Document · PDF

Mid term review Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling

Gemeenteraad 29 september 2022, gemeente Schouwen-DuivelandBij agendapunt: Ingekomen stukken6.666 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling Regio Deal Zeeland MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING

De Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling komen voort uit het Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling, als uitwerking van het advies ’Zeeland in Stroomversnelling‘ van de Commissie Balkenende. De subsidieregeling is een gezamenlijk initiatief van Rijk, Provincie en de dertien Zeeuwse gemeenten. Doel van de regeling is het versterken van de economische structuur van Zeeland door middel van het versterken van het organiserend vermogen, subsidiëren van haalbaarheidsonderzoeken en demonstratieprojecten. De subsidieregeling loopt nu 3 jaar. De resultaten worden in kaart gebracht in deze mid-term review en vormen de input voor de verkenning van de mogelijkheden voor continuering van de regeling na 2023.

Januari 2018

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Inhoudsopgave

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Voorwoord De subsidieregeling Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling (ZiS) komt voort uit het Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling. Dit programma is een uitwerking van het advies ’Zeeland in Stroomversnelling. Actieprogramma voor duurzame economische groei, regionale inbedding en bestuurlijke daadkracht’ van de Commissie Structuurversterking en werkgelegenheid in Zeeland, beter bekend als de Commissie Balkenende. De subsidieregeling stelt ondernemers in staat om samen met kennispartners te innoveren en nieuwe economische ontwikkelingen op gang te brengen en te houden. De regeling doet hierbij dienst als stimulans. Met de subsidieregeling willen we, net als in omliggende regio’s, een duurzame bijdrage leveren aan de structuurversterking en het concurrentievermogen van de Zeeuwse economie. De subsidieregeling is een initiatief van Rijk, Provincie en de dertien Zeeuwse gemeenten. Dat we hierin gezamenlijk optrekken vind ik belangrijk. Een investering in de ene gemeente kan namelijk ook positieve effecten hebben op de leefbaarheid in andere gemeenten. Het ontwikkelen van innovatieve projecten biedt mogelijkheden voor de werkgelegenheid voor inwoners in de hele regio Zeeland en maakt het voor bedrijven aantrekkelijk om zich hier te (blijven) vestigen. Investeren in een sterke Zeeuwse economie vraagt daarom om Zeeuwse samenwerking.

Het is goed om te zien dat de regeling werkt: sinds 2018 zijn meer dan 240 bedrijven en instellingen dankzij deze subsidieregeling in staat geweest om hun ideeën voor innovaties verder te brengen door de haalbaarheid te onderzoeken of te demonstreren. Bijvoorbeeld voor automatisering en digitalisering in de Agro & Seafoodsector en de Zorg en het circulair maken van bedrijfsprocessen. Nu we over de helft van de looptijd van subsidieregeling zijn is het tijd om de balans op te maken. Er is nu voldoende zicht op de effectiviteit van de regeling en nog voldoende tijd voor eventuele aanpassingen. Jo-Annes de Bat, gedeputeerde Provincie Zeeland

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Terugblik voorzitter van de onafhankelijke Deskundigencommissie Zeeland in Stroomversnelling Sinds 2018 hebben we de interesse voor de regeling zien toenemen. De afgelopen jaren hebben een groeiende betrokkenheid van de kennis-en innovatienetwerken en Zeeuwse onderwijsinstellingen bij de projecten gezien. Tevens hebben we een verbetering in de kwaliteit van de projectplannen waargenomen, dit komt mede door de betrokkenheid van Impuls Zeeland. Er is echter nog ruimte voor verbetering, zo mist de Deskundigencommissie nog wel het commitment van de grotere spelers in de Zeeuwse economie. Om het organiserend vermogen verder te versterken, is het van belang om juist deze belangrijke spelers te betrekken in de consortia en uit te nodigen om als voortrekkers te fungeren in de Zeeuwse clusters. Hoewel een aantal van deze partijen reeds aangesloten is bij de consortia, nemen zij nog weinig een voortrekkersrol in Zeeuwse innovatieve projecten. Positief is dat de kennis- en innovatienetwerken in de verschillende sectoren zich goed ontwikkelen. De commissie ziet kansen voor de K&I-netwerken om, middels een bijdrage van Europese en nationale fondsen, belangrijke ontwikkelingen in de Zeeuwse opgaves en transities te realiseren. Daarvoor is het wel van belang dat ze een volgende stap maken. Zodat ze vanaf 2023 ‘mee kunnen doen’ en het Zeeuwse potentieel beter tot zijn recht kan komen.

De regeling is in omvang relatief beperkt, wat limiterend werkt op het structuur versterkend effect. De potentie van deze regeling zit met name in het “aanjagen” van consortia naar grotere projecten. Hierdoor is het vooral van belang om de doorgroei naar projecten die kansrijk zijn voor nationale en Europese subsidiemogelijkheden te stimuleren om het structuurversterkende effect te vergroten. De komst van het Delta Kenniscentrum voor water, energie en voedsel biedt kansen voor verdere structuurversterking. Belangrijk hierbij is dat niet alleen wordt ingezet op kennisontwikkeling maar ook op het creëren van meerwaarde uit deze kennis (valorisatie). Dit is van belang om te komen tot een startup cultuur voor het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid. Samenvattend ziet de deskundigencommissie voldoende aanleiding voor voortzetting van de regeling na 2023. Zeker ook gezien de urgentie om Zeeuwse consortia te blijven stimuleren in aanloop naar de diverse Europese en nationale subsidiemogelijkheden en te blijven werken aan de belangrijke opgaven voor Zeeland. Prof. Dr. Emmo Meijer

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

1. Inleiding Het Rijk, de Provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten hebben het initiatief genomen om een gezamenlijk fonds voor economische structuurversterking in het leven te roepen: de subsidieregeling Zeeland in Stroomversnelling, ook wel Aanjaaggelden genoemd. De regeling wordt mede gefinancierd vanuit het investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling van de ministeries van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en Financiën en de Regio Deal Zeeland in Stroomversnelling 2.0. Het doel van de regeling is het versterken van de economische structuur van Zeeland om daarmee de concurrentiekracht van de economische clusters in Zeeland te verbeteren door middel van: • Het versterken van het organiserend vermogen; Voor economische structuurversterking is meer nodig dan geld voor projecten. Het is ook belangrijk dat er in de economische clusters triple helix netwerken actief zijn waarin bedrijven, overheid en kennisinstellingen samen werken om deze economische sectoren te versterken. • Het stimuleren van haalbaarheidsonderzoeken en verkenningen; Deze onderzoeken het potentieel van projecten zodat een besluit genomen kan worden over en een eventueel vervolg. Bijvoorbeeld: de verkenning van de economische kansen voor duurzame productiemethoden, intensievere samenwerking in de keten of bijvoorbeeld een infrastructurele voorziening als een multi-utiliteiten kruising voor o.a.

hoogspanning en waterstof, van de Westerschelde die de Kanaalzone met Vlissingen Oost verbindt. • Het stimuleren van demonstratieprojecten en pilots. Als uit onderzoek blijkt dat er reële kansen zijn voor een nieuwe ontwikkeling is een volgende stap een demonstratieproject of pilot. Voorbeelden zijn een grootschalig experiment met de teelt van veldbonen die verwerkt worden tot producten voor vegetarische toepassingen. Een ander voorbeeld is het gebruik van drones voor inspectie van energie-installaties. Deze drones zijn ook geschikt voor gebruik in ATEX zone-2 situaties (waar een kans bestaat op gas- en stofontploffingsgevaar). Tot en met 2023 is in totaal 10 miljoen euro beschikbaar voor deze subsidieregeling. Op dit moment is iets meer dan 5 miljoen euro daarvan besteed; een goed moment om in een rapportage stil te staan bij de tot nu toe behaalde resultaten en de verwachte resultaten tot en met 2023. Ook blikken we vooruit op de situatie na 2023. Leeswijzer In Hoofdstuk 2 gaan we kort in op het ontstaan van de regeling, de rol van de aanjaaggelden in de Zeeuwse economie, de gehanteerde aanpak en de governance en de uitkomsten van de evaluatie. In Hoofdstuk 3 leest u wat er tot op heden is bereikt en welke resultaten nog verwacht worden. We sluiten af met een samenvatting en conclusies en aanbevelingen voor de periode na 2023.

Op verschillende plaatsen in dit document zijn links opgenomen naar relevante documenten en bijvoorbeeld filmpjes waarin ondernemers vertellen over gesubsidieerde projecten. In Bijlage 1 vindt u een verklarende woordenlijst, Bijlage 2 geeft een overzicht van de gesubsidieerde projecten.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

2. Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling In dit hoofdstuk schetsen we het ontstaan van de aanjaaggelden, de plek van de aanjaaggelden en de kennis- en innovatienetwerken in het Zeeuwse economische veld en de rol die zij kunnen spelen bij het versterken van de Zeeuwse economische structuur. Vervolgens beschrijven we de werkwijze en welke partijen betrokken zijn bij de uitvoering van de subsidieregeling. Tot slot gaan we in op de uitkomsten van de tussentijdse evaluatie die in 2020 is uitgevoerd ten behoeve van het investeringsprogramma ‘Wind in de zeilen’. 2.1 Ontstaan van de Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling Het advies van de Commissie Structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland (Balkenende) dat in juni 2016 verscheen is in 2017 uitgewerkt in het Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling. In het investeringsprogramma zijn zes projecten opgenomen die gezamenlijk bijdragen aan de economische structuurversterking van Zeeland. Een van die projecten is de Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling. Naast Provincie Zeeland en het Rijk committeerden in 2017 alle Zeeuwse gemeenten zich om bij te dragen aan de subsidieregeling Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling (ZiS). De ministeries van EZK en Financiën stelden 3 miljoen euro beschikbaar voor de aanjaaggelden, provincie Zeeland jaarlijks 1 miljoen euro en gemeenten € 1 per inwoner.

Voor de totstandkoming van een gezamenlijke subsidieregeling werd een bestuurlijke en ambtelijke voorbereidingsgroep opgericht. In de Regio Deal ZiS 2.0 kwamen er vanuit het Rijk extra middelen beschikbaar voor de Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling om meer openstellingen voor de Zeeuwse sectoren te kunnen realiseren. De eerste openstelling vond in 2018 plaats. Consortia uit de zes sterke economische sectoren konden een aanvraag indienen voor innovatieve haalbaarheidsonderzoeken en demonstratieprojecten. Op advies van de Economic Board is dit later uitgebreid met thematische openstellingen: • Human Capital Agenda (2019, 2020, 2021), die gericht is op het verminderen van de krapte op de arbeidsmarkt • Vestigingsklimaat (2020) die gericht is op het leefklimaat voor (potentiele) werknemers. 2.2 Rol van de aanjaaggelden in het Zeeuwse economische veld Met de aanjaaggelden kunnen samenwerkende partijen (consortia) ontwikkelingen toetsen op haalbaarheid en onderzoeken of de technologische ontwikkelingen en maatschappelijke uitdagingen kansen bieden voor de clusters waar Zeeland sterk in is. Daarnaast zorgen de middelen ervoor dat projecten sneller gerealiseerd kunnen worden.

De verwachting is dat sterke economische clusters zorgen voor vitaliteit van het bedrijfsleven binnen gemeenten, verbetering van werkgelegenheid en een grotere aantrekkelijkheid in het kader van leefbaarheid en vestigingsklimaat. De regeling maakt de verbinding met enerzijds de Kennis- en Innovatienetwerken van Campus Zeeland (K&I netwerken) waarin wordt geïnvesteerd in het organiserend vermogen en anderzijds met de bestaande Europese en nationale subsidieprogramma’s en private financieringen en fondsen waarin wordt ingezet op grootschalige ontwikkelingen.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

De sterke Zeeuwse economische sectoren: Havens & Logistiek; Industrie & Maintenance; Water & Energie; Vrijetijdseconomie; Agrofood & Seafood en Zorg Duurzame netwerken en samenwerkingsverbanden binnen deze sterke sectoren zoals de Kennis- en Innovatienetwerken (K&I-netwerken), maken de Zeeuwse economie veerkrachtiger en robuuster. De extra middelen in de vorm van aanjaaggelden zorgen voor een positieve dynamiek en stimuleren deze samenwerkingsverbanden en netwerken tot het uitvoeren van projecten. Door het aanjagen van dergelijke projecten stimuleren we innovatie, bundelen we kennis en bevorderen we samenwerking tussen de diverse sectoren. De versterking van het economische netwerk kan daarnaast ook zorgen voor een betere aansluiting bij nationale en Europese subsidie- en financieringsprogramma’s.

Versterking organiserend vermogen

Haalbaarheid en verkenningen

Kennis en innovatie netwerken Campus Zeeland

Demonstraties en pilots

Subsidieregeling Zeeland in Stroomversnelling

Grootschalige projecten

Europese projecten Rijk Provincie Bedrijfsleven

Figuur 1 Versterking ecosysteem Zeeuwse topclusters

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

2.3 De rol van Kennis- en Innovatienetwerken In alle Zeeuwse kernsectoren zijn één of meerdere K&I netwerken actief. In deze netwerken werken bedrijven, overheden en kennisinstellingen samen met als doel de economische sector te versterken door kennis en ervaring te delen en innovatie binnen de sector te stimuleren. De netwerken hebben een strategische meerjarenvisie of -agenda waarin de innovatielijnen voor de komende jaren zijn opgenomen. Door het mogelijk maken van haalbaarheidsonderzoeken en demonstratieprojecten dragen we bij aan de realisatie van de strategische agenda’s. En wordt toegewerkt naar grootschalige projecten die met steun van Europese en landelijke subsidieprogramma’s kunnen worden uitgevoerd. Van de K&I-netwerken wordt verwacht dat ze een belangrijke rol (gaan) spelen in zowel projectopbouw als subsidieaanvragen voor diverse Europese, landelijke en regionale subsidies.

Pioniersfase

Groeifase

Volwassenfase

 Circulair Bouwen  Zeeuws Energieakkoord  Fieldlab Zephyros  CoE W&E

Industrie & Maintenance

 Zeeland Connect

Haven & Logistiek

 Energy Port Zeeland

Water & Energie

 eHealth

Zorg

 TUA/TOZ

Vrijetijdseconomie

 Fooddelta 

 Kic/Mpi  Schelde Safetynetwork  SDR

Ondersteund door Campus Zeeland K&I

 Biobased Delta 

Zonder K&I ondersteuning

Figuur 2 Overzicht Kennis & Innovatie netwerken Zeeland (januari 2020)

Agro & Seafood

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

2.4 Werkwijze Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling De subsidieregeling Aanjaaggelden Zeeland in Stroomversnelling is een aanvulling op verschillende bestaande nationale en Europese programma’s. De Provincie Zeeland faciliteert de inrichting en uitvoering van de subsidieregeling. De subsidieregeling is opgenomen in de provinciale subsidieverordening, provinciemedewerkers zorgen voor de uitvoering van de subsidieregeling. Impuls Zeeland begeleidt aanvragers, onder andere door projectideeën te toetsen aan de regeling, en te adviseren over de aanpak, het consortium en het projectplan. Aanvragen moeten bijdragen aan de realisatie van strategische agenda’s van K&I netwerken. Een onafhankelijke deskundigencommissie, beoordeelt de initiatieven vanuit de economische clusters. De commissie bestaat uit financiële en inhoudelijke experts met affiniteit voor de Zeeuwse economie en kennis van Europese en nationale subsidieprogramma’s. De deskundigencommissie beoordeelt de aanvragen aan de hand van kwaliteitscriteria. Gedeputeerde Staten besluit op advies van deskundigencommissie Zeeland in Stroomversnelling welke aanvragen gehonoreerd worden. De Economic Board Zeeland adviseert over de openstellingen Met gemeenten en Impuls Zeeland vindt periodiek afstemming plaats en worden mogelijkheden verkend voor optimalisatie van de regeling.

2.5 Tussentijdse evaluatie in het kader van ‘Wind in de zeilen’ Na het uitbrengen van rapport Balkenende is in 2020 een tussentijdse evaluatie uitgebracht naar de stand van zaken van de economische structuurversterking. Hierbij werd onder andere gekeken naar het investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling (economische structuurversterking) en de Regio Deal Zeeland in Stroomversnelling 2.0 (investeren in een aantrekkelijk Zeeuws leef-en vestigingsklimaat) en de projecten die in dat kader worden uitgevoerd. Een van die projecten is de aanjaaggelden. Deze evaluatie werd uitgevoerd met het oog op het investeringsprogramma ‘Wind in de Zeilen’. ‘Wind in de Zeilen’ is het pakket aan maatregelen om Vlissingen en Zeeland te compenseren voor het intrekken van het Kabinetsbesluit om de Marinierskazerne te verplaatsen naar Vlissingen. De evaluatie toonde aan dat het verschil ten opzichte van de rest van Nederland groot blijft, ondanks dat ten opzichte van de situatie uit 2016 de innovativiteit en innovatiekracht van Zeeland iets is gegroeid. In de evaluatie worden de aanjaaggelden net als een aantal andere maatregelen als doeltreffend beoordeeld. Echte economische effecten op bijvoorbeeld werkgelegenheid kunnen echter pas op langere termijn verwacht worden.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

3. Resultaten In dit hoofdstuk geven de resultaten tot nu toe weer. Naast het aantal ingediende en gehonoreerde aanvragen kijken we naar de verdeling over Zeeland en over de verschillende sectoren. Daarnaast maken we inzichtelijk op welke thema’s de aanvragen betrekking hebben. Omdat kennisdeling een belangrijk element is voor structuurversterking staan we stil bij de betrokkenheid van Zeeuwse kennisinstellingen en K&I netwerken. Ook geven we inzicht in de eerste resultaten van de projecten die subsidie hebben ontvangen. 3.1 Aantal ingediende aanvragen Bij aanvang van de regeling werd verwacht dat elk jaar ten minste tien projecten subsidie zouden ontvangen. Dat zijn er meer geworden. Tot eind december 2021 zijn 130 subsidieaanvragen ingestuurd, 71 projecten daarvan zijn gehonoreerd. 9 aanvragen liggen bij het schrijven van dit document bij de deskundigencommissie ter beoordeling.

 Demonstratieproject  Haalbaarheidsonderzoek

waardes niet te lezen

 Human Capital Agenda  Vestingsklimaat

2018 Figuur 3. Overzicht alle ingediende aanvragen

2019

2020

2021

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

In behandeling; 9 Afgewezen; 50

Gehonoreerd; 71

Figuur 2: Overzicht gehonoreerde aanvragen

In totaal zijn 71 aanvragen gehonoreerd: 31 haalbaarheidsonderzoeken, 21 demonstratieprojecten, 13 Human Capital Agenda aanvragen en 6 aanvragen voor verbetering van vestigingsklimaat voor potentiële werknemers.

Vestingsklimaat € 184.214,00 Human Capital Agenda € 576.898,00

Haalbaarheidsonderzoek € 1.464.693,00

Figuur 5 Totaal toegekende subsidie per type aanvraag.

Demonstratieproject € 3.227.479

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

3.2 Verdeling over de sectoren Vanuit de sectoren Agro & Seafood, Zorg en Industrie & Maintenance zijn de meeste aanvragen ingediend. Minder aanvragen waren afkomstig uit de sectoren Water & Energie, Vrijetijdseconomie, Havens & Logistiek en Onderwijs. De hoeveelheid aanvragen zegt niet direct iets over de innovatiekracht van de sector. Er zijn in diverse sectoren (o.a. Havens en Logistiek en Vrijetijdseconomie) namelijk meerdere landelijk en Europese subsidies waar een beroep op gedaan kan worden. De sector Onderwijs kan uitsluitend bij de Human Capital Agenda openstellingen aanvragen indienen. Geen sector*; 6 Zorg; 12

* Aanvragen in de openstelling vestigingsklimaat voor potentiele werknemers zijn niet gekoppeld aan een sector.

Water & Energie; 6 Vrijetijdseconomie; 4

Agro & Seafood; 30

Onderwijs; 4 Industrie & Maintenance; 14 Figuur 6 Overzicht ingediende aanvragen per sector

Havens & Logistiek;7

Geen sector*; €184.214,00 Zorg; € 728.052,00 Water & Energie; € 150.801,00 Vrijetijdseconomie; € 346.162,00 Onderwijs; € 93.532,00

Agro & Seafood; € 2.512.774,00

Industrie & Maintenance; € 899.380,00 * Aanvragen in de openstelling vestigingsklimaat voor potentiele werknemers zijn niet gekoppeld aan een sector.

Figuur 7 Toegekende subsidie per sector

Havens & Logistiek; € 538.369,00

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

3.3 Thema’s Het soort projecten dat gehonoreerd is verschilt per sector, maar er zijn ook overeenkomsten. Een groot deel van de projecten betrekking heeft op één van deze thema’s: • • • • •

Automatisering en digitalisering (Agro & Seafood, Industrie & Maintenance en Zorg) Circulair/bio based (Agro & Seafood en Water & Energie) Energietransitie (Water & Energie, Vrijetijdseconomie en Havens & Logistiek) Nieuwe teelten/eiwittransitie (Agro & Seafood) Optimalisatie Arbeidsmarkt (Havens & Logistiek, Zorg, Industrie & Maintenance, Onderwijs en Agro & Seafood)

Deze thema’s sluiten aan op de Regionale Innovatie Strategie (RIS). Het zijn actuele thema’s waarvoor ook in Nationale en Europese programma’s subsidie beschikbaar is of komt. Hieronder lichten we deze 5 thema’s toe aan de hand van voorbeelden uit de diverse sectoren. 3.3.1. Automatisering en digitalisering Digitalisering en automatisering heeft voor de seafoodsector diverse innovatieve projecten mogelijk gemaakt. Zo werd onder andere onderzoek gedaan naar een systeem voor levend voer voor kweekvissen en daarnaast ook naar een systeem voor het bepalen van het vleesgewicht van schaal- en schelpdieren door de schelp heen. In de Agrofoodsector zijn onderzoeken mogelijk gemaakt naar onkruidbestrijding met een robot en slimme sorteermachines voor o.a. aardappelen. In de zorg wordt bekeken hoe digitalisering van bepaalde processen en het gebruik van Virtual Reality de werkdruk kan verminderen. In de sector industrie en maintenance zijn projecten gehonoreerd waarbij drones worden ingezet om energie- installaties en de kwaliteit van het water, oevers en kades te controleren. 3.3.2.Energietransitie Het gebruik van waterstof als energiebron gaat een belangrijke rol spelen in de transitie naar een duurzame en klimaat neutrale economie.

Vanuit deze subsidie is onder andere een onderzoek naar de haalbaarheid van een groene waterstof elektrolyser en een onderzoek naar de haalbaarheid van een waterstoftankstation voor zwaar transport en scheepvaart mogelijk gemaakt. Ook is een onderzoek gehonoreerd naar de mogelijkheden voor het gebruik van industriële restwarmte voor een lokaal warmtenet. In de sector vrijetijdseconomie is een project mogelijk gemaakt voor het verduurzamen van het watergebruik van vier campings, waarbij elke camping een ander aspect aanpakt. 3.3.3. Circulair/biobased In de agro- en seafoodsector is een aantal innovatieve projecten mogelijk gemaakt waarbij reststromen worden omgezet naar nieuwe producten zoals kombucha (een gefermenteerde theedrank), appelleder, Zeeuwse snacks en diervoeding. Ook is een onderzoek gehonoreerd naar het gebruik van biologisch afbreekbare verpakkingen voor waterleidinginfrastructuur.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Regionale impact /Verdeling over Zeeland 23 Haalbaarheidsonderzoeken H1 VR Care H2 Beach Wellness met Thalassotherapie Cad zand-Bad H3 Circulaire verdienmodellen in de procesindustrie en maintenance sector H4 Verkenning GW Elektrolyse Waterstof Plant H5 Slimme ketensamenwerking in food – meerwaarde blockchaintechnologie H6 EUREKA (European Reserach and Knowledge Association) H7 Circulaire verpakkingsmaterialen voor de schaal- en schelpdiersector H8 Technology Centre Maakindustrie Zeeland H9 Biologisch appelleder uit reststromen H10 Toepassen industriële restwarmte in de gebouwde omgeving H11 Ketensamenwerking- Kombucha H12 Realisatie waterstoftankststion Zeeuws-Vlaanderen H13 Niet-chemische onkruidbeheersing met een robot H14 Geautomatiseerd levend-voersysteem voor larvale kweekvissen H15 Seaphos- De speedway naar circulair H16 Biethanol Axelse vlakte H17 Haalbaarheid Sorting Seafood H18 Zeeuwsche Smaakmakers H19 Automatic fish deformity detection system H20 Activos Digitaal H21 Sustainable Packaging in Water Infra H22 Duurzaam geproduceerde graszoden H23 Duik in Zeeland H24 De Groene Zeeuwse Compagnie H25 Jaarrond teelt en vermeerdering van zilte groenten H26 Circulair Metal Recovery from ACE Bottom Ash H27 Verkenning multi-utiliteiten kruising Westerschelde H28 Zeeuwse Snacks: productieproces voor duurzame verwaarding van reststromen H29 Decentraal opslag- en laadsysteem

voor de Zeeuwse logistiek H30 Duurzame ketenoptimalisatie met Miscanthus Giganteus H31 Water voor robuuste fruitteelt 16 Demonstratieprojecten D1 Zeeuws Zeewier, ontwikkeling moderne oogstmachine D2 Hybride techniekopleiders in Zeeland D3 Testlocaties Fruitteelt Zeeland D4 E-trailer D5 Biobased Protein – duurzame eiwitten uit Zeeuwse Veldbonen D6 Programma specialistisch Ondersteuningsteam Zeeland D7 VR Care 2 D8 Generiek Verzamelen Data D9 Echt Zeeuws Petfood

D10 Mediterrane fruitsoorten in Zeeland D11 6 circulaire levensloopbestendige Nul op de meter woningen D12 Robotic Inspections: Maintenance in de Zeeuwse energieindustrie D13 ZIZo {Zeeuws initiatief Zorg} D14 Pilots duurzaam watergebruik verblĳfsrecreatie Zeeland D15 Demonstratie Kombucha D16 Volautomatische- en zelflerende High Speed Vision Inspection technologie voor het inspecteren van aardappelen en schaal- en schelpdieren op defects D17 Demonstratie autonome watermetingen op Zeeuwse wateren met aquatische drones D18 De terugkeer van de Zeeuwse platte oester: Demonstratie van een gecontroleerd kweekproces voor platte oesterbroed D19 De Zeeuwse Quinoa-keten D20 Masterpicker D21 Zoute teelten- Logistiek centrum voor Verwerking Zeegroenten 13 HCA projecten HCA1 Hive HCA2 HR Netwerk Zeeland HCA3 Hulst Vestingsstad HCA4 Gids - Gezel G2 HCA5 Lagere werkdruk door de inzet van slimme innovaties bĳ SVRZ HCA6 Op weg naar Zeeuwse learning communities HCA7 Stages voor internationale technische studenten als instroom-instrument voor Industrie & Maintenance HCA8 Traineeship programma: 'Talent voor Zeeland' HCA9 Project Medisch Specialistische zorg HCA10 Meer handen vrĳ door Fylm HCA11 SMART-banen HCA12 Versterking instroom en doorstroom medewerkers havenlogistiek HCA13 Attracting young food professionals 6 Vestigingsklimaat projecten V1 Binding van Studenten aan de Regio Zeeland V2

Haalbaarheidsonderzoek TechniekFabriek Zeeland V3 Van kader naar Kentering (community met tiny houses en voedselbos) V4 Rootzz Learning Community V5 Slimme Mobiliteit Zeeuws-Vlaanderen V6 Pilotproject ’Vlissingen onze stad’

VEERE H4 D14, D15 V3

4 MIDDELBURG

H1, H4, H8, H12, H18, H20, D2, D4, D6, D7, D8, D13 HCA2, HCA4, HCA5,, HCA6, HCA

32 VLISSINGEN

H2, H3, H4, H5, H8, H10, H23, H H29 D4, D8, D12, D14, D15, D17, D18 HCA1, HCA2, HCA4, HCA5, HCA6 HCA10, HCA11, HCA12 V1, V2, V6

SLUIS * Projecten zijn vetgedrukt als de aanvrager van het project in deze gemeente gevestigd is. H12 zich in deze gemeente Als het project niet vetgedrukt is bevindt een partner van H2, het project D14, D15

Figuur 8 Verdeling toegekende projecten over de gemeenten

Projecten zĳn vetgedrukt als de aanvrager van het project in deze gemeente gevestigd is. Als het project niet vetgedrukt is bevindt een partner van het project zich in deze gemeente.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

SCHOUWEN- DUIVELAND

VEERE

eeland ndige Nul op de meter woningen ance in de Zeeuwse energie-

H4 D14, D15 V3

H24 , D13, D1 D16 HCA2, HCA8, HCA11 V3

k verblĳfsrecreatie Zeeland

H20, H25, H28, H29, NOORD-BEVELAND

nde High Speed Vision het inspecteren van chelpdieren op defects ermetingen op Zeeuwse wateren

e platte oester: Demonstratie kproces voor platte oesterbroed

rum voor Verwerking

, D15,

H14 H19, H30, H31 D3,, D14, D18, D20

HCA9, HCA10, HCA10

THOLEN

H21, H29

MIDDELBURG H1, H4, H8, H12, H18, H20, D2, D4, D6, D7, D8, D13 HCA2, HCA4, HCA5,, HCA6, HCA11

inzet van slimme innovaties

25 19

rning communities e technische studenten als r Industrie & Maintenance Talent voor Zeeland' tische zorg m

D4, D10, D11 HCA2 V2

32 VLISSINGEN

doorstroom medewerkers

H2, H3, H4, H5, H8, H10, H23, H24, H25, H27, H29 D4, D8, D12, D14, D15, D17, D18, D19 HCA1, HCA2, HCA4, HCA5, HCA6, HCA8, HCA9, HCA10, HCA11, HCA12 V1, V2, V6

fessionals

Regio Zeeland niekFabriek Zeeland mmunity met tiny

REIMERSWAAL

anderen tad’

e gevestigd is. deze gemeente.

KAPELLE H5, H11, H13, H16, H5 H16, H18, H22, H24, H25 D4, D9, D10,, D11, D13, D15, D19 HCA1, HCA2, HCA13 V5

24 SLUIS H2, H12 D14, D15

7 TERNEUZEN H1, H2, , H4, H6, H8, H10, , H13, H18, H26 D2, D4, D11, D19 HCA1, HCA6, HCA7,, HCA11, HCA12 V1, V4

HULST H9, H11, H15 D6, D15 HCA3 V4

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Het doel van de subsidieregeling is de Zeeuwse economie te versterken. Veel Zeeuwen werken in de zes sterke sectoren die van de subsidieregeling gebruik kunnen maken (zie Figuur 9). Het is positief om te zien dat van de subsidieregeling bedrijven in alle dertien Zeeuwse gemeenten hebben geprofiteerd. Maar de impact is groter dan alleen die gemeenten waar de 243 aanvragers en projectpartners gevestigd zĳn. Binnen Zeeland pendelen meer dan vijftigduizend inwoners voor hun werk naar een andere gemeente. Door samenwerking en kennisdeling profiteren ook Zeeuwse studenten, en andere Zeeuwse bedrijven in de sectoren van de kennis die in de projecten wordt opgedaan.

Figuur 9 Werknemersbanen per sector: omvang, aandeel en ontwikkeling Inwoners zeeland, september 2020

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

3.5 Resultaat van de projecten Tot nu toe zijn 18 projecten afgerond. Door COVID-19 en de daarbij horende maatregelen en de gevolgen daarvan (zoals vertraagde levertijden, geen fysieke bijeenkomsten, andere manieren van samenwerken) kent een groot aantal projecten een langere looptijd. De komende maanden zullen dan ook nog veel meer resultaten zichtbaar worden. Veel projecten krijgen een vervolg, omdat verdere doorontwikkeling gewenst is. Dat kan binnen de regeling door een demonstratieproject, met Europese subsidie of met andere financiering. Voortijdig gestopt; 1

Geen vervolg; 1 Ingetrokken; 1

Operationeel / Geïmplementeerd; 5 Doorontwikkeling nodig / gestart; 10

Figuur 10 Resultaat van de projecten

Tot nu toe hebben twee projecten de stap van haalbaarheidsonderzoek naar demonstratieproject gemaakt met hulp van deze subsidieregeling (VR-Care en Kombucha). Het haalbaarheidsonderzoek Groene waterstof elektrolyser krijgt een vervolg in de compensatiepakket Wind in de Zeilen en een aanvraag bij het Just Transition Fund (JTF). Verder heeft het onderzoek naar circulaire verdienmodellen in de proces en maintenance industrie een Interreg Vlaanderen-Nederland subsidie gekregen voor een vervolg. Daarnaast maakten de aanjaaggelden de eerste stap op weg naar een aantal structuurversterkende voorzieningen mogelijk, bijvoorbeeld: • HR-netwerk Zeeland, een sector overschrijdend HR-netwerk, waarin samengewerkt wordt en kennis gedeeld wordt over HR gerelateerde vraagstukken in Zeeland • KAAP, een ontwikkel-, test- en demolocatie die gerealiseerd is op de Kenniswerf in Vlissingen.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Verder zijn er plannen voor een Open Manifacturing Campus als vervolg op het haalbaarheidsonderzoek Technology Center voor de Maakindustrie in Zeeland en een fieldlab Veiligheid en Ondermijning. Een vervolg op het haalbaarheidsonderzoek EUREKA dat is uitgevoerd door de drie K&I-netwerken Schelde Safety Network (SSN), Kennis- en Innovatiecentrum Maintenance en Procesindustrie (KicMPi) en Bio Base Europe Training Center (BBETC). Ook zijn er projecten die na afloop operationeel zijn en bijvoorbeeld direct een bijdrage leveren aan het verminderen van de krapte op de arbeidsmarkt. Dat zien we met name bij de regeling voor de Human Capital Agenda. Dat werkt: dankzij de gesubsidieerde projecten zijn er techniekopleiders die zorgen voor een betere aansluiting van het onderwijs op de praktijk, extra Spaanse verpleegkundigen in de gehandicaptenzorg, en extra docenten voor het Zeeuwse onderwijs. Niet alle projecten komen tot uitvoer. Als gevolg van COVID heeft één aanvrager zijn subsidieaanvraag ingetrokken, en één project is als gevolg van een faillissement gestopt. 3.6 Betrokkenheid Zeeuwse kennispartijen Kennisdeling is een belangrijk element in de subsidieregeling. K&I netwerken en Zeeuwse kennisinstellingen kunnen een belangrijke rol spelen bij de kennisontwikkeling en kennisdeling in de Zeeuwse sectoren, wat bijdraagt aan de structuurversterking.

K&I netwerken Bij 25 toegekende projecten (36%) is een K&I netwerk betrokken als aanvrager of consortiumpartner. In veel andere aanvragen wordt verwezen naar een K&I netwerk en is dat op een andere manier betrokken. De deskundigencommissie ziet kansen voor deze netwerken om met een bijdrage van Europese fondsen voor de sector belangrijke ontwikkelingen in de Zeeuwse opgaves en transities te realiseren. Daarvoor is het wel van belang dat ze een volgende stap maken. Zodat ze vanaf 2023 ‘mee kunnen doen’ en het Zeeuwse potentieel beter tot zijn recht kan komen. Zeeuwse Kennisinstellingen Bij 26 toegekende projecten (35%) is een Zeeuwse onderwijsinstelling betrokken als aanvrager of consortiumpartner. Dit betreft met name de HZ University of Applied Sciences, in minder mate Scalda en UCR. Ook zijn bij een aantal projecten kennisinstellingen uit omliggende regio’s betrokken of kennispartners die niet kwalificeren als onderwijs- of kennisinstelling, maar die wel de benodigde kennis inbrengen. 3.7 Financiën Het Rijk, Provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten investeren met de subsidieregeling gezamenlijk langjarig in de economische innovatiestructuur in Zeeland. Gemeenten dragen € 1 per inwoner per jaar bij aan de regeling. Provincie en Rijk leggen hier ieder ruim 4 miljoen euro bij, wat tot een fonds komt van ruim 10 miljoen euro.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Rijk • Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling Ministeries EZK en Financiën • Regiodeal Zeeland in Stroomversnelling 2.0

€ 3.200.000,€ 1.000,000,-

Provincie Gemeenten

€ 4.050.000,€ 1.825.000,-

Totaal

€ 10.075.000,-

Financiële impact

Totale investeringen 16 13,8

14 12 10 8

4,6

6 4

9,2

5,4

2 0 Publiek

Privaat  Gerealiseerd

Figuur 11 : Gerealiseerde en verwachte totale investering in miljoenen euro’s

1. Gerealiseerd

 Verwacht

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

 Frank Hommel, wethouder gemeente Tholen Aanjaaggelden zijn hard nodig op vele gebieden. De subsidieregeling Zeeland in Stroomversnelling is een goed instrument om de Zeeuwse economie aan te jagen. Ik heb de indruk dat er Zeeuws breed goed gebruik van wordt gemaakt en dat de regeling vrij bekend is. Thoolse ondernemers zouden er nog wel meer gebruik van kunnen maken. In overleg met Provincie en Impuls Zeeland zijn we aan het kijken wat we hier aan zouden kunnen doen. Maar uiteindelijk gaat het over Zeeland. Aandacht voor Zeeuwse speerpunten als energie, duurzaamheid, innovatie en krapte op de arbeidsmarkt blijft belangrijk. Daarom ben ik voor continuering van deze regeling. Het is daarbij goed om te kijken waar nog verbeteringen plaats kunnen vinden.

Tot en met 31 december 2021 is ruim 14,6 miljoen euro geïnvesteerd in de versterking van de Zeeuwse economie, waarvan: • € 5.453.284 publieke investering (Rijk, gemeente, provincie) • € 9.231.845 private investering (eigen bijdrage consortium) De publieke investeringen hebben tot nu toe tot bijna tweemaal zoveel private investeringen geleid. 2. Verwachte totale investering t/m medio 2023: minimaal €23,8 miljoen De totale publieke inleg bedraagt 10 miljoen euro. 5,4 miljoen euro is al gerealiseerd, het restant van 4,6 miljoen euro wordt nog geïnvesteerd. Dit bedrag zal tenminste eenzelfde bedrag aan private investering opleveren. De totale verwachte private inleg bedraagt minimaal 13,8 miljoen euro, waarvan 9,2 miljoen euro al gerealiseerd is plus minimaal 4,6 miljoen euro die nog wordt geïnvesteerd. Als we kijken naar de gerealiseerde private investeringen zal dit bedrag waarschijnlijk hoger uitvallen dan de minimale verwachting.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

4. Samenvatting en Conclusies De subsidieregeling Zeeland in Stroomversnelling is een gezamenlijk initiatief van Rijk, Provincie en Zeeuwse Gemeenten. De regeling wordt gefinancierd door een bijdrage van de ministeries van EZK en Financiën (‘Balkenendegelden’) en een bijdrage vanuit de Regio Deal Zeeland in Stroomversnelling 2.0. Ook Provincie en Zeeuwse gemeenten dragen bij aan de regeling. Met deze Zeeuwse regeling wordt een bijdrage geleverd aan de structuurversterking van de Zeeuwse economie en ingespeeld op thema’s en transities die voor Zeeland van belang zijn. In 2018 vond de eerste openstelling van de subsidieregeling plaats. Sindsdien hebben 10 openstellingen plaatsgevonden en hebben 71 projecten subsidie ontvangen: • • • •

31 21 13 6

Haalbaarheidsonderzoeken ontvangen in totaal Demonstratieprojecten ontvangen in totaal Human Capital Agenda projecten ontvangen in totaal Vestigingsklimaatprojecten ontvangen in totaal

€ 1.464.693,- subsidie € 3.227.479,- subsidie € 576.898,- subsidie € 184.214,- subsidie.

De subsidieregeling is steeds bekender geworden in het veld, wat terug te zien is in een toenemend aantal aanvragen. Naast een kwantitatieve toename ziet de deskundigencommissie dat ook de kwaliteit van de aanvragen toeneemt. De aanvragen hebben betrekking op en dragen bij aan relevante thema’s en opgaven voor Zeeland. Bij een derde van de gehonoreerde aanvragen zijn de Kennis & Innovatienetwerken (36%) partner in het consortium. Zeeuwse kennisinstellingen zijn bij 35% van de gehonoreerde aanvragen als consortiumpartner betrokken. Beiden spelen een rol bij de kennisontwikkeling en kennisdeling in de Zeeuwse sectoren en dragen hiermee bij aan de structuurversterking van de Zeeuwse sectoren. Het doel om consortia “aan te jagen” om met innovatieve projecten aan de slag te gaan zien we terug in de resultaten. Tot nu toe heeft 11% van de afgeronde projecten een vervolg gekregen in een nationale of Europese subsidie. Naast het opwerken naar grotere projecten, zijn er ook een heel aantal projecten die bijdragen aan structuurversterkende voorzieningen en projecten die nu al operationeel zijn en nu al bijdragen aan een innovatievere Zeeuwse economie. Voor het veld is de subsidieregeling een waardevol instrument, dat voorziet in een behoefte. De subsidieregeling jaagt innovatie door Zeeuwse ondernemers en instellingen aan.

Het gaat hierbij zowel om economische innovatie als om sociale innovaties die bijdragen aan het terugdringen van de krapte op de arbeidsmarkt. Tot medio 2023 is 10 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de subsidieregeling door Rijk, Provincie en Zeeuwse gemeenten. Op dit moment is iets meer dan de helft besteed. Dit heeft geleid tot een totale investering in de Zeeuwse economie van 14,6 miljoen euro. De publieke investeringen hebben tot bijna tweemaal zo veel private investeringen geleid. De minimale verwachte investering medio 2023 bedraagt 23,8 miljoen euro.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Structuurversterking vraagt tijd. Uit deze review blijkt dat we goed op weg zijn, maar zoals ook uit de evaluatie wind in de Zeilen naar voren komt, mogen echt economische effecten op bijvoorbeeld werkgelegenheid pas op langere termijn verwacht worden. 4.1 Vervolg De resultaten geven aanleiding de mogelijkheden voor voortzetting van de regeling na 2023 te verkennen. Deze midterm review laat zien dat de subsidieregeling waardevol is en bijdraagt aan het oplossen van de Zeeuwse opgaven. Ook de evaluatie die in het kader van ‘Wind in de zeilen’ is uitgevoerd beoordeelt de aanjaaggelden als doeltreffend. Maar geeft wel aan dat echte economische effecten op bijvoorbeeld werkgelegenheid pas op langere termijn verwacht kunnen worden. De deskundigencommissie Zeeland in Stroomversnelling adviseert eveneens om de regeling te continueren. Zeker ook in het licht van de al benoemde urgentie om Zeeuwse consortia te blijven stimuleren aan de slag te gaan met de grote transities en hiervoor ook gebruik te kunnen maken van de diverse Europese en nationale subsidiemogelijkheden. Hiervoor is ook blijvende aandacht voor het projectopbouwend vermogen nodig. Essentieel voor deze continuering is echter een gezamenlijke inzet. Hiervoor zullen we in 2022 het gesprek aangaan met de betrokken partijen.

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Doelen Welvaart en welzijn

Regionaal presteren Bruto regionaal product

Waarneembare concurentiekracht Arbeidsproductiviteit < > Werkgelegenheid

Onderzoek technologische ontwikkeling

Bronnen van concurentiekracht

Buitenlandse investeringen

Infrastructuur en menselijk kapitaal

Instituties en sociaal kapitaal

Economische structuur

Innovativiteit

Regionale toegankelijkheid

Vaardigheden arbeid

Omgeving/ Transitie milieu energiesector

Bestuurlijke structuur

Sociale structuur

Regionale cultuur

Figuur 10 Analyse van macro-economische situatie Zeeland, Actualisatie Zeeland in Stroomversnelling, 2020 (op basis van Piramidemodel van Gardiner et at. 2002)

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Bijlage 1 Verklarende woordenlijst Concurrentiekracht: De mate waarin een bedrijf, gebied of land weet te concurreren met andere bedrijven, gebieden of landen. Concurrentiekracht van regio’s is belangrijk voor economisch herstel, innovatie en groei. Met het zogenaamde piramidemodel van Gardiner e.a.2002 kunnen factoren in beeld worden gebracht die bepalend zijn voor het economisch presteren van een regio. Economische structuur: De economische structuur betreft die economische factoren die bepalend zijn voor de mogelijkheden van de economie van een regio of land om goederen en diensten tegen concurrerende prijzen op de markt te brengen. Innovativiteit: Is een maatstaf voor innovatie. Innovatie wordt vaak omschreven als het vernieuwen of verbeteren van processen, producten en diensten. Valorisatie: Het proces dat kennis omzet of her-/opwaardeert door het toepasbaar te maken in commercieel haalbare producten, processen of diensten

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

Bijlage 2 Overzicht gehonoreerde projecten Project

Aanvrager

• Activos Digitaal • Traineeship programma: ‘Talent voor Zeeland’ • Circulaire levensloopbestendige nul op de meter woningen • Ketensamenwerking - Kombucha • emonstratie Kombucha • Stages voor internationale technische studenten industrie & Maintenance • Echt Zeeuws Petfood • Seaphos - De speedway naar circulair • HR Netwerk Zeeland • Testlocaties Fruitteelt Zeeland • Gevonden (Generiek Verzamalen Data) • ZIZo {Zeeuws initiatief Zorg} • Zoute Teelten - Logistiek Centrum voor verwerking Zeegroenten • Onderzoek van Kader naar Kentering • Gids - Gezel G2 • Hive • Zeeuwse Snacks: Productieproces voor duurzame verwaarding van resstromen • Slimme ketensamenwerking in food • Niet-chemische ontkruidbeheersing met een robot • Attracting young food professionals • De Zeeuwse Quinoa-keten • Project Medisch Specialistische zorg • Realisatie waterstoftankstation Zeeuws-Vlaanderen • Sustaineble Packaging in Water infra • Versterking instroom en doorstroom medewerkers havenlogistiek • Circular Metal Recovery from AEC Bottom Ash • Beach Wellness met Thalassotherapie • Op weg naar Zeeuwse learning communities • Binding studenten aan de regio Zeeland • Demonstratie autonome watermetingen op Zeeuwse Wateren met aquatische drones • Duik in Zeeland • Bioethanol Axelse vlakte • Mediterrane Fruitsoorten in Zeeland • Circulaire verdienmodellen in de procesindustrie

Activos AddVision Projectontwikkeling & management Beveland Wonen Bierbrouwerij Vermeersen Bierbrouwerij Vermeersen Bio Base Europe CJP Beheer Colsen De Zeeuwse Connectie Delphy DSP Innovation DSP Innovation BV Dutch Seaweed Group E. Odinot Edu Plus EVA projecten & Advies Floor Trading BV FoodDelta Zeeland FoodDelta Zeeland FoodDelta Zeeland FoodDelta Zeeland Gors H4A HA Prince Havenwerk Heros Sluiskil B.V. Hotel Noordzee Huis van de Techniek HZ university of Applied Sciences IGL BV Ingenieursbureau Walhout Civiel Innovatie Sustainable Technologies KG Fruit KicMpi

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

• E-trailer • Technology Centre Maakindustrie • Jaarrond teelt en vermeerdering zilte groenten • Masterpicker (uiensector) • Automatic fish deformity detecion system • Biobased Protein - duurzame eiwitten uit Zeeuwse Veldbonen • Haalbaarheid Sorting Seafood • Lagere werkdruk door de inzet van slimme innovaties bij SVRZ • Techno-economische verkenning multi-utiliteiten kruising van Westerschelde • Pilots duurzaam watergebruik verblijfsrecreatie Zeeland • Duurzaam geproduceerde graszoden • Duurzame ketenoptimalisatie met Miscanthus Giganteus als blauwdruk voor de Zeeuwse akkebouw • Water voor robuuste fruitteelt en akkerbouw in Zeeland • Demonstratieproject volautomatische- en zelflerende High Speed Vision Inspection technologie voor het inspecteren van aardappelen en schaal- en schelpdieren op defects • VR Care2 • Rootzz Learning Community • Hybride techniekopleiders in Zeeland • EUREKA • Verkenning GW Elektrolyse Waterstof Plant • Zeeuws Zeewier, ontwikkeling moderne oogstmachine • Toepassen industriële restwarmte in de gebouwde omgeving • VR Care • Haalbaarheidsonderzoek TechniekFarbiek Zeeland • Slimme mobiliteit Zeeuws-Vlaanderen • Programma specialistische Ondersteuningsteam Zeeland • Vlissingen onze Stad • Geautomatiseerd levend-voer-systeem voor larvale kweekvissen • De terugkeer van de Zeeuwse platte oester: Demonstratie van een gecontroleerd kweekproces voor platte

oesterbroed • Robotic Inspections: Maintenance in de Zeeuwse energie-industrie • Biologisch appelleder uit reststromen • SMART-banen • Hulst Vestingsstad • Circulaire verpakkingsmaterialen voor schaal- en schelpdieren • Zeeuwse Groene Compagnie • Zeeuwsche smaakmakers • Meer handen vrij door Fylm • Decentraal opslag-en oplaadsysteem voor de Zeeuwse logistiek

Kraker Trailers Lumileds Netherlands Maatschap H. en M. Janse Machine Innovation Company Machinefabriek Kramer Meatless Murre Technologies Nedbase North Sea Port NV Economische Impuls Zeeland Organicz Proefboerdeij de Rusthoeve Proefboerdeij de Rusthoeve RMA-Techniek B.V. Roosevelt Academy Rootzz Zeeuws-Vlaanderen Scalda Schelde Safety Network SDR Seaweed Harvest Smart Delta Resources Square Fruit Stichting Blokje bij Blokje Stichting Duurzame Mobiliteit Zeeland stichting Gors Stichting Vlissingen Binnenstad aan Zee Stichting Zeeschelp Stichting Zeeschelp Terra Inspectioneering The Holy Spiritus The Work Zone Tragel Van Es Vrijbuiten Zeilen Zeeuwsche Zoute Zorggroep Ter Weel Zuidwest Logistiek

MID-TERM REVIEW SUBSIDIEREGELING AANJAAGGELDEN ZEELAND IN STROOMVERSNELLING

www.zeeland.nl / G provinciezeeland / U provzeeland

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11695469/1