Norm voor Opdrachtgeverschap, waarin niet-vrijblijvende afspraken zijn opgenomen tussen gemeenten binnen een regio (heel Zeeland) en tussen regio’s onderling. Alle regio’s leggen de samenwerkingsafspraken vast in een regiovisie. 1.2 De gemeenten bundelen hun krachten om voor alle Zeeuwse inwoners passende beschermende woonzorg te realiseren en te continueren. 1.3 De gemeenten maken financiële en taakinhoudelijke afspraken om gezamenlijk zorg te dragen voor de (transformatie)opgaven binnen beschermd wonen. Het uitgangspunt is lokaal wat kan, regionaal wat moet. Een voorbeeld is dat gemeenten zich allen committeren aan een basispakket preventie. Echter kunnen gemeenten elk accenten aanbrengen voor hun lokale situatie. Een ander voorbeeld is dat gemeenten gezamenlijk beschermd wonen inkopen en door middel van contractmanagement de transformatieopgaven in beeld brengen, stimuleren en realiseren.

1.4 De gemeenten streven ernaar dat inwoners met een psychische kwetsbaarheid zo zelfstandig mogelijk kunnen wonen en leven. Ondersteuning wordt zoveel mogelijk in de eigen omgeving geboden en sluit aan op de mogelijkheden en behoeften van de cliënt. De focus ligt op herstel en participatie. 1.5 Het zwaartepunt verschuift van wonen in een intramurale setting naar wonen in de wijk of het dorp. Daar waar er ambulante ondersteuning geboden kan worden heeft dit de voorkeur boven een verblijf in een accommodatie. De gemeenten willen hier zoveel mogelijk voor samenwerken met belangrijke partners, zoals zorgaanbieders, woningcorporaties en zorgverzekeraars. Kanttekeningen 1.1. De reserve centrumtaken blijft voorlopig bij de gemeente Vlissingen De artikel 12 inspecteur van de gemeente Vlissingen stelt zich op het standpunt dat hij (vooralsnog) de volledige zeggenschap houdt over de huidige reserve centrumtaken (dit is de reserve van cira. € 7.000.000) en eventuele stijging van de reserve tot de start van de financiële doordecentralisatie. Dit in verband met de onzekerheden en risico’s die samenhangen met de financiële doordecentralisatie Beschermd Wonen die nu nog volledig bij centrumgemeente Vlissingen liggen. Deze reservemiddelen zullen vooralsnog niet ingebracht worden bij het regiobudget in 2023.

De 13 gemeenten hebben de artikel 12 inspecteur een brief geschreven waarin zij aangeven dat we bij instemming gezamenlijk verantwoordelijkheid aanvaarden voor het volledige pakket beschermd wonen en maatschappelijke opvang en we er vanuit gaan dat alle gemeenten ook kunnen beschikken over de volledige reserve die de gemeenten hebben kunnen opbouwen. Hiervoor moeten nadere afspraken gemaakt worden over de bekostiging van maatschappelijke opvang. De financiële verantwoordelijkheid hiervoor blijft bij de centrumgemeente liggen, terwijl hierop jaarlijks een tekort is dat aangevuld wordt door het overschot op de taken beschermd wonen. Er moeten dus regionale afspraken komen voor de financiering van beide onderdelen, waarbij goed oog is voor het gezamenlijk dragen van de financiële risico’s. Ten aanzien van de nieuwe reserve die de 13 gemeenten gezamenlijk opbouwen vanaf de start van de financiële doordecentralisatie beschermd wonen en de inwerkingtreding van de nieuwe samenwerkingsafspraken (de Partnerschapsafspraken 2023-2025), stelt hij zich op het standpunt dat de 13 gemeenten gezamenlijk bepalen hoe deze gelden ingezet worden. Voorwaarde daarbij is wel dat er vooraf goede afspraken zijn gemaakt over de inzet van deze gelden en de Zeeuwse solidariteit (opvang van risico’s).

Financiën Begroting Begrotingswijziging Eenmalige lasten Structurele lasten Eenmalige baten Structurele baten Dekking

Binnen begroting Nee

Pagina 3 van 5

Uit dit voorstel vloeien niet direct financiële consequenties voort. Hoewel u in de regiovisie gevraagd wordt in te stemmen om per 2023 de te ontvangen rijksmiddelen Beschermd Wonen Schouwen-Duiveland in te brengen in één regiobudget. U stemt hiermee op voorhand in met onderbrengen van deze middelen in één regiobudget. Meer informatie over de toekenning van de middelen verwachten wij via de meicirculaire 2022. In navolging daarop zult u in 2022 een voorstel inclusief begroting ter besluitvorming voorgelegd krijgen. Achtergrondinformatie De gemeente Vlissingen is centrumgemeente en ontvangt de rijksbudgetten. De financiële middelen voor beschermd wonen worden per 2023 doorgedecentraliseerd naar de dertien gemeenten. De rijksmiddelen voor alle gemeenten worden objectief verdeeld en nemen in de eerste jaren van de decentralisatie toe in gelijke tred met de verwachte instroom van nieuwe cliënten. Bij de objectieve verdeling wordt geen rekening gehouden met waar de beschermd wonen voorzieningen zich vanuit de historische situatie bevinden. In Zeeland zijn er op dit moment nog grote verschillen in het aantal plekken voor beschermd wonen per gemeente. Tegelijkertijd verandert het budget dat de regio in zijn geheel krijgt. Deze verandering komt door de overgang van een historisch verdeelmodel naar een objectief verdeelmodel.

Het nieuwe verdeelmodel heeft voor Zeeland in totaliteit weinig financiële gevolgen: het totale budget voor beschermd wonen (bestaande uit de rijksbijdrage beschermd wonen die nog binnenkomt bij de centrumgemeente Vlissingen en de rijksbijdragen die de individuele gemeenten ontvangen) blijft vanaf de start van de financiële doordecentralisatie in 2023 nagenoeg gelijk. Het budget dat we als regio in totaliteit krijgen is hiermee naar verwachting ruim toereikend om beschermd wonen voor de regio Zeeland te kunnen bekostigen. Daarnaast is er ook voldoende ruimte om jaarlijks een deel van de structurele uitgaven voor maatschappelijk opvang/vrouwenopvang (circa €1.000.000 per jaar) vanuit dit regiobudget te bekostigen. De verschuiving van de financiële verantwoordelijkheid vereist het ontstaan van een partnerschap, het maken van bindende bestuurlijke afspraken tussen alle dertien gemeenten. De Zeeuwse gemeenten willen hun krachten bundelen en samen optrekken voor de komende jaren. We spreken af dat we in 2023 tot en met 2025 alle Zeeuwse beschermd wonen cliënten gezamenlijk bekostigen. In 2024 evalueren we de samenwerkingsafspraken en leggen we de raden een voorstel voor om vanaf 2026 de afspraken voort te zetten of te wijzigen.

Voor gedetailleerde financiële informatie verwijzen wij u naar het voorstel zoals opgenomen op de pagina's 41 en volgende van de Regiovisie Beschermd wonen en Maatschappelijke Opvang. Communicatie De regiovisie betreft een omvangrijk document met verschillende thema's. Betrokkenen (zowel intern als extern) zijn bij het opstellen van deze visie geraadpleegd en meegenomen. De acties die voortvloeien uit de visie en opgenomen worden in de uitvoeringsagenda zijn dynamisch, waarbij steeds de betrokken stakeholders uitgenodigd worden om aan te sluiten en deel te nemen. Na uw besluit zal de VNG geïnformeerd worden. Uitvoering Uitvoeringsagenda De aangescherpte regiovisie beschrijft per thema de huidige stand van zaken, de afspraken vanaf 2022 en wat er nog moet gebeuren om dit voor elkaar te krijgen. Er wordt momenteel een uitvoeringsagenda opgesteld voor de verdere uitwerking en de monitoring van de voortgang. In de agenda worden concrete acties met een bijbehorende tijdplanning en wie welke acties oppakt beschreven. Gelijktijdig wordt er per januari 2022 een start gemaakt om uitvoer te geven aan de uitvoeringsagenda. U ontvangt de agenda aan het eind van Q1 2022 ter informatie. Toegang De toegang tot beschermd wonen is per 1 januari 2022 bij de lokale gemeenten belegd. 2022 is hierbij een overgangsjaar waarin ondersteuning vanuit het expertteam beschikbaar is.

Dit is eind 2021 door de 13 Zeeuwse colleges besloten. Financiën Meer informatie over de toekenning van de middelen verwachten wij via de meicirculaire 2022. U ontvangt in 2022 een voorstel met begroting ter besluitvorming.

Pagina 4 van 5

Periode 2026 en verder In Q1 2022 worden in het kader van de Uitvoeringsagenda Zeeuwse ontvlechtingsafspraken verder uitgewerkt voor het geval de ‘Zeeuwse solidariteit’ niet houdbaar is. Deze aanvullende afspraken over ontvlechting en afspraken worden toegevoegd aan de partnerschapsafspraken. De volledige transformatie en decentralisatieopgave wordt gemonitord en geëvalueerd om te zien welke effecten dit heeft op korte en middellange termijn. Hierbij monitoren en evalueren we op inhoud en op de voorwaarden. De samenwerkingsafspraken (2023-2025) worden geëvalueerd in 2024 en met ingang van 2026 zo nodig aangepast. In de periode 2024-2025 leggen we u een voorstel voor dat betrekking heeft op de periode na 2025. Bijlagen 1. Regiovisie BWMO Zeeland 2022-2025

Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, M.K. van den Heuvel

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 5 van 5