Brief strandreddingsbrigade

Strandreddingsbrigade Westerschouwen

Secretariaat P/A Marieke van dorst Voetshoven 7 4761 MP Zevenbergen T: 06 - 40391319 E: secretaris@strandreddingsbrigade.nl W: www.strandreddingsbrigade.nl IBAN: NL 04 INGB 0006234041 KvK : 40311019 Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Zwijndrecht, 29 oktober 2020

Beste heer/ mevrouw, Op 19 oktober ontvingen wij een mail met daarin een aantal vragen als input voor de evaluatie van de strandveiligheid in de gemeente Schouwen-Duiveland. Middels dit schrijven willen we uw vragen beantwoorden en de eerste input aanleveren voor dit traject. We beantwoorden de vragen puntsgewijs, maar hebben ter onderbouwing ook een tweetal bijlagen opgesteld, waarin dieper ingegaan wordt op een aantal zaken. -

Op welke wijze bent u betrokken bij het strand/bij de strandveiligheid?

Onze rol zal u bekend zijn. De strandreddingsbrigade voert de in overleg met de gemeente vastgelegde strandveiligheidstaken uit, en is preventief en repressief aanwezig op de Schouwse stranden voor de veiligheid van de bezoekers en gebruikers van het strand. -

Wat vindt u goed/wat wilt u behouden aan het huidige niveau van strandveiligheid?

Middels het strandveiligheidsprotocol is een robuuste en risicogestuurde vorm van werken neergezet die helderheid biedt in de taakuitvoering van de SRB. Het heeft de SRB verplicht inzichtelijk te maken wat de lifeguards doen, en waarom. -

Wat wilt u veranderd zien aan het huidige niveau van strandveiligheid?

Ten aanzien van het huidige niveau van strandveiligheid adviseren wij een verandering op drie punten. Deze worden tevens onderbouwd twee als bijlage bijgevoegde documenten, namelijk ‘Meerjarenperspectief ontwikkelingen strandveiligheid’ (bijlage 1) en ‘analyse strandveiligheidsprotocol’ (bijlage 2). 1. De kracht van het strandveiligheidsprotocol is tegelijkertijd haar zwakte. Verregaande standaardisering zorgen voor inflexibel en daardoor beperkt risicogestuurd toezicht: enerzijds op hete dagen: een opschaling naar niveau 1 leidt tot een dusdanige belasting van de lifeguards dat de flexibele inzet voor respons (dienst lifeguardtaak) en EHBO onder druk komen te staan. Anderzijds is de inzet ons inziens te veel gebonden aan de (opgeschaalde) toezichtlocaties: wel drukbezochte, maar qua risico’s niet de gevaarlijkste locaties voor baders zwemmers en andere recreanten. Voor een meer gedetailleerde analyse van het strandveiligheidsprotocol verwijzen wij u naar bijlage 2 bij deze brief. 2. Wij zien een verschuiving van de drukte op het strand. Naar het voor- en het naseizoen, en tijdens warme stranddagen later op de dag en de vroege avond. Een Pagina 1 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen onderbouwing hiervan vindt u in bijlage 1 bij deze brief. De afgelopen jaren is daarop al flink tijd geïnvesteerd in extra toezicht in de weekenden en vakanties, maar de tijden waarop de lifeguards beschikbaar zijn (op draaidagen van 10-18 uur) zijn niet aangepast. Het is zaak kritisch te kijken naar de spreiding van toezicht in de tijd. 3. Strandveiligheid is een product dat wordt gemaakt door veel samenwerkende partijen. Zoals ook benoemd in het raadsbreed aangenomen amendement op het besluit ten aanzien van de gedeeltelijke optimalisatie Strandveiligheid hebben meer partijen een rol op het strand. In het amendement1 worden de veiligheidsregio en de gemeentelijke afdeling Veiligheid en Handhaving benoemd. Daarnaast zijn ons inziens strandbeheer (voor een schoon, heel en daarmee veilig strand), een goede juridische basis voor zonering en regulering van activiteiten (middels onder andere de APV) en solide risicocommunicatie onontbeerlijk. Daarin is ons inziens verbetering mogelijk: door duidelijke regels en duidelijke communicatie over de regels en risico’s, goede inzet van handhaving, en door een goed samenspel tussen die drie factoren. Daarnaast kan de communicatie van de actuele risico’s (het actuele risicobeeld) op het strand verbeterd worden2. -

Heeft u ideeën hoe dit ingevuld kan worden?

Wij zijn van mening dat het strandveiligheidsprotocol aangepast kan worden op een aantal punten. Deels operationeel in de uitvoering van het toezicht, maar ook in een prioritering van taken. Hoe verhouden de diverse diensten zich tot elkaar? Mag de uitvoering van gastheerschap tot gevolg hebben dat de respons minder snel op gang komt? Wij zouden willen pleiten voor meer risicogestuurd toezicht en flexibeler inzet van materiaal. Daarnaast is op een aantal risicolocaties de toezicht-faciliteiten slimmer te plaatsen en capaciteit vrij te spelen door een kritische blik op het aantal opschaallocaties. De Verklikkerplaat en de in- en uitstroomopeningen van het getijdengebied vragen blijvende aandacht – zowel voor wandelaars (insluitingsgevaar) als voor baders en zwemmers in het hoogseizoen (toenemend gevaar door sterke stromingen). Dit vraagt om een aangepaste inzet van het toezicht bij de duinovergangen Wilhelminahoeve, De Zwaluw en Duinhoevepad. De verschuiving van recreatie vraagt om een langere toezichtperiode (in voor- en naseizoen). Het risico neemt in deze periode toe. De vraag is in welke periodes het risico dusdanig is dat een direct inzetbare repressieve inzet beschikbaar moet zijn, en waaruit die inzet moet bestaan.

Betere communicatie over de regels en risico’s op het strand en de inzet van bij de beleving van de badgast passende informatiemiddelen om hen te informeren over de regels en de middelen. Quick win hierin is ons inziens de informatie over de strandregels en risico’s op onder andere de gemeentelijke kanalen, maar daarnaast is ook met een goede informatievoorziening over actuele risico’s op het strand en een koppeling van eilandmarketing en communicatie over strandveiligheid om meer bewustwording te creëren.

1

Gemeenteraad 25 Oktober 2018, Zaak 100949 Concreet: oplijnen van (soms tegenstrijdige) bebording en APV, goede communicatie over regels op diverse (gemeentelijke) communicatiemiddelen. Regelmatige communicatie over risico’s door de gemeente in haar rol als exploitant van de recreatielocatie – online en offline. 2

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 2 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen -

Wat kunt u hieraan bijdragen?

Deel van de verbeteringen en flexibilisering kunnen we binnen de slagkracht van de SRB organiseren. Tegelijkertijd zien we dat de grenzen van vrijwilligheid in onze organisatie in zicht komen. Met name buiten de klassieke ‘Nederlandse vakantieweken’ is toezicht middels vrijwilligheid slecht te organiseren. Daar is de vergroting van inzet de afgelopen jaren te vergelijken met die van een elastiekje: er is rek mogelijk, maar er komt en moment dat het knapt. Dat moment komt in zicht. Wij zijn van harte bereid mee te denken over andere vormen om capaciteit beschikbaar te krijgen. Ten aanzien van de bovengenoemde punten waar geen uitvoerende rol voor de strandreddingsbrigade ligt, zijn wij altijd bereid om mee te denken met de betrokken partijen. Hoe is de samenwerking met de Strandreddingsbrigade Westerschouwen (SRB) de afgelopen jaren verlopen (indien van toepassing)? Wij zouden ervoor kunnen kiezen om deze vraag niet te beantwoorden, maar willen hier toch op reageren. We hebben afgelopen jaren geprobeerd constructief samen te werken binnen de gezamenlijke opdracht die overheden en andere bij het strand betrokken partijen. Daarin constateren we de dat de verwachtingen richting onze organisatie hoog zijn.

Soms worden er ook taken en verwachtingen op het bord van de reddingsbrigade gelegd die niet realistisch zijn, of die buiten de opdracht en doelstelling van de strandreddingsbrigade vallen. De afgelopen jaren heeft er een binnen de strandreddingsbrigade een professionaliseringsslag plaatsgevonden. Dit is, ook richting de vrijwilligers, een intensieve periode met veel ontwikkeling geweest, waarin het niet altijd mogelijk was om iedereen vast te houden. Het werven en behouden van gemotiveerde vrijwilligers is echter wel de kern van de huidige organisatie. Zonder vrijwilligers, geen inzet. -

Heeft u verder nog opmerkingen?

Graag geven wij u in het lopende proces een aantal zaken mee: •

•

3

Het opstellen van het huidige strandveiligheidsprotocol is een intensief traject geweest wat duidelijkheid biedt over de samenwerking tussen gemeente en strandreddingsbrigade. Tegelijkertijd is het opvallend dat het extern begeleide traject om te komen tot het strandveiligheidsprotocol mede door een verschil in belevingen3 2 jaar na vaststelling alweer toe is aan een brede evaluatie. Dit voedt de vraag of het strandveiligheidsprotocol voldoende toekomstvast is ontwikkeld en of er voldoende draagvlak is gezocht bij het opstellen ervan. Vragen die niet beantwoord hoeven te worden in het huidige traject, maar die we wel graag als aandachtspunt meegeven voor de huidige evaluatie. De afgelopen periode is door de hogeschool Zeeland onderzoek uitgevoerd onder strandbezoekers. Daarin zijn ook vragen over strandveiligheid gesteld. De uitkomsten van dit onderzoek zijn ons nog niet bekend. Wellicht zijn er uitkomsten uit dit onderzoek te gebruiken in het evaluatietraject.

Mening 2 in de raadsbreed aangenomen motie W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 3 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen •

•

-

Tijdens het traject om te komen tot het huidige strandveiligheidsprotocol is het behalen van een flink aantal blauwe-vlaglocaties een belangrijke drijfveer geweest om te komen tot de huidige werkwijze. De Blauwe Vlag stelt namelijk eisen aan toezicht en respons, bovenop wettelijke zorgnormen voor hulpverlening. Het lijkt wenselijk om in het huidige traject helder te hebben welke ambities er liggen ten aanzien van het aantal te behalen Blauwe Vlaggen, omdat dit de mogelijkheden om te flexibiliseren in toezicht mogelijk zal beperken. In het bezuiningsvoorstel strandveiligheid dat aangeboden is aan de gemeenteraad wordt voorbijgegaan aan de verantwoordelijkheid die de gemeente heeft als exploitant van de stranden als open water zweminrichting. Op onze stranden zijn een aantal locaties door de Provincie aangewezen als officiële zwemwaterlocaties. Deze aanwijzing betekent op basis van de wet hygiëne en veiligheid zweminrichtingen dat er 'in voldoende mate toezicht aanwezig moet zijn' (artikel 25 en 43 van het besluit dat bij de wet hoort). Wij adviseren dit in het onderzoek mee te nemen. Heeft u behoefte om uw antwoorden in een gesprek toe te lichten?

Wij zouden onze ideeën en gedachten graag in een gesprek toe willen lichten. We wensen u veel succes en wijsheid toe in het verdere evaluatieproces. Zoals ook hierboven aangegeven, zijn we van harte bereid hierover verder in gesprek te blijven. Met vriendelijke groet, Jesse van Meggelen, Voorzitter

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 4 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen Bijlage 1: Meerjarenperspectief ontwikkelingen strandveiligheid Strandreddingsbrigade Westerschouwen, oktober 2020 Inleiding Zand en zee zijn continu in beweging. De recreant komt en de recreant gaat. Dynamiek, dat is de constante op het Schouwse strand. De organisatie en inzet van de reddingsbrigade moet anticiperen op deze dynamiek. In dit document wordt een aantal ontwikkelingen en hun effect op veiligheid beschreven. Daarbij wordt gebruik gemaakt van het model van Kinney & Wiruth, die de formule ‘Risico = kans x effect’ gebruiken. De scope van dit document is 5-10 jaar. Achtereenvolgens wordt ingegaan op een aantal bouwplannen, de ontwikkeling van de kust, recreatiespreiding, het weer en de ontwikkeling van diverse sporten. Het effect van het coronavirus is in deze analyse niet meegenomen, omdat de effecten van het virus op toerisme en het gedrag van toeristen te onvoorspelbaar is. Bouwen en verbouwen Getij in de grevelingen Om de waterkwaliteit van het grevelingenmeer te verbeteren wordt gewerkt aan het terugbrengen van getij in de Grevelingen. Daarom wordt nu gewerkt aan een doorlaatmiddel in de Brouwersdam. Het plan zit nog in de planfase. Het doorlaatmiddel, van minimaal 112 meter breed4, komt op Zuid-Hollands grondgebied. Realisatie van het project staat (vooralsnog) gepland in de periode 2023-2026.

Door de bouw van het doorlaatmiddel is het de verwachting dat er een verschuiving van toerisme plaatsvindt. Dit omdat er voor toeristen fysiek minder ruimte op de dam beschikbaar

4

Bron: Beschrijving technische ingrepen drie varianten voor een doorlaatmiddel in de Brouwersdam, Getij Grevelingen december 2019 W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 5 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen blijft, maar ook omdat het te verwachten is dat in verband met stromingen delen van het zeewater afgezet gaan worden. Een doorlaatmiddel heeft effect op de risico’s in de directe omgeving, maar deze liggen buiten de gemeente. Door een verschuiving van recreatie zal de druk op het zuidelijk deel van de brouwersdam toenemen, met een grotere kans op incidenten en dus een groter risico. Brouwerseiland Hoewel omstreden is de bouw van recreatiepark Brouwerseiland nog onzeker is, is het wel de verwachting dat, wanneer de bouw doorgaat, dit tot extra drukte bij de overgangen brouwersdam 1 en 2 en Scharendijke gaat leiden, en daarmee een vergroting van het risico.

Brouwerseiland (18)5 Kustaangroei en -afslag De Schouwse kust is in beweging. Zowel strandsafslag als de ontwikkeling van de verklikkerplaat vraagt aandacht. Strandafslag Een smal strand is slecht voor de bereikbaarheid. Momenteel ervaart de SRB problemen bij hoogwater op het strand Renesse West, nabij Nieuw-Haamstede en bij de westkop van Schouwen. Volgens de meerjarenplanning van Rijkswaterstaat wordt er de komende jaren alleen opgespoten bij de westkop van Schouwen. Hoewel deze situatie onwenselijk is voor

5

Ontwerptekening Zeelenberg architectuur, website brouwerseiland.info W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 6 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen hulpverlening (soms moet flinke afstanden omgereden worden) is dit geen wijziging ten opzichte van de huidige situatie en wijzigt daardoor het risico niet. Verklikkerplaat De Verklikkerplaat is al een aantal jaar een groot risico in het werkgebeid van de SRB. De plaat verschuift echter, wat een effect heeft op het risico6. Zo is de geul aan de oostzijde dieper geworden, wat tot effect heeft dat de toegang vanaf Renesse minder bereikbaar is. De geul aan de westzijde is echter vrijwel verdwenen. Dit heeft tot gevolg dat de kans dat mensen op de plaat lopen afneemt (er lopen meer mensen aan de Renesse-zijde en minder aan de Haamstede-kant) maar de kans dat mensen aan de westzijde de plaat oplopen is toegenomen – en in die situatie komt men er pas laat achter dat men niet verder kan. Uitgaande van een afgenomen kans de plaat op te lopen en een groter impact is het gemiddelde risico hierbij in de periode 2015-2020 gelijk gebleven. In de verdiepte geul aan de oostzijde is bij opkomend en afgaand tij een flinke stroming. In de zomer van 2020 is hier al een aantal zwemmers in problemen geraakt. De geul aan de oostkant van de verklikkerplaat verschuift naar het oosten – en zal, als deze verschuiving in hetzelfde tempo doorgaat als de afgelopen 10 jaar, binnen enkele jaren leiden tot een sterke stroming voor duinovergang Wilhelminahoeve.

Een verschuiving van de geul en de toegenomen stroming7 leidt (naar verwachting) tot een groter risico in het gebied tussen en bij De zwaluw en duinovergang Wilhelminahoeve. Recreatie Recreatie door de seizoenen heen Recreatie verandert. Het CBS8 heeft berekend dat er in de periode 2012-2017 in Zeeland een procentueel kleine groei is in het aantal logiesaccommodaties, met een opvallende 6

Zie voor luchtfoto’s van de plaat door de jaren heen de laatste pagina van deze bijlage Stroming in deze geul is in seizoen 2020 op een top gemeten op 4km/u evenwijdig aan de kust. De instroomeis voor lifeguards ligt op een minimale snelheid van 2,7km/u gedurende 9 minuten. 8 Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2019, deel 2. CBS 2019 7

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 7 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen verschuiving is in het type slaapplaats: in de onderzoeksperiode nam het aantal slaapplaatsen op kampeerterreinen met 9800 stuks af, maar nam het aantal slaapplaatsen op huisjesterreinen met 13.600 toe. De statistieken van het kenniscentrum kusttoerisme laten dan ook groei in het aantal overnachtingen buiten het hoogseizoen zien9. Ook voor 2019 concludeert het Kenniscentrum Kusttoerisme dat de groei van het toerisme met name heeft plaatsgevonden in het vroege voorseizoen (maart/april) en het naseizoen (september tot en met december). Zij ziet een trend dat de schouderseizoenen sneller groeien dan het hoogseizoen. Op basis van bovenstaande gegevens is te concluderen dat toerisme in het voor- en naseizoen groeit. Dit leidt tot een groter risico in het voor- en naseizoen. Onbekend is of er een trend in de gemiddelde leeftijd van de toerist waarneembaar is – wat het risico kan beïnvloeden. Recreatie: verspreiding over de dag Recreanten lijken later op het strand aan te komen en vertrekken later van het strand. De externe eet- en overnachtingsplek van de lifeguards in 2020 maakten dit duidelijk: om 1800 uur is een flink deel van de badgasten nog niet vertrokken. Het strandbezoek neemt na 17.00 uur wel af, maar het is op mooie dagen nog steeds flink druk.

De faciliteiten voor de bezoekers zijn daar ook op aangepast: zo rijdt de transferium-busverbinding van de Jan van Renesseweg naar het transferium tot 19.50 uur. Weer Het weer bepaalt voor een groot deel hoeveel hulpverleningen de lifeguards uitvoeren. Dat is goed terug te zien in het aantal hulpverleningen in 2019, afgezet tegen de middagtemperatuur in Vlissingen. Het KNMI concludeert dat de gemiddelde temperatuur van alle seizoenen toeneemt. Daarmee neemt ook de kans op mooi weer in voor- en naseizoen toe.

Het aantal hulpverleningen, exclusief EHBO, van klein tot groot, gedurende het seizoen 2019. In deze grafiek is ook de hoogst waargenomen temperatuur op het KNMI-station Vlissingen opgenomen.

9

https://toekomsttoerismeschouwen-duiveland.nl/Home/ArticleID/1123/Verdere-groei-toerisme-in-Zeelandin-2019 W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 8 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen

Temperatuur in De Bilt in de vier seizoenen en het hele jaar, met lineaire trends voor de periode 1980-201610. Met de toenemende kans op mooi weer in voor- en naseizoen nemen ook de risico’s in deze seizoenen toe. Zwemmen Nederland De zwemvaardigheid van de Nederlanders wordt onder andere gemonitord door het Mulier instituut. Uit onderzoek11 blijkt dat de gemiddelde zwemdiplomabezit licht toeneemt: 96% van de 11-16 jarigen heeft een A-diploma, 84% ook een B-diploma en 37% ook een Cdiploma. Het zwemdiplomabezit is niet voor alle kinderen in Nederland gelijk. Een laag inkomen, niet-westerse migratieachtergrond en wonen in een grote stad is gerelateerd aan een kleinere kans op een of meerdere zwemdiploma’s. Hoewel het C-diploma onvoldoende vaardigheid biedt voor zwemmen in zee, denkt de Nederlander daar anders over: 10% denkt met geen of een A-diploma veilig in zee te kunnen zwemmen, 35% denkt dat B voldoende is en 31% C. Slechts 19% geeft aan dat meer dan C noodzakelijk is, en schat daarmee de vaardigheid juist in. Dit beeld komt overeen met landelijk onderzoek onder Nederlandse lifeguards12, waarin deze ten aanzien van risico’s aangeven dat badgasten hun eigen vaardigheden overschatten (80%) of onvoldoende zwemvaardig zijn (75%). Buitenlandse gasten Over de zwemvaardigheid van buitenlandse bezoekers zijn geen gegevens beschikbaar.

Wel zijn gegevens beschikbaar van overlijdensoorzaken13 - wat een indicatie geeft van de zwemvaardigheid. Deze zijn in Duitsland vergelijkbaar met Nederland (resp 0.43 en 0,44 per 10

https://www-p.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/opwarming-herfst-blijft-achter-bij-andere-seizoenen Zwemmen en zwemveiligheid Trends in zwemgedrag, mening over zwemmen en zwemveiligheid 2008- 2019 Mulier instituut 2020 en Zwemvaardigheid 2018, Inzicht in het zwemdiplomabezit van kinderen en volwassenen Mulier instituut 2019 12 Ervaring en beleving van lifeguards, NL zwemveilig / Mulier instituut, januari 2019 13 WORLD HEALTH ORGANIZATION 2018 11

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 9 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen 100.000), maar ligt in België hoger (0,58) en is in Oost-Europese landen een aantal maal hoger dan in Nederland. Op basis van bovenstaande gegevens is niet te concluderen dat het risico op verdrinking verandert. Wel zou een toename van buitenlandse bezoekers kunnen leiden tot een groter risico. (Kite)surfen De Nederlandse Kitesurfvereniging meldt dat het aantal kitesurfers groeit, maar dat het groeitempo afneemt. Deze vereniging geeft ook aan dat de windperiode in Nederland loopt van september t/m mei. Ten aanzien van kitesurfen is het de verwachting dat met name de extra spuisluis op de brouwersdam gaat leiden tot een verschuiving van kitesurfers. Daarnaast is er een toename van kitesurfers in Westenschouwen. Op basis van bovenstaande gegevens is te concluderen dat de risico’s mogelijk gaan verschuiven. Aangezien de 2e spuisluis in de Brouwersdam in het werkgebied van de Ouddorpse reddingsbrigade ligt en de vrij ruimte voor de kitesurfsport meer naar het zuiden kan dit de waarschijnlijkheid en daarmee het risico op een incident vergroten. Parapenten Op de kop van Schouwen en bij de overgang Ellemeet wordt de afgelopen jaren flink aan ‘soaren’ gedaan: een vorm van parapente waarbij gebruik wordt gemaakt van de hellingstijgwind. Deze sport veroorzaakt regelmatig gevaarlijke situaties en meerdere keren per jaar (ernstige) ongelukken.

De sport is niet legaal, en daarom is het lastig zicht te krijgen op de doorontwikkeling van deze sport. Wel ziet de SRB de parapenten als een toenemend risico. SUP Stand Up Padling is een opkomende sport. De afgelopen jaren is er een toenemende hoeveelheid SUP-ers op de Schouwse stranden. Deze komen vrijwel alleen in het hoogseizoen bij mooi (kalm) weer. SUP-ers gaan vaak een flink eind de zee op - maar hebben daarbij altijd de beschikking over een hulpmiddel: hun plank. De opkomst van de SUP heeft een klein extra risico tot gevolg. Overige sporten Veel strand-sporten kennen een beperkte of onduidelijke ontwikkeling: • •

Sportevenementen: worden steeds vaker buiten het hoogseizoen op het strand georganiseerd, en vragen daarbij toezicht en ondersteuning op maat. Waterscooters: In 2020 streek een groep personen met waterscooters neer bij de overgang Brouwersdam. Hiertegen is door de politie opgetreden, maar door onduidelijkheid in de APV en de bebording bestaat de kans dat dit fenomeen vaker op gaat treden, met een negatief effect op de veiligheid.

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 10 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen •

Banaanvaren: In 2020 is er geen banaanvaren aangeboden bij de overgang Brouwersdam. Dit had een (beperkt) positief effect op de veiligheid. Het effect is beperkt omdat de verhuurders veiligheid hoog in het vaandel hebben staan. Of dit in de toekomst weer aangeboden gaat worden is onduidelijk.

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 11 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen Luchtfoto’s Verklikkerplaat voorgaande jaren

2018

2017

2016

2015

2014

2012

2010

2008

Bron: Cyclomedia. Eb/vloed-situatie bij het maken van de foto’s varieert W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 12 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen

Bijlage 2: Analyse Strandveiligheidsprotocol Strandreddingsbrigade Westerschouwen, oktober 2020 1. Inleiding In deze bijlage wordt nader ingegaan op de gedachten achter het strandveiligheidsprotocol, worden de toezicht- en opgeschaalde toezichtlocaties nader beschouwd en een analyse gegeven ten aanzien van de taken van de reddingsbrigade en de veiligheidsniveaus. Als laatste wordt er ingegaan op het systeem van verantwoording door de SRB. 2.

Introductie

Tot en met 2017 waren er gewoontegetrouw drie vaste reddingsposten, en werd er bij drukte één dagpost bemenst. De SRB surveilleerde daarnaast langs de gehele Schouwse Noordzeekust. In 2018 zijn Gemeente, SRB en NIVZ een optimalisatietraject ingegaan. Daarbij is uitgegaan van eisen van de Blauwe Vlag, internationale standaarden en het principe ‘swim between the flags’ bij toezichtlocaties en opgeschaalde toezichtlocaties. Daarmee is impliciet de keuze gemaakt dat toezicht primair gehouden moet worden op 7 locaties van 200 meter lang - en dat van de 21 kilometer Schouwse zeekust er dus op 1,4 km intensief toezicht is. Dit is slechts een klein percentage van het gebied waar baders en zwemmers genieten van de zee. Het concept ‘swim between the flags’ gaat ervan uit dat baders en zwemmers actief worden gestuurd richting de toezichtzones. In de praktijk is dit op het Schouwse strand maar zeer beperkt het geval. 3.

Toezicht locaties

Nabij Scharendijke, Brouwersdam, Spuisluis, Ellemeet Reddingspost Scharendijke fungeert als EHBO-post en uitvalsbasis voor de lifeguards die toezicht houden op de toezichtlocatie en de risicolocaties ‘strandopgang Brouwersdam 1, de spuisluis bij de Brouwersdam en strandopgang Ellemeet te Ellemeet’. In de praktijk fungeert dit gebied als 1 zone waar toezicht op de veiligheid wordt gehouden. De reddingspost staat midden in het gebied. Bij drukte is de waterlijn met een auto slecht te bereiken. De aanliggende duinovergang is goed ontsloten voor hulp van brandweer en ambulancedienst en verplaatsing van een 4x4 naar een ander deel van het eiland. Kijkduin Hier is sinds 2018 een opgeschaalde toezichtlocatie. De daarvoor geplaatste uitvalsbasis voor de lifeguards is onlogisch gepositioneerd op het strand: aan de oostkant van het strandbezoek en niet aan de waterlijn. Dit leidt tot een onwenselijke praktijk: wanneer de lifeguards aan de waterlijn gaan zitten zijn de lifeguards niet herkenbaar voor strandbezoekers, en melden mensen die EHBO nodig hebben zich regelmatig bij een gesloten post, als de lifeguards bij de post blijven is er slecht zicht op de waterlijn en weinig interactie met de badgasten.

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 13 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen Jan van Renesseweg In vergelijking met andere strandovergangen in strandvlak west, merken we dat deze strandovergang iets rustiger is. Daarnaast merken we dat de WH eerder om toezicht vraagt dan JvR. De duinovergang is goed bereikbaar voor hulpverleners en de goede bereikbaarheid van de waterkant maken de post een goede uitvalsbasis voor respons. Wilhelminahoeve De Wilhelminahoeve is een overgang waar ook bij wat minder goed weer snel bezoekers zijn. Het strand is ook niet breed, waardoor het snel druk is. In verband met de uitbreiding van de Verklikkerplaat in oostelijke richting en grote hoeveelheid toeristen is het zaak de veiligheidssituatie de komende jaren scherp in de gaten te houden. De duinovergang is slecht bereikbaar over de weg, en door de drukte is het vaak lastig met de auto langs deze overgang te rijden. Daardoor is deze overgang en de daar geplaatste post een minder goede uitvalsbasis voor hulpverleningen. De Verklikkerplaat nabij strandopgang Watergat te Renesse De Verklikkerplaat blijft zich continue ontwikkelen en vraagt veel aandacht van de lifeguards. De Verklikkerplaat en de in- en uitstroomopeningen van het getijdengebied vragen blijvende aandacht – zowel voor wandelaars (insluitingsgevaar) als voor baders en zwemmers in het hoogseizoen (toenemend gevaar door sterke stromingen).

Dit vraagt om een aangepaste inzet van het toezicht bij de duinovergangen Wilhelminahoeve, De Zwaluw en Duinhoevepad. Deze risico locatie onderstreept het belang voor flexibiliteit van het strandveiligheidsprotocol. Vuurtorenpad De overgang Vuurtorenpad is moeilijk bereikbaar over het strand. Ook hulpdiensten is het een moeilijk te bereiken overgang, in verband met de aanwezigheid van twee slagbomen. De uitvalsbasis voor de lifeguards staat op een goede plek: hoog en langs de looproute van aankomende badgasten. Zowel toezicht als gastheerschap is hierdoor goed uit te voeren. De Rotonde Overgang De Rotonde is door de ontsluiting met een trap, moeilijk bereikbaar over het strand. De reddingspost (die fungeert als uitvalsbasis voor de lifeguards in de zone tussen Domeinen 1 en de oosterscheldekering) staat op een prima plek en doordat deze minder hoog boven het zand uitsteekt is hier goed vorm te geven aan ‘gastheerschap’. De bereikbaarheid voor hulpdiensten is ingewikkeld ivm drukte op strandopgang de punt, een smal strand en de uitbreiding van strandtent Sand and Pepper in de zomer. De overgang aan de westzijde van deze reddingspost is echter geen alternatief, omdat deze duinovergang vanaf de wegzijde slecht toegankelijk is. De Punt

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 14 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen De opgeschaalde toezichtlocatie ‘De Punt’ fungeert niet als zodanig. Er is geen noodzaak voor continu toezicht tijdens drukte - deze locatie kan vanuit post Westenschouwen gezien worden- en er zijn ook geen faciliteiten om toezicht te faciliteren. Wij adviseren deze locatie te classificeren als ‘risicolocatie’- waarmee een situatie ontstaat die vergelijkbaar is met die rondom post Scharendijke. De veiligheidslijn van de Oosterscheldekering nabij strandopgang de Punt te Westenschouwen De risicolocatie tussen ‘De Punt’ en de oosterscheldekering blijft gevaarlijk. Deze locatie is niet te zien vanuit de reddingspost en het enige wat lifeguards kunnen is voorlichting geven. We merken echter dat de apv onvoldoende ruimte biedt om mensen te manen om op een andere plek te recreëren. 4.

Strandveiligheidstaken

In het strandveiligheidsprotocol zijn de taken van de strandreddingsbrigade beschreven. Er lijkt in de uitwerking van deze taken geen duidelijke prioritering in het document aangebracht. Wel is er in het document een focus op toezicht in afgebakende gebieden aan de waterlijn. Dit beperkt de mogelijkheid van de daar ingezette lifeguards om breder te kijken. Goed toezicht vraagt een hogere positie en kan dan ook op afstand uitgevoerd worden. De uitvoering van toezicht wordt makkelijker als de badgast risicobewust is: als goede duiding van risico’s en informatievoorziening al op het duin of op het vakantieadres begint. Er is in de zomer van 2019 veel aandacht geweest voor de waarschuwingsvlaggen langs de kust. In de praktijk worden de vlaggen door veel badgasten niet gezien of herkend. De roodgele baniers voor de toezichtlocaties hebben een beperkte herkenbaarheid. Actuele communicatie over de risico’s vraagt een intensivering van communicatie en inzet van andere middelen - bijvoorbeeld met grotere en duidelijke borden en meer vlag-locaties. De taak preventie is in de omschrijving van strandtaken uitgewerkt. Deze invulling beperkt echter de mogelijkheid om buiten toezichtlocaties risico gestuurd op te treden. Gastheerschap is een in het strandveiligheidsprotocol uitgebreid besproken taak. Als doel is gedefinieerd ‘de strandbezoeker zich zo welkom mogelijk te laten voelen’.

Het is de vraag wat dit bijdraagt aan de veiligheid. De EHBO en first-responder taak is in het strandveiligheidsprotocol prima beschreven. In de taakuitvoering bij de diverse veiligheidsniveaus is er echter beperkt ruimte om lifeguards flexibel in te zetten, indien ook toezicht aan de waterlijn gehouden moet worden. Dit leidt met name bij de uitvoering van strandveiligheidsniveau 1 tot druk; de zomerse dagen dat er regelmatig flexibel eenheden ingezet worden voor hulpverlening, maar er tegelijkertijd toezicht aan de waterlijn benodigd is volgens het strandveiligheidsprotocol - hulpverleningen die voor een flink deel buiten de toezichtlocaties benodigd zijn. 5.

Veiligheidsniveau’s

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 15 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen Het strandveiligheidsprotocol beschrijft vijf veiligheidsniveaus, de inzet bij deze veiligheidsniveaus verschilt van de inzet van één of meer prioriteitsvoertuigen tot het openen van een of meer opgeschaalde toezichtlocaties. De veiligheidsniveaus zijn ontstaan vanuit de overtuiging dat er geen one-size-fits-all model van de inzet van lifeguards bestaat voor alle (weers)omstandigheden. Op regenachtige dagen is het bijvoorbeeld denkbaar dat het niet zinvol is om op alle toezichtslocaties een gebied af te bakenen waarin toezicht wordt gehouden, de kans op een incident is immers laag. In plaats daarvan ontlenen de omstandigheden zich juist uitstekend om de lifeguards nieuwe skills aan te leren en bestaande skills te oefenen. In dit hoofdstuk zullen eerst de veiligheidsniveaus worden geanalyseerd op basis van de ervaringen die we afgelopen jaren hebben opgedaan tijdens het werken met het strandveiligheidsprotocol. Vervolgens worden de invulling en de criteria van deze veiligheidsniveaus op een vergelijkbare wijze geanalyseerd. We kunnen hieruit concluderen dat door aanpassingen van de veiligheidsniveaus, de invulling van de bezetting en de criteria nog winst te behalen is met betrekking tot de doelgerichtheid, flexibiliteit en slagkracht van de SRB.

Veiligheidsniveaus Zoals hierboven aangegeven is door de invoering van de veiligheidsniveaus structuur aangebracht in de uitvoering van de strandveiligheidstaken. Sinds de invoering hiervan raken deze veiligheidsniveaus steeds meer genormaliseerd binnen de SRB. Hierdoor verloopt de uitvoering van de veiligheidsniveau steeds effectiever en efficiënter. Desondanks merken we dat door de invoering van de veiligheidsniveaus de flexibiliteit van de inzet van de SRB is afgenomen. Wanneer bijvoorbeeld in veiligheidsniveau 1 wordt geopereerd, is de ruimte om risicogestuurd toezicht te houden zeer beperkt. Hierdoor bestaat het gevaar dat de lifeguards een tunnelvisie ontwikkelen op de afgebakende gebieden en risico locaties, zoals de Verklikkerplaat, onvoldoende aandacht krijgen. De veelheid aan risico’s die we op het strand kennen laten zich, zoals aangegeven, niet in een one-size-fits-all model vangen. Daarom is het belangrijk om veiligheidsniveaus flexibel op te zetten waardoor het mogelijk is om de verschillende risico’s het hoofd te bieden. Om de structuur van de inzet van de SRB te behouden en tegelijkertijd de flexibiliteit van de inzet te bevorderen dienen veiligheidsniveaus te worden herzien. Hierbij moet meer aandacht komen voor een modulaire opbouw van de veiligheidsniveaus.

Hierdoor kunnen lifeguards veiligheidsvragen het hoofd bieden door gericht op de risico’s modules toe te voegen aan de inzet van de SRB. Deze modules kunnen bijvoorbeeld functies hebben zoals het afgebakend toezicht houden, maar ook toezicht soorten als risicogestuurd toezicht houden of proactief toezicht houden zijn mogelijke functies. Daarnaast moeten veiligheidsniveaus geen blijk geven van enige hiërarchie. Veiligheidsniveau 1 is bijvoorbeeld niet beter dan veiligheidsniveau 2 of 3. Welk veiligheidsniveau de optimale inzet bepaalt, wordt mede door weersomstandigheden en de strandbezoek bepaald. Het herzien van de veiligheidsniveaus draagt bij aan het doorbreken van deze hiërarchie. Door functionele veiligheidsniveaus verschuift de nadruk namelijk van de hiërarchie naar het doel van de inzet. Invulling van de veiligheidsniveaus

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 16 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen De invulling van de veiligheidsniveaus is erop gericht duiding te geven welke bevoegdheden en lifeguards bij elk veiligheidsniveau nodig zijn. De afgelopen jaren zien we echter dat het in de praktijk ingewikkeld is om voldoende gecertificeerde lifeguards in te zetten. Ondanks intensieve inspanningen op het gebied van werving en selectie, zien we op dit moment geen aanwijzingen dat er in 2022 wel structureel voldoende gecertificeerde lifeguards beschikbaar zijn. Door de huidige formulering van de basisbezetting zal in de toekomst de slagkracht van de SRB onder druk komen te staan. Daarnaast zal de inzet van lifeguards hierdoor minder flexibel worden, aangezien zij aan functies vast zullen zitten. Buiten dat er elk jaar veel energie wordt gestoken in het werven van nieuwe leden, kan de slagkracht van de SRB ook versterkt worden door de capaciteit van aspirant lifeguards beter te benutten. Hoewel de kennis van aspirant lifeguards wanneer ze de SRB instromen vaak onvoldoende is om ingezet te worden, leren ze gaandeweg de kneepjes van het vak. Hierdoor is het mogelijk om de aspirant lifeguards, onder begeleiding van ervaren (senior) lifeguards, breder in te zetten bij de uitvoering van de strandveiligheidstaken. De huidige invulling van de veiligheidsniveaus benut de capaciteit van deze aspirant lifeguards onvoldoende.

Daarnaast is het voor het waarborgen van de flexibiliteit, net als bij de veiligheidsniveaus, wenselijk om de invulling van de veiligheidsniveaus verder uiteen te rafelen. De invulling van een reddingspost laat bijvoorbeeld weinig ruimte over voor aanpassingen van de samenstelling van een reddingspost wanneer de risico’s of de capaciteit daarom vraagt. Het kan bijvoorbeeld wenselijk zijn om de basisbezetting aan te passen wanneer er op een drukke stranddag sprake is van hoogwater. Door het drukke strand hebben voertuigen op dat moment minder toegevoegde waarde. Dit kan als gevolg hebben dat de bezetting van het voertuig beter op een andere wijze kan worden ingezet. Tenslotte kunnen reddingsposten en opschaallocaties door een verdere uiteenrafeling gelijk worden getrokken, waardoor afgebakende gebieden sneller op geplaatst kunnen worden op plekken waar ze het meest nodig zijn. Criteria voor de veiligheidsniveaus In het strandveiligheidsprotocol worden verschillende criteria benoemd die bij elk veiligheidsniveau horen. Middels deze criteria wordt gepoogd om een beschrijving te geven van de situatie zoals die bij elk veiligheidsniveau hoort. De criteria zijn echter zeer abstract en werken verschillende interpretaties in de hand. Daarnaast leidt het gebruik van het begrip criteria af van wat daadwerkelijk gewenst is.

Het begrip criteria heeft namelijk een verplichtend karakter wat onvoldoende ruimte biedt aan de inzichten van lifeguards, de professionals. Om meer ruimte te geven aan de kennis en ervaring van de lifeguards zou daarom niet over criteria, maar over indicatoren gesproken moeten worden. Het beschrijvende karakter van indicatoren maakt het ook mogelijk om het aantal indicatoren uit te breiden. Hierdoor wordt voor alle betrokkenen duidelijk wat de beoogde doelstelling is van elk veiligheidsniveau. Tevens is het mogelijk om in de indicatoren onderscheid te maken tussen de strandvlakken. Opgeschaald toezicht is bijvoorbeeld sneller gewenst bij strandovergang de Wilhelminahoeve, dan strandovergang Vuurtorenpad. Daarnaast is het voor lifeguards ook moeilijk om af te wijken van de criteria door de procedure die daarvoor is afgesproken. Terwijl zij op dat moment de beste inschatting kunnen maken welk veiligheidsniveau gepast is. Daarom moeten de professionals meer ruimte krijgen om af te wijken van het voorgeschreven veiligheidsniveau. Een belangrijke vereiste hiervoor is dat de procedure om van het voorgeschreven veiligheidsniveau af te wijken wordt vereenvoudigd. W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 17 van 18

Aangesloten bij Reddingsbrigade Nederland

Strandreddingsbrigade Westerschouwen 6.

Verslaglegging en verantwoording

De Strandreddingsbrigade legt verantwoording af aan de ambtelijke organisatie van de gemeente Schouwen-Duiveland. Indien het benodigde strandveiligheidsniveau niet behaald wordt dit gemeld bij de afdeling toezicht en handhaving. Bijzonderheden over de inzetten van de lifeguards worden aangeleverd aan het veiligheidsoverleg met de burgemeester (hoogseizoen, 1 maal per 2 weken). Mogelijk is dit nog verder te stroomlijnen.

W: www.strandreddingsbrigade.nl - NL 04 INGB 0006234041 – KvK 40311019

Pagina 18 van 18