Complete-set-vergaderstukken-najaars-alv-2-december-2022

Data & Samenleving Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

De zachte kant van het versterken van de informatiepositie gaat om het kunnen werken met data. Het kennisnetwerk Data & Samenleving bestaat uit meer dan 2.500 leden en biedt gemeenten de mogelijkheid om kennis over data en de informatiesamenleving te verzamelen, te combineren en onderling te delen. Daardoor kan de datavolwassenheid van gemeenten toenemen. Dat gebeurt via het online platform en via maandelijkse meetups en werkgroepen met koplopers datagedreven werken. We ondersteunen het kennisnetwerk Data & Samenleving bij het landelijk toepasbaar maken van dataprojecten en werken ze uit binnen het gemeentelijke handelingsperspectief. > In 2023 ondersteunen we gemeenten in het datagedreven werken door het delen van een aanpak, kennis, voorbeelden en modellen, het geven trainingen en het onderhouden van contacten met leveranciers.

64

5 – Informatiesamenleving

Grip op informatie Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

De Wet open overheid (Woo), de Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who) en de gemoderniseerde Archiefwet stellen eisen aan gemeenten op het gebied van (actieve en passieve) openbaarheid en dragen hen op de informatiehuishouding op orde te brengen. We ontwikkelen werkwijzen voor implementatie van de Woo, de aansluiting op het landelijke Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI) en het bevorderen van kennisdeling tussen gemeenten. Daarnaast bieden we juridische adviezen bij de toepassing van deze wetten en ondersteunen we gemeentejuristen om de gevolgen en impact van techniek en digitalisering op het lokaal bestuur juridisch beter te borgen. We ondersteunen gemeenten bij de voorbereiding op de aangepaste Who met handreikingen en standaarden. > In 2023 ondersteunen wij de uitvoering van het meerjarenplan implementatie van de Woo en herziene Who. Dat doen we door het inzetten van ambassadeurs, monitoring en leveranciersmanagement. Gemeenten kunnen gebruik maken van het kenniscentrum Grip op Informatie, leveranciersmanagement en monitoring. > In 2023 faciliteren wij actief delen van kennis met het organiseren van verschillende webinars, en de Week van de Grip op Informatie. > In 2023 zetten wij in op begeleiden en coördineren van werkgroepen om gemeenten actief te ondersteunen in het beantwoorden van vraagstukken.

> In 2023 stimuleren we in samenwerking met partijen als VNG Connect, A&O fonds en RADIO dat relevante, praktijkgerichte opleidingen en trainingen worden aangeboden, waar gemeenten naar behoefte gebruik van kunnen maken. > In 2023 dragen wij bij aan het beschikbaar stellen van data aan het Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI) onder andere door gebruik van opendata-standaarden zoals open raadsinformatie (ORI).

Opendata-standaarden Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

Overheidsdata vormen een bron van economische groei en bieden gemeenten mogelijkheden om meer en gerichter resultaten te boeken. Het rendement van data kan worden geoptimaliseerd door deze in gestandaardiseerde vorm te delen met elkaar, maatschappelijke partners en andere overheden. Daarbij biedt het gestructureerd aanleveren van data een transparantere overheid. Opendata-standaarden bieden hier de mogelijkheid toe. > In 2023 ontwikkelen en actualiseren we opendata-standaarden op basis van de behoefte van gemeenten, zodat zij geholpen worden bij de uitvoering van taken en om bij te dragen aan een transparante overheid. > In 2023 uniformeren we het publicatieproces voor verkiezingsuitslagen, en bieden we opendata-specificaties voor het aanleveren van stembureaugegevens.

65

5 – Informatiesamenleving

Adviescommissie Archieven en selectielijsten Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

> In 2023 bieden wij vakinhoudelijk ondersteuning aan gemeenten op het gebied van archiveren. Dat doen we samen met de Adviescommissie Archieven door onder andere het ontwerpen van selectielijsten met overzichten van bewaartermijnen van documenten. > In 2023 zetten wij een meerjarentraject in om de selectielijst gemeenten en intergemeentelijke organen 2020 te actualiseren. Wij starten met een evaluatie van de huidige selectielijst en onderzoeken de ervaringen van gemeenten en de aansluiting op het zaakgericht werken. > In 2023 dienen wij de ontwerpselectielijst e-mailbewaring ter goedkeuring in bij de algemene rijksarchivaris namens de aangesloten gemeenten.

66

5.4 Ethiek en digitale grondrechten In de Agenda Digitale Grondrechten en Ethiek 2022-2026 leggen we gezamenlijk ambities vast over het beschermen van grondrechten en het borgen van publieke waarden in de informatiesamenleving. Daarbij onderscheiden we drie doelen: 1) Het versterken van kennis en kunde in de gemeentelijke organisatie op het gebied van ethische reflecties en afwegingen bij het gebruik van digitale technologieën. 2) Het stimuleren en regisseren van de inspanningen die worden verricht om (digitale) grondrechten en publieke waarden te borgen bij de inzet van digitale technologieën. 3) Het ontwikkelen van een hernieuwde, brede interpretatie van privacyvraagstukken. Daarbij richten we ons op een verschuiving van privacy als te borgen grondrecht bij het gebruik van digitale technologieën, naar privacy als een van de te borgen grondrechten. Beleidsinzet

Met de Uitvoeringsagenda Digitale Grondrechten en Ethiek 2023-2026 concretiseren we deze doelstellingen. Enkele beoogde hoofdresultaten in 2026 staan daarin centraal: • Belangenbehartiging en onderzoek naar een kaderwet informatie: Uit onderzoek van VNG Realisatie blijkt dat de huidige informatiewetten te versnipperd zijn en meer samenhang behoeven. We zetten daarom op de lange termijn in op één kaderwet voor informatie, waarin wet- en regelgeving wordt geharmoniseerd en de onderlinge samenhang geborgd; • Ontwikkeling digitale raadsacademie: Het doel van de raadsacademie is om het kennisniveau van gemeenteraadsleden op een hoger niveau te krijgen en hen zo beter in positie te brengen hun controlerende taak bij digitale zaken uit te voeren; • Ontwikkeling VNG tech-ethische commissie: De inzet van digitale technologieën is voor gemeenten zeer complex. Het is lastig om aan de voorkant de brede maatschappelijke impact van zulke technologieën scherp te krijgen. Deze tech-ethische commissie kan geraadpleegd worden aan de voorkant van digitaliseringprojecten, zodat later in het proces grote zorgen en negatieve onvoorziene effecten worden voorkomen;

67

5 – Informatiesamenleving

• Ontwikkeling kaders en inkoopvoorwaarden (o.a. camerabeleid): We investeren in de doorvertaling van ethische ideeën naar concretere principes (zoals de Principes voor de Digitale Samenleving) en vervolgens in simpel toepasbare juridische producten zoals inkoop- en subsidievoorwaarden; • Opbouw community: binnen de community kunnen gemeenteambtenaren van elkaar leren en kennis met elkaar uitwisselen via een vaste PLEIO-omgeving. De VNG kan zo bovendien gerichter ondersteuning bieden op basis van de opgehaalde behoefte; • Belangenbehartiging en implementatieondersteuning rondom EU-wetgeving: Het klassieke VNG-werk bevindt zich vaak in de belangenbehartiging en implementatieondersteuning bij nieuwe wet- en regelgeving. Bij de digitale transformatie wordt er door landelijke overheden, vaak meer dan bij andere vakgebieden, sterk naar Brussel gekeken om de regie te nemen. Dit maakt dat het voor de afdeling Informatiesamenleving belangrijker wordt om proactief te zijn op het gebied van Europese ontwikkelingen. > In 2023 werken we aan een stevig fundament voor een community van verschillende doelgroepen binnen gemeenten. De community houdt op reguliere basis uitwisseling met elkaar. De verschillende doelgroepen binnen de community zijn benaderbaar en ontvangen toegespitste dienstverlening.

> In 2023 organiseren we samen met partners als de provinciale VNG-afdelingen, de beroepsverenigingen en medeoverheden, bijeenkomsten om kennis en kunde te delen, en het bestuurlijke gesprek te voeren over de ethiek en digitalisering. Een aanjaagteam Digitale Grondrechten en Ethiek heeft een basis gelegd en verschillende gemeenten gesproken.

Praktijkinstrumenten ethiek Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We bieden verschillende gereedschappen aan waarmee gemeenten ethische reflectie en borging van (digitale) grondrechten een plek kunnen geven bij de inzet van technologie. Denk daarbij aan instrumenten zoals Impact Assessment voor Mensenrechten bij de inzet van Algoritmes (IAMA), De Ethische Data Assistent (DEDA) en de handreiking Non-discriminatie by design. Ook onderzoeken we de inbedding van ethische besluitvorming in gemeentelijke organisaties en hoe deze op een duurzame manier onderdeel kunnen worden van standaardwerkprocessen. Aan de hand van de aanpak begeleidingsethiek identificeren wij de algemene knelpunten en vraagstukken bij de inzet van digitale technologie. Wij verbinden de aanpak en andere hand- vatten aan lopende projecten zoals de Digital Twins en Dutch Societal Innovation Hubs (DSIH). Ook onderzoeken wij de mogelijkheid tot het opstellen van ethische bijsluiters. Dergelijke ethische bijsluiters brengen in kaart welke ethische kwesties moeten worden besproken bij de inzet van bepaalde technologie. > In 2023 levert de VNG ‘Digitale Ethiek as a Service’ vanuit de verbinding met interne projecten en bestaande netwerken. Het aantal gemeenten met een ethische commissie is uitgebreid en er ligt een basis voor de standaardisering van hun werkprocessen.

> In 2023 is er een uitbreiding van het aantal kennisproducten en instrumentarium rondom de inbedding van ethiek in de organisatie. Ook weten gemeenten dit aanbod beter te vinden door aanwezigheid op congressen, inspiratieproducten (e.g. podcasts) en samenwerking met bestaande platforms (e.g. RADIO).

68

5 – Informatiesamenleving

Algoritme- en sensorenregister Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Op het gebied van de registratie van sensoren en algoritmen is al veel activiteit, zowel landelijk als bij een groep gemeenten. Wij dragen bij aan een consortium van BZK en enkele gemeenten, gericht op de planning en activiteiten rondom het algoritmeregister. Ook maken we beleid. Bijvoorbeeld door het schrijven van een position paper over registratie, waarin centraal staat dat een register geen doel op zichzelf is, maar ten dienste staat van het borgen van publieke waarden in de informatiesamenleving. Wij blijven het interbestuurlijke gesprek hierover voeren en ontwikkelen handreikingen die invulling geven aan deze standpunten en de implementatie daarvan vergemakkelijken. > In 2023 zijn er onder regie van BZK plannen ontwikkeld voor de interbestuurlijke ontwikkeling en implementatie van algoritme en sensorenregisters en zijn deze ingebracht bij de relevante Commissies en het College voor prioritisering en verbinding met o.a. Common Ground werkzaamheden. > In 2023 zijn interbestuurlijk ontwikkelde standaarden voor de registratie van algoritmen en sensoren ingebracht bij het College van Dienstverleningszaken.

Inkoopvoorwaarden Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We geven publieke waarden een plek binnen de inkoopvoorwaarden, zodat gemeenten meer grip krijgen op de effecten van de inzet van technologie. We werken hiervoor aan een uitbreiding van de Gemeentelijke inkoopvoorwaarden bij IT (GIBIT). Om de machtsverhouding tussen gemeenten en marktpartijen te herstellen, ontwikkelen wij handvatten voor gemeenten om het gesprek met leveranciers aan te gaan. > In 2023 ontwikkelen we nieuwe inkoopvoorwaarden voor de borging van publieke waarden in de gemeentelijke inkoop. Ze worden toegepast bij de collectieve inkoop van de VNG.

Opleidingen en trainingen Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

De inzet van technologie creëert spanning binnen de democratische rechtsstaat door het ontbreken van de benodigde checks & balances, zowel binnen als tussen overheidsorganisaties. Wij ondersteunen en geven vorm aan (interbestuurlijke) samenwerking bij digitaliseringsprocessen. Dat doen we op een manier waar publieke waarden zoals transparantie en verantwoording, centraal staan. Wij versterken de kennis over deze thematiek met opleidingen en trainingen voor gemeenteraden en colleges. Met de Handreiking Digitale Ethiek helpen we gemeenten ethiek bespreekbaar te maken in de organisatie, zodat interne verantwoording en reflectie tot stand komen. Tot slot doen we ook onderzoek naar de mogelijke rol van reken-kamers bij het borgen van publieke waarden bij de inzet van technologie. > In 2023 zien we duidelijke interbestuurlijke samenwerking op het gebied van de digitale (ethische) geletterdheid van overheidsorganisaties, met een breed aanbod voor verschillende doelgroepen (in eerste instantie volksvertegenwoordigers). > In 2023 heeft de VNG een duidelijk fundament voor een opleidingsaanbod voor functionarissen gegevensbescherming en privacy-officers, ontwikkeld vanuit de gemeentelijke praktijk. > In 2023 is een nieuwe versie van handreiking digitale ethiek beschikbaar in een toegankelijk format.

69

5 – Informatiesamenleving

Publieke regie op de digitale ruimte versterken Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Grote delen van de digitale ruimte waarin mensen zich begeven zijn vormgegeven door commerciële partijen. Deze partijen bepalen daarmee de manier waarop interactie tussen mensen tot stand komt. Wij zetten ons in voor versterking van de publieke regie op de digitale ruimte. We behartigen de belangen van gemeenten bij de EU rondom de wetgeving op technologie. We ontwikkelen standpunten over wet- en regelgeving zoals de AI Act, Digital Services Act en de Digital Markets Act. Daarnaast houden we nauw contact met rijksoverheden over de implementatie van dergelijke wetgeving. > In 2023 beschermen we actief de belangen van lokale overheden bij het aanstaande pakket van Europese informatiewetten, onder andere door het uitvoeren van uitvoeringstoetsen.

70

5.5 Trends en Innovatie Om te blijven aansluiten op de snel veranderende verwachtingen in de samenleving, zetten we in op ‘missiegestuurde innovatie’ zoals ook de Europese Commissie nastreeft, en waarvoor zij onder de vlag van Digital Decade de doelstellingen voor digitalisering van Europa per 2030 heeft vastgesteld. Om deze missies te realiseren werken we aan icoonprojecten, gericht op schaalbare digitale oplossingen om meerdere maatschappelijke vraagstukken met diverse technologieën aan te pakken. Door als gemeenten binnen een nationale innovatiehub samen te werken met het rijk, de private partijen en de kennisinstellingen, sluiten we aan bij een netwerk van Europese digitale innovatiehubs, waarmee de Europese Commissie brede regionale ondersteuning opzet voor het versnellen van de digitalisering. We richten ons daarbij op maatschappelijke vraagstukken aangaande publieke waarden, dataspelregels en standaarden, en versterken hiermee de kennispositie van gemeenten op het gebied van technologische trends en scenario’s.

Communitymanagement en incubatorfunctie Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten, ketenpartners, marktpartijen en de VNG werken als community samen in het verwezenlijken van de Common Ground-visie. In de online community zijn algemene informatie, praktische informatie en handige aanwijzingen gericht op implementatie voorhanden. > In 2023 gaan we door met de ondersteuning van de Common Ground-community. Gemeentelijke initiatieven maken we zichtbaar. Ook ondersteunen en faciliteren we deze initiatieven waar dat nodig is. De community maakt deelbare toepassingen zichtbaar en draagt bij aan het verduidelijken van de verwachtingen, omdat we duidelijk maken wie welke rol invult en welke resultaten we nastreven.

71

5 – Informatiesamenleving

> In 2023 zorgen we voor een versimpeling en bundeling van gerelateerde communities. Dit doen we om het voor de leden makkelijker te maken om deel te nemen en leden breed te informeren.

Trendrapportage en scenarioplanning Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

Gemeenten hebben behoefte aan betrouwbare trendmatige inzichten over het maatschappelijke nut van technologie, zodat ze op basis hiervan passende beslissingen kunnen nemen, en (bestuurlijke) scenario’s schetsen om hierop te sturen. Bijvoorbeeld om zo kosten te besparen door innovatief te digitaliseren. > In 2023 hebben gemeenten inzicht in trends, maatschappelijk nut van technologie en houvast bij het maken van beslissingen voor hun eigen situatie en (bestuurlijke) scenario’s om ontwikkelingen bij te kunnen sturen. > In 2023 hebben gemeenten kostenbesparing bij inzet innovatieve digitalisering door ‘houvast op hypes’ en wegnemen ‘fear of missing out’. > In 2023 zijn trendanalyses meer geïntegreerd in de meervoudige innovatiestrategie en vormen zij de basis voor nieuwe activiteiten van team Innovatie.

Dutch Societal Innovation Hub (DSIH) Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

Om kennisuitwisseling op regionale, landelijke en Europese schaal te stimuleren richten we innovatieve ecosystemen in om programma’s op elkaar af te stemmen, waarvoor we in 2022 Europese subsidiegelden hebben kunnen aantrekken. > In 2023 monitoren we de digitale volwassenheid van gemeenten en blijven dit meerdere jaren volgen. We doen een nulmeting en rapporteren op de voortgang. > In 2023 voeren we het programmamanagement van het DSIH-consortium uit, inclusief de verantwoording naar de EU. We faciliteren kennisuitwisseling tussen de ecosysteempartners en delen de succesvolle methodes, trainingen die benut kunnen worden door alle gemeenten. We vergroten kennisuitwisseling voor ambtenaren op de EU-missies Greendeal en Digital Decade. Hiernaast scouten en valideren we nieuwe missieprogramma’s die aansluiten bij de behoefte van gemeenten en laten deze landen in het DSIH-programma (bijvoorbeeld de New European Bauhaus-missie met sociale innovaties voor dienstverlening). > In 2023 is via de Innovation Uptake Readiness Chart in kaart gebracht welke methodes, producten of trainingen verspreid vanuit de DSIH naar de gemeenten (en provincies). Ook monitoren we in hoeverre deze componenten worden benut.

Ondersteuning icoonproject Digital Twin Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

Gemeenten innoveren samen, en leren van elkaar door in coalities icoonprojecten te doen. Op basis hiervan geven gemeenten zelf richting aan digitalisering, en ontstaat meer grip op de inkoop van privacy-veilige oplossingen waardoor onbekende boeterisico’s worden vermeden. In 2022 heeft de VNG de Digital Twin community opgezet met een mailinglijst van 400 personen uit gemeenten, provincies, waterschappen, markt, onderwijs en onderzoek.

72

5 – Informatiesamenleving

> In 2023 organiseert de Digital Twin community zichzelf en heeft VNG een rol als elke andere (overheids)deelnemer. We ondersteunen samenwerking, gemeenschappelijkheid, opensource en platformonafhankelijkheid van datamodellen om de innovatie te versnellen. De focus ligt op de inhoud (dataservices) waarvoor we verschillende opensource-opties verkennen. Met de juiste ondersteuning is het mogelijk om voor elke gemeente een laagdrempelig en toegankelijk platform aan te bieden, bijvoorbeeld op basis van de opensourcecode ontwikkeld door Amsterdam, Utrecht en Rotterdam.

73

6 Uitvoering 6.1 6.2 6.3

Inclusieve dienstverlening Uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht Gezamenlijke inkoopkracht: beleid, uitvoering en beheer

74

‘Dienstverlening langs de menselijke maat organiseren’ Nathan Ducastel, directeur VNG Realisatie en directeur VNG Naleving

Mijn droom is dat we politieke opgaven en besluitvorming met groepen uitwerken waarin alle disciplines bij elkaar zitten: beleid, financiën, uitvoering, juristen, markt, enzovoort; the whole system in the room. Waarna je de besluitvorming naar de politiek brengt voor de uiteindelijke besluitvoering. Dan zit iedereen in z’n kracht. Beleid voor het wat, uitvoering voor het hoe en politiek voor het waarom. Zo werken we aan uitvoerbaar en effectief beleid, waarbij we oog houden voor de menselijke maat in onze dienstverlening.

I

n recente crises, zoals rond corona, en de Oekraïne hebben we gezien dat gemeenten en rijk in staat zijn elkaar snel te vinden. Samen aan inhoudelijke oplossingen te werken en de randvoorwaarden te creëren. In 2023 willen we de lessen die daaruit te leren zijn ook op niet-acute dossiers inzetten. Door als gemeenten gezamenlijke standpunten te formuleren en samen op te trekken. Welke collectiviteit kunnen we inbrengen en met welk gezag en onder welke randvoorwaarden? Die vraag moeten we met elkaar beantwoorden.

75

We werken als gemeenten ook aan collectieve uitvoeringskracht. Op gebied van gemeentelijke bedrijfsvoering hebben we de afgelopen jaren laten zien dat gemeenten veel baat hebben bij krachtenbundeling. Zo hebben we succesvolle aanbestedingen gedaan rond gemeentelijke telecommunicatie en beheren we bijvoorbeeld met het GGInetwerk een beveiligd landelijk datanetwerk voor gemeenten en gemeentelijke samenwerkingsverbanden. Door samen op te trekken bij inkoopen aanbestedingen van commodity’s, bundelen gemeenten schaarse kennis en behalen we schaalvoordelen. Zo bewijst de GGU zich als een instrument om samen sterker en efficiënt te zijn.

6.1 Inclusieve dienstverlening In onze samenleving moet iedereen kunnen blijven meedoen. Daarvoor is het nodig om te investeren in toegankelijke en begrijpelijke communicatie en in het verbeteren van digitale vaardigheden. Onze dienstverlening maken we persoonlijker. We werken als één overheid samen om burgers en ondernemers de beste dienstverlening te bieden: zo gebruiksvriendelijk, veilig en betrouwbaar mogelijk. We zetten ons in voor de uitvoering van de interbestuurlijke agenda NL DIGIbeter en het coronamanifest en we borgen het beleid van het nieuwe kabinet.

Digitale inclusie Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

Gemeenten bevorderen digitale inclusie op basis van een interbestuurlijke aanpak en initiatieven. Daarbij wordt er gebruikgemaakt van inzichten en actuele voorbeelden uit het bedrijfsleven, en werken we samen met de Alliantie Digitaal Samenleven. > In 2023 ontwikkelen we modellen en instrumenten om de inclusieve dienstverlening te versterken. In aansluiting op de impact-analyse van het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid (BDTO), gaan we op zoek naar mogelijkheden om de kosten die hiermee samenhangen te laten compenseren door het rijk. Daarnaast nemen we deel aan interbestuurlijke stuurgroepen en adviesgroepen en organiseren we community-bijeenkomsten.

GemeenteDelers Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

GemeenteDelers is de jaarlijkse competitie waarin succesvolle gemeentelijke initiatieven die de maatschappelijke en politieke opgaven versterken, worden opgehaald, gedeeld, beoordeeld, genomineerd en benoemd tot best practice voor alle gemeenten. Het doel hiervan is het verbeteren van de effectiviteit, toegankelijkheid en inclusiviteit van de (digitale)

76

6 – Uitvoering

gemeentelijke dienstverlening in heel Nederland. GemeenteDelers stimuleert gemeenten om op een laagdrempelige manier van elkaar te leren, en zet gemeenten aan tot samen organiseren. > In 2023 organiseren we wederom de competitie GemeenteDelers en borgen en actualiseren we mede op basis van de competitie de databank praktijkvoorbeelden met de geselecteerde best practices.

Kenniscentrum Dienstverlening Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2023

Het Kenniscentrum Dienstverlening biedt gemeenten een vraagbaak voor goede, innovatieve en toegankelijke dienstverlening. Onder druk van de nieuwe wet- en regelgeving en de toegenomen verwachtingen van bijvoorbeeld de gemeenteraad, moeten gemeenten (digitale) dienstverlening ontwikkelen vanuit het perspectief van de inwoners en ondernemers. > In 2023 draagt het kenniscentrum bij aan betere dienstverlening door het bieden van kennis, innovatie en praktische handvatten om de klantgerichtheid van gemeentelijke dienstverlening verder te verbeteren. En om te zoeken naar wat binnen gemeenten nodig is om de belangrijke maatschappelijke opgaven op het gebied van dienstverlening te realiseren en ontwikkelen. Het kenniscentrum biedt een breed spectrum aan van producten en diensten zoals kennis van klantreizen, service blueprints, omnichannel kanaalstrategie en ondernemersdienstverlening.

77

6.2 Uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We dragen bij en werken actief samen met het overheidsbrede programma Werk aan Uitvoering. Daarbij is het werken aan het vertrouwen van burgers in de overheid een gezamenlijk streven. Om de uitvoeringspraktijk te verbeteren zullen we nieuwe wet- en regelgeving doorlopend toetsen op uitvoerbaarheid. Daarnaast zijn oplossingen nodig voor mensen die niet de juiste weg of steun weten te vinden in het systeem, of juist door het systeem in de problemen raken. Ook werken gemeenten continu aan hun uitvoeringskracht, door vanuit eigen autonomie lokaal maatwerk te leveren en door onderling samen te werken aan standaarden binnen het kader van de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering. Als gemeenten voor oplossingen kennis combineren, kunnen we gemeentelijke uitvoeringsprofessionals beter in staat stellen om hun werk te doen. > In 2023 blijven we permanent in gesprek met uitvoeringsnetwerken en stellen we zoals we in 2022 begonnen zijn een rapport op van de ‘Stand van de gemeentelijke uitvoering’, waarmee we inzichtelijk maken wat er goed gaat en wat er nodig is om de uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht te vergroten. > In 2023 maken we samen met gemeenten inzichtelijk wat bij de nieuwe wet- en regelgeving de kosten, baten en benodigde randvoorwaarden voor invoering zijn. De focus in 2023 ligt op uitvoerbaarheid, menselijke maat en uitvoeringskracht.

Uitvoeringstoetsen, impactanalyses, quickscans en opschalingsanalyses Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We voeren impactanalyses en uitvoeringstoetsen uit, waarbij we (vroegtijdig in het totstandkomingsproces van wet- en regelgeving) de uitvoerbaarheid zullen toetsen in samenspraak met het rijk. We intensiveren de toetscyclus waardoor we niet alleen eenmalig, maar ook op verschillende momenten in het wetgevingsproces de uitvoerbaarheid kunnen toetsen, zo nodig samen met ketenpartners. Naast uitvoeringstoetsen voeren we ook quickscans uit om snel te kunnen inspelen op urgente ontwikkelingen, zoals we dat in 2022 hebben gedaan bij de coronamaatregelen, opvang van Oekraïense vluchtelingen en ook bij de schuldenproblematiek als gevolg van de toeslagenaffaire. Daarmee voorkomen we dat gemeenten

78

6 – Uitvoering

worden geconfronteerd met onuitvoerbare beleidsinterventies. Ook voeren we opschalingsanalyses uit voor het GGU-portfolio. Hiermee krijgen we inzicht in wat er nodig is om projecten die klein beginnen ook daadwerkelijk voor het collectief te laten renderen. > In 2023 voeren we tussen de 25 en 35 impactanalyses, uitvoeringstoetsen en quickscans uit, waarbij we (vroegtijdig in het totstandkomingsproces van wet- en regelgeving) de uitvoerbaarheid zullen toetsen in samenspraak met het rijk. Daarmee voorkomen we dat gemeenten worden geconfronteerd met onuitvoerbare beleidsinterventies. Daarnaast verwachten we tussen de 5 en 15 opschalingsanalyses op het GGU-portfolio uit te voeren. We zullen ook voor het eerst een ‘invoeringstoets’ doen, om na inwerkingtreding van wetgeving inzichtelijk te maken wat de effecten in de praktijk zijn.

79

6.3 Gezamenlijke inkoopkracht: beleid, uitvoering en beheer Beleidsinzet

Gemeenten kopen voor 40 miljard euro in. Inkopen is gebonden aan veel regels en gemeentelijke inkoop wordt kritisch gevolgd door de markt. Met het verder professionaliseren, het faciliteren van collectief inkopen en het gezamenlijk beheren versterken we de inkoopkracht en positie van gemeenten en verbeteren we de relatie met de markt. Gemeenten worden daarbij ondersteund door beleid op gemeentelijke inkoop en het daadwerkelijk realiseren van een professionele en waar nuttig gezamenlijke inkoop voor en door gemeenten. De in gang gezette afspraken rondom samenwerking worden in 2023 verder uitgebouwd. > In 2023 zetten we in op het voorkomen van negatieve gevolgen vanuit de Aanbestedingswet en de wet Markt en Overheid voor gemeenten door goede contacten en samenwerking met ministeries en andere belangrijke stakeholders, zoals VNO-NCW/MKB-Nederland. > In 2023 dragen we namens onze leden zorg voor vertegenwoordiging in het Programma Beter Aanbesteden met de focus op samenwerking en verbetering van de gemeentelijke inkoopfunctie. Door het formuleren van gezamenlijke uitgangspunten, door het delen van kennis, door taken waar mogelijk collectief uit te voeren, kunnen gemeenten de bij gezamenlijke inkoop vooraf berekende resultaten, ook voor beleidsopgaven, daadwerkelijk behalen dan wel kracht bijzetten.

Kenniscentrum Inkoop & Inkoopagenda Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Het expertisecentrum inkoop voert verkenningen uit naar de gezamenlijke inkooptrajecten voor gemeenten. We focussen daarbij primair op ICT en informatievoorzieningsvraagstukken en werken toe naar een gedragen inkoopagenda op basis waarvan er gezamenlijke aanbestedingen worden georganiseerd. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van de inzichten van het in te richten Inkoopberaad, het kenniscentrum Markt en Overheid en gemeentelijke verzoeken. De inkoopagenda brengt in kaart welke collectieve inkooptrajecten er wanneer gepland zijn, zodat gemeenten kunnen bepalen of en hoe ze hieraan willen deelnemen.

80

6 – Uitvoering

> In 2023 stellen we een meerjarige inkoopagenda op en we publiceren deze agenda. Om gezamenlijke uitgangspunten bij inkoop te hanteren, is het van belang dat er afspraken worden gemaakt tussen beleid en uitvoering. Denk daarbij aan afspraken over gezamenlijke uitgangspunten ten behoeve van inzicht op (collectief) inkopen in de sector, en aan gezamenlijke principes voor maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI). Door dezelfde kaders te gebruiken, kan het inkoopbeleid - dat in samenspraak met rijk en ketenpartners zoals VNO-NCW tot stand komt - beter aansluiten op de behoeften in de uitvoeringspraktijk. > In 2023 zijn gemeenten in staat om schaalvoordeel te behalen door gezamenlijke aanbestedingen; zijn gemeenten in staat om een sterke positie in te nemen ten opzichte van hun leveranciers; krijgen gemeenten meer kwaliteit, functionaliteit en betere prestaties tegen lagere kosten; en realiseren gemeenten op deze wijze de voorspelde besparingen. Dit realiseren VNG en VNG Realisatie door het gemeentelijke inkooplandschap in kaart te brengen, categoriemanagement in te richten, een gemeenschappelijk kader te ontwikkelen voor inkoop en aanbesteden en een nieuwe inschrijfovereenkomst vast te stellen tussen gemeentelijke deelnemers en VNG om taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden op de juiste manier te borgen.

Gemeentelijke Telecommunicatie Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

De contracten voor Gemeentelijke Telecommunicatie (GT) leveren de deelnemende gemeente gedurende de looptijd van zes jaar 300 miljoen euro aan besparingen op. Naast de efficiencyvoordelen zit er nog een ander voordeel aan de bundeling van de gemeentelijke vraag – namelijk dat we voorzieningen meer in samenhang inkopen en een beproefde aanpak vaker kunnen gebruiken. Op basis van de inkoopagenda wordt ernaar gestreefd om in 2023 minimaal één collectieve aanbesteding uit te voeren . > In 2023 levert de nieuwe aanbesteding GT Connect 2 de eerste resultaten.

Microsoft-contract Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

> In 2023 kunnen alle Nederlandse gemeenten gebruikmaken van een set Microsoft-producten en -diensten op basis van collectieve, juridische en commerciële gemeentelijke voorwaarden die in het Framework-VNG-model zijn vastgelegd. Gemeenten kunnen zelf de afweging maken of ze hiervan gebruik willen maken.

Servicecentrum Gemeenten Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Het Servicecentrum Gemeenten (SCG) beheert in opdracht van de VNG contracten met een geschatte gezamenlijke contractwaarde van ruim 500 miljoen euro, en daarnaast ook diensten zoals de StembureauApp en 14+netnummer. Vanuit het SCG hebben wij vrijwel altijd de regie over het beheer, terwijl het beheer zelf aan derden wordt uitbesteed. Met de dienst 14+netnummer bedienen we alle gemeenten, en negentig procent van alle gemeenten ondersteunen we op basis van vier beheerde contracten gericht op Gemeentelijke Telecommunicatie (GT) voor Mobiel, Vast, Print en Connect. Het SCG beheert ook de contracten voor GGI-Netwerk en GGI-Veilig, en biedt (beheer)ondersteuning aan ENSIA, Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem (GIR) en de StembureauApp. Andere taken van het SCG hebben betrekking op het onderhouden van contacten met leveranciers, het ertoe zorg dragen dat de contractafspraken worden nagekomen en het ondersteunen van gemeenten bij het gebruik van collectief ingekochte diensten. Door deze taken collectief uit te voeren, kunnen gemeenten de bij gezamenlijke inkoop vooraf berekende resultaten daadwerkelijk behalen.

81

6 – Uitvoering

> In 2023 continueren we de huidige beheerondersteuning en wordt de 24/7-dienstverlening verder vormgegeven. Daarnaast wordt de samenwerking van het Servicecentrum Gemeenten met het Expertisecentrum Inkoop verder ingevuld om de collectieve inkoop te verbeteren. Daarbij bieden we advisering en onderzoek aan als nieuwe diensten in beheer moeten worden genomen.

GGI-Netwerk, GGI-Veilig, 14+netnummer Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

> In 2023 continueren we het beheer van de collectieve voorzieningen GGI-Netwerk, GGIVeilig, en 14+netnummer – op basis waarvan gemeenten over een veilige, moderne digitale omgeving kunnen beschikken. We organiseren 24/7-dienstverlening bij de in beheer zijnde diensten, en voeren mini-tenders uit binnen de drie percelen van de raamovereenkomst GGI-Veilig.

Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

> In 2023 continueren we het beheer voor het Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem (GIR) waarmee gemeenten agressie en ongevallen kunnen registreren.

WOZ-datacenter Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten kunnen voor de waardebepaling van WOZ-objecten gebruikmaken van het WOZ-datacenter, dat collectief de marktinformatie verzamelt en omzet naar jaarlijks actuele landelijke taxatiewijzers. > In 2023 continueren we de ondersteuning van gemeenten bij de uitvoering van de herwaardering met de taxatiewijzers in het rekenmodel TIOX.

82