GVO Griffievoorstel referendumverordening

Griffievoorstel Portefeuillehouder

: J.G. Smit

Afdeling

: Griffie

Behandelaar

: T. van Oostenbrugge

Datum

: 1 april 2021

Kenmerk

: 427615

Onderwerp

: Referendumverordening Schouwen-Duiveland 2021

Voorstel 1. De Referendumverordening Schouwen-Duiveland vaststellen. 2. Het profiel voor de leden van de Referendumcommissie vaststellen. 3. De wijziging van de Verordening rechtspositie raads- en commissieleden gemeente SchouwenDuiveland 2019 vaststellen. 4. Voor de werving en voordracht van de leden van de referendumcommissie een werkgroep vormen, bestaande uit de raadsleden Houtekamer, Laan, Van de Laar en Lievense. 5. De kosten van werving en selectie dekken uit het raadsbudget. Inleiding In de raadsvergadering van 12 november 2020 is de griffie bij motie gevraagd in samenspraak met het Presidium en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een voorstel op te stellen tot het vaststellen van een Referendumverordening. In samenspraak met het presidium is dit voorstel voorbereid door een werkgroep waarin de raadsleden Laan, Van de Laar, Lievense en Houtekamer zitting hebben gehad. De werkgroep is ondersteund door een beleidsmedewerker van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de griffie. Beoogd resultaat Een officiële referendumverordening voor onze gemeente. Vastgestelde profiel voor de leden van de referendumcommissie. Vastgestelde vergoeding voor de leden van de referendumcommissie. Werkgroep belast met de werving en voordracht van de leden van de referendumcommissie.

Argumenten Referendumverordening Een referendum is een democratisch instrument waarbij de burger zich kan uitspreken over een politieke kwestie. Het is een instrument dat op lokaal niveau regelmatig wordt toegepast. De verordening voorziet erin dat zowel kiesgerechtigden als de gemeenteraad het initiatief kunnen nemen voor een referendum. Vaak wordt gesproken van een raadgevend (op initiatief van kiesgerechtigden) en van een raadplegend (op initiatief van de raad) referendum. Omdat deze termen regelmatig tot verwarring leiden, worden de omschrijvingen in de voorgestelde Referendumverordening niet gebruikt. Het referendum als democratisch instrument is een relatief zwaar middel om burgers te laten participeren. Zwaar, omdat het een langdurig proces is en organisatorische kosten met zich meebrengt. Het is dan ook een instrument waarbij kiesgerechtigden, als zij het initiatief nemen, enige moeite moeten doen om aan te tonen dat er voldoende draagvlak is. De verordening gaat uit van een referendum op basis van een ontwerp raadsbesluit. Een referendum is te zien als een advies van burgers aan de raad over een voorgenomen besluit. Er is geen sprake van een ‘bindend referendum’ (bindend betekent dat de uitslag van het referendum uitgevoerd moet worden). Dit is in Nederland niet mogelijk. Hiervoor zou de Grondwet gewijzigd moeten worden.

In de verordening is opgenomen welke besluiten van een referendum worden uitgezonderd.

Bij een referendum op initiatief van kiesgerechtigden worden op twee verschillende momenten ondersteuningsverklaringen getekend, bij het inleidend verzoek en bij het definitief verzoek. Voor het inleidend verzoek wordt gekozen voor een aantal ondersteuners dat uitkomt op 1% van de kiesgerechtigden. Voor het definitief verzoek is een aantal ondersteuners nodig dat bestaat uit 5% van de kiesgerechtigden. Voor het proces van een referendum op initiatief van kiesgerechtigden verwijzen we u naar het bij de bijlagen opgenomen overzicht. De verordening voorziet in een subsidieregeling voor activiteiten die burgers en (maatschappelijke) organisaties willen organiseren ter ondersteuning van het publieke debat en meningsvorming bij een referendum. Profiel leden referendumcommissie De verordening voorziet in de instelling van een referendumcommissie met drie leden, die door de gemeenteraad worden benoemd. De taken van de referendumcommissie zijn duidelijk omschreven. Het onderwerp dat ten grondslag ligt aan een referendum ligt doorgaans politiek gevoelig. De meerderheid van de raad of een groep burgers geeft aan dat een voorgenomen besluit (nog) niet hun steun heeft of wenst een uitspraak van de bevolking. Maar het is wel de gemeente die het referendum organiseert, de subsidies voor opkomst bevorderende activiteiten verstrekt en de voorlichting geeft.

Een onafhankelijke en neutrale referendumcommissie met deskundigen die adviseert over en toeziet op het referendumproces levert een belangrijke bijdrage aan een goed verloop van het referendumproces. Aan de hand van voorbeelden van andere gemeenten is het bijgevoegde profiel vastgesteld. Vergoeding leden referendumcommissie De referendumcommissie is een commissie ex artikel 84 Gemeentewet. Op grond van artikel 3.4.1 van het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers ontvangt een commissielid een vergoeding per bijgewoonde vergadering. De hoogte van de vergoeding is afhankelijk van het aantal inwoners van de gemeente en wordt elk jaar bij ministeriële regeling vastgesteld. De referendumcommissie is een permanente commissie omdat een referenduminitiatief ineens kan opkomen en er dan binnen enkele dagen een advies dient te worden uitgebracht over bijvoorbeeld de vraag of een referendum mogelijk is over het ontwerp raadsbesluit. Het kan zijn dat de leden van de referendumcommissie lange tijd niet bijeenkomen. Als er geen referenduminitiatief is, zal er doorgaans geen reden zijn om te vergaderen. Indien sprake is van een referenduminitiatief vraagt dit naast vergaderingen van de leden van de referendumcommissie ook de nodige inzet. Om die reden ligt het voor de hand om daar een uurvergoeding tegenover te stellen.

Voor de hoogte van de vergoeding is aansluiting gezocht bij de vergoeding die de leden van de Rekenkamer ontvangen indien zij zelf onderzoekwerkzaamheden verrichten. De hoogte van die vergoeding is vastgesteld op € 65 per uur (peiljaar 2020). Vastgelegd is dat het bedrag jaarlijks per 1 januari wordt aangepast overeenkomstig de indexering van de vergoeding als bedoeld in artikel 3.1.1, eerste lid, van het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers. De voorgestelde wijziging van de Verordening rechtspositie raads- en commissieleden gemeente Schouwen-Duiveland 2019 voorziet in de opname van deze uurvergoeding. Werving en voordracht leden referendumcommissie Na vaststelling van de verordening kan worden gestart met de werving van de leden van de referendumcommissie. Voorgesteld wordt de leden van de raad, die betrokken zijn geweest bij de voorbereiding van dit voorstel, aan te wijzen als leden van de werkgroep die belast wordt met de werving en voordracht van de leden van de referendumcommissie. Kosten werving en selectie leden referendumcommissie De werkgroep beziet op welke wijze de werving plaatsvindt. Aan de hand daarvan wordt bezien welke kosten daaraan verbonden zijn. Kanttekeningen

De conceptverordening is opgesteld aan de hand van een modelverordening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Het model bevat diverse keuzemogelijkheden. In een bijlage is verwoord van welke keuzes in dit voorstel is uitgegaan. Bij de voorbereiding is nog besproken of het gewenst zou zijn bestemmingsplannen, waarvoor een uniforme openbare voorbereidingsprocedure is gevolgd, op te nemen bij de uitzonderingsgronden. In het voorstel is daar van afgezien evenals het van het opnemen van een algemene uitzonderingsgrond ter beoordeling van de raad. Naast het referendum zijn ook andere instrumenten denkbaar om burgers te betrekken bij de politieke besluitvorming. Soms ligt het initiatief hierbij bij de gemeente, soms bij de burger. Enkele instrumenten zijn: burgerparticipatie, burgerraadpleging, digitale meningspeiling, burgerinitiatief en volksinitiatief. Financiën Aan de werving van de leden van de referendumcommissie zijn eenmalige kosten verbonden. Deze kosten worden in eerste instantie opgevangen binnen het raadsbudget. Indien mocht blijken dat daarin onvoldoende ruimte zit, wordt via begrotingswijziging op de programmarapportage een voorstel gedaan tot bijstelling van het budget. Wat de structurele kosten betreft moet rekening worden gehouden dat de referendumcommissie eenmaal per jaar vergadert. Deze kosten worden (vooralsnog) opgevangen binnen het raadsbudget.

Indien sprake is van een referenduminitiatief vraagt dit van de leden van de referendumcommissie extra inzet, waarvoor men een vergoeding ontvangt. Ook kan dan gebruik worden gemaakt van de in de verordening opgenomen mogelijkheid voor het aanvragen van subsidie. In voorkomend geval wordt dan een voorstel tot beschikbaarstelling van een extra budget gedaan. Communicatie De verordeningen worden op de gebruikelijke wijze gepubliceerd. Na benoeming van de leden van de referendumcommissie wordt in de Gemeenterubriek en de gemeentelijke online communicatiekanalen periodiek aandacht gegeven aan de mogelijkheid tot het aanvragen van een referendum. Uitvoering Na het raadsbesluit wordt de werving en voordracht van de leden van de referendumcommissie voorbereid. De werving vindt na het zomerreces plaats. Om die reden is de datum van inwerkingtreding van de verordening op 1 oktober 2021 gesteld. Bij dit voorstel behoren de volgende bijlagen: 1. Referendumverordening Schouwen-Duiveland 2021 2. Toelichting referendumverordening Schouwen-Duiveland 2021 3. Overzicht van gemaakte keuzes binnen gebruikte VNG-model referendumverordening 4. Wijziging Verordening rechtspositie wethouders, raads- en commissieleden gemeente SchouwenDuiveland 2019 5. Profiel leden referendumcommissie 6. VNG-ledenbrief van 19 december 2019 over Nieuwe VNG Model Referendumverordening 7. Model Referendumverordening 8.

Procesoverzicht Referendum op initiatief kiesgerechtigden Presidium van de gemeente Schouwen-Duiveland, J.Chr. van der Hoek MBA

T. van Oostenbrugge

Voorzitter

Griffier