Brief St. Duinbehoud camping Duinrand

Aan het College van Gedeputeerde Staten van Zeeland Postbus 6001 4330 LA Middelburg

Postbus 664 2300 AR Leiden T 071-5143719

Onderwerp: zienswijze op ontwerpbesluit Wet natuurbescherming onderdeel gebiedsbescherming, met kenmerk: ZK20000184 / 20036456 Renesse, 30 december 2020 Geachte leden van het college van Gedeputeerde Staten, Bij dezen dien ik namens Stichting Duinbehoud, gevestigd te Leiden; en mede namens Vereniging tot behoud van Natuurmonumenten, gevestigd te ‘s Graveland; Vereniging Natuur en Vogelwacht Schouwen-Duiveland, gevestigd te Kerkwerve; Vereniging Bescherm de Delta, gevestigd te Scharendijke, een zienswijze in op het ontwerpbesluit Wet natuurbescherming onderdeel gebiedsbescherming met kenmerk ZK20000184 / 20036456; betreffende de transformatie van de campings Duinrand Oost en Duinrand West, Hogeweg 84 resp. 96 te Burgh-Haamstede, tot vakantiepark De Schouwse Valleien. Hieronder zetten wij onze bezwaren uiteen tegen het verlenen van deze vergunning Wet natuurbescherming voor de transformatie van de campings Duinrand West en Oost tot het vakantiepark ‘De Schouwse Valleien’, in relatie tot het wijzigingsplan voor het realiseren van 100 kampeerhuisjes in Duinrand West. A. Algemene opmerkingen Het voorliggende ontwerpbesluit Wet natuurbescherming ziet op de totale transformatie van de campings Duinrand West en Duinrand Oost tot het vakantiepark ‘De Schouwse Valleien’.

Het ontwerp-wijzigingsplan ‘realiseren kampeerhuizen camping Duinrand, Hogeweg 96a BurghHaamstede’ betreft alleen de bouw van 100 kampeerhuisjes in Duinrand West. Duinrand West en Duinrand Oost zijn bestemmingsplanmatig niet samengevoegd. Dat levert gebrek aan transparantie op. Dat geldt met name voor de Aerius berekeningen. In sommige beschikbare onderzoeken zijn collectieve voorzieningen deels niet meegenomen, zoals bijvoorbeeld de aanleg en het gebruik van het zwembad als nieuwe collectieve voorziening. In onze zienswijze op voorliggend ontwerpbesluit Wet natuurbescherming beperken wij ons tot het wijzigingsplan voor het realiseren van 100 kampeerhuisjes op Duinrand West, het enige bestemmingsplanmatige plan dat ons nu bekend is. B. Uitstoot stikstof schadelijk en onvoldoende meegewogen 1. Algemeen Het zou logisch en correct zijn dat uw college voor het onderhavige project de mogelijkheid tot salderen op voorhand uitsluit. Dit, om invulling te geven aan het nieuwe stikstofbeleid van de regering, hetgeen de provincies toegezegd hebben te volgen, namelijk het versterken van de natuurwaarden van Natura 2000 gebieden met stikstofgevoelige habitattypen. Wij verwijzen in dit verband naar uw brief van 16 juni 2020 naar Provinciale Staten over de ‘Actuele ontwikkelingen opgave stikstof’ (uw kenmerk 20018660).

KvK 4116527 - ANBI 8024.18.764 - Donaties IBAN NL38 ASNB 8804 5141 32 - Zakelijk IBAN NL07 TRIO 0197 9880 67

In de Schouwse duinen zijn de laatste decennia grote oppervlakten kruidenrijke duingraslanden (grijs duin) verdwenen door omvangrijke struweelontwikkeling. Dit wordt gestimuleerd door de stikstofdepositie. Reductie van stikstofdepositie is voor dit Natura 2000 gebied zeer noodzakelijk. Al een zeer kleine hoeveelheid stikstof heeft een effect op de groeisnelheid en biomassaproductie van bepaalde plantensoorten. Dit is één van de uitkomsten van een meerjarig ecologisch onderzoek, in de jaren tachtig van de vorige eeuw uitgevoerd door de universiteiten van Groningen en Nijmegen en het ecologisch onderzoeksinstituut Weevers’ Duin in Oostvoorne. Gevonden is dat smalbladige weegbree, een algemeen voorkomende en stikstof minnende soort, in een watercultuur onder stikstof beperkte groeiomstandigheden direct reageert op een zeer kleine stikstof-toename in de wortelzone. Een toename die ruim beneden de 1 micromol/l ligt bleek al een duidelijke groeistimulus te veroorzaken. Hierdoor wordt in een kruidenrijke graslandvegetatie, zoals de duingraslanden, de balans verstoord ten gunste van snel groeiende, algemene soorten, tegenover ‘schrale’, vaak zeldzamere soorten met een lage groeisnelheid, c.q. concurrentiekracht. 2.

Wij vragen ons af of intern salderen in dit geval mogelijk is; er is nooit een vergunning Wet natuurbescherming of een soortgelijke vergunning voor Duinrand West en Oost afgegeven. Ondoorzichtig is wat de uitgangspositie voor deze interne saldering is met betrekking tot het omzetten van jaar staanplaatsen/chalets in 100 kampeerhuisjes in Duinrand West. 3. Wij zijn van mening dat de stikstofemissie in de gebruiksfase van het toekomstige vakantiepark ‘de Schouwse Valleien’ niet op nul gesteld kan worden omdat niet geborgd is dat er stikstofemissievrij verwarmd wordt. Toelichting: Volgens het aangeleverde plan zal het nieuwe vakantiepark gasloos worden uitgevoerd en verwarmd worden door middel van warmtepompen. Echter in de ontwerp vergunning Wet natuurbescherming voor dit project, in het ontwerp wijzigingsplan voor de 100 kampeerhuisjes, en in het vigerend bestemmingsplan voor de recreatiewoningen, is niet in regels of voorschriften vastgelegd dat het park stikstofemissieloos elektrisch verwarmd zal worden. Met andere woorden: dit is niet geborgd. In feite gaat het hier om een mogelijke toekomstige verlaging van de stikstofemissie, waarvan niet vaststaat dat deze daadwerkelijk gerealiseerd zal worden. Bovendien wordt in het plan niet expliciet duidelijk gemaakt dat met emissieloos stikstofemissieloos bedoeld wordt. Emissieloos kan immers ook CO2 emissieloos betekenen, bijv.

in geval van houtstook, wat wel stikstofemissie veroorzaakt. Dit is van belang omdat het nieuwe vakantiepark intensief in de winter gebruikt zal worden, in tegenstelling tot de huidige camping, die voornamelijk in de zomermaanden bezetting kent. Daarom zijn wij van mening dat de stikstofemissie in de gebruiksfase van het toekomstige vakantiepark ‘De Schouwse Valleien’ niet op nul gesteld kan worden, en gerekend moet worden dat alle geplande kampeerhuizen, recreatiewoningen en centrale voorzieningen conventioneel verwarmd zullen worden en zullen zorgen voor stikstofemissie (886,73 kg NOx/jaar en 116,09 kg NH3/jaar voor alle 247 kampeerhuizen/recreatiewoningen). De stikstofemissie van de gemeenschappelijke voorzieningen, inclusief zwembad, in de gebruiksfase, die onbekend is, komt daar nog bij. De bouw van het zwembad is cruciaal voor de realisatie van het hele project. Het zwembad zorgt voor een kwaliteitsimpuls, differentiatie van het aanbod, en is datgene wat het project onderscheidend en rendabel maakt. (zie ladderonderbouwing, art. 3.1.6, 2e lid, Bro.) Mocht het zwembad er niet komen dan voldoet het plan niet aan deze eis van het Bro. Tevens is het zwembad niet meegenomen met betrekking tot de gebruiksfase voor wat betreft de verwarming. KvK 4116527 - ANBI 8024.18.764 - Donaties IBAN NL38 ASNB 8804 5141 32 - Zakelijk IBAN NL07 TRIO 0197 9880 67

4. Mocht uit het nog niet uitgevoerde bodemonderzoek blijken dat de grond in het plangebied verontreinigd is, dan zal deze gesaneerd moeten worden. Hetgeen extra stikstofemissie met zich meebrengt door grondverzet en beweging van vrachtwagens e.d. Toelichting: Het grondonderzoek zal in geval van bouwen en grondverzet plaats moeten vinden; in het verleden is een groot deel van plangebied als boomgaard gebruikt en vervolgens vanaf (eind) jaren 50/60 als boomgaard camping. 5. De Aerius berekeningen zijn onduidelijk en onvolledig. Toelichting: In de berekeningen wordt de referentiesituatie voor het (voortgezet) gebruik van Duinrand West vergeleken met de aanlegfase en de gebruiksfase van Duinrand West en Oost in z’n totaliteit. Onduidelijk is hoe het aantal van 230 stacaravans en 0 recreatiewoningen voor de referentiesituatie berekend is. Evenmin duidelijk is hoe de 188 stacaravans, die tot het eind van de aanlegfase zouden blijven staan, verrekend worden en of die op Duinrand West of Oost staan. Er zijn binnen het plangebied parkeerplaatsen. Het autoverkeer, binnen het plangebied, vanaf de ingang tot die parkeerplaatsen is niet meegenomen in die Aerius berekeningen. Evenzo is het onduidelijk of er bij de recreatiewoningen, kampeerhuizen, geparkeerd mag worden, en zo niet dan is dat niet geborgd.

Bovendien zullen in de gebruiksfase meer verkeersbewegingen plaatsvinden door de grotere eenheden, het jaarrond gebruik en het feit dat toekomstige gasten komen voor een kort verblijf, in tegenstelling tot het merendeel van de vaste campinggasten, die vaak het hele seizoen op de camping vertoeven en minder behoefte hebben om frequent uitstapjes met de auto te maken. C. Resultaten hydrologisch onderzoek onvolledig / niet geborgd. 1 Er moet eerst hydrologisch onderzocht worden of de bouw van een zwembad op deze locatie wel mogelijk is. Mocht dat niet kunnen dan ondergraaft dat de noodzaak tot omvorming tot kampeerhuisjes. Het zwembad is cruciaal voor het doorgaan van het project. (zie hierboven onder B3 stikstof) In het rapport hydrologie worden er, in verband met de waterhuishouding en de gevoeligheid voor verdroging van het aangrenzende Natura 2000 gebied, beperkingen gesteld aan de ontgravingsdiepte (max. 1 meter beneden maaiveld). In dit rapport wordt wel vermeld hoe de kampeerhuizen in verband hiermee moeten worden gebouwd, maar er staat niets in over de aanleg van het zwembad dat op palen zou moeten rusten en een betonnen fundering krijgt. Overigens betwijfelen wij of dit op deze locatie mogelijk is. 2 Niet geborgd in regels of voorschriften is dat er geen kelder onder de recreatie eenheden mag worden gerealiseerd.

Er is in het ontwerp wijzigingsplan en in het ontwerpbesluit Wet natuurbescherming geen verbod op de aanleg van kelders onder de huisjes te vinden. Dat doet geen recht aan de bevindingen in het hydrologisch onderzoek (zie boven C1). 3 Onduidelijk is of de geplande warmtepompen bij de kampeerhuisjes en zwembad grondgebonden zullen zijn. Onbekend of grondgebonden warmtepompen op deze locatie gerealiseerd kunnen worden. D. Verstoring door licht en geluid Het aan het plangebied grenzende Natura 2000 gebied ‘Kop van Schouwen’ is door de Provincie aangewezen als stilte- en duisternisgebied. Vanwege de immer toenemende lichtvervuiling voeren NIOO-KNAW en Wageningen KvK 4116527 - ANBI 8024.18.764 - Donaties IBAN NL38 ASNB 8804 5141 32 - Zakelijk IBAN NL07 TRIO 0197 9880 67

universiteit een meerjarig onderzoek uit naar de negatieve effecten van kunstlicht op de natuur. Er zijn al enkele resultaten bekend. Zo is gebleken, dat vleermuizen, met name de meer zeldzame en lichtschuwe soorten, het minst verstoord worden door rood licht; dat nachtvlinders, die aangetrokken worden door kunstlichtbronnen, op de langere termijn in aantal achteruit gaan; dat er aanwijzingen zijn dat het dag-nacht ritme en de broedcyclus van vogels erdoor beïnvloed wordt. 1 Wij vinden het noodzakelijk dat er voor Duinrand West voorzien wordt in een groenstrook van minimaal 10 meter breed ten behoeve van landschappelijke inpassing en adequate afscherming tegen verstoring door licht en geluid aan de noordgrens met Natura 2000 gebied ‘Kop van Schouwen’, geborgd door vastlegging hiervan in het bestemmingsplan op het terrein van de Camping Duinrand West zelf. Toelichting: In het vigerende bestemmingsplan voor Duinrand West en het ontwerp wijzigingsplan voor de realisatie van de 100 kampeerhuisjes is niet voorzien in zo een groenstrook binnen het plangebied zelf als afscherming aan de noordkant, waar dit gebied grenst aan Natura 2000 gebied ‘Kop van Schouwen’.

Alleen aan de oostelijke kant van de noordgrens is in het huidige bestemmingsplan/ontwerp wijzigingsplan een klein stukje te smalle groenstrook voor landschappelijke inpassing/afscherming ingetekend op het terrein van Duinrand West. Juist achter dit stukje is in het Natura 2000 gebied een goed afschermend eikenbosje aanwezig. Achter het niet bestemmingsplanmatig afgeschermde deel van de noordgrens is in het Natura 2000 gebied een minder goede tot slecht afschermende boom/struiklaag, met ook niet gebiedseigen soorten, aanwezig. Vooral in het westelijk deel van de noordgrens, waar een weinig ontwikkelde struiklaag en slechts een enkele boom aanwezig is, zijn de stacaravans ook in de zomer goed zichtbaar. De bewering dat Duinrand West aan de noordzijde ten opzichte van het Natura 2000 gebied goed afgeschermd is door een dicht eikenbos klopt dus niet, en er bestaat geen garantie dat dat in de toekomst wel het geval zal zijn. Het is immers niet de taak van de terreinbeheerder van het aangrenzende Natura 2000 gebied om te zorgen voor een goede groene afscherming van een aangrenzend recreatieterrein. Ook kunnen zich omstandigheden voordoen die vragen om aanpassing van het beheer van het aangrenzende, beboste Natura 2000 gebied (bijv. een boomziekte).

Er is nu feitelijk en bestemmingsplanmatig geen sprake van een volledige afscherming van het plangebied Duinrand West van het Natura 2000 gebied ‘Kop van Schouwen’. De noodzakelijke afscherming zal op het terrein van Duinrand West zelf moeten plaatsvinden en door het bestemmingsplan geborgd moeten worden. Daarnaast sluit het voorgestelde inrichtingsplan voor Duinrand West zelf niet aan op de omgeving: de geplande kunstmatige duinruggen in het plangebied Duinrand West staan haaks op de noordgrens en de echte duinen. Verlichting vanuit het park zoals straatlantaarns, verlichte vensters in mogelijk twee verdiepingen hoge (kampeer)huizen, zal door de geplande zichtlijnen nog meer dan nu doordringen en verstorend werken in het Natura 2000 gebied. Te meer, omdat de huisjes ook in de winter gebruikt zullen worden en door de mildere winters meer dieren in deze tijd actief zijn. Bij de omvorming van Duinrand West tot onderdeel van de de Schouwse Valleien gaat het van een vrij gesloten camping nu, met veelal beplanting tussen de stacaravans, naar een half open landschap met zichtlijnen richting duisternisgebied en met twee bouwlagen hoge (kampeer)huizen, die op een verhoging van het maaiveld gebouwd zijn. Hierdoor, en doordat de geplande straatverlichting intenser en beter zichtbaar zal zijn, is veel meer uitstralend licht en geluid naar het Natura 2000 gebied te verwachten.

Goede landschappelijke afscherming met een brede groenstrook in het plangebied zelf, kunstmatige duinruggen die het omringende landschap volgen, (dus zuidwest – noordoost georiënteerd in plaats van noordwest – zuidoost); huisjes die verder van noordgrens staan dan nu gepland is en geen vensters hebben aan die kant, en evenmin balkons/dakterrassen erop; dit alles zou vastgelegd moeten worden in het KvK 4116527 - ANBI 8024.18.764 - Donaties IBAN NL38 ASNB 8804 5141 32 - Zakelijk IBAN NL07 TRIO 0197 9880 67

wijzigingsplan/bestemmingsplan/ omgevingsvergunning bouwen voor de Schouwse Valleien en de vergunning Wet natuurbescherming voor dit vakantiepark. Dit is onzes inziens een vereiste om verstoring door kunstlicht en geluid vanuit het park tegen te gaan. 2. Wij vinden het noodzakelijk dat de straatverlichting in het plangebied vleermuisvriendelijk moet zijn door opname van een hiertoe strekkend voorschrift in de wijzigingsvergunning/nieuw bestemmingsplan/vergunning wet Natuurbescherming. Toelichting: Volgens het bij de stukken gevoegde lichtplan zullen de volgende typen straatverlichting in het plangebied worden geplaatst: Philips BGP623 T25 1 xLED100–4S/740 DM10 en Pnilips BDS491 T35 1xGRN10/740 DV. Wij hebben niet kunnen vinden dat deze geplande straatverlichting vleermuisvriendelijk is. De Kop van Schouwen vervult langs de Zuid-Hollandse en Zeeuwse kust een heel belangrijke functie als kraamkolonie en overwinteringsgebied voor vleermuizen. In het Slotbos en de Zeepeduinen te Haamstede zijn bij vleermuisonderzoeken in de afgelopen decennia, kraamkolonies gevonden van onder andere de lichtschuwe gewone grootoorvleermuis en de watervleermuis. Gebleken is toen ook dat de vleermuizen in de zomermaanden tot ver buiten het Slotbos en de Zeepeduinen foerageren.

Niet uitgesloten is dat genoemde soorten ook elders in Natura 2000 gebied ‘Kop van Schouwen’ kraamkolonies en/of verblijfplaatsen hebben. Bij jaarlijkse vleermuistellingen in de bunkers worden, naast de genoemde soorten, ook de lichtschuwe franjestaarten in winterslaap aangetroffen. Door de verwachte toename van lichtverstoring vanuit het toekomstige vakantiepark kunnen foerageerroutes van de lichtschuwe vleermuizen onbruikbaar worden en zijn er minder insecten beschikbaar in het duisternisgebied. Dit betekent verder vliegen voor minder voedsel, en dat heeft negatieve gevolgen voor het reproductiesucces van de dieren. Wordt de verlichting op het park vleermuisvriendelijk, zoals al gesteld in de natuurtoets, dan zullen de lichtschuwe soorten veel minder last hebben van lichtverstoring. Wij zijn daarom van mening dat de straatverlichting op het toekomstige vakantiepark verplicht vleermuisvriendelijk moet zijn en blijven. Wordt de verlichting niet aangepast voor de vleermuizen, dan zouden wij dat kunnen beschouwen als een opzettelijke verstoring van deze beschermde dieren. E. Soortenonderzoek en veldbezoek gedateerd en onvolledig Bij de actualisatie van het gedateerde veldbezoek de boomkikker binnen het plangebied meenemen, en het vleermuisonderzoek uitbreiden tot buiten het plangebied in verband met mogelijke foerageerroutes van de lichtschuwe soorten.

In 2018 heeft het, inmiddels gedateerde, veldonderzoek plaatsgevonden. Daarbij zijn geen boomkikkers binnen het plangebied aangetroffen, wel erbuiten. In 2019 en 2020 zijn er binnen het plangebied wel boomkikkers gezien, wat zou kunnen wijzen op een inmiddels tot stand gekomen kolonisatie. Ook de verspreiding van andere beschermde soorten is in de tussentijd gewijzigd; zo is er afgelopen zomer een territorium van de nachtzwaluw in het nabij gelegen ‘Groene Duin’ ontdekt. Dit kan consequenties hebben voor te nemen mitigerende maatregelen tijdens de aanlegfase en mogelijk ook voor de inrichting van het hele plangebied. F. Conclusie Onze conclusie is dat de vergunning Wet natuurbescherming, onderdeel gebiedsbescherming voor de transformatie van de campings Duinrand West en Oost tot vakantiepark de ‘Schouwse Valleien’, nu niet verleend kan worden, omdat: - een goede landschappelijke inpassing / afscherming met betrekking tot licht en geluid aan de grens met Natura 2000 gebied ‘Kop van Schouwen’ niet geborgd is, en niet vast ligt dat de verlichting in het plangebied vleermuisvriendelijk moet zijn en blijven. KvK 4116527 - ANBI 8024.18.764 - Donaties IBAN NL38 ASNB 8804 5141 32 - Zakelijk IBAN NL07 TRIO 0197 9880 67

- niet geborgd is dat het toekomstige vakantiepark ‘De Schouwse Valleien’ stikstofemissieloos zal zijn, en derhalve niet vaststaat dat de toekomstige stikstofemissie gelijk of lager zal zijn dan de huidige. Als intern salderen in deze situatie al toegestaan zou worden. Het Aerius onderzoek is niet transparant en onvolledig. - niet met hydrologisch onderzoek onderbouwd is dat het zwembad aangelegd kan worden. - het veldonderzoek gedateerd en onvolledig is. Wij verzoeken u om onze bezwaren mee te wegen bij het heroverwegen van het besluit om voorliggende vergunning Wet Natuurbescherming te verlenen. Met vriendelijke groet, namens Duinbehoud, Natuurmonumenten, NVSD en Bescherm de Delta.

Mw ing M. A. Van der Meulen Consulent Schouwen Stichting Duinbehoud Lindelaan 1 0037 4325 ED Renesse E-mail: margovdmeulen@kpnmail.nl

stichting@duinbehoud.nl www.duinbehoud.nl

KvK 4116527 - ANBI 8024.18.764 - Donaties IBAN NL38 ASNB 8804 5141 32 - Zakelijk IBAN NL07 TRIO 0197 9880 67