Nieuwe Haven Zzee 1981

renovatie k ademuur

Nieuwe Haven te

Zierikzee

fr,h),/-l "n se--

0»,7d- odut

**o^Jban

q

Zieilk zre

r r

;:r::,iuí::,, fx

r r

{1 8t

r

o o J

r I

.9

i

o o

E

s(, a c o

E

8 Nl

I

o

o o

c

o,

qo o o

T

È

6 o

c

I

E

I

o o & t,

o o

l

o

tr Q,

go

I

t,c o

o E, E 6 G

o o

!0 +

c

o

o o

§

M@

I I I I

Renovatie kademuren

De meeste gemetselde kade- en

. Door de muur vertikaal te door-

walmuren hebben problemen door een desintegratie van het metselwerk en/of door een niet meer voldoen van de Íundering, en dat Iaatste komt veel voor.

boren en hierin stalen palen te heien is de vertikale stabiliteit te herstellen. . Door groutankers is de horizontale stabiliteit te verzekeren.

Hiervoor kunnen verschi llende rede-

I

nen zijn:

o toenemende verkeersbelasting; . vergroting kerende hoogte; . wegrotten houtÍundering. §

De mogelijke gevolgen zijn dan:

. scheuren in het metselwerk; . verzakkingen van de muur; . verzakkingen achter de muur; en . bezwijken van de.muur.

t:§ .

ï'-'

+'

,t

Mogeliike oplossingen.

a. Een nieuwe muur, bijv. van gewapend beton, of een nieuwe gewichtsmuur waarbij gebruik gemaakt wordt van recycled materiaal. b. Voor, op dezelfde plaats, oÍ achter de bestaande muur een stalen verankerde damwand plaatsen. Deze stalen damwand kan eventueel bekleed worden met metselwerk, waardoor het uiterlijk wederom dat van een kademuur wordt. c. Bestaande muur renoveren: .. Door injekteren met injektiespecie het verband tussen de stenen herstellen. Hiertoe dient het metselwerk vooraf gevoegd te worden. Het injekteren dient met lage druk te geschieden, dus op veel plaatsen.

nl Opmerkingen: . Met behulp van lijm zijn uit oude dekzerken nieuwe te maken. . Ontrverp-technisch kan de nieuwe konstruktie beschouwd worden als een verankerde damwand, maar ook als een ondersteunde muur die door de groutankers tegen de grond wordt aangetrokken; de grond wordt niet geroerd, wat een voordeel is. . Wat kosten betreft: zeer globaal

a:b:c =21f2.. 1s1o:1.

. Uitvoering mogelijk zonder stremming van het verkeer achter de kademuur.

t:

M@ Witteveen+Bos raadgevend ingenieursbureau deventer vestigingen: almere bergen op zoom enschede zierikzee hoofdkantoor: 7400 AE deventer postbus 233

van twickelostraat 2 teleÍoon 05700- 1 0835

telex 49441 teleg ramadres witbo deventer

)

'l

r---,|!

)

t'

*'-&*.

AÏÉ *,i'.I

6

ri t

)I

t4:

I

I

:t

'q r.

§

t,. I ''';:'i.'' \ r r\\r tl\

i\ ',

i., i ',

J

}n'*"r

\ Qt"

.r

í li

l-

Ir

ir È,

,"'

t

'\} dr

=,I -l

tt

-/

I

\

.?

.\t .r'

a-, t il

'\\ i

rrlrrrrrr

Irr!rr!rrrrf

I

>-

n r:i!,

À

ln{

t

,,##

,

rl I

i a

L

,À

i

(

_: .gè,

I

-{

.at 5i

i6

t -!.

"J

"r. t.

it

E-

1X

F-

,}

I *l

§

aLdt À8r1":::

e3 -s:ËïÈ\

I

-,rr'*§p . ]]::

Ë

, l

r

s!.

F

t-i. -l

Í-àl

1,'#fi

L--..

LrÈ&-*,,. *iÉ[if à!iiii.Ë! t)

r!

NIEUWE HAVEN

I-GERENOVEERDE

KADEMUUB

situatie nieuwe haven

--l

'\

-i--/ r

-Í

n.?.p.

\

LI

doorsnede gerenoveerde kade

stalen paal nbalk met wapening basralocuspaal

n.a.p._

+ stalen ring

l---ï

ti

detail trekank er

I I

detail kademuur

b/

z

2,F-J:',

Y / dqr<§rz {? 'a L' ':i rl €J -J*l

n

*'

2 terik Zee-

Er wordt gewerkt aan de Florida '82 in Amsterdam

Officieel orgaan van het Nederlands instituut van directeuren en ingenieurs van gemeentewerl«en en van de H inderwet- en Bouwtoezichtvereniging

4'

Renovatie kademuur Nieuwe Haven te Ziertkzee door rNo. r. LouwERSr. direkteur s.emeentewerken Zieikzee en A.w. HANSE, Wittevéen + Bos iàadgevend ingenieursbureau Deventer/Zier*zee

In het laatst van de zestiende eeuw werd de verbinding met de stad Zierikzee, eens bijzonder gunstig gelegen aan het water en gezegend met een druk scheepvaartverkeer, in aanzienlijke mate belemmerd door verzanding van de Gouwe. Dit vaarwater had aanvankelijk het karakter van een brede stroom. maar was door dichtslibbing allengs op sommige plaatsen bij eb doorwaadbaar geworden. Geen wonder dat het stadsbestuur van Zterikzee naar middelen zocht om de stad weer beter bereikbaar te maken. Daaronr werd in dejaren 1595-1600 een nieuw havenkanaal van bijna drie kilometer lengte naar de Oosterschelde gegraven. Een deel van de reeds bestaande stadsgracht werd ten behoeve hiervan uitgediept en verbreed, de zogenaamde Nieuwe Haven. De oude stadsmuur moest ter plaatse worden afgebroken en een andere beveiliging moest worden aangebracht, het zgn. Blauwe Bolwerk. Het water van de Nieuwe Haven werd om redenen van veiligheid 's nachts met een zware boom afgesloten. Al de eeuwen door heeft deze Nieuwe Haven zijn funktie verv.r-rld in het scheepsverkeer voor handel en visserij. In de laatste decennia is de beroepsgoederenvaart geleidelijk in betekenis afgenomen wegens de vaste oeververbindingen en het daarmee samengaande vervoer per as.

De visserij, gericht met name op de mosselvangst, heeft in verband met de afsluiting van de Oosterschelde eerst een afwachtende houding aangenomen, doch nu de werking van eb en vloed, zij het in gedempte vorm, gehandhaafd blijft. vertoont de vissersvloot ook de moderne opvattingen van schaalvergroting. In dezelfde periode heeft de recreatievaart zich in explosieve vorm aangediend als gebruiker van afmeergelegenheden aan de Nieuwe Haven. Het zijn met name de passanten, die meestal voor enkele dagen komen genieten van de schoonheid van de ruime Oosterschelde, maar niet minder van het historische stad.le Zierikzee met zijn vele unieke monumenten. Hierdoor is de haven van Zierikzee geworden

tot eén van de drukst bezochte passantenhavens

in Nederland met een chronisch tekort aan ligplaatsen. Het intensieve moderne (rekreatie)verkeer in de Nieuwe Haven dient zowel bij eb als vloed de haven te kunnen bereiken of verlaten. Noch de bodemdiepte noch de hierop afgestemde kademuur konstrukties voldeden aan de huidige gebruiksnormen. De Nieuwe Haven in Zieríkzee is een tijhaven. Er is een open verbinding met de Oosterschelde. De Nieuwe Haven blijft, nu de Oosterschelde niet afgesloten wordt, een tijhaven. Zoals meer havens in Zeeland kent ook Zterikzee het begrip ,,zate". Bij laagwater komt een schip te rusten op min of meer droogvallend slib. (afb. l.) Het is de bedoeling dat een gedeelte van de Nieuwe Haven bruikbaar gemaakt gaat worden als passantenhaven voor de recreatievaart. maar dan is een zaÍe eÍ helemaal niet meer bij. De moderne jachten hebben grote kielen en hebben dus kontinu water nodig. Dit houdt in dat de haven plaatselijk verdiept zal moeten worden.

De konstruktie van de betreffende kademuur langs de Nieuwe Haven is vrij onbekend. Er blijkt in het verleden nogal wat gebouwd te zijn en ook rveer vervangen. Maar hoe dan ook, er stond nu een gemetselde gewichtsmuur, gefundeerd op houten loodpalen. (afb. 2.) De muur ziet er redelijk uit, vertoont wel enige verzakkingen, is niet bepaald strak, maar heeft aan de andere kant ook betrekkelijk weinig scheuren. Maar de Nieuwe Haven ter plaatse van deze muur met 'n 2-3 meter te verdiepen, zat er niet in. De muur was er te licht voor en de fundering was niet berekend op horizontale krachten.

Wat nu te doenT Ter weerszijden van het betreffende muurgedeelte heeft men in het verleden kennelijk ook al problemen met de muur gehad. In ieder geval, er zijn voorzieningen getroffen. Afbeelding 3 geeft een betonkonstruktie aan, gebouwd over het onderste deel van de muur

ïL

t

lp

/

Zutd

''"u:'no""'

nlinl:prij: \ r)or d!- -jaargang r-. r:._.rltu '-l

I \'f --

ii

-{

í) 0§

lIIitilillfl]lltil

heen. Bij laagwater laat deze muur zijn rotte kir-zen zien. niet zo fraai. (afb. 4.) Ecn betere maar ook duurdere oplossing is l0 _raar geleden gebouwd, waarbij een betonnen L-muur gekombineerd is met een damwand. De L-muur is u,ederom gebouwd over het ondersr!' gedeelte van de oude muur. (afb. 5.) Br.1 deze oplossing kan er een aanzienlijke bodemverdieping voór de kademuur gerealiseerd \\ (arden

\u moest het tussenliggende stuk aangepakt \\ r)rden.

\\'e zouden weer een betonnen L-muur er overheen kunnen bouwen. maar de ontwikkeling r an de techniek biedt momenteel andere moge-

lgkheden. Een oplossing zou zitjr, om een stalen damwand \.r1rr dc muur te heien en deze te verankeren met behulp van grondtrekankers, die eventueel do(rr de bestaande muur heen geboord zouden kunnen r.r.orden. Als dan vervolgens de stalen damq'and bekleed wordt met metselwerk. dan ziet het geheel er weer uit als een ouderwetse kademuur. en past het geheel ook goed in het stadsgezicht van Zieik:zee. Een betonnen muur er overheen bour.ven is duur. De oplossing met

de stalen damwand is dan goedkoper, doch de beschikbare gelden waren niet voldoende om een redelijke lengte r,'an de kademuur aan te

pakten.

2.s0

Dus is gezocht naar een andere oplossing. misschien niet helemaai gclijkwaardig, maar toch wel aanzienlijk goedkoper. En dat heeft geresultcerd in een oplossing. waarbij de bestaande muur u'ordt hergebruikt,,,gerecycled". Voordat besloten is om de mulrr te gaan hergebruiken, zij n in1 ektiep roeven genomen, waarbij een slechte muur op een aantal plaatsen met een dunne irgektiespecie. zoals ook gebruikelijk bij voorgespannen beton, werd geÍnjekteerd. Na verharding hiervan zijn boorkernen gemaakt en het resultaat was uitermate bevredigend. Het bleek dus mogelijk om muurgedeelten. waar door wat voor reden dan ook de voegen waren uitgespoeld of het geheel door scheurvorming geen verband meer had. te herstellen met behulp van dit injekteren. De techniek is dan als volgt: - lnllur Schoonstralen met water onder hogc

N,A, P

druk:

- kleine injekticgaten boren; - \'oegen herstellen: - injekteren. 600

I

&A.P-

ilf PAA L

4

2.30

I

{,

I

L:1

w,

r' 1it .,,

!rÈ

§tt rr:

.l

l,o:È .

+

- ots -

E

n

Het vertikale evenwicht van de muur is op de

groutankers aan te brengen. De krachtsverdeling van de groutankers over de lengte van de muur geschiedt via een gestorte gewapende betonbalk.

hierna volgende wijze verzekerd. Door de muur heen in vertikale of nagenoeg vertikale richting worden gaten geboord met een diameter O 30 cm. Door de aldus verkregen gaten worden stalen palen geheid. In dit geval met een luchtdruk-hamer. Reeds eerder was gekonstateerd dat het gebruik van een dergelijke luchtdrukhamer geen nadelige trillingen in de ondergrond bracht. (afb. 6, 7, 8 en 9.) De verbinding tussen de paal en de muur wordt tot stand gebracht door een zand-cementspecie, waarbij de paal zelf het medium is om trillingen over te brengen, zodat een goede verdichting gerealiseerd kan worden. De diameter van de paal is 25 cm, bij een gat van 30 cm. Er is dus betrekkelijk weinig tussenruimte tussen paal en wand van het gat, en daardoor is het juist mogelijk dat de zandcementspecie het gewicht van de muur kan

i

§:

I

§ ,r

M{*ffi

(afb. I l.)

...,J,

Voor de theorie van het geheel wordt verwezen naar aïb. 12. Ten slotte nog enige gegevens en bijzonderheden: Bij een kademuur bij wisselende waterstand dient altijd aandacht te worden gegeven aan drainering achter de muur. De dekzerken van de betreffende kademuur in

Zierikzee waren nogal zwaar beschadigd. Uit de kapotte zijn nieuwe gemaakt met behulp van lijm, zodat in werkelijkheid. slechts maar een paar nieuwe dekzerken behoefden te worden aangeschaft. De omschreven bouwwijze maakt het mogelijk dat het verkeer achter de kademuur niet of nagenoeg niet gehinderd wordt. Door het handhaven van de keermuur wordt de achterliggende grond niet geroerd, hetgeen belastingtechnisch een voordeel is. Wat de kosten betreft, kan gesteld worden dat een beklede stalen damwand in dit geval onge-

overbrengen op de stalen paal. Ter konservering worden de stalen palen naderhand ook zelf nog gevuld met betonmortel. De horizontale stabiliteit wordt verkregen door grondtrekankers. (aÍb. 10.) Ook hiertoe wordt weer door de muur geboord om vervolgens de

7

I

:ilë:ji

8

. De ,,Zate"

). IIuiiiee ÍoesÍurtd. Gerttetselle gev'icht.srtttttu', !r'l Lo1cleL'r(l oyt ltouÍett IrtodpuIctt

6. Boor ntet boorgaÍ, 4ion1s1s7 -ltt 1tr:-1. IJetortrottstrtrtÍie,

gebouttl over heÍ ontlerste

,ltLl rltt ,le tttLtur

7. Stulerr palen, tliameter )i on

,1. Aan:it'ht ntultr nrcï ,,roÍt; kiezen"

8. Stulen paal ntet lLrt'htdntkhunter

5- L-nwur. gebomtd over heÍ onderste deel t'an de oude nruur

reeltle ntuur

9. Ingeheide sÍalen palen nreí deel ran gr

'.:r'r -jt7 duurder zou zijn en een gewapende -. . r'rclr L-nruur ,.ngar.", het 2.iroudige in

:..:\ iaLt Zijn.

Opdrudtteeter; Gemeente Zieríkzee

t. :i

Onru'erp / direktie:

Witteveen * Bos Deventer/Zienkzee -4annenter:

Geka Dordrecht, Onderaannenters;

DBBT Rotterdam, boorwerk. Dry Works Nederland b.v., Badhoevedorp, injekteren. Visser en Smit, Papendrecht, grondtrekankers. Aann. Bedr. M.C. v.d. Drles, Zierik:zee, gronden sloopwerk.

::, G

-,. Grortdtrekanker

*

]ttttt.ht.srertlelittg t'un de grouutker.s tia een

,: r,,r'I(, geuupettde betorbulk

:). De theorie ; l: ' " ,.'P . iics'

1l

T4 l^ d^L y^dJ

"rr*u

R

2.50

tl^rn-db EW BETONBALK.

'p;l,Lnl u L!^^ ?

a or^l^,1r.*.a^- - i;u .rl. MrL

ul*L )

u dnv

Wn

.

?-rltl'U

1..< *& ",|Jr^ u!,-(^a

qr

)

1

$j-l^.U*-. 1Wr^

re

04^

-l*r;art-lr*t P

^r"*'

t,

R,

w^ " S yrl J.^ $^

?,,wJ--

^er..A*_ d^;Ltu+-d;J^^ï a,*, ta.-;;^, i1ru.l u tft".*-.

P

l.r,Ld- ,

F*4 = a^J",JI Jrl n*.1,*.1t)

,JL ctu-l )4*,, da^.d al!* p-p--