RVS Beleidsvisie zorglandschap bijlage 4
Tekst van het document
Factsheet Ouderen Zorgdoelgroep: Kwetsbare ouderen met lichamelijke problemen en/of met psychische problemen, waaronder dementie.
Huidige vraag
Wonen •
2% van de inwoners
•
Kleinschalige woonvoorzieningen in de buurt Woonvoorziening voor (jonge) dementerenden
Kortdurend verblijf
heeft dementie
•
11% van de inwoners heeft somatische klachten
Logeermogelijkheden, respijtzorg en crisisopvang
Dagbesteding •
Laagdrempelige en tijdelijke dagbesteding
Knelpunten • Tekort aan kleinschalige woonvoorzieningen gericht op zelfstandig wonen met eventuele ondersteuning in de eigen woonplaats. • Het ontbreken van woonvoorzieningen voor (jongere) inwoners met dementie die vallen tussen thuis wonen en een verpleeghuis. • Tekort aan crisisopvang, respijtzorg of flexibele logeermogelijkheden voor kwetsbare ouderen of ouderen met dementie. • Het ontbreken van mogelijkheden voor laagdrempelige dagbesteding om eenzaamheid en crisissituaties te voorkomen. • Het ontbreken van tijdelijke dagbesteding voor ouderen, eventueel met dementie, ter ontlasting van de thuissituatie. In de rapportage Zorglandschap SchouwenDuiveland zijn de genoemde knelpunten nader beschreven.
9.033
Vraagontwikkeling
ouderen (65+) in
2020
Benodigd aanbod
9.697 ouderen (65+) in
2030
Huidig aanbod
417 kwetsbare ouderen bij woonvoorzieningen op Schouwen-Duiveland
147 kwetsbare ouderen bij dag- en verblijfsvoorzieningen op Schouwen-Duiveland
Kwantitatief +/- opgave • Toename van het aantal ouderen verwacht +20% met somatische klachten +40% met dementie
Kwalitatief • Zorgaanbieders ervaren een toename van het aantal kwetsbare ouderen met lichamelijke of psychische problematiek Dit kan grotendeels verklaard worden door de vergrijzing van de bevolking, maar ook door de grote instroom van ouderen in de gemeente. Waarschijnlijk liggen daardoor de percentages van dementie en somatische klachten ook boven het Nederlands gemiddelde.
Advies • Zorg voor meer kleinschalige woonvormen voor ouderen in de eigen woonplaats, zoals geclusterd wonen of een zogenoemde Knarrenhof. Biedt daarbij naast zelfstandig wonen de mogelijkheid tot de combinatie met begeleiding of (digitale) zorgondersteuning, zodat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen als de situatie verslechterd. • Creëer een tussen woonvorm voor (jongere) inwoners met dementie die niet meer thuis kunnen wonen, maar ook nog niet aan een verpleeghuis toe zijn. • Zorg voor meer flexibele logeermogelijkheden, respijtzorg of crisisopvang voor kwetsbare ouderen, ouderen met dementie, ernstig zieke inwoners of terminale patiënten. Dit ontlast de thuissituatie en de mantelzorger bijvoorbeeld bij ziekte of vakantie. Ook tijdelijke dagbesteding voor kwetsbare ouderen of ouderen met dementie kan helpen om overbelasting bij mantelzorgers te verminderen. • Geef zorgaanbieders (financieel) de ruimte om laagdrempelige dagbesteding in te zetten om eenzaamheid onder ouderen te verminderen. Doordat ouderen in beeld blijven kunnen problemen vroegtijdig herkent worden en kunnen crisissituaties voorkomen worden. • Optimaliseer de ketenzorg voor ouderen, zodat er een betere doorstroming is en crisissituaties voorkomen kunnen worden. AV/20/1172/wszd, augustus 2020 © bureau HHM
Factsheet Ouderen
Zorgdoelgroep: Kwetsbare ouderen met lichamelijke problemen en/of met psychische problemen, waaronder dementie.
Innovatie
Door de toenemende vergrijzing neemt de druk op mantelzorgers steeds verder toe en raken steeds meer mantelzorgers overbelast. Door het creëren van tijdelijke verblijfsvoorzieningen of dagbesteding kunnen mantelzorgers ontlast worden als het nodig is. Dit voorkomt overbelasting en crisissituaties. Het is belangrijk om mantelzorgers te betrekken bij de invulling van deze voorzieningen. Door technologische toepassingen (bijv. sensoren, medicatiehulp, beeldbellen etc.) te gebruiken kunnen ouderen langer zelfstandig thuis wonen. (G)
Financiering Creëer mogelijkheden voor laagdrempelige inloopvoorzieningen. Hierdoor kunnen ouderen die eenzaam zijn ergens terecht. Daarnaast helpt dit om eenzame ouderen in beeld te krijgen waardoor problemen vroegtijdig herkent en crisissituaties voorkomen kunnen worden. (G)
Lokaal versus regionaal
Optimaliseer de ketenzorg voor ouderen. Zorg daarbij voor een goede en efficiëntere samenwerking tussen de verschillende partijen, zoals huisartsen, gemeentes en het zorgkantoor. Het proces om intramurale zorg in te zetten verloopt nu moeizaam. Om dit beter te laten verlopen is het belangrijk om een centrale wachtlijst in te voeren zodat cliënten niet op meerder wachtlijsten terecht komen en de doorstroming beter verloopt. Het is hierbij ook belangrijk dat verwijzende teams overzicht houden over alle aanvragen voor Wmo, jeugdhulp, verblijf en Wlz. Een wachtlijst voor de Wlz kan leiden tot langer thuis wonen, wat weer kan leiden tot meer Wmo aanvragen, maar ook crisissituaties kan creëren. Een goede samenwerking met het zorgkantoor is van groot belang om de doorstroming goed te laten verlopen. (R)
Spreiding van voorzieningen Woonvoorzieningen en dag- en verblijfsvoorzieningen op SchouwenDuiveland voor kwetsbare ouderen zijn gecentreerd aan de zuidoost kant van het eiland en een paar in het westen. In het midden en noorden van Schouwen-Duiveland zijn geen voorzieningen voor kwetsbare ouderen.
Er is de afgelopen jaren fors ingezet op het scheiden van wonen en zorg binnen de ouderenzorg. Met het oog op de toekomst en de toenemende behoefte aan tussenvormen en geclusterde woonvormen, die het gehad vullen tussen thuis en het verpleeghuis zal dit naar de toekomst toe niet veranderen. De behoefte aan voorzieningen die conform het principe van wonen en zorg worden aangeboden zal verder groeien.
Wonen en zorg scheiden
De beschreven veranderingen/vernieuwingen kunnen gemeentelijk, regionaal of landelijk worden opgepakt. Per onderwerp hebben we dit benoemd.
Factsheet Ouderen
Zorgdoelgroep: Kwetsbare ouderen met lichamelijke problemen en/of met psychische problemen, waaronder dementie.
Concretisering van de benodigde verpleeghuiscapaciteit Het aantal ouderen met een intensieve en complexe zorgvraag neemt de komende jaren toe. Afgezet tegen het huidige aanbod van verpleeghuiszorg op het eiland ligt hier voor de komende jaren een belangrijke opgave.
Ten eerste geldt dat de behoefte aan verpleeghuiscapaciteit verspreid over de gemeente ontstaat. Eén centraal verpleeghuis zou betekenen dat veel ouderen de vertrouwde woonomgeving moeten verlaten. Met meer kleinschalige geclusterde woonvormen kan dit mogelijk deels voorkomen worden.
De groeiende behoefte aan verpleeghuiszorg kan op verschillende manieren worden benaderd. Uitbreiden van de verpleeghuiscapaciteit is natuurlijk een optie, maar die wordt niet door iedereen omarmd. Dit deels omdat deze optie erg kostbaar is.
Ten tweede geldt dat er een moment komt dat de vergrijzing zijn top bereikt. Op Schouwen-Duiveland zal dit waarschijnlijk rond 2050 het geval zijn. Dat lijkt ver weg, maar in vastgoedtermen is het dat niet. Veel gebouwen worden over 50 jaar afgeschreven, hetgeen betekent dat het vastgoed pas in 2070 kan worden afgeschreven.
De andere optie is de benodigde zorg via een VPT of PGB in de thuissituatie te leveren. Voor een deel kan dat mogelijk in bestaande woningen, maar voor een ander deel zal gelden dat geclusterde woningen gewenst zijn.
Ten derde geldt dat men zich af kan vragen of de verpleeghuizen zoals wij die nu kennen nog wel voldoen aan de eisen van de toekomst. De afgelopen jaren zien we een toename van het aantal ouderen dat zorg ontvangt via een PGB of VPT. Dit deels gedwongen door de beperkt beschikbare verpleeghuiscapaciteit, maar mogelijk deels ook uit vrije keuze.
De clustering biedt een bepaalde mate van geborgenheid en bescherming en daarnaast geldt dat de zorglogistiek eenvoudiger is. Vanuit dat laatste perspectief is ook de ligging van belang, bij voorkeur zijn deze woningen gelegen nabij een bestaand verpleeghuis of 24-uur bemande zorgpost.
Scenario’s beleidsmatige varianten Er zijn verschillende toekomstscenario’s denkbaar. Twee vrij extreme scenario’s:
Opgave Op Schouwen-Duiveland wonen anno 2020 ongeveer 385 ouderen met beperkingen die leiden tot een behoefte aan 24uurs zorg. Dit aantal zal in 2025 met ongeveer 65 toenemen tot 450, in 2030 zal het aantal op 530 liggen. In amper tien jaar tijd neemt de behoefte dus met ongeveer 145 plaatsen toe. Het gaat hier puur om de behoefte van inwoners van SchouwenDuiveland, momenteel wordt de capaciteit ook vaak ingenomen door mensen van buiten de gemeente. De toename is dermate omvangrijk dat men ervoor zou kiezen een nieuw verpleeghuis te realiseren. Toch ligt deze keuze niet in alle opzichten voor de hand.
• Een vraagvolgend scenario waarbij de verpleeghuiscapaciteit met de geraamde behoefte meegroeit; • En bevriezingsscenario waarbij de huidige verpleegcapaciteit wordt bevroren en de toenemende behoefte wordt opgevangen via PBG, VPT en MPT. In het eerste scenario moet de verpleeghuiscapaciteit in de komende tien jaar worden uitgebreid met 145 plaatsen. In het tweede scenario wordt dit surplus opgevangen via Pgb’s, VPT’s en MPT’s.
Factsheet Ouderen Zorgdoelgroep: Kwetsbare ouderen met lichamelijke problemen en/of met psychische problemen, waaronder dementie.
In 2017 werd in Nederland ongeveer 7,2% van de indicaties verzilverd via dergelijke constructies (bron: TNO 2019). Als dit percentage op SchouwenDuiveland wordt toegepast, levert dat een aantal van 28. Bij het bevriezingsscenario zou in Schouwen-Duiveland in 2030 één-derde via een dergelijke constructie verpleeghuiszorg ontvangen en in 2040 de helft. Van de 7,2% die nu in de thuissituatie zorg ontvangt, doen velen dat in de huidige reguliere woning. De huidige woningvoorraad heeft echter haar beperkingen, dus het lijkt niet reëel te veronderstellen dat dit ook voor de volledige nieuwe groep zal gelden. In deze studie gaan er we vanuit dat (minimaal) 80% van deze groep behoefte heeft aan een geclusterde woonvorm, nabij een zorgpost. In figuur 1 en figuur 2 staat aangegeven hoe de behoefte aan deze geclusterde woonvormen zich in dat geval zal gaan ontwikkelen.
Vraagvolgend scenario
Bevriezingsscenario
2020
2020
2030
2040
2030
Tot 2030 moeten er bij het bevriezingsscenario minimaal 108 geclusterde woonvormen bijkomen en in het decennium daarna nog eens 136. Het gaat hier om minimale aantallen, mede omdat de toewijzing/verdeling van deze woningen vermoedelijk anders verloopt dat bij intramurale huisvesting. Er is voor dit soort woningen ook een vraag van ouderen bij wie 24-uurs zorg nog geen noodzaak is. Zij willen deels uit voorzorg naar dit soort woningen verhuizen en dat wordt vaak ook als wenselijk beschouwd. Anders dan bij verpleeghuiszorg, bestaat er dus geen een op een relatie tussen de omvang van de doelgroep en de benodigde capaciteit. Ook nu is al behoefte (en enig aanbod) aan geclusterde woonvormen. De populariteit van het bestaande aanbod is groot en er zijn wachtlijsten. Deels is ook de huidige behoefte uit nood geboren. Van de groepen die zijn geraakt door de extramuralisering van het voorgaande decennia, heeft een aanzienlijk deel ook behoefte aan de geborgenheid (en zorg) die een geclusterde woonvorm biedt. Voor deze groep is volledig zelfstandig wonen vermoedelijk wat teveel gevraagd. Zie voor een nadere toelichting de volgende pagina.
2040 De ontwikkeling van de wijze van verzilvering bij het bevriezingsscenario
Verpleeghuiscapaciteit
357
492
659
357
357
357
VPT/PGB/MPT in huidige woning
28
38
51
28
65
111
108
242
530
710
VPT/PGB/MPT in geclusterde woonvorm Totaal Figuur 1.
385
530
710
385
800 700 600 500 400 300 200 100 0
verpleeghuiscapaciteit VPT/PGB/MPT in geclusterde woonvorm Figuur 2.
VPT/PGB/MPT in huidige woning
Factsheet Ouderen Zorgdoelgroep: Kwetsbare ouderen met lichamelijke problemen en/of met psychische problemen, waaronder dementie.
Behoefte aan geclusterd wonen zonder intramurale Wlz- indicatie
Zoals we op de vorige pagina al aangaven is de behoefte aan geclusterde woonvormen groot en niet alleen voorbehouden aan inwoners met een behoefte aan 24-uurszorg.
140 120
Van de groepen die zijn geraakt door de extramuralisering van het voorgaande decennia, hebben er in de gemeente Schouwen-Duiveland naar schatting 172 inwoners behoefte aan de geborgenheid (en zorg) die een geclusterde woonvorm biedt (oplopend tot 209 in 2030 en 245 in 2040). Voor deze groep is volledig zelfstandig wonen vermoedelijk wat te veel gevraagd. Dit aantal is gebaseerd op een analyse van de ZZP-indicaties VV1, VV2, VV3 en extramurale zorgproducten die zijn geraakt door de extramuralisering. In hoeverre deze doelgroep op dit moment al geclusterd woont is niet te zeggen. Wel kan worden aangegeven dat de vraag de komende jaren toeneemt. Tussen 2020 en 2030 met circa 37 en tussen 2030 en 2040 nog eens met 31. In de grafiek hiernaast hebben we de behoefte uitgesplitst per kerngebied. De indeling in deze kerngebieden komt overeen met de indeling zoals in de Woonvisie van Schouwen-Duiveland wordt gehanteerd.
60 40 20 0 2020
2030
Zierikzee
Dorpswonen
2040
Wonen aan de kust
Figuur 3. Eigenschappen/omschrijving geclusterd wonen
Scheiden van wonen en zorg
Daarbij adviseren we dat het realiseren van geclusterde woonvormen in eerste instantie gezocht moet worden binnen de huidige woningvoorraad. 2020
2030
2040
-
108
242
Wonen zonder Wlz-indicatie in een geclusterde woonvorm
172
209
245
Totaal
172
316
487
VPT/PGB/MPT in geclusterde woonvorm
80
Wonen bij accommodatie van instelling Zelfstandig wonen
Als we deze aantallen samenvoegen met de aantallen uit het bevriezingsscenario komen we tot de tabel hiernaast met betrekking tot de behoefte aan geclusterd wonen in de gemeente.
Behoefte aan geclusterd wonen*
100
Cliënt betaalt zelf huur aan: • Corporatie • Vastgoed eigenaar • Zorgaanbieder Geclusterd wonen: • Wooneenheden geclusterd op/in één verdieping, afdeling, woonvorm met geclusterde woonruimten. • Wooneenheden gespikkeld/gespreid in de wijk, maar waarbij wel sprake is van clustering. • Wooneenheden gespikkeld/gespreid in één complex. 24- uurs bereikbaarheid en op afroep beschikbaar.