Document · PDF

CONCEPT Accountantsverslag 2024 gemeente Schouwen-Duiveland

Gemeenteraad 3 juli 2025, gemeente Schouwen-DuivelandBij agendapunt: RVS Jaarstukken 2024 (1442352)12.225 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Concept Accountantsverslag 2024 Gemeente Schouwen-Duiveland, Juni 2025

Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Schouwen-Duiveland Postbus 5555 4300 JA ZIERIKZEE Onderwerp Concept Accountantsverslag 2024 Datum 19 juni 2025 Ons kenmerk Behandeld door J. van Koert MSc RA +316 12010779 JvanKoert@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons concept-accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Schouwen-Duiveland. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Schouwen-Duiveland. De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente SchouwenDuiveland. Bij deze jaarrekening zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld te verstrekken. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging, gedateerd d.d. 14 november, en met ons auditplan, dat op 14 oktober 2024 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken d.d. 26 mei 2025. Tevens hebben wij dit rapport toegelicht aan de auditcommissie, tijdens de vergadering d.d. 19 juni 2025. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

E.A. van de Linde MSc +316 31135933 Elvandelinde@deloitte.nl J. van Koert MSc RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernboodschap jaarrekeningcontrole

• Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2024

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2024 dat met de auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen inzake de jaarrekeningcontrole en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Schouwen-Duiveland. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen gecontroleerd die samenhangen met de balans en het overzicht van baten en lasten. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld van deze controle terug, met daarbij een beknopte managementsamenvatting voor de gemeente Schouwen-Duiveland. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2024’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2025. Onderwerp

Boodschap

Overall beeld jaarrekeningcontrole 2024:

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2024 van de gemeente Schouwen-Duiveland uitgevoerd en zijn voornemens om bij de jaarrekening een goedkeurende controleverklaring te verstrekken. Graag willen wij onze waardering uitspreken voor de inzet en betrokkenheid van uw organisatie in het verantwoordings- en controleproces. We erkennen dat het een moeizaam proces was vanuit beide kanten, maar de samenwerking was prettig en transparant. Na afloop van de controle zullen we het proces met elkaar evalueren en waar nodig afspraken met elkaar maken over verdere verbetering. Hierbij merken wij op dat ook aan onze kant sprake is geweest van een bovengemiddeld verloop en dat de wisseling van teamleden ook invloed heeft gehad op de wijze van controleren. Mede door deze wisseling en de gedurende de controle geconstateerde bevindingen, hebben wij op onderdelen diepgaander gecontroleerd dan in voorgaande jaren. Dit betreft voornamelijk de controle van de Europese aanbestedingen en de specifieke uitkeringen die u van het rijk heeft ontvangen (SiSa).

Een moeizamer jaarrekeningproces dan we van beide kanten zouden willen, maar gekenmerkt door een goede samenwerking en transparantie.

Het is ons opgevallen dat er de afgelopen periode aanzienlijk veel personele wisselingen en de inzet van interim-medewerkers hebben plaatsgevonden binnen de financiële afdeling. Deze veranderingen kunnen de continuïteit en consistentie van het jaarrekeningproces negatief beïnvloeden. Het is van essentieel belang dat de gemeente (nog) meer prioriteit geeft aan dit proces, aangezien het de basis vormt voor de financiële verslaglegging en cruciaal is voor het vertrouwen van zowel interne als externe belanghebbenden. Bovendien is het essentieel dat de organisatie in staat is om juiste strategische beslissingen te nemen, die niet alleen de huidige financiële situatie beïnvloeden, maar ook de toekomstige ontwikkeling van de gemeente waarborgen. Hoewel we positieve ontwikkelingen hebben waargenomen en de organisatie waardevolle lessen heeft getrokken uit eerdere controles, zijn er nog steeds aandachtspunten die verdere aandacht vereisen. Een belangrijk aandachtspunt is de voorbereiding van het dossier dat ten grondslag ligt aan de jaarrekeningcontrole. Wij hebben geconstateerd dat er ruimte is voor verbetering in de documentatie en onderbouwing van de steekproeven. Bijvoorbeeld, het is belangrijk dat de onderbouwing voor de steekproeven helder en gedetailleerd is, zodat duidelijk is wat de toegepaste methodieken zijn en de representativiteit van de geselecteerde gegevens.

Dit kan onder andere worden bereikt door duidelijke en gestructureerde werkdocumenten aan te leveren, waarin de gekozen steekproefmethoden en de redenen voor de selectie van specifieke transacties zorgvuldig worden gedocumenteerd. Daarnaast willen wij de aandacht vestigen op de recente ontwikkelingen rondom de SiSa-documentatie en de onderbouwing daarvan. In de afgelopen periode zijn er reeds door uw organisatie verbeteringen doorgevoerd in de documentatie. Desondanks willen wij opmerken dat nog steeds ruimte voor verbetering bestaat. Een van de belangrijkste punten van aandacht is het controledossier. Wij stellen voor om te werken aan een controledossier waarin een duidelijke kop- en staartstructuur is opgenomen. Dit houdt in dat de verschillende documenten op een zodanige wijze met elkaar moeten aansluiten dat de samenhang evident is. Wanneer wij kijken naar de verantwoording van de gemeente Schouwen-Duiveland over 2024 en vooruitkijken naar de komende jaren, zien wij dat het eigen vermogen van de gemeente de afgelopen jaren, zoals begroot, is toegenomen en dat deze trend zich naar verwachting zal doorzetten. Uit de jaarstukken 2024 blijkt dat het goed gelukt is om de begroting te realiseren (qua uitgaven is 96% gerealiseerd). De grootste uitdaging ligt nog in het realiseren van de investeringen, mede gelet op de omvangrijke investeringsagenda die er ligt voor uw gemeente.

Net zoals in eerdere jaren constateren wij dat de jaarstukken (net zoals andere P&C-producten) (te) omvangrijk zijn. Wij vinden het prettig te constateren dat dit de aandacht heeft van de diverse gremia binnen uw gemeente en merken specifiek voor de jaarstukken op dat de winst met name in het jaarverslag gerealiseerd kan worden. Dit deel van de jaarstukken is al bijna 400 pagina’s, terwijl naburige gemeenten dit in minder dan de helft van het aantal pagina’s kunnen verantwoorden. Wij denken graag met u mee welke mogelijkheden tot indikking van onder andere de jaarstukken er zijn. In de rechtmatigheidsverantwoording van het college kunt u terugvinden wat de belangrijkste bevindingen zijn op het gebied van de rechtmatigheid. Uit de verantwoording blijkt dat de geconstateerde onrechtmatigheden groter zijn dan de door de gemeenteraad vastgesteld norm. Enerzijds komt dit door hogere lasten dan begroot op programma-niveau en anderzijds door onrechtmatige aanbestedingen. Wij adviseren het college om de geconstateerde afwijkingen goed te evalueren en zo in kaart te brengen welke maatregelen in 2025 getroffen kunnen worden om de omvang van de onrechtmatigheden met betrekking tot het verantwoordingsjaar 2025 te verlagen.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid [Onderhanden]

Financiële positie

Kwaliteit verslaggeving

•

Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college van B&W.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.900.000 respectievelijk € 5.700.000.

•

Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en normenkader dat door uw raad is vastgesteld d.d. 28 mei 2025 bepalend (geweest) voor onze controle.

•

Wij hebben naar aanleiding van onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 5.702.981 respectievelijk € 100.000.

•

Het college van B&W heeft in zijn rechtmatigheidsverantwoording geen fouten gerapporteerd die uitkomen boven de verantwoordingsgrens. Het totaal van de onrechtmatigheden bedraagt € 3,9 miljoen, waarvan uw college € 0,9 miljoen als acceptabel aanmerkt. Op basis hiervan resteert er € 2,7 miljoen aan onrechtmatigheden die door uw college worden gekwalificeerd als niet acceptabel. Dit betreft vrijwel volledig (€ 2,6 miljoen) aan aanbestedingsfouten. Over 2023 was sprake van een aanbestedingsfouten voor een bedrag van € 0,5 miljoen.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken. Hieruit zijn geen materiële tekortkomingen zijn gebleken. Wel hebben wij fouten en onzekerheden geconstateerd in de controle van de jeugdwet. Deze fouten en onzekerheden zijn opgenomen in Bijlage A.

•

In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ zijn de bevindingen die uitkomen boven de rapporteringstolerantie door het college toegelicht.

•

Tijdens onze controle hebben wij verschillende controleverschillen geconstateerd met betrekking tot de Sisa-bijlage. Deze zijn door uw organisatie gecorrigeerd en correct verwerkt in de bijlage bij de jaarstukken. Zodoende bevat de Sisa-bijlage geen fouten en/of onzekerheden. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen. Echter, er is één controleverschil dat niet is gecorrigeerd in de jaarstukken, hoewel dit verschil wel is opgenomen in de Sisa-bijlage. Voor nadere details over dit ongecorrigeerde controleverschil verwijzen wij naar Bijlage A1 – Niet gecorrigeerde controleverschillen.

•

De reservepositie ultimo 2024 is toegenomen ten opzichte van 2023 van € 69,7 miljoen naar € 96,8 miljoen ultimo 2024.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 bedraagt € 73 miljoen (2023: € 43,9 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Schouwen-Duiveland onderkende en aanwezige risico’s van € 4 miljoen (2023: € 4,3 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont een verschil tussen de begroting en de realisatie wat betreft de baten en lasten, met dit jaar een voordelig rekeningresultaat voor 2024 van € 3,6 miljoen (2023: voordelig € 2,9 miljoen). De hogere baten en het dividend zijn belangrijke factoren die hebben bijgedragen aan de aanzienlijke toename van het vermogen. Van de begrote lasten is circa 96% gerealiseerd, wat als een positieve prestatie kan worden beschouwd. Wij verwijzen naar de ‘Toelichting baten en lasten’ in de jaarrekening voor een nadere toelichting bij de verschillen tussen de begroting en de realisatie.

•

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en dat deze consistent zijn toegepast.

•

Wij constateren dat de afwijkingen tussen de realisatie en de (aangepaste) begroting zijn afgenomen ten opzichte van voorgaande boekjaren. De jaarrekening 2024 geeft overeenkomstig de begroting inzicht in de baten en lasten van de programma’s. Verder is per programma aangegeven wat bereikt is, wat daarvoor gedaan is en wat het heeft gekost. Hierbij is de relatie gelegd met de geformuleerde doelstellingen uit de (gewijzigde) begroting 2024.

•

Uit onze controlewerkzaamheden zijn verschillende bevindingen naar voren gekomen die betrekking hebben op de presentatie van posten in de jaarrekening. Deze constateringen hebben geleid tot aanvullende analyses en tot correcties in de jaarrekening. Voor een gedetailleerde uiteenzetting van de niet gecorrigeerde controleverschillen verwijzen wij naar Bijlage A1 - Niet gecorrigeerde controleverschillen, Bijlage A2 Onzekerheden in de controle en Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen.

•

Wij merken op dat de jaarrekening nog steeds een lijvig stuk betreft. In het kader van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken onderkennen wij de volgende aandachtspunten. Ten eerste is het wenselijk om de leesbaarheid van het jaarverslag te vergroten door de tekstuele toelichting op de programma’s te beperken tot de hoofdlijnen. Dit zal de leesbaarheid verbeteren en ervoor zorgen dat de kernpunten beter tot hun recht komen. Het is belangrijk dat het college en de raad hierover met elkaar in gesprek zijn om een goed optimum te bereiken tussen enerzijds voldoen aan de informatiebehoefte van de gemeenteraad en beknoptere jaarstukken.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Speerpunten auditcommissie

De auditcommissie heeft ons – als vertegenwoordiging van de gemeenteraad – ter ondersteuning van haar controlerende rol, specifiek aandacht gevraagd voor het inzicht verkrijgen in de interne beheersing bij de totstandkoming van leges. Wij hebben hierover gerapporteerd in onze managementletter 2024 gedateerd d.d. 29 januari 2025.

Opstel- en controleproces

In het kader van de evaluatie van het opstel- en controleproces voor de jaarrekening 2024 constateren wij dat het proces moeizamer is verlopen dan gewenst. Dit heeft geresulteerd in diverse inefficiënties. De voortzetting van personele veranderingen binnen uw afdeling Financiën heeft bijgedragen aan deze uitdagingen en daarnaast is ook aan onze kant sprake geweest van personele wisselingen. Vanwege de bevindingen die gedurende de controle geconstateerd zijn bij de Europese aanbestedingen en de controle van de specifieke uitkeringen die u ontvangen heeft van het rijk (SiSa), heeft met name op deze onderdelen een diepgaandere controle plaatsgevonden dan aanvankelijk was gepland. Wij gaan na afronding van de controle 2024 samen met uw ambtelijke organisatie een evaluatie uitvoeren van het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2024.

Interne beheersing

Sociaal domein [Onderhanden]

•

Op basis van de interim-controle 2024 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u, de gemeenteraad, gedeeld in onze managementletter, gedateerd 29 januari 2025. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de controle van de jaarrekening.

•

In 2024 heeft de afdeling Financiën opnieuw te maken gehad met wisselingen, wat de continuïteit en stabiliteit beïnvloedt. Wij raden aan om deze wisselingen beter te beheren en te streven naar een vast team om de afhankelijkheid van interim-krachten te verminderen. Het is van groot belang om de personele bezetting te stabiliseren en te investeren in een duurzaam team binnen de afdeling Financiën. Dit zal bijdragen aan een effectievere uitvoering van de financiële processen en een sterkere organisatorische veerkracht.

•

In 2024 is de controle van het sociaal domein soepel verlopen.

•

Uit de verantwoording van de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland blijkt in de geleverde zorg in natura (jeugd) een onzekerheid van € 735.684, dit wordt veroorzaakt door het ontbreken van (goedgekeurde) productieverantwoording bij zorgaanbieders

•

De accountant van de SVB heeft een oordeel met beperking bij de verantwoordingen 2024 verstrekt, vanwege getrouwheids- en rechtmatigheidsafwijkingen. Wij hebben de in de jaarrekening verantwoorde PGB’s voor een bedrag van € 149.938 aangemerkt als onzeker.

•

De Wmo wordt uitgevoerd door het Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio. Uw gemeente is in afwachting van de bevindingen.

Grondexploitatie [Onderhanden] Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere een analyse gemaakt van de realisatie van en van de geactualiseerde schattingen ultimo 2024 versus de schattingen in de jaarrekening 2023 (‘backtesting’). Ook hebben wij de door de gemeente toegepaste parameters voor onder andere het toerekenen van kosten- en opbrengstenstijgingen gecontroleerd. Tevens hebben wij detailwerkzaamheden verricht op belangrijke schattingsonderdelen in de voor de accountantscontrole relevante grondexploitatiebegrotingen, waarbij aandacht is besteed aan de aannemelijkheid van de gedane veronderstellingen en aan de juiste toepassing van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) hierin. Wij hebben als onderdeel van deze werkzaamheden de grondexplotiatieprojecten Business Park NW, Gouwepoort, Zoomgebied 1e fase, Julianastraat, Emil Standstromweg en Eikerzeeseweg beoordeeld, die door ons als (in financiële zin) meest relevant hebben bestempeld. Op grond van de door ons verrichte werkzaamheden concluderen wij dat de uitgangspunten die in de grondexploitaties, en dus in de jaarrekening 2024, zijn verwerkt, door ons zijn getoetst en als aannemelijk kunnen worden aangemerkt.

Wat betreft enkele belangrijke thema’s die in 2024 hebben gespeeld, zijn door ons de bevindingen inzake de controle van de waardering van de grondexploitaties, zoals de macro-economische ontwikkelingen en de impact hiervan op het verwachte resultaat van de grondexploitaties, nader uitgewerkt in het onderdeel “Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)”.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Frauderisicoanalyse

In de afgelopen jaren hebben wij u geadviseerd over uw interne frauderisico-analyse. In boekjaar 2024 heeft u opnieuw vooruitgang geboekt, zowel in de frauderisicoanalyse als in de toetsing van de interne beheersingsmaatregelen. Uw gemeente heeft in 2022 de eerste stappen gezet om een specifiek gemeentelijk (fraude)risicobeleid op te stellen, waarin een uitgebreide (fraude)risicoanalyse is opgenomen. In 2023 en 2024 is dit verder ontwikkeld. Wij willen opmerken dat in 2024 een nieuw Monitoren & Ondersteunen (M&O) beleid en frauderisicoanalyse is vastgesteld door het college; dit beleid zal in 2025 worden geïmplementeerd. Gezien het belang van de (fraude)risicoanalyse dringen wij erop aan deze te implementeren en deze in hoofdlijnen te bespreken in de auditcommissie. Wij raden u aan de (fraude)risicoanalyse jaarlijks te actualiseren en deze als een integraal onderdeel op te nemen in de communicatie tussen het management, het college en de auditcommissie.

Overig

•

In bijlage A bij dit accountantsverslag zijn de (niet-)gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen opgenomen die door ons zijn geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Onderhanden punten in de audit In het accountantsverslag willen wij benadrukken dat de audit momenteel nog in uitvoering is en dat er enkele belangrijke punten zijn die nog in behandeling zijn. Wij gaan in het verslag ervan uit dat de bevindingen, voor zover bekend, zijn meegenomen in onze beoordeling. De volgende elementen zijn nog in behandeling: •

Grondexploitaties

•

Dagboek-grootboek analyse

•

Sisa

•

Rechtmatigheid

•

Sociaal domein WMO

•

Afrondende werkzaamheden

Wij zullen ervoor zorgen dat deze punten zorgvuldig worden geëvalueerd en verwerkt zodra de audit is voltooid.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2024

De financiële positie van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is toegenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2024 bedraagt € 27 miljoen voordelig. Dit komt met name door hoge baten, waaronder ontvangen dividend en de financiële gevolgen van de decembercirculaire 2024. Per saldo is tussentijds € 23,4 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 circa € 3,6 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 circa 37,5% van het balanstotaal (ultimo 2023: 30,3% van het balans-totaal) en is daarmee toegenomen ten opzichte van 2023.

Eigen vermogen (x € 1.000)

2024

2023

2022

2021

Eigen vermogen per 1 januari

69.774

57.177

44.270

41.920

Tussentijdse resultaatbestemming

23.387

9.667

8.210

-/- 491

Gerealiseerd resultaat

3.573

2.902

4.669

2.814

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

26.960

12.569

12.879

2.323

Rechtstreekse structurele toevoeging

Eigen vermogen per 31 december

96.762

69.774

57.177

44.270

Saldo baten en lasten

Exploitatieresultaat (x € 1.000)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten, plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in de reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Totale baten

180.226

Totale lasten

-/- 153.266

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Bij: onttrekkingen aan reserves

Het positieve resultaat over boekjaar 2024 is voornamelijk te danken aan de hogere baten en het ontvangen dividend, welke belangrijke factoren zijn achter de aanzienlijke toename van het vermogen. Circa 96% van de begrote lasten is gerealiseerd, wat als een positieve prestatie kan worden aangemerkt. Wij verwijzen naar de ‘Toelichting op het overzicht van baten en lasten’ in de jaarrekening voor een nadere toelichting bij de verschillen tussen de begroting en de realisatie.

Saldo mutaties reserves

-/- 23.387

Gerealiseerd resultaat

-/- 3.573

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

26.960

Af: stortingen in reserves

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

-/- 36.834 13.447

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2024 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 27 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 22,5 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2024 sluit – na verwerking van de mutaties in de reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 3,6 miljoen.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 30,000 20,000 10,000

In de programmaverantwoording geeft het college van B&W per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college van B&W de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht.

2021

2022

2023

2024

Mutaties in reserves (x € 1.000) 5,000 (5,000) (10,000) (15,000) (20,000) (25,000) 2021

2022

2023

2024

Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 5,000 4,000

3,000 2,000 1,000 2021

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

2022

Bevindingen jaarrekening

2023

Interne beheersing

2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van uw gemeente Kengetallen voor de gemeente Schouwen-Duiveland (begroot en werkelijk over de periode 2021-2024)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Afgezet tegen de VNG norm bevindt dit kengetal zich in de neutrale risicocategorie (20-50%).

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

40%

35%

30%

25%

Grondexploitatiequote

20%

De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Uw gemeente bevindt zich in de minst risicovolle categorie volgens de VNG norm (minder dan 20%).

15%

10%

2021 Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Volgens de VNG norm bevindt uw gemeente zich in de minst risicovolle categorie (minder dan 90%). Structurele exploitatieruimte Bij het beoordelen van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, omdat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten, die worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. De structurele exploitatieruimte voor uw gemeente is positief in zowel 2024 als 2023, waardoor het zich in de minst risicovolle categorie bevindt volgens de VNG norm (meer dan 0%). © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

2021

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 2021

Bestuurlijke samenvatting

2022

2023

Begroot

Werkelijk

Bevindingen jaarrekening

2024

2021

Interne beheersing

2022

2023

Begroot

Werkelijk

2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van uw gemeente Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000)

Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2024 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 3,6 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college van B&W haar beleid en doelen kan realiseren.

30,000 20,000 10,000

De gemeenteraad en het college leggen de focus op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en de mogelijkheden. Bij gemeente SchouwenDuiveland is dit vooral zichtbaar in de gerealiseerde investeringen, waarbij meer dan € 4 miljoen aan begrote investeringen in 2024 niet is gerealiseerd. Ter vergelijking betrof dit in 2023 ruim € 2 miljoen.

(10,000) Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022 2023 2023 2024 2024

Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In dit licht adviseren wij u dit nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 200,000 150,000

Wij hebben vernomen dat uw organisatie momenteel het plannings- en controlproces (P&C-proces) en de bijbehorende producten tegen het licht houdt. Wij beschouwen dit als een noodzakelijke stap om de gewenste kwaliteitsimpuls in deze jaarstukken te realiseren. Hoewel wij ons ervan bewust zijn dat het aanbrengen van verbeteringen een groeipad vereist, constateren wij dat de vooruitgang nog niet duidelijk zichtbaar is.

100,000 50,000 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022 2023 2023 2024 2024

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 200,000 150,000 100,000 50,000 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022 2023 2023 2024 2024

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van uw gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) Het weerstandsvermogen ligt in lijn met vorig boekjaar Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beide zijn gemuteerd in 2024; de ratio weerstandsvermogen is met 8,3 toegenomen van 10,2 ultimo 2023 naar 18,5 in 2024. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 73 miljoen (2023: € 43,9 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt €4 miljoen (2023: € 4,3 miljoen). Ten opzichte van 2023 is hiermee sprake van een beperkte afname. Uw weerstandscapaciteit van € 73 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 4 miljoen. Dit is door het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

75 70 65 60 55 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 2021

2022

Benodigde weerstandscapaciteit

2023

2024

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

20.00 18.00 16.00 14.00 12.00 10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 2021

2022

2023

2024

Ratio weerstandscapaciteit

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Accountantsverslag 2024

Rechtmatigheidsverantwoording [Evaluatie is onderhanden] Vanaf 2023 nemen gemeenten de rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening. Aan de hand hiervan legt het college verantwoording af over het rechtmatig handelen (o.b.v. het normenkader) in het boekjaar. Verantwoordings- en rapportagegrens De gemeenteraad heeft de verantwoordings- en rapporteringsgrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens is door het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en bij het trekken van de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college, waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde verantwoordingsgrens van € 5,7 miljoen . Het totaal van de onrechtmatigheden bedraagt € 3,9 miljoen, waarvan uw college € 0,9 miljoen als acceptabel aanmerkt. Daarnaast is er sprake van een onduidelijkheid van € 0,3 miljoen.

Op basis hiervan resteren er voor € 2,7 miljoen onrechtmatigheden die uw college kwalificeert als zijnde niet acceptabel. Normenkader

Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 28 mei 2025. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. In het kader van onze controle van de financiële verslaglegging van de gemeente hebben wij vastgesteld dat de gemeente niet heeft voldaan aan de deadline van 1 februari voor de vaststelling van het normenkader, zoals voorgeschreven in de financiële verordening.

Begrotingscriterium

Voorwaardencriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium).

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan het uitvoeren van de financiële beheershandelingen. Deze eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals die is opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.

Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel, wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Daarnaast is sprake van begrotingsonrechtmatigheden indien er sprake is van overschrijding van investeringsbudgetten, toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast. Afwijkingen die in de jaarrekening aan de raad worden gemeld en toegelicht, worden in deze als tijdig beschouwd. Hieruit blijkt het volgende:

Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op de verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor de eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan: grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, het omgaan met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we op de volgende pagina toegelicht inclusief de wijze waarop het college van B&W deze in haar werkzaamheden heeft betrokken.

Kredietoverschrijdingen € 66.899 Begrotingsrechtmatigheid €907.463,- waarvan € 0,- als niet acceptabel is aangemerkt. Wij hebben vastgesteld dat het college van B&W specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op programmaoverschrijdingen waaronder een nulproef en controle op kredietoverschrijdingen.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Rechtmatigheidsverantwoording [Evaluatie is onderhanden] Aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording voert uw gemeente jaarlijks een ‘spendanalyse’ uit, met specifieke aandacht voor de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels. Het is van groot belang dat deze analyse niet alleen wordt uitgevoerd, maar ook dat de interne controlemechanismen rondom de EU-spendanalyse worden verbeterd. Tijdens onze evaluatie hebben wij geconstateerd dat er ruimte is voor verbetering met betrekking tot de interne controle. Het is opgevallen dat er in 2024 geen verbijzonderde interne controle heeft plaatsgevonden op de spendanalyse. Het is van groot belang dat in de toekomst een verbijzonderde interne controle wordt uitgevoerd, zodat mogelijke risico's tijdig kunnen worden geïdentificeerd en gecorrigeerd. Daarnaast is het essentieel dat er meer aandacht wordt besteed aan het specificeren van de verschillende typen opdrachten die binnen de spendanalyse worden opgenomen. Eveneens dient de formulering van de toetspunten voor de analyse helder te zijn, zodat de beoordeling grondiger en transparanter kan plaatsvinden. Een belangrijk voorbeeld van een toetspunt is de toetsing of de uitgaven passen binnen de totale contractwaarde.

Ondanks de getroffen maatregelen kan uw gemeente in de praktijk, door de complexiteit van de materie en regelgeving, toch relatief gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kiezen. Wij bevelen aan om een preventieve interne controle te implementeren om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel te borgen. Wij benadrukken het belang van het onderbouwen en documenteren van conclusies in de spendanalyse, zodat achteraf goed herleidbaar is op welke wijze conclusies tot stand zijn gekomen. Misbruik en oneigenlijk gebruik Voor misbruik en oneigenlijk gebruik zijn geen fouten geconstateerd boven de rapportagegrens.

Wij constateren over 2024 een toename in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een totaal aan fouten van € 2.646.202 en een totaal aan onduidelijkheden van €281.700, terwijl over 2023 nog sprake was van een totaal aan fouten van € 469.046. Het bedrag aan onrechtmatigheden over 2024 van € 2.646.202 heeft voor € 2.555.350 betrekking op meerdere nieuwe fouten in de naleving van de aanbestedingsregels in huidig boekjaar. In totaal heeft € 90.852 betrekking op fouten in de naleving van de aanbestedingsregels die in voorgaande jaren zijn gemaakt, en waarvan de bestedingen nog doorlopen in het huidige boekjaar.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Sociaal domein Sociaal domein De gemeente Schouwen-Duiveland voert diverse sociale wetten uit in het sociaal domein, waarbij enkele taken zijn ondergebracht bij derde partijen. Wij noemen de volgende belangrijkste onderdelen: Onderdeel

Bedrag 2024 x € 1.000

Bedrag 2023 x € 1.000

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

9.483

9.474

Gemeente

Niet van toepassing

Werkelijke kosten

247

1.794

Gemeente

Niet van toepassing

Werkelijke kosten

Jeugdwet

9.168

8.067

Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland

Mandatering

Vaste bijdrage op basis van de begroting + afrekening T-1

Wmo

11.033

10.123

Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio

Mandatering

Vaste bijdrage op basis van de begroting + afrekening T-1

150

228

Sociale Verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke kosten

Uitkeringen (met name inkomensdeel)

Energietoeslag

PGB’s Wmo/Jeugd

Voor de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de beroepsorganisatie van accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te komen tot een getrouwe en rechtmatige besteding van de zorg in natura (Wmo en Jeugd, exclusief PGB) geëvalueerd. Sociaal domein | Uitkeringen Uitvoering van de Uitkeringsregelingen (WWB, participatiewet, Ioaw, Ioaz, BBZ en TOZO) als ook het werkdeel voert de gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben de juistheid en rechtmatigheid van de verstrekte uitkeringen vastgesteld. Voorts hebben wij vastgesteld dat de in de SiSa-bijlage opgenomen cijfers inzake de uitkeringsregelingen op een juiste wijze zijn ontleend aan de financiële administratie en uitkeringen administratie van de gemeente Schouwen-Duiveland.

Sociaal domein | Jeugdwet

Sociaal domein | Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)

De uitvoering van de Jeugdwet is gemandateerd aan de inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland, die funcioneert als een bestuurscommissie binnen de GGD Zeeland. Op basis van de bevindingen bij de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland zijn er geen fouten vastgesteld, maar zijn er onzekerheden van € 735.684 geïdentificeerd die betrekking hebben op de gemeente Schouwen-Duiveland. Deze onzekerheden zijn het gevolg van het ontbreken van (goedgekeurde) verantwoordingsinformatie van de zorginstellingen.

De Wmo wordt uitgevoerd door het Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio. Uit de verantwoording blijken geen fouten of onzekerheden boven de rapportagegrens met betrekking op gemeente Schouwen-Duiveland. Uw gemeente is in afwachting van de bevindingen.

Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2024 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGB-bestedingen over 2024 bedragen circa € 150.000 (2023: € 228.000). Uw gemeente voert zelf geen interne controle uit naar de rechtmatige besteding van de PGB’s.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Accountantsverslag 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) [Evaluatie is onderhanden] •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is vanwege het saldo ultimo 2024 ad € 1,4 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar met name vanwege de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2025 e.v. nog te realiseren lasten ad € 8,9 miljoen en baten ad € 12,2 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij het afsluiten van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat een project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of zij de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, kan terugverdienen. Ultimo 2024 gaat het om veertien individuele projecten.

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

•

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen, en dus naar bouwcapaciteit, is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

•

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

De gemeente Schouwen-Duiveland schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 1,5 miljoen bedraagt (2023: € 1 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. De stijging in de voorziening wordt veroorzaakt door de nieuwe grondexploitatie voor woningbouwontwikkeling Eikerzeeseweg – Scharendijke.

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitatie zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk

3,000

De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:

2,000

•

1,000

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

Uit onderstaande figuren blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2024 is toegenomen. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn het afsluiten van een drietal grondexploitaties (Vuufgemeten, d’Heule en Oostkenshill) en investeringen in grondexploitaties.

8 7 6 5 4 3 2 1 -

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie excl. Voorziening (x € 1 miljoen)

2021

2022

2023

2024

Ontwikkeling boekwaarde

Overzicht nog te realiseren baten en lasten Business Park NW, Gouwepoort en Zoomgebied 1 e fase (x € 1.000) 4,000

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

Analyse grondexploitaties

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Business Park NW

Gouwepoort

Zoomgebied 1e fase

Nog te realiseren baten

Bestuurlijke samenvatting

Julianastraat

Emil Standstromweg

Eikerzeeseweg

Overig

Nog te realiseren lasten

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) [Evaluatie is onderhanden] Tijdens onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij de volgende vragen in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en met de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2024 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat de gemeente voor de tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion-methode’ (POCmethode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2024 voor € 0,1 miljoen tussentijdse winst genomen (2023: € 0,5 miljoen). Deze winstneming is verdeeld over een zevental projecten. Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (waarbij wij nagaan of hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag liggen of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt. Dit type projecten is (financieel gezien) gevoeliger voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties.

Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt daarnaast voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van de kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Business Park NW, Gouwepoort, Zoomgebied 1e fase, Julianastraat, Emil Standstromweg en Eikerzeeseweg de belangrijkste grondexploitatieprojecten binnen uw gemeente zijn. Waar wij dat noodzakelijk achten op grond van onze professionele oordeelsvorming, hebben wij bepaalde projecten geselecteerd voor een nadere controle.

Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Naast de hiervoor genoemde projecten, die wij hebben geselecteerd voor het uitvoeren van een diepgaande inhoudelijke controle, hebben wij op grond van onze risicoanalyse ook aandacht besteed aan de getrouwheid van de tussentijdse winstnemingen. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de in de grondexploitaties gehanteerde uitgangspunten.

•

Een niet-onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.

Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2024 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten hebben betrokken bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering hiervan.

Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en van gerealiseerde kosten.

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) [Evaluatie is onderhanden] Macro economische ontwikkelingen en de impact hiervan op het verwachte resultaat van de grondexploitaties De afgelopen jaren hebben in het teken gestaan van de steeds oplopende inflatie en de beteugeling daarvan door de Europese Centrale Bank (ECB). Voor het komende jaar lijkt een normalisatie plaats te vinden op het gebied van de kostenstijgingen en daarmee samenhangend potentieel renteverlagingen - wat het lenen van geld voor het aankopen van vastgoed goedkoper maakt - door de ECB. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Schouwen-Duiveland met deze ontwikkelingen rekening heeft gehouden bij de actualisatie van haar grondexploitatieberekeningen. Voor de toekomstige kosten en opbrengstenstijgingen heeft de gemeente Schouwen-Duiveland de parameters (korte termijn, middellange termijn en lange termijn) aan de hand van een uitvoerige analyse van marktrapportages bepaald. Op grond van de door ons verrichte controlewerkzaamheden op de totstandkoming van de parameters en de aannemelijkheid hiervan, concluderen dat de parameters inzake de kosten- en opbrengstenstijging voor de grondexploitaties evenwichtig bepaald zijn.

Wij blijven, net als in voorgaande jaren, het belang dat de gemeente Schouwen-Duiveland de opbrengsten en kostenramingen alsmede de indexen kritisch blijft volgen en zo goed mogelijk in lijn blijft brengen met de markt(verwachtingen).

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving In het kader van onze controle vragen wij u jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten als gevolg van fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Uw gemeente besteedt aantoonbaar aandacht aan het onderwerp fraude. Uw gemeente heeft in 2022 de eerste stappen gezet om een specifiek gemeentelijk (fraude)risicobeleid, met daarin opgenomen een uitgebreide (fraude)risicoanalyse op te stellen. In 2023 en 2024 is dit verder doorontwikkeld.

Wij merken op dat in 2024 een nieuw M&O beleid en frauderisicoanalyse is vastgesteld door het college, dit beleid is echter nog niet geïmplementeerd. Gelet op het belang van de (fraude)risicoanalyse dringen wij u aan om de (fraude)risicoanalyse te implementeren en deze tevens in hoofdlijnen te bespreken in de auditcommissie. Wij bevelen u aan de (fraude)risicoanalyse jaarlijks te actualiseren en deze als een integraal onderdeel op te nemen in de communicatie tussen het management, het college en de auditcommissie.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en het naleven van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15742677/1