Bijlage 4 Rapport SAOZ d d 15 april 2015
Tekst van het document
rA S A O Z ^
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
RISICOANALYSE NADEELCOMPENSATIE met betrekking tot de ontwikkeling van de Duurzame Jachthaven van de Toekomst.
CONCLUSIE De eventueel te vergoeden nadeelcompensatie ramen wij op:
Opdracht: Datum: Adviseur: Referentie: STICHTING KRUISPLEIN F 010 - 6 1 3
PLANSCHADE
•
25
• 3 0 U D B
6768 • INFO@SAOZ
RISICOANALYSE
•
3530491 april 2015 drs. P.A.J.M. van Bragt 2013-10 nadeelcompensatie ADVIESBUREAU
ROTTERDAM •
N L • W W W SAOZ
NADEELCOMPENSATIE
NIHIL + PM
POSTBUS
ONROERENDE ZAKEN
2 9 19 6
• 3001 GD
ROTTERDAM
N L • I B A N
NL 2 1 I N G B O O O 0 5 O 8 O 1 9 • B T W
TAXATIE
GRONDVERWERVING
• T 010 - 6 6 9 3899
NL O O 27 6 7 6 6 1 B O 1
ONTEIGENING
»
• K V K
6 1 12 6 6 7 9
MILIEUSCHADE
•
GRONDBELEID
rA SAOZ ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
INHOUDSOPGAVE 1
UITGANGSPUNTEN
3
1.1 1.2
3 3
Opdracht Gesprek
2
TE BEOORDELEN PROJECT
5
3
WETGEVING EN JURISPRUDENTIE
6
3.1 3.2
6 7
4
Wet ruimtelijke ordening/planschade Stelsel van nadeelcompensatie
ALGEMENE BEOORDELING VERHOUDING PLANSCHADE EN NADEELCOMPENSATIE
9
5
ALGEMENE BEOORDELING RISICO NADEELCOMPENSATIE
11
6
INVENTARISATIE BELANGHEBBENDEN
17
7
BEOORDELING GREVELINGENVISSERS
18
8
BEOORDELING OESTERVISSERS
22
9
BEOORDELING SURF- EN ZEILSCHOOL
23
10
BEOORDELING STRANDTENTHOUDERS
25
11
BEOORDELING PARKEREN RECREANTEN
27
12
BEOORDELING PORT ZÉLANDE
28
13
BEOORDELING RECRON
30
14
BEOORDELING EVENEMENT CONCERT AT SEA
31
15
BEOORDELING OVERIGE BURGERS
33
16
BEOORDELING OVERIGE PERIFEER GELEGEN BEDRIJVEN
34
17
SAMENVATTING BEOORDELING SCHADE
35
18
CONCLUSIE
36
rA SAOZ ^
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
1
UITGANGSPUNTEN
1.1
Opdracht
Op 21 februari 2015 heeft de heer drs. Ing. G.H.A. Hendriks, Business Development Manager van Brouwerseiland B.V. de Stichting Adviesbureau Onroerende Zaken te Rotterdam,
hierna
afgekort
tot
SAOZ,
schriftelijk
verzocht
een
risicoanalyse
nadeelcompensatie uit te brengen met betrekking tot de beoordeling van de gevolgen van de realisatie ontwikkeling van de Duurzame Jachthaven van de Toekomst. Het project bestaat uit de realisatie / ontwikkeling va een nieuwe eilandengroep met recreatiewoningen,
ligplaatsen,
diverse
commerciële
nautische
voorzieningen
en
bijbehorende centrumvoorzieningen aan de Middelplaat te Brouwersdam.
1.2
Gesprek
Op 3 februari 2015 zijn de relevante gegevens doorgenomen. Namens opdrachtgever waren aanwezig de heer drs. ing. G.H.A. Hendriks en de heer A. Smit. SAOZ werd vertegenwoordigd door haar deskundigen de heer mr. N. de Smid en de heer drs. P.A.J.M. van Bragt. Tijdens dit gesprek is toegelicht dat het voornemen bestaat de aan de Brouwersdam gelegen Middelplaathaven in herontwikkeling te nemen. Deze haven was voorheen in gebruik als werkhaven door Rijkswaterstaat. De gedachte ontwikkeling ging ten tijde van het opstellen van deze analyse uit van de bouw van 438 recreatiewoningen (geen permanente bewoning) op eilanden met ligplaatsen en diverse recreatieve voorzieningen. Met alle betrokken partijen vindt overleg plaats over de inpassing van dit plan. Mede naar aanleiding van dit gesprek zijn voor de beoordeling in het kader van dit onderzoek de volgende vragen geformuleerd: 1.
Opdrachtgever
wenst
een
nader
juridisch
inzicht
in
het
stelsel
van
nadeelcompensatie (zowel in formele zin als in materiele zin), het stelsel van
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
3 van 36
rA SAOZ ^
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
planschade en de onderlinge samenhang tussen deze schadevergcedingsstelsels en de reikwijdte van de toepassing van deze stelsels in het kader van het voorgenomen project. 2.
Kan de voorgenomen ontwikkeling c.a. leiden tot nadelen die het normaal maatschappelijk risico (behorende tot het stelsel van nadeelcompensatie) van de eventuele benadeelden kunnen overstijgen?
3.
Indien de 2e vraag bevestigend wordt beantwoord: kan vervolgens een (globale) inventarisatie worden gemaakt van de bedrijven, bedrijfsorganisaties en burgers die door de werkzaamheden worden getroffen? Bij de beantwoording van deze vraag dient in ieder geval specifiek en concreet aandacht te worden geschonken aan de grotere stakeholders, zoals beroepsvissers, de strandtenthouders, de surf- en zeilschool en Port Zélande. In meer algemene zin dient bij deze vraag ook te worden betrokken de gevolgen voor de kleinere (meer perifeer gelegen) bedrijven.
4.
Op basis van de inventarisatie onder c. dient een algemene juridische beoordeling van de schaderisico's ten aanzien van de geïnventariseerde partijen te worden gemaakt.
5.
Kan op basis een concrete en financiële inschatting worden gemaakt van de nadelen die door met name de grote en met name genoemde stakeholders worden gemaakt? Voor de kleinere bedrijven dient bij voorkeur een globaal totaalbedrag aan schade te worden geraamd.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
4 van 36
rh S A O z ^
2
ADVISEUR
I N ONROERENDE
ZAKEN
TE BEOORDELEN PROJECT
Het project heeft betrekking op realisatie van een gecombineerd woon- en recreatiegebied (niet uitputtend) bestaande uit: •
De aanwezigheid van circa 438 recreatiewoningen en het gebruik als zodanig;
•
Een hotel met congresfunctie;
•
Enkele winkels;
•
Nautisch gerelateerde voorzieningen, waaronder ligplaatsen, een visserijmuseum, een yachtclub, een theater/filmzaal en een visbank voor de verkoop van dagvangst;
•
Een bij de voornoemde functies behorende ontsluitingsstructuur, die aansluit op de N57, parkeervoorzieningen en aanlegsteigers.
Meer specifiek zal in deze analyse nader onderzoek worden gedaan naar de gevolgen van de tijdelijke uitvoeringswerkzaamheden en de eindsituatie op de (bedrijfs)belangen van de in de nabijheid van het projectgebied gevestigde belanghebbenden, zoals diverse bedrijven en/of omwonenden.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
5 van 36
rA S A O Z ^
3
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
WETGEVING EN JURISPRUDENTIE
Relevant voor de beoordeling van de gestelde vragen zijn in dit verband de volgende wettelijke kaders. 3.1
Wet ruimtelijke ordening/planschade
De mogelijkheid om in aanmerking te komen voor een tegemoetkoming in de planschade is vastgelegd in de Wet ruimtelijke ordening. Het onderwerp planschade is geregeld in hoofdstuk 6 (Financiële bepalingen). Artikel 6.1 is het belangrijkste artikel aangezien in dat artikel alle planschade veroorzakende oorzaken worden genoemd: a)
een bestemmingsplan, inpassingsplan of van een beheersverordening;
b)
een bepaling van een planwijziging, een planuitwerking of nadere eis;
c)
een omgevingsvergunning (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht WABO) welke in strijd is met een plan;
d)
de aanhouding van een besluit omtrent het verlenen van een omgevingsvergunning;
e)
een specifieke bepaling van een provinciale verordening;
f)
een specifieke bepaling van een exploitatieplan;
g)
een bepaald koninklijk besluit.
In afdeling 6.1 Wro zijn voorts bepalingen gewijd aan: •
het normaal maatschappelijk risico. In ieder geval twee procent van de waarde van de onroerende zaak blijft bij planschade als gevolg van ontwikkelingen in de omgeving voor rekening van aanvrager (6.2);
•
de aspecten voorzienbaarheid en schadebeperking (6.3);
•
het heffen van een recht van een aanvrager om vergoeding van planschade met een omvang van € 100,- tot € 500,-- (6.4);
•
de mogelijkheid tot het aangaan van een planschadeovereenkomst tussen gemeente en initiatiefnemer (6.4a);
•
de vergoeding van de redelijkerwijs gemaakte kosten van bijstand en wettelijke rente aan de aanvrager om een planschadevergoeding (6.5).
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
6 van 36
rA S A O z ^
3.2
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
Stelsel van nadeelcompensatie
Ingevolge vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State en de Hoge Raad der Nederlanden is een bestuursorgaan, op basis van het zogenaamde
beginsel
égalitébeginsel)
van
de
gelijke
verdeling
gehouden
tot
compensatie
van
van
de
openbare
onevenredige
-
lasten
(het
buiten
het
maatscfiappelijk risico vallende en op een beperkte groep burgers of instellingen drukkende - schade als gevolg van hun op de behartiging van het openbaar belang gerichte optreden. Meer specifiek is slechts dan sprake van aansprakelijkheid indien bij de benadeelden sprake is van zowel een abnormale last (onevenredige schade) en een speciale last. De onevenredige schade moet in een voldoende causaal verband kunnen worden gebracht met de schadeoorzaak (zie onder meer ABRS 16 maart 2005 inzake 2004047771 en 13 februari 2008 inzake 200703544). Hierbij geldt onder meer dat volgens vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak de bewijslast omtrent schade en het causale verband tussen de schade en de beweerdelijk schadeveroorzakende werkzaamheden primair bij verzoeker is gelegen (zie onder meer ABRS 13 juni 2007 Leeuwarden, 200607318/1). De omvang van deze bewijslast gaat verder dan het uitsluitend stellen van de aard en omvang van de schade. Dit betekent dat verzoeker in objectieve zin dient aan te tonen dan wel aannemelijk te maken dat er sprake is van onevenredige, aan de schadeoorzaak toe te rekenen schade. De schade mag eveneens voor de benadeelde ten tijde van de investeringsbeslissing (aankoop pand, vestiging bedrijf etc.) niet voorzienbaar zijn geweest (zie onder meer ABRS 29 februari 2011 inzake 201002871/1/H2).
De nadelen komen in het laatste geval niet voor vergoeding in aanmerking vanwege actieve risicoaanvaarding van de zijde van de benadeelde. In die gevallen wordt aan een inhoudelijke beoordeling niet toegekomen. De beslissing over het al dan niet toekennen van een vergoeding voor het als gevolg van het schadeveroorzakende handelen geleden nadeel, is aan te merken als een schadebesluit, waarop het bepaalde van artikel 1.3 Awb van toepassing is en kan onderdeel zijn van het beweerdelijk schade toebrengende besluit als ook daar los van staan of gebaseerd zijn op feitelijke handelingen. In het eerste geval spreekt men van een onzuiver schadebesluit; in de overige gevallen van een zuiver schadebesluit.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
7 van 36
rA S A O z ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
Ten tijde van het uitbrengen van het onderhavige advies kan uitsluitend in het geval van een onzuiver schadebesluit, in het geval dat de schadeoorzaak zelf een appellabel besluit is,
of
in
het
geval
dat
er
sprake
is
van
een
van
toepassing
verklaarde
nadeelcompensatieregeling, beroep worden ingesteld bij de bestuursrechter. Indien de schadeoorzaak een feitelijke handeling is, dan wel een besluit waartegen geen beroep bij de bestuursrechter openstaat, dan is het zuiver schadebesluit niet appellabel bij de bestuursrechter, doch dient de rechtsbescherming te worden gezocht bij de civiele rechter.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
8 van 36
rA S A O Z ^
4
ALGEMENE
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING
VERHOUDING
PLANSCHADE
EN
NADEELCOMPENSATIE Uit
de
rechtspraktijk
en
de
rechtspraak
kan
worden
geconcludeerd
dat
het
toepassingsbereik van de stelsels van planschade en nadeelcompensatie wordt bepaald door de primaire schadeoorzaak. Het toepassingsbereik van het planschaderecht ex artikel 6.1 Wet ruimtelijke ordening wordt bepaald door de limitatieve opsomming van schadeoorzaken in artikel 6.1. Wro. Indien en voor zover de beweerdelijke schade is toe te rekenen aan één van deze schadeoorzaken, dient een verzoek tot tegemoetkoming in deze schade te worden beoordeeld overeenkomstig het toetsingskader van het planschaderecht. Uit de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 17 juli 2002 inzake Egmond blijkt vervolgens dat het recht geen ruimte (of forumkeuze) laat om een ander schadevergoedingsstelsel van toepassing te verklaren, indien vast is komen te staan dat de grondslag van de aanvraag moet worden gevonden in op de Wro gebaseerd bestuursoptreden en vervolgens vast staat dat de gestelde schade, wat daarvan ook zij, geacht wordt veroorzaakt te zijn door één van de in artikel 6.1 Wro genoemde schadeoorzaken.
Pas indien in juridische zin sprake is van meerdere schadeoorzaken, buiten het op de Wro gebaseerd bestuursoptreden, kunnen de nadelige gevolgen van die overige schadeoorza(a)k(en) worden beoordeeld op basis van een ander (bestuursrechtelijk) schadevergoedingsstelsel, zoals het stelsel van nadeelcompensatie, zie in dit verband de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State d.d. 14 september 2005 (200406844/1) inzake Venlo. Zoals hiervoor reeds is aangegeven, komen binnen het stelsel van planschade uitsluitend de nadelen voor vergoeding in aanmerking die een direct en ruimtelijk relevant gevolg zijn van de ruimtelijke
inpassing van
het project middels bijvoorbeeld een nieuwe
bestemmingsplan. Deze gevolgen zijn door SAOZ beoordeeld in de risicoanalyse met het opdrachtnummer 3530490.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
9 van 36
rA SAOZ ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
In de onderhavige risicoanalyse zal derhalve uitsluitend ingegaan worden op de eventuele nadelen als gevolg van de uitvoering van feitelijke werkzaamheden en de eventuele nadelen als gevolg van overige (niet ruimtelijke) besluitvorming, zoals het nemen van verkeersbesluiten, andere besluiten en/of het nemen van besluiten ten aanzien van verleende vergunningen en/of concessies c.a. Dit betekent dat in de onderhavige analyse die eventuele nadelen beoordeeld zullen worden die onder het stelsel van nadeelcompensatie vallen. In dit verband zullen wij eerst een algemene beoordeling van de toepassing van het stelsel van nadeelcompensatie uitvoeren.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
10 van 36
rA SAOZ ^
5
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
ALGEMENE BEOORDELING RISICO NADEELCOMPENSATIE
Primair heeft opdrachtgever SAOZ gevraagd te onderzoeken of het voorgenomen project kan leiden tot nadelen die het normaal maatschappelijk risico (behorende tot het stelsel van nadeelcompensatie) van de eventuele benadeelden kunnen overstijgen. Ten aanzien hiervan hebben wij het volgende overwogen. Binnen
het
bestuursrechtelijk
schadevergoedingsrecht
kan
een
bestuursorgaan
aansprakelijk worden gesteld voor de nadelige gevolgen van de rechtmatige uitoefening van een aan haar opgedragen publiekrechtelijke taak of bevoegdheid. Ten aanzien van de nadelige gevolgen geldt vervolgens dat deze bij de benadeelden een onevenredig karakter dienen te hebben, de zogenaamde abnormale last, alsmede dat deze abnormale last moet drukken op een beperkte groep burgers of instellingen, de zogenaamde speciale last. Ten aanzien van de rechtmatige uitoefening van een publiekrechtelijke taak of bevoegdheid geldt voorts nog dat aan deze uitoefening een afweging voorafgegaan dient te zijn van de bij deze uitoefening betrokken belangen. Immers, zo kan uit de rechtspraak en de rechtspraktijk worden opgemaakt, eerst nadat de eventuele nadelige gevolgen voortvloeien uit een op basis van een belangenafweging gemaakte beslissing (besluit of feitelijke handeling), kan in juridische zin een entree worden verkregen tot het stelsel van nadeelcompensatie. Dit betekent dat wij aan de hand van de deze juridische en materiële criteria, die hieronder zakelijk zijn weergegeven, hebben beoordeeld of de realisatie van het project kan leiden tot een aansprakelijkheid van opdrachtgever op basis van het stelsel van nadeelcompensatie. Te beoordelen juridische criteria: •
Rechtmatige uitoefening van een publiekrechtelijke taak of bevoegdheid;
•
Bestuursorgaan;
•
Voorafgaande belangenafweging.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
11 van 36
rh S A O Z ^
ADVISEUR
I N ONROERENDE
ZAKEN
Te beoordelen materiële criteria: •
Abnormale last;
•
Speciale last.
Ad Rechtmatige uitoefening van een publiekrechtelijke taak of bevoegdheid door bestuursorgaan Het eerste en tweede criterium liggen in eikaars verlengde en dienen dan ook in samenhang te worden beoordeeld. Ten aanzien van deze criteria is eerst van belang om vast te stellen dat opdrachtgever niet is aan te merken als een bestuursorgaan op basis van de Algemene wet bestuursrecht en derhalve evenmin is aan te merken als bestuursorgaan binnen het stelsel van nadeelcompensatie. Dit betekent dat eventuele nadelen die het gevolg kunnen zijn van het project (niet zijnde de ruimtelijke inpassing daarvan) niet formeel juridisch aan de activiteiten van opdrachtgever
kunnen
worden
toegerekend.
Immers,
opdrachtgever
is
geen
bestuursorgaan, hetgeen met zich meebrengt dat de handelingen en activiteiten van opdrachtgever niet kunnen worden gekwalificeerd als een rechtmatige uitoefening van een publiekrechtelijke taak of bevoegdheid van een bestuursorgaan. Het bovenstaande laat evenwel onverlet dat opdrachtgever mogelijk diverse vergunningen en publiekrechtelijke besluiten nodig zal hebben om het project feitelijk te kunnen realiseren. Hierbij kan worden gedacht aan verkeersbesluiten van gemeente en/of provincie,
vergunningen
en/of
ontheffingen
van
of
namens
de
waterbeheerder
(bijvoorbeeld ten behoeve van het bouwen op de waterkering of het verminderen van het wateroppervlak). Het nemen van dergelijke besluiten door de verschillende bestuursorganen dan wel het in dit verband feitelijk uitvoeren van werkzaamheden door of namens verschillende bestuursorganen kan wel worden aangemerkt als een rechtmatige uitoefening van een publiekrechtelijke taak of bevoegdheid door een bestuursorgaan.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
12 van 36
rh S A O Z ^
ADVISEUR
I N ONROERENDE
ZAKEN
Belanghebbenden die als gevolg hiervan van mening zijn onevenredige nadelen te lijden kunnen en dienen dan vervolgens een verzoek om tegemoetkoming in de schade ten titel van nadeelcompensatie in te dienen bij het desbetreffende bestuursorgaan. Het is vervolgens niet uitgesloten dat deze bestuursorganen, zoals het college van burgemeester en wethouders van de gemeente, gedeputeerde staten van de provincie, het algemeen of dagelijks bestuur van het waterschap dan wel de minister van l&M voorafgaand het afgeven van dergelijke vergunningen, ontheffingen etc. eerst financiële afspraken wensen te maken met opdrachtgever over de wijze waarop opdrachtgever al dan niet bereid is om de financiële gevolgen van dergelijk besluiten te vergoeden middels afwenteling. In dit verband merken wij op dat afwenteling van nadelen binnen het stelsel van nadeelcompensatie, in tegenstelling tot binnen het stelsel van planschade, niet formeel juridische is geregeld. Het is dan ook de vraag of en zo ja in welke mate afwenteling juridisch afgedwongen kan worden. Er is ons ter zake dit aspect geen relevante rechtspraak bekend. Dit laatste aspect laten wij thans evenwel, gelet op de doelstelling van deze analyse, vooralsnog buiten beschouwing.
Ad voorafgaande belangenafweging Het treffen van de voorgenomen maatregelen, middels besluiten of slechts feitelijk, en de op basis daarvan uit te voeren werkzaamheden, zal in beginsel slechts plaatsvinden nadat daartoe alle betrokken belangen zijn geïnventariseerd, beoordeeld en afgewogen. Hierbij kan worden gedacht aan de verkeersveiligheid, de veiiigheid van de waterkeringen maar ook aan de (economische) belangen van derden, zoals u reeds heeft aangeven bijvoorbeeld de windsurfschool en de beroepsvissers. Dit betekent dat hiermee wordt voldaan aan dit criterium. Samenvattend kan worden geconciudeerd dat het aannemelijk is dat aan de juridische criteria behorende tot het stelsel van nadeelcompensatie wordt voldaan.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
13 van 36
rA SAOZ ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
Dit betekent dat Indien een derde als gevolg van de realisatie van het project meent schade te leiden, er, naast het stelsel van planschade, in juridische zin sprake is van een entree tot het
stelsel van nadeelcompensatie;
althans in de
richting
van
het
desbetreffende bestuursorgaan. Hierbij is van belang dat een aantal van de bij het project betrokken bestuursorganen, zoals de minister van l&M een algemeen toepasbare nadeelcompensatieregeling in het leven heeft geroepen, welke op zichzelf beschouwd reeds kan fungeren als entree tot het stelsel van nadeelcompensatie. Of vervolgens sprake kan zijn van voor vergoeding in aanmerking komende nadelen is voorts afhankelijk van de volgende twee materiële criteria.
Ad Abnormale last Immers, zo blijkt uit de rechtspraak, komen binnen het stelsel van nadeelcompensatie uitsluitend die nadelen voor vergoeding in aanmerking die het normaal maatschappelijk risico van de benadeelde heeft overstegen. Meer specifiek is van belang dat het nadeel, dat uiteraard toerekenbaar dient te zijn aan de gestelde schadeoorzaak, in omvang onevenredig dient te zijn, de abnormale last. Ten aanzien hiervan is de rechtspraak de laatste jaren in ontwikkeling geweest. Samenvattend kan de stand van het recht op dit moment als volgt worden weergegeven: Het invullen van het normaal maatschappelijk risico en het bepalen van de mate van onevenredigheid van de toerekenbare schade (de abnormale last) is een discretionaire bevoegdheid van het bestuur. Het is voorts, met het oog op de uniformiteit en de voorspelbaarheid van de eventuele vergoeding van schade aanvaardbaar dat het bestuursorgaan ten aanzien van het normaal maatschappelijk risico werkt met een vaste drempel of korting of met een vaste drempel in combinatie met een korting bovenop het schadebedrag
(zie onder meer ABRS
5 december 2012,
ABRS 5
juni 2013
(201205690/1/T1/A2) en ABRS 28 mei 2014 (201112232/1/A)) Het bovenstaande laat onverlet dat op basis van deze jurisprudentie eveneens moet worden geconcludeerd dat: het
bestuursorgaan
de
beslissing
omtrent
de
invulling
van
het
normaal
maatschappelijk risico, onverminderd de omstandigheid dat er sprake is van een vast beleid of een vaste gedragslijn, dient te motiveren;
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
14 van 36
rh S A O Z ^
naarmate
een
ADVISEUR
I N ONROERENDE
bestuursorgaan
een
ZAKEN
hoger
percentage
als
normaal
ondernemersrisico als drempel hanteert dan wel op een tegemoetkoming in mindering brengt, er zwaardere eisen aan de motivering worden gesteld; bij het invullen van het normaal maatschappelijk risico rekening dient te worden gehouden met alle feiten en omstandigheden van het geval. Deze omstandigheden kunnen onder meer betrekking hebben op: de omstandigheid of de gestelde schadeoorzaak (de maatschappelijke ontwikkeling) in abstracte zin en/of beleidsmatig in de algemene lijn der verwachtingen lag zonder dat concreet zicht was op de omvang, plaats en moment van realisering; de wijze van uitvoering, de gevolgen op de bereikbaarheid en de duur van de hinder en overlast die is toe te rekenen aan de schadeoorzaak; de invloed op de bedrijfsvoering en de daarmee samenhangende omvang van het toerekenbare nadeel. Zoals hiervoor reeds is aangegeven, geldt ten aanzien van eventuele besluiten die door de Minister van l&M worden genomen de omstandigheid dat er sprake is van een algemeen toepasselijke nadeelcompensatieregeling. In (de toelichting op) deze regeling is bepaald dat ten aanzien van het normaal maatschappelijk risico in beginsel een omzetdaling van 15% (van de jaaromzet) als entreedrempel wordt gehanteerd.
Met andere woorden, indien de omzetdaling lager is of de kostenstijging niet hoger is dan 15% per jaar wordt de schade geacht te behoren tot het normaal maatschappelijk risico van de benadeelde. De inhoud van nadeelcompensatieregelingen in het algemeen laat onverlet dat bij de beoordeling van een verzoek om schadevergoeding, zoals hiervoor is aangegeven, op basis van de rechtspraak nader onderzoek gedaan dient te worden naar de bijzondere feiten en omstandigheden van het geval. Ad Speciale last Naast het beginsel van de abnormale last is eveneens van belang dat de benadeelde voldoet aan het criterium van de zogenaamde speciale last. Met andere woorden, het toerekenbare nadeel moet drukken op een beperkte groep burgers of instellingen, de
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
15 van 36
rA SAOZ ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
zogenaamde speciale last. Wij dienen derhalve in voorkomend geval te beoordelen of en zo ja in welke mate de potentieel benadeelde ook voldoet aan deze verplichting.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
16 van 36
rA SAOZ ^
6
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
INVENTARISATIE BELANGHEBBENDEN
In dit hoofdstuk hebben wij een globale inventarisatie gemaakt van individuele belanghebbenden dan wel geografische locaties binnen de invloedssfeer van de realisatie van het project. Ten aanzien van de geografische inventarisatie merken wij op voorhand op dat hieraan bij een eventuele toekomstige beoordeling van een concreet verzoek- geen rechten kunnen worden ontleend. De onderhavige analyse kan niet in de plaats worden gesteld van het mogelijk te zijner tijd, door een dan optredende schadebeoordelingscommissie, aan de gemeente uit te brengen schadevergoedingsadvies. Dit betekent dat toekomstige claims van eventuele benadeelden die buiten de hierna te maken geografische inventarisatie vallen, niet op voorhand op basis van deze analyse kunnen worden afgewezen. Evenmin brengt deze inventarisatie met zich mee dat iedere toekomstige claim van een benadeelde die binnen de te duiden geografische locaties is gelegen, als vanzelfsprekend zal leiden tot een tegemoetkoming in de schade. Deze uitkomst is immers te zijner tijd afhankelijk van een volledige en zelfstandige beoordeling van een dergelijk verzoek, met beoordeling van alle relevante feiten en omstandigheden.
•
Grevelingenvissers;
•
Surf- en zeilschool;
•
Strandtenthouders;
•
Parkeren vrije surfers
•
Port Zélande;
•
Recron;
•
Evenementen;
•
Burgers;
•
Overige perifeer gelegen locaties/bedrijven.
In de volgende hoofdstukken zullen ieder van deze categorieën separaat worden beoordeeld.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
17 van 36
rA SAOZ ^
7
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING GREVELINGENVISSERS
In en rondom het beoogde plangebied zijn thans de visgronden van diverse beroepsvissers van het Grevelingenmeer gelegen. De huidige situatie is dat de Grevelingenvissers in en in de onmiddellijke omgeving van de Middelplaathaven hokfuiken hebben geplaatst (maximaal 53). De mogelijkheden voor het plaatsen van deze fuiken komen tijdens en na de realisatie van het project deels te vervallen. Mede op basis van politiek-bestuurlijke afspraken wordt gezocht naar compensatie van het vervallen van deze mogelijkheden. Deze compensatie kan/zal deels geschieden middels het plaatsen van fuiken elders dan wel op andere, nog te bepalen wijze. Op basis van de huidige informatie zouden maximaal 29 hokfuiken kunnen worden herplaatst. Wij hebben op basis van de aan ons verstrekte informatie vastgesteld dat de rechten van de Grevelingenvissers om ter plaatse beroepsmatig te mogen vissen, juridisch zijn vastgelegd in één of meerdere overeenkomsten voor de verhuring van visrechten in de binnenwateren tussen de Staat der Nederlanden en de betrokken vissers. Deze overeenkomsten, die voor bepaalde tijd zijn aangegaan, zijn van civielrechtelijke aard. Voor het overige is - op basis van de thans tot onze beschikking staande informatie -
niet
gebleken
van
andere
publiekrechtelijke
instrumenten,
zoals
bijvoorbeeld
ontheffingen of vergunningen. Zoals
reeds is
aangegeven, worden in deze
analyse uitsluitend de mogelijke
(schade)risico's op basis van het bestuursrechtelijke schadevergoedingsstelsel van de nadeelcompensatie geïnventariseerd en beoordeeld. Binnen het stelsel van nadeelcompensatie kan uitsluitend een schadevergoedingsplicht ontstaan (ten laste van een bestuursorgaan) indien er sprake is van de rechtmatige uitoefening
van
een
dat
bestuursorgaan
opgedragen
publiekrechtelijke
taak
of
bevoegdheid. Onverminderd de achtergrond van de bestuurlijke/politieke afspraken die in dit verband ten aanzien van de Grevelingenvissers zijn gemaakt, dient de beoordeling van de
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
18 van 36
rA SAOZ ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
eventuele schaderisico's in dit verband dan ook te worden beperkt tot een beoordeling binnen de juridische grenzen van het stelsel van nadeelcompensatie. In dit verband kan, op basis van de thans beschikbare gegevens het volgende worden vastgesteld. Het recht om op de projectlocatie beroepsmatig te vissen is in civielrechtelijke zin geregeld tussen de Staat der Nederlanden (als verhuurder) en de betreffende beroepsvissers (als huurder); De juridische grondslag van deze overeenkomst is gelegen in artikel 25 jo 17 van de Visserijwet 1963; De huurovereenkomsten zijn voor bepaalde tijd overeengekomen. De overeenkomst die wij hebben ingezien, eindigt per 31 december 2015; In de bedoelde huurovereenkomst is niet specifiek aangeduid welke delen van het Grevelingenmeer verhuurd zijn. In de overeenkomst die wij tot onze beschikking hebben, wordt uitsluitend voor de desbetreffende huurder een oppervlaktemaat gehanteerd (1.500 ha); De huurovereenkomsten bevatten geen verwijzingen naar het aanvragen, hebben of houden van andere publiekrechtelijke toestemmingen teneinde gebruik te mogen maken van de bevoegdheden die voortvloeien uit de huurovereenkomst. De Visserijwet en haar uitvoeringsregelingen bevatten een dergelijke verplichting evenmin.
Op basis van het bovenstaande kan worden geconcludeerd dat de rechten en plichten van de bij de bevissing van deze gronden betrokken partijen zijn geregeld naar civiel recht. Het (eenzijdig) beëindigen of wijzigen van deze overeenkomsten dient te geschieden aan de hand van overleg tussen de betrokken partijen (verhuurder en huurder). Het (eenzijdig) beëindigen of wijzigen van deze overeenkomsten kan niet worden aangemerkt als de rechtmatige uitoefening van een aan een bestuursorgaan opgedragen publiekrechtelijke taak of bevoegdheid. Immers, er sprake van een wederkerige civielrechtelijke verbintenis en niet van een eenzijdige publiekrechtelijke toestemming.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
19 van 36
rA S A O Z ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
De positie van de Staat in deze constructie kan niet worden aangemerkt als de positie van een bestuursorgaan op basis van de Algemene wet bestuursrecht. De Staat treedt in deze omstandigheden op als eigenaar/verhuurder van de betrokken visgronden. Eventuele handelingen of besluiten van de Staat in het kader van de huurovereenkomsten kunnen derhalve
niet
worden
aangemerkt
als
de
rechtmatige
uitoefening
van
een
publiekrechtelijke taak of bevoegdheid. Het bovenstaande betekent dat het in de toekomst vanwege de realisatie van het project niet meer of in ieder geval niet meer geheel mogelijk zijn om ter plaatse beroepsmatig te vissen, waardoor mogelijk schade ontstaat bij de betrokken beroepsvissers, niet kan worden beoordeeld binnen het stelsel van nadeelcompensatie. Er is immers, voor zover wij op basis van de thans beschikbare informatie kunnen ontleden, geen sprake van een rechtmatige uitoefening van een publiekrechtelijke taak of bevoegdheid die is toe te rekenen aan een bestuursorgaan. Indien en voor zover bijvoorbeeld het beëindigen of niet meer verlengen van de huurovereenkomsten zouden leiden tot toerekenbare financiële nadelen dan dienen deze in
het
kader
van
de
civielrechtelijke
procedure
met
betrekking
tot
deze
huurovereenkomsten te worden beoordeeld. In
aanvulling
hierop
hebben wij
begrepen dat
Rijkswaterstaat
publiekrechtelijke
vergunningen heeft verleend aan deze vissers voor het plaatsen van de fuiken en bijbehorende constructies. In tegenstelling tot het bovenstaande kan het
eventueel beëindigen van deze
vergunningen wel worden aangemerkt als een publiekrechtelijke handeling op basis waarvan binnen het stelsel van nadeelcompensatie mogelijk rechten kunnen ontstaan voor het ontvangen van een tegemoetkoming in de daardoor mogelijk te lijden schade. Deze schade dient binnen het stelsel van nadeelcompensatie te worden beoordeeld. Gelet evenwel op de positie van opdrachtgever, in relatie tot de deze vergunningen, moet worden
geconcludeerd dat
een
eventuele schadevergoedingsplicht
vanwege
het
opzeggen van dergelijke vergunningen niet direct zal rusten op opdrachtgever. De schadevergoedingsplicht zal dan primair rusten op het opzeggende bestuursorgaan zijnde de minister. In dit verband is nog relevant op te constateren dat binnen het stelsel van nadeelcompensatie geen sprake is van een formeel geregelde afwentelingsmogelijkheld. Dit in tegenstelling tot de afwentelingsbevoegdheid op basis van artikel 6.4 Wro en verder
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
20 van 36
rA SAOZ ^
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
binnen het stelsel van planschade. Dit leidt vooralsnog tot de conclusie dat eventuele schade die als gevolg van het opzeggen van deze vergunningen zal kunnen worden geleden, primair niet is toe te rekenen aan c.q. is af te wentelen op opdrachtgever. Echter, gelet op de relevante feiten en omstandigheden geven wij opdrachtgever wel in overweging om rekening te houden met de omstandigheid dat de vergunningverlener opdrachtgever zal verzoeken (onverplicht) deze eventuele schade alsnog op zich te nemen. Gelet vervolgens op de omstandigheid dat de financiële gevolgen van het opzeggen van deze vergunningen op dit moment nog niet in beeld zijn te brengen, merken wij dit risico vooralsnog aan als een PM-post. In dit verband merken wij ten slotte nog op dat wij hebben begrepen dat niet is uit te sluiten dat beroepsmatige visserij zoals deze thans op deze locatie wordt uitgeoefend op basis van het toekomstige Natura2000 Beheersplan Grevelingen reeds aanmerkelijk wordt beperkt of zelfs geheel wordt verboden. Dit betekent dat de eventueel te leiden nadelen, zeker als de planvorming en uitvoering van het onderhavige project in tijd na het Natura2000 Beheersplan zullen plaatsvinden juridisch waarschijnlijk niet of in ieder geval niet geheel aan het project toegerekend kunnen worden.
Op basis van de thans beschikbare gegevens is een verdere (financiële) beoordeling derhalve niet noodzakelijk en evenmin mogelijk.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
21 van 36
rA SAOZ ^
8
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING OESTERVISSERS
In het Grevelingenmeer zijn ook diverse beroepsmatige oestervissers(bedrijven) actief. Op basis van de informatie die wij van opdrachtgever hebben ontvangen, zullen de oesterpercelen van deze ondernemers, die op een grotere afstand zijn gelegen, niet bij de ontwikkeling van het plangebied betrokken zijn. Van een direct en oorzakelijk aan de ontwikkeling van het plangebied toerekenbare schade zal dan ook geen sprake zijn.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
22 van 36
("h S A O Z ^
9
ADVISEUR
I N ONROERENDE
ZAKEN
BEOORDELING SURF- EN ZEILSCHOOL
Ten oosten van het projectgebied is het Zeil- en surfcentrum Brouwersdam gevestigd. Deze onderneming wordt sinds (2 januari 2014) geëxploiteerd door de besloten vennootschap Zeil- en surfcentrum Brouwersdam. Daarvoor werd de onderneming geëxploiteerd door de V.O.F. School- en Testcentrum Renesse. Deze onderneming maakt voor haar surf- en zeillessen gebruik van de baai gelegen tussen het projectgebied en de vestiging van het bedrijf zelf.
Kitesurfschoal
•A Center Port
Middelpfaa
Figuur 1 locatie Zeil- en surfcentrum Brouwersdam en surfbaai
Van de zijde van opdrachtgever is vernomen dat deze onderneming vreest voor een zekere afname van de windcapaciteit in de surfbaai, hetgeen na realisatie van het project mogelijk zou kunnen leiden tot een verminderde vraag naar surf- en zeillessen en daarmee een vermindering van de omzetontwikkeling en een aantasting van het bedrijfsresultaat. In beginsel dienen de veronderstelde negatieve gevolgen juridisch te worden toegerekend aan de planologische eindsituatie zodat een eventuele tegemoetkoming van eventuele toerekenbare nadelen binnen het stelsel van planschade dient te worden beoordeeld. Volledigheidshalve hebben wij in dit verband nog overwogen dat op dit moment niet kan worden uitgesloten dat ook andere, niet ruimtelijke besluiten van invloed kunnen zijn op de windstromingen in deze baai. Wij hebben dit aspect dan ook volledigheidshalve in deze analyse beoordeeld.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
23 van 36
rA S A O Z ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
Uit eerder onderzoek (Royal HaskonIng/DHV) is gebleken dat de windsnelheid uit de richting westzuidwest inderdaad zal afnemen als gevolg van de ontwikkeling van het project. Het project heeft geen invloed op de windsnelheid uit andere windrichtingen. De berekende afname bedraagt circa 30% en een westzuidwestelijke wind waait in circa 14,1% van het totaal aantal uren per jaar. Op jaarbasis is berekend dat de maximale afname van de windsnelheid van alle windrichtingen circa 4% zal zijn. In beginsel is niet uit te sluiten dat een dergelijke afname van zekere invloed kan zijn op de omstandigheden waarin deze onderneming zijn bedrijf dient te voeren. Echter, een veronderstelde maximale afname van circa 4% is naar ons oordeel zodanig gering dat redelijkerwijs niet geconcludeerd kan worden dat een dergelijke wijziging zal leiden tot een nadeel dat het normaal maatschappelijk risico van dit bedrijf zal overschrijden. Wij zijn dan ook van oordeel dat het risico op het ontstaan van toerekenbare, het normaal maatschappelijk risico overstijgende nadelen voor het Zeil- en surfcentrum Brouwersdam NIHIL zal zijn.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
24 van 36
rh S A O z ^
ADVISEUR
I N ONROERENDE
10
BEOORDELING STRANDTENTHOUDERS
Aan
de
westzijde
van
de
ZAKEN
Brouwersdam
zijn
diverse
horecaondernemingen
(strandtenthouders) gevestigd. Deze ondernemingen zijn voor hun goede bereikbaarheid afhankelijk van een goede begaanbaarheid van de N57.
H57
Beware Beacit' •
^
z b N.itural Hiqh «
^
f
1
Kitesurfschool Juvenla «
'''4% V-r'iö -i-
Center Parcs Port Zól.in Brouwersdam ».
Z'
Zeü-enSurfcentrurrt • B.o,™e,süam
,, ,, , . , NWIeplaa
M5T
Figuur 2 locatie strandhoreca Brouwersdam
De N57 genereert thans circa 7.600 motorvoertuigen per etmaal in beide richtingen. Uit onderzoek is gebleken dat de toename van het aantal voertuigbewegingen per etmaal vanwege de realisatie van het project vastgesteld kan worden op 2.000 per etmaal. Naar ons oordeel leidt deze ontwikkeling voor de te beoordelen horecaondernemingen ten westen van de Brouwersdam vooralsnog niet tot een eindsituatie op basis waarvan moet worden geconcludeerd dat er sprake zal zijn van een relevante wijziging van de bereikbaarheid van deze bedrijven. In dit verband is het evenwel van belang om volledigheidshalve nog het volgende op te merken. Indien en voor zover vanwege de feitelijke realisatie van het project de N57 zelf of één van de aansluitingen daarop fysiek moeten worden aangepast, dan is het niet uit te sluiten dat dergelijke infrastructurele
werkzaamheden, zeker
als
deze in het voor de
ondernemers belangrijke seizoen zullen gaan plaatsvinden, van invloed kunnen zijn op de
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
25 van 36
rA S A O z ^
bereikbaarheid
van deze
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
bedrijven.
Immers,
de
N57
en
de
kruising
met
de
Kabbelaarsbank (naar Porte Zélande) is voor deze ondernemingen van belang voor een goede bereikbaarheid. N57
Beware Beach •
•c J N
Natural High
N57
(tj 4-'
I Juventa
'6% Center Parcs Port ?élan
Figuur 3 Kruising N57 Kabbelaarsbank
Eveneens is van belang dat, in het geval dat vanwege de realisatie van het project diverse infrastructurele aanpassingen zullen worden doorgevoerd teneinde het werkverkeer ten behoeve van het project te kunnen faciliteren, niet is uit te sluiten dat de bereikbaarheid van deze ondernemingen daardoor aangetast kan worden. Voor zover wij thans begrijpen zijn dergelijke wijzigingen of aanpassingen (nog) niet aan de orde, zodat wij thans tot de conclusie kunnen komen dat er voor deze ondernemingen geen sprake zal zijn van het ontstaan van onevenredige, het normaal maatschappelijk risico overstijgende schade. Wij geven
opdrachtgever
wel in overweging om dit onderdeel nader te laten
(her)onderzoeken als fysieke aanpassingen aan de N57 wel aan de orde zullen komen.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
26 van 36
rA S A O z ^
11
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING PARKEREN RECREANTEN
Wij hebben vastgesteld dat een deel van het projectgebied en de omliggende gronden op de Brouwersdam thans regelmatig worden gebruikt door vrije recreatieve surfers en overige recreanten. Vanwege het project zullen op de landtong bij de Middelplaathaven circa 150 tot 200 parkeerplaatsen voor campers, auto's en auto's met caravans komen te vervallen. Slechts een beperkt deel van de parkeerplaatsen zal worden gecompenseerd. De huidige gebruikers van deze parkeerplaatsen kunnen in de toekomst hiervan niet of in ieder geval slechts in beperkte mate gebruik van kunnen maken. Er zal dus sprake zijn van hinder en overlast bij deze gebruikers en mogelijk zelfs extra kosten. Ten aanzien van deze eventuele extra kosten moet worden geconcludeerd dat door de betreffende particulier in de regel niet in objectieve mate zal kunnen worden aangetoond dat
deze
daadwerkelijk
zijn
gemaakt
dan
wel
daadwerkelijk
aan
de
renovatiewerkzaamheden zijn toe te rekenen. Gelet voorts op de omstandigheid dat binnen het stelsel van nadeelcompensatie de bewijslast is gelegen bij de benadeelde, zal het voor een particulier niet eenvoudig zijn te voldoen aan de eisen die voortvloeien uit deze bewijslast. Dit geldt te meer voor het aantonen van de schadecomponent "tijd", nog daargelaten of een dergelijke schadecomponent door een particulier überhaupt in financiële schade is uit te drukken. Dit betekent dat particulieren in de regel geen succesvol beroep kunnen doen op een vergoeding van omrijdtijd dan wel
omrijdkosten op basis
van het stelsel van
nadeelcompensatie. Wij zijn dan ook van oordeel dat het risico op het ontstaan van toerekenbare, het normaal maatschappelijk risico overstijgende nadelen voor particulieren NIHIL zal zijn.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
27 van 36
rA S A O z ^
12
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING PORT ZÉLANDE
Verder ten oosten van het projectgebied is het recreatiepark Port Zélande gevestigd. Het is niet uit te sluiten dat vanwege de feitelijke uitvoering van de werkzaamheden ten behoeve van de realisatie van het project de bereikbaarheid van Port Zélande als gevolg van tijdelijke verkeersmaatregelen op of in de nabijheid van de N57 enige hinder zal kunnen ondervinden. Met name voor verkeer dat vanuit het zuiden Port Zélande wil bereiken.
• Natural High
Kitesurfscftotrf Juventa •
-%
Figuur 4 locatie Port Zélande
Indien deze vormen van hinder en overlast van een zodanige omvang zullen zijn dat daardoor in objectieve zin de bedrijfsvoering van Port Zélande zal worden beïnvloed, bijvoorbeeld doordat potentiele bezoekers Port Zélande dan meer dan voorheen zullen mijden, is niet uit te sluiten dat de bedrijfsresultaten van Port Zélande hierdoor zullen worden aangetast. Het is vervolgens niet uit te sluiten dat de hinder en overlast van de uitvoering van werkzaamheden op het water eveneens van invloed zal kunnen zijn op de recreatieve beleving van bezoekers van Port Zélande. Gelet evenwel op de informatie waarover wij thans beschikken, de tussengelegen afstanden en de intrinsieke aantrekkingskracht van Port Zélande zijn wij van mening dat dit risico zeer beperkt zal zijn. Hierbij gaan wij ervan uit dat bij de realisatie van het project voldoende flankerende maatregelen getroffen zullen worden om de bereikbaarheid van
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
28 van 36
rA S A O Z ^
ADVISEUR IN
ONROERENDE ZAKEN
Port Zélande, ook via het zuiden, te waarborgen. Wij zijn dan ook van mening dat voor deze onderneming geen sprake zal zijn van het ontstaan van onevenredige, het normaal maatschappelijk risico overstijgende schade.
Wij geven
opdrachtgever
wel in overweging om dit
onderdeel nader te laten
(herjonderzoeken als fysieke aanpassingen aan de N57 wel aan de orde zullen komen.
Ten slotte zijn wij van mening dat de omstandigheid dat in de omgeving van Port Zélande een nieuw recreatieve voorziening zal worden gerealiseerd, hetgeen in beginsel in algemene zin van invloed kan zijn op de concurrentiepositie van Port Zélande evenmin aanleiding zal geven tot een risico dat daardoor, binnen het bestuursrechtelijk schadevergoedingsrecht voor vergoeding in aanmerking komend nadeel zal ontstaan. Te meer omdat er geen sprake zal zijn van overlappende commerciële doelgroepen. Wij zijn dan ook van oordeel dat het risico op het ontstaan van toerekenbare, het normaal maatschappelijk risico overstijgende nadelen voor Port Zélande NIHIL zal zijn.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
29 van 36
rA S A O Z ^
13
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING RECRON
Van de zijde van opdrachtgever Is aandacht gevraagd voor de positie van Recron. Recron is de vereniging van recreatieondernemers Nederland en behartigt de collectieve en individuele belangen van de leden. Door Recron is aandacht gevraagd voor de ontwikkeling van het algehele (commerciële) recreatie-klimaat in de omgeving van de ontwikkeling. In het bijzonder is door Recron aangegeven dat het mogelijke vervallen van de camperplekken en parkeervoorzieningen ertoe kan leiden dat minder recreanten gebruik zullen maken van de commerciële overnachtingsmogelijkheden in de omgeving van het gebied. Hierdoor kunnen de individuele recreatieondernemers, zoals campings en dergelijke schade leiden. Zoals in dit advies reed is aangegeven, dient er binnen het stelsel van nadeelcompensatie sprake te zijn van een voldoende hecht en oorzakelijk verband tussen eventuele nadelen en de aangewezen schadeoorzaken. In dit verband hebben wij overwogen dat het weliswaar niet is uit te sluiten dat vanwege het vervallen van diverse camper- en parkeerplaatsen, mogelijk minder recreanten de locatie (minder langdurig) zullen bezoeken, doch dit leidt naar ons oordeel niet direct tot een (merkbare) lagere bezetting van de nachtrecreatieve voorzieningen in de omgeving van de het projectgebied.
Wij zijn dan ook van oordeel dat van een toerekenbaar en normaal maatschappelijk risico overstijgend nadeel geen sprake zal zijn.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
30 van 36
rA S A O z ^
14
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING EVENEMENT CONCERT AT SEA
In de directe omgeving van het projectgebied wordt jaarlijks het zogenaamde Concert at Sea georganiseerd.
X N57
Center Parcs Port Zéiande
Figuur 5 Locatie Concert at Sea
Een dergelijk evenement leidt in de regel tot een aanzienlijke toestroom van verkeer in de omgeving. Het is niet uit te sluiten dat vanwege de realisatie van het project (tijdens de uitvoeringswerkzaamheden) de verkeerscapaciteit en de doorstroming op de N57 zal worden verstoord. Het is vervolgens niet uit te sluiten dat de organisatie van het evenement zich extra inspanningen zal moeten getroosten om de verkeersstromen van en naar hun evenement te reguleren. Het is voorts niet uit te sluiten dat deze inspanningen zullen leiden tot extra kosten voor deze organisatie. In beginsel zal de organisatie, gelet op de bij haar rustende schadebeperkingsplicht, deze kosten, teneinde schade bij zichzelf te voorkomen, geheel of gedeeltelijk doorberekenen in de ticketprijzen. Indien deze extra kosten geheel worden omgeslagen op de ticketprijzen, zal er in beginsel derhalve geen nadeel ontstaan bij de organisatie. Immers, hun theoretisch nadeel wordt dan verdeeld over hun "klanten". Indien de kosten slechts gedeeltelijk kunnen worden verhaald, hetgeen wij overigens niet aannemelijk achten, kan in beginsel een toerekenbaar nadeel ontstaan dat in beginsel beoordeeld dient te worden ten titel van het stelsel van nadeelcompensatie.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
31 van 36
rh S A O z ^
ADVISEUR
I N ONROERENDE
ZAKEN
Echter, wij achten het vervolgens niet aannemelijk dat de eventuele extra kosten van een zodanige omvang zullen zijn dat deze, gelet op de stand van het recht, aangemerkt moeten worden als een abnormale last. Het is vervolgens, zeker indien tijdens de uitvoering van de werkzaamheden zal blijken dat de omleidingsroutes en overige flankerende maatregelen niet doeltreffend genoeg zullen zijn om te voorkomen dat de omgeving van het evenement slechter bereikbaar zal worden
voor
gemotoriseerd
verkeer,
niet
uit
te
sluiten
dat
potentiele
evenementenbezoekers op het laatste moment zullen besluiten het evenement te vermijden. Dan bestaat de kans dat de individuele organisaties worden geconfronteerd met lagere verkoopopbrengsten (tickets en sales food-beverages). Gelet evenwel op de omstandigheid dat het bezoek aan evenementen in de regel een bewuste keuze is vanwege het programma van een dergelijk evenement, met andere woorden met wil daar heel graag naartoe, achten wij het niet aannemelijk dat de organisatie van dit evenement als gevolg van de realisatie van het project zodanige toerekenbare nadelen zullen leiden dat er sprake zal zijn van een overstijging van het normaal maatschappelijk risico. Wij zijn dan ook van oordeel dat het risico op het ontstaan van toerekenbare, het normaal maatschappelijk risico overstijgende nadelen voor Concert at Sea NIHIL zal zijn.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
32 van 36
rA S A O z ^
15
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING OVERIGE BURGERS
Vanwege de voorgenomen werkzaamheden ten behoeve van de realisatie van het project is niet uit te sluiten dat particulieren die gebruik maken van N57 enige hinder en overlast zullen ondervinden van de feitelijk uit te voeren werkzaamheden. Hierbij kan worden gedacht aan extra tijd en mogelijk omrijden vanwege tijdelijke verkeersmaatregelen. Met het omrijden van deze particulieren kunnen in beginsel extra tijd en extra kosten gemoeid zijn. Deze kosten kunnen bestaan uit extra brandstofkosten, onderhoudskosten, etc. etc. Ten aanzien van deze eventuele extra kosten moet worden geconcludeerd dat door de betreffende particulier in de regel niet in objectieve mate zal kunnen worden aangetoond dat
deze
daadwerkelijk
zijn
gemaakt
dan
wel
daadwerkelijk
aan
de
renovatiewerkzaamheden zijn toe te rekenen. Gelet voorts op de omstandigheid dat binnen het stelsel van nadeelcompensatie de bewijslast is gelegen bij de benadeelde, zal het voor een particulier niet eenvoudig zijn te voldoen aan de eisen die voortvloeien uit deze bewijslast. Dit geldt te meer voor het aantonen van de schadecomponent "tijd", nog daargelaten of een dergelijke schadecomponent door een particulier überhaupt in financiële schade is uit te drukken. Voorts hebben wij overwogen dat het al dan niet tijdelijk omrijden van een particulier vanwege infrastructurele maatregelen, of het in de file staan vanwege infrastructurele maatregelen, in zeer hoge mate binnen de risicosfeer is gelegen van een, aan het maatschappelijk verkeer deelnemende particulier. De daarmee samenhangende hinder en overlast, behoort dan ook tot het normaal maatschappelijk risico van de particulier. Dit betekent dat particulieren in de regel geen succesvol beroep kunnen doen op een vergoeding
van omrijdtijd dan wel omrijdkosten op basis van het stelsel van
nadeelcompensatie. Wij zijn dan ook van oordeel dat het risico op het ontstaan van toerekenbare, het normaai maatschappeiijk risico overstijgende nadeien voor particuiieren NlHiL zal zijn.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
33 van 36
rA S A O z ADVISEUR IN
16
ONROERENDE ZAKEN
BEOORDELING OVERIGE PERIFEER GELEGEN BEDRIJVEN
Wij hebben ten slotte vastgesteld dat binnen de invloedssfeer van het te realiseren project geen andere bedrijven dan wel belanghebbenden gelegen zijn die relevante hinder en overlast kunnen ondervinden van de realisatie van het project.
Wij zijn dan ook van oordeel dat het risico op het ontstaan van toerekenbare, het normaal maatschappelijk risico overstijgende nadelen voor overige perifeer gelegen bedrijven NIHIL zal zijn.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
34 van 36
rA S A O z ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
17
SAMENVATTING BEOORDELING SCHADE
Samenvattend zijn wij van oordeel dat het project voor opdrachtgever niet zal leiden tot schadevergoedingsrisico's ten titel van het stelsel van nadeelcompensatie.
Er is sprake van enkele aandachtspunten, in het bijzonder ten aanzien van de Grevelingenvissers en ten aanzien van de eventuele hinder en overlast die ondernemers, die voor hun bedrijfsvoering afhankeiijk zijn van een goede bereikbaarheid via de N57, zouden kunnen leiden indien er sprake zal zijn van een relevante aantasting van de bereikbaarheid van de N57 vanwege de uitvoering van de feitelijke werkzaamheden ten behoeve van de realisatie van het project. Op dit moment is nog onvoldoende gegevens beschikbaar om ten aanzien hiervan tot een andere uitkomst te komen.
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
35 van 36
rA S A O z ^
18
ADVISEUR IN ONROERENDE ZAKEN
CONCLUSIE
De eventueel te vergoeden nadeelcompensatie ramen wij op: NIHIL + PM
Stichting Adviesbureau Onroerende Zaken,
3530491 Duurzame Jachthaven van de Toekomst
36 van 36