Bijlage 3j1 Energiebesparingsrapport UOR

Energiebesparingsonderzoek kantoor gemeentelijke werkplaats aan de Industrieweg 17 te Zierikzee Opdrachtgever

Gemeente Schouwen-Duiveland De heer J.P. Verkaart Postbus 5555 4300 JA Zierikzee Tel : 0111-452469

Adviesbureau Adres

Telefoon Email

Ingenieursbureau AET BV Jachtlaan 17 4851 AM Ulvenhout 076-5640607 Info@aet-energy.nl

Adviseur

Ing. A.J.L Venneman

1

Samenvatting In opdracht van de gemeente Schouwen-Duiveland is in maart 2017 door Ingenieursbureau AET B.V. een onderzoek gedaan naar de energiebesparingsopties in het kantoor bij de gemeentelijke werkplaats aan de Industrieweg 17 te Zierikzee om te voldoen aan een C-label. Aanleiding tot het advies omtrent energiebesparende maatregelen vormt de wettelijke bepaling van Minister Stef Blok van 28 november 2016 dat kantoren met een energielabel D t/m G (54% van de kantoren) in 2023 dienen te voldoen aan energielabel C en voorts het beleid van de gemeente om haar gebouwen energie-efficië nter te maken door het inventariseren van de energiebesparende maatregelen en deze waar haalbaar vervolgens te implementeren. Doel van het advies omtrent energiebesparende maatregelen betreft het inzicht krijgen in de mogelijkheden tot energiebesparing ten aanzien van de gebouwschil en aan installaties (zowel thermisch als elektrisch), waarbij de investeringen, besparingen en terugverdientijd inzichtelijk worden gemaakt om het kantoor te kunnen laten voldoen aan een C-label. Hiermee kan de gebouweigenaar wel overwogen besluiten nemen omtrent planning van aan te brengen maatregelen alsmede van de toe te passen maatregelen met als uiteindelijk resultaat een verbetering van de energieklasse op het energiecertificaat na het uitvoeren van de maatregelen en te voldoen aan een C-label per 2023.

Voor deze doelstelling is het opmaken en afmelden van het energielabel niet noodzakelijk en kan desgewenst wel worden geleverd. Het opmaken en afmelden van een energielabel is niet zinvol, daar de status qua energie-efficiency van het gebouw wordt aangepast en hiermee het label na doorvoering van de energiebesparende maatregelen wijzigt naar minimaal een C-label of kleiner dan een C-label (A- en B-label). Aan de hand van een energetische opname van het gebouw is met behulp van de software EPA-U de energie-index (EI) vertaald in het energielabel als nulsituatie vastgesteld. Het kantoor heeft een energie-index (EI) van 0,88 vertaald in een energielabel A. Hierbij staat een A++ label voor een zeer energiezuinig gebouw en een G-label voor een zeer onzuinig gebouw. In het kantoor van de gemeentelijke werkplaats zijn de volgende energiebesparingsopties mogelijk (zie Tabel 1), waarvan de besparingen, investeringen en terugverdientijd zijn weergegeven. Tabel 1 Samenvatting energiebesparingsopties

Maatregelpakket 1. Verlichting Vervangen verlichting met spaarlampen in de gang achter de entree door LED downlighters intelligent (4 x 12W) Bewegingsdetectie (2x) op de verlichting met spaarlampen in de gang

Energiebesparing [€/jaar]

Investering [€]

TVT [jaar]

Label [A++ t/m G]

CO2reductie [%/jaar]

109

260

2.4

A

0.5

35

130

3.7

A

0.2

2

Vervangen TL-verlichting in het kantoor hoofd groen/grijs door LED TL 40W efficiency 2x Vervangen TL-verlichting in het kantoor administratie door LED TL 40W efficiency 6x Bewegingsdetectie (2x) op de verlichting met spaarlampen in de gang Vervangen verlichting met spaarlampen in de gang door LED downlighters intelligent (5 x 12W) 2. Overige apparatuur Schakelklok op de koffie-automaat om draaiuren in de nacht te voorkomen 3. Klimaat en verwarming CO2-sensor gestuurde luchtverversing gekoppeld aan de LBK voor efficië nte luchtverversing (plaatsing sensor in een kantoorruimte met de hoogste bezettingsgraad) Koeling (airco) serverruimte vervangen door een natuurlijke koeling. Deze koeling bestaat uit een uitgaand kanaal (buis) met een dakdoorvoer naar buiten die dient te worden ingeplakt waarop een afzuigventilator wordt aangebracht die temperatuur gestuurd is om de temperatuur in de ruimte op nagenoeg gelijke temperatuur te houden. Tevens wordt er een tweede kanaal (met een dakdoorvoer naar buiten die dient te worden ingeplakt) aangebracht voor instromende koele lucht van buiten. Indien de buitenlucht te warm is, hetgeen een beperkte periode voorkomt, kan gekoppeld aan de temperatuursturing de airco-unit worden ingeschakeld om de temperatuur op het juiste niveau te houden Verhogen temperatuursinstelling van de airco-units met 1°C 4.

Duurzame energie Fotovoltaï sche zonnepanelen (30 stuks in bifacial monokristallijn op het plat dak zuid gericht; 300 Wp bifacial/stuk in 6 rijen van 5 stuks)

60

290

4.9

A

0.3

180

870

4.9

A

0.9

62

130

2.1

A

0.3

207

325

1.6

A

1.0

320

30

0.1

A

1.6

204

1010

5.0

A

1.0

967

937

1.0

A

4.8

16

0

0

A

0.1

2635

16470

6.3

A

13.2

3

op het plat dak met frame, omvormer en aansluiting op groepenkast. Het hellend dak is geen geschikte optie, daar deze oost en west gericht is, waardoor bij toepassing van fotovoltaïsche zonnepanelen een lager rendement wordt verkregen. 5. Energiebesparingsopties gebouwschil Aan de gebouwschil zijn geen energiebesparingsopties noodzakelijk gezien de huidige energie-index vertaald in een Alabel

Een toelichting op de energiebesparingsopties per onderdeel is opgenomen in hoofdstuk 4.

4

Inhoudsopgave Samenvatting.......................................................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ....................................................................................................................................... 5 1 Inleiding ........................................................................................................................................ 6 1.1 Opdracht ................................................................................................................................ 6 1.2 Aanleiding ............................................................................................................................. 6 1.3 Doel ........................................................................................................................................ 6 2 Beschrijving van het gebouw....................................................................................................... 7 2.1 Inleiding ................................................................................................................................. 7 2.2 Algemene gegevens ..............................................................................................................

7 2.3 De klimaatinstallatie(s) ......................................................................................................... 7 2.4 De bouwkundige constructies .............................................................................................. 9 2.5 De energiesector(en) ........................................................................................................... 11 3 Verrichte werkzaamheden.......................................................................................................... 16 4 Energiebesparingsadvies ............................................................................................................ 18 4.1 Energielabel als nulsituatie ................................................................................................. 18 4.2 Analyse energiegebruik ...................................................................................................... 18 4.3 Energiebesparingsopties ..................................................................................................... 19

5

1 Inleiding 1.1 Opdracht In opdracht van de gemeente Schouwen-Duiveland is in maart 2017 door Ingenieursbureau AET B.V. een onderzoek gedaan naar de energiebesparingsopties in het kantoor bij de gemeentelijke werkplaats aan de Industrieweg 17 te Zierikzee om te voldoen aan een C-label.

1.2 Aanleiding Aanleiding tot het advies omtrent energiebesparende maatregelen vormt de wettelijke bepaling van Minister Stef Blok van 28 november 2016 dat kantoren met een energielabel D t/m G (54% van de kantoren) in 2023 dienen te voldoen aan energielabel C en voorts het beleid van de gemeente om haar gebouwen energie-efficië nter te maken door het inventariseren van de energiebesparende maatregelen en deze waar haalbaar vervolgens te implementeren.

1.3 Doel Doel van het advies omtrent energiebesparende maatregelen betreft het inzicht krijgen in de mogelijkheden tot energiebesparing ten aanzien van de gebouwschil en aan installaties (zowel thermisch als elektrisch), waarbij de investeringen, besparingen en terugverdientijd inzichtelijk worden gemaakt om het kantoor te kunnen laten voldoen aan een C-label. Hiermee kan de gebouweigenaar wel overwogen besluiten nemen omtrent planning van aan te brengen maatregelen alsmede van de toe te passen maatregelen met als uiteindelijk resultaat een verbetering van de energieklasse op het energiecertificaat na het uitvoeren van de maatregelen en te voldoen aan een C-label per 2023. Voor deze doelstelling is het opmaken en afmelden van het energielabel niet noodzakelijk en kan desgewenst wel worden geleverd. Het opmaken en afmelden van een energielabel is niet zinvol, daar de status qua energie-efficiency van het gebouw wordt aangepast en hiermee het label na doorvoering van de energiebesparende maatregelen wijzigt naar minimaal een C-label of kleiner dan een C-label (A- en B-label).

6

2 Beschrijving van het gebouw 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de technische gegevens beschreven van het gebouw. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en energiesectoren. Deze drie onderdelen bepalen samen de energetische kwaliteit van uw gebouw. In de berekeningen omtrent de energiebesparingsopties wordt uitgegaan van een algemene gemiddelde bedrijfsduur van 7:30 tot 16:00 uur gedurende 5 dagen per week en 52 weken per jaar volgens opgave tijdens de bedrijfsrondgang aangevuld met een kortere bedrijfsduur van onderlinge ruimte zoals is verzameld tijdens de bedrijfsrondgang.

2.2 Algemene gegevens Het energie-advies heeft betrekking op het gebouw met onderstaande gegevens: Tabel 2 Algemene gegevens van het gebouw

Adres SBI-code Bouwjaar Renovatiejaar Inspectiedatum

Industrieweg 17 4301 RS Zierikzee 8411 1999 2012 uitbreiding 14 maart 2017

2.3 De klimaatinstallatie(s) 2.3.1

Overzicht klimaatinstallaties

Eén of meerdere klimaatinstallaties hebben als taak het gebouw behaaglijk te houden. Voor dit energie-onderzoek is het gebouw in éé n of meerdere energiesectoren onderverdeeld. Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. De kwaliteit van de klimaatinstallatie bepaalt voor een belangrijk deel uw energiegebruik. In Tabel 3 wordt een overzicht gepresenteerd van de klimaatinstallaties in het gebouw. In de volgende subparagrafen worden deze installaties nader omschreven. Tabel 3 Overzicht klimaatinstallaties in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie kantoor

Opp. [m2] 513,2

Vent Mechanische afzuiging

Verw X

Koel X

Tap X

Bev

Zon

2.3.2 Ventilatievoorzieningen Ventilatie is noodzakelijk voor een gezond gebouw. Naast aanvoer van verse lucht, kan de ventilatielucht ook worden gebruikt om het gebouw te verwarmen, koelen of bevochtigen. Ventilatie kan op natuurlijke wijze bijvoorbeeld met te openen ramen of luchtroosters plaatsen. 7

Daarnaast kunnen ook ventilatoren worden ingezet, men spreekt dan van een mechanisch ventilatiesysteem. Wanneer sprake is van zowel mechanische toevoer als afvoer, dan is er warmteterugwinning mogelijk: de warmte uit de afvoerlucht kan worden gebruikt om de toevoerlucht voor te verwarmen. In Tabel 4 wordt het ventilatiesysteem van het gebouw samengevat. Tabel 4 Ventilatievoorzieningen in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie kantoor

Systeem Mechanische afzuiging

Voorziening in gevel Te openen ramen

Warmteterugwinning Geen

2.3.3 Ruimteverwarming Om de ruimtes in het gebouw te verwarmen, is er een warmte-opwekker nodig. Voorts moet de warmte naar de ruimtes worden gedistribueerd, waar het doormiddel van bijvoorbeeld radiatoren, convectoren of luchtroosters wordt afgegeven. In Tabel 5 vindt u de belangrijkste gegevens van de verwarmingsinstallatie. Tabel 5 Ruimteverwarming in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie kantoor

Opwekking HR107 ketel

Distributie Water

Pompregeling >50% autom. Toerenregeling

2.3.4 Ruimtekoeling In veel utiliteitsgebouwen is koeling aanwezig om te voorkomen dat het gebouw in de zomer te warm wordt. Net als bij ruimteverwarming, moet voor ruimtekoeling de koude worden opgewekt en getransporteerd naar de gekoelde ruimtes (zie Tabel 6). Tabel 6 Ruimtekoeling in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie kantoor

Opwekking Centrale inverter koelunit met hierop aangesloten units per kantoorruimte

Distributie

Pompregeling

2.3.5 Warm tapwater Voor het bereiden van warm tapwater kunnen allerlei opwekkers worden gebruikt. Hoe verder de tappunten van deze opwekker verwijderd zijn, hoe meer energie verloren gaat in de warmwaterleidingen. In Tabel 7 wordt de warm tapwaterinstallatie beschreven. Tabel 7 Warm tapwaterbereiding in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie kantoor

Opwekking Gasboiler

Distributie Een of meer punten verder dan 3 meter

8

2.3.6 Bevochtiging In sommige gebouwen vindt bevochtiging van de lucht plaats. Hiervoor zijn verschillende systemen beschikbaar. In Tabel 8 worden gegevens voor de eventuele bevochtiging van het gebouw weergegeven. Tabel 8 Bevochtiging in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie kantoor

Systeem Geen bevochtiging

Distributie

Vochtterugw.

2.3.7 Zonne-energie Het laatste onderdeel van de klimaatinstallatie is zonne-energie. Hieronder worden zonnecollectoren (thermisch) en zonnepanelen (elektrisch) beschouwd. In Tabel 9 worden de zonnesystemen van het gebouw opgesomd. Tabel 9 Zonne-energie toegepast in het gebouw

Klimaatinstallatie -

Opp. [m2]

Systeem

Specificatie

2.4 De bouwkundige constructies Gevels, ramen, vloeren, daken en deuren zijn allemaal bouwkundige constructies. De isolatiewaarde van een constructie bepaalt voor een aanzienlijk deel hoeveel warmte uit het gebouw naar buiten kan ontsnappen. Bij een hogere isolatiewaarde is minder verwarmingsenergie benodigd, maar kan wel de koelbehoefte vergroten. In de Tabel 10 vindt u de thermische eigenschappen van de bouwkundige constructies van het gebouw. De Rc-waarde wordt gebruikt voor dichte constructies: hoe hoger de waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Voor ramen (en soms voor dichte constructies) wordt de U-waarde gehanteerd: hoe lager de U-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Tenslotte staat de ZTA-waarde voor het percentage zonlicht dat door een raam naar binnen kan komen. Tabel 10 Bouwkundige constructies in het gebouw

Constructie Vloer Vloer uitbreiding Dak hellend oost Dak hellend west Dak plat uitbreiding Dak plat grenzend aan verwarmde ruimte onder hellend dak Wand noord steenspouw-isolatie-steen Wand noord uitbreiding Wand noord paneel Wand noord paneel uitbreiding

Type Vloer Vloer Dak Dak Dak Dak

Rc [m2K/W] 2,65 2,65 2,72 2,72 2,72 0,39

Wand

2,53

Wand Wand Wand

2,53 2,53 2,53

U [m2K/W]

ZTA [%]

9

Wand zuid binnengrenzend Wand zuid binnengrenzend met voorzetwand met isolatie Wand zuid uitbreiding Wand west uitbreiding Wand west paneel uitbreiding Wand west binnengrenzend Wand oost steenspouw-isolatie-steen Wand oost paneel Wand oost binnengrenzend Wand oost binnengrenzend met voorzetwand met isolatie Raam noord hellend uitbreiding Raam zuid hellend uitbreiding Raam noord Raam noord uitbreiding Raam zuid uitbreiding Raam west uitbreiding Raam oost Deur noord Deur zuid

Wand

0,36

Wand

2,53

Wand Wand Wand

2,53 2,53 2,53

Wand

0,36

Wand

2,53

Wand Wand

2,53 0,36

Wand

2,53

Raam

1,80

60

Raam

1,80

60

Raam Raam Raam Raam Raam Deur Deur

1,80 1,80 1,80 1,80 1,80

60 60 60 60 60

0,33 0,33

Voor het bepalen van het energiecertificaat voor het gebouw, moet het ISSO beslisdiagram worden toegepast op de bouwkundige constructies. In Tabel 11 worden de beslissingen per constructie samengevat. Tabel 11 Verantwoording ISSO-beslisdiagram voor constructies

Constructie Vloer Vloer uitbreiding Dak hellend oost Dak hellend west Dak plat uitbreiding Dak plat grenzend aan verwarmde ruimte onder hellend dak Wand noord steenspouw-isolatie-steen

Beslissingen Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend geen isolatie

Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013

Isolatiedikte onbekend

Bouwperiode 1992-2013

10

Wand noord uitbreiding Wand noord paneel Wand noord paneel uitbreiding Wand zuid binnengrenzend Wand zuid binnengrenzend met voorzetwand met isolatie Wand zuid uitbreiding Wand west uitbreiding Wand west paneel uitbreiding Wand west binnengrenzend Wand oost steenspouw-isolatie-steen Wand oost paneel Wand oost binnengrenzend Wand oost binnengrenzend met voorzetwand met isolatie Raam noord hellend uitbreiding Raam zuid hellend uitbreiding Raam noord Raam noord uitbreiding Raam zuid uitbreiding Raam west uitbreiding Raam oost Deur noord Deur zuid

Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend geen isolatie

Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013

Isolatiedikte onbekend

Bouwperiode 1992-2013

Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend geen isolatie

Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013

Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend geen isolatie

Bouwperiode 1992-2013 Bouwperiode 1992-2013

Isolatiedikte onbekend

Bouwperiode 1992-2013

Hout of kunststof

HR++ glas

Hout of kunststof

HR++ glas

Hout of kunststof Hout of kunststof Hout of kunststof Hout of kunststof Hout of kunststof D02 Geisoleerde deur D02 Geisoleerde deur

HR++ glas HR++ glas HR++ glas HR++ glas HR++ glas

2.5 De energiesector(en) Energiesectoren zijn groepen van ruimtes in het gebouw. Een gebouw kan worden onderverdeeld in é én of meerdere sectoren. In een energiesector komt alles samen. Elke sector heeft zijn eigen gebruiksfuncties, is aangesloten op een klimaatinstallatie, heeft allerlei bouwkundige constructies, apparaten en verlichting.

11

2.5.1 Organisatie en gebruik De organisatie en het gebruik van het gebouw bepaald in belangrijke mate het energiegebruik van het gebouw. Bij een hoge personele bezetting, lange gebruikstijden, en hoge temperatuurinstellingen zal het energiegebruik hoog zijn. In Tabel 12 wordt de indeling in energiesectoren met de bijbehorende netto gebruiksoppervlaktes en gebruiksfuncties gepresenteerd. Tabel 12 Overzicht energiesectoren met bijbehorende oppervlaktes en gebruiksfuncties

Energiesector Sector kantoor

NVO [m2] 513,2

Gebruiksfunctie Kantoor

Voorts wordt in Tabel 13 de personele bezetting per energiesector opgesomd. De bezettingsgraad staat voor het gemiddelde percentage van de personen die tijdens de gebruikstijden (zie Tabel 14) daadwerkelijk aanwezig zijn. Tabel 13 Personele bezetting van het gebouw

Energiesector Sector kantoor

Personen [-] 14

Bezettingsgraad [%] 80

Tabel 14 Gebruikstijden van de energiesectoren

Energiesector Sector kantoor

Weken/jaar 52

Dagen/week 5

Uren/dag 7.30 tot 16.00 uur

Onderbreking geen

Tenslotte worden in Tabel 15 de gemiddelde binnentemperaturen getoond. De gemiddelde binnentemperatuur tijdens gebruikstijd liggen veelal rondom de ingestelde temperaturen (setpoints) van de klimaatinstallatie. Voor ruimteverwarming wordt ook rekening gehouden met de temperatuur buiten gebruikstijd. Deze temperatuur kan afwijken van de ingestelde temperatuur van de klimaatinstallatie. Wanneer de nachttemperatuur op 15 °C staat ingesteld, betekent dat niet dat het ’s nacht ook altijd gemiddeld deze temperatuur is. Tabel 15 Gemiddelde binnentemperaturen van de energiesectoren

Energiesector Sector kantoor

Tijdens gebruik verwarming [°C] 20,0

Buiten gebruik verwarming [°C] 15,0

Tijdens gebruik koeling [°C] 20,0

2.5.2 Afmetingen en constructies In Tabel 16 vindt u alle afmetingen van de bouwkundige constructies in het gebouw met de bijbehorende orië ntaties en begrenzingen. De isolerende eigenschappen van deze constructies kunt u vinden in paragraaf 2.4 (De bouwkundige constructies). Tabel 16 Afmetingen, orië ntaties en begrenzingen van de bouwkundige constructies

Energiesector Sector kantoor

Opp [m2] 285,2 153,1 57,0 57,1

Constructie Vloer Vloer uitbreiding Dak hellend oost Dak hellend west

Orientatie Horizontaal Horizontaal Oost West

Begrenzing Grond Grond Buitenlucht Buitenlucht

12

108,8 254,4

37,1 3,6 52,8 11,8 137,5 11,0

11,8 39,7 47,7 12,5 21,5 35,7 25,7 8,8

10,9 10,9 49,8 26,4 26,4 38,2 10,6 4,4 2,2

Dak plat uitbreiding Dak plat grenzend aan verwarmde ruimte onder hellend dak Wand noord steenspouw-isolatie-steen Wand noord uitbreiding Wand noord paneel Wand noord paneel uitbreiding Wand zuid binnengrenzend Wand zuid binnengrenzend met voorzetwand met isolatie Wand zuid uitbreiding Wand west uitbreiding Wand west paneel uitbreiding Wand west binnengrenzend Wand oost steenspouw-isolatie-steen Wand oost paneel Wand oost binnengrenzend Wand oost binnengrenzend met voorzetwand met isolatie Raam noord hellend uitbreiding Raam zuid hellend uitbreiding Raam noord Raam noord uitbreiding Raam zuid uitbreiding Raam west uitbreiding Raam oost Deur noord Deur zuid

Horizontaal Horizontaal

Buitenlucht Constante temperatuur

Noord

Buitenlucht

Noord

Buitenlucht

Noord Noord

Buitenlucht Buitenlucht

Zuid Zuid

Constante temperatuur... Constante temperatuur

Zuid West West

Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht

Zuid

Constante temperatuur

Oost

Buitenlucht

Oost Oost

Buitenlucht Constante temperatuur

Oost

Constante temperatuur

Horizontaal/ hellend Horizontaal/ hellend Noord Noord Zuid West Oost Noord Zuid

Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht

13

2.5.3 Klimatisering Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. Tabel 17 biedt een overzicht van de energiesectoren en klimaatinstallaties. In dit overzicht wordt ook vermeld van welke installatieonderdelen de energiesector gebruikmaakt. Voor meer informatie over de klimaatinstallaties, kunt u paragraaf 2.3 (De klimaatinstallatie(s)) raadplegen. Tabel 17 Klimatisering van de energiesectoren

Energiesector Sector kantoor

Klimaatinstallatie Installatie

Verw X

Koel X

Tap X

Bev

Zon

Vervolgens geeft Tabel 18 het ventilatiesysteem en de bijbehorende ventilatievouden per energiesector weer. Een ventilatievoud van bijvoorbeeld 2,0 betekent dat in een uur evenveel verse lucht wordt ingeblazen als twee keer de inhoud van de energiesector. Het getal tussen haakjes geeft het ventilatievoud buiten gebruikstijden weer. Tabel 18 Ventilatiegegevens van de energiesectoren

Energiesector

Systeem

Sector kantoor

Mechanische afzuiging

Natuurlijke ventilatie [-/h] 0,63 (0,00)

Mechanische ventilatie [-/h] 1,50 (0,00)

Warmteterugwinning Geen

2.5.4 Opgestelde apparatuur Naast de klimaatinstallatie bevindt zich ook andere apparatuur in het gebouw. Voorbeelden zijn computers, kopieermachines, telefooncentrales et cetera. Deze apparaten verbruiken veelal elektriciteit, maar soms ook gas of stoom. Voorts geven deze apparaten ook warmte af in het gebouw. In Tabel 19 wordt de opgestelde apparatuur per energiesector weergegeven. Tabel 19 Overige apparatuur in de energiesectoren

Energiesector Sector kantoor

Apparaat Werkplekken met computer en telefoon Printers en kopieerapparaten Audiovisuele middelen TV en beamer Koffie-automaat Luchtbehandeling Koeling kantoorruimten Server Koeling server Apparatuur keuken/kantine

Type Elektrisch apparaat

Jaarlijks verbruik 2.888 kWh

Elektrisch apparaat

1.275 kWh

Elektrisch apparaat

316 kWh

Elektrisch apparaat Elektrisch apparaat Elektrisch apparaat Elektrisch apparaat Elektrisch apparaat Elektrisch apparaat

2.250 kWh 3.186 kWh 4.400 kWh 737 kWh 3.186 kWh 5.416 kWh

2.5.5 Verlichting Tenslotte is het gebouw voorzien van verlichting. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen drie typen verlichting: 14

· · ·

Basisverlichting (zie Tabel 20), dit is de verlichting van de werkplekken, gangen, kantines en dergelijke. Deze verlichting staat aan tijdens gebruikstijden en geeft warmte af in het gebouw. Accentverlichting (zie Tabel 21), deze verlichting wordt bijvoorbeeld voor decoratieve doeleinden gebruikt, zoals spotjes in winkeletalages. Deze verlichting kan ook buiten de gebruikstijden aan staan. Overige verlichting (zie Tabel 21), deze verlichting kan net als accentverlichting afwijkende branduren hebben dan de gebruikstijden. Daarnaast bevindt overige verlichting zich niet in de verwarmde ruimtes van het gebouw. Voorbeelden zijn buitenverlichting en verlichting in parkeergarages.

Tabel 20 Basisverlichting in de energiesectoren

Energiesector Sector kantoor

Verlichtingsgroep TL-verlichting gang Spaarlampen gang bij entree TL-verlichting kantoor receptie TL-verlichting kantoor groen/grijs TL-verlichting kantoor servicelijn TL-verlichting kantoor administratie TL-verlichting kantoor naast receptie TL-verlichting kantoor vaklieden Spaarlampen gang Verlichting spaar toiletten en douche dames Verlichting LED TL kleedruimten TL-Verlichting in kleedruimten Verlichting spaar toiletten en douches TL-Verlichting in toiletten en douches Verlichting spaar vergaderruimte TL-verlichting kantine TL-verlichting cursusruimte

Vermogen 56 W 208 W

Branduren 2125 2125

168 W

2125

168 W

2125

252 W

2125

504 W

2125

252 W

2125

252 W

2125

364 W 78 W

2125 500

240 W

500

144 W

500

182 W

500

54 W

500

520 W

500

464 W 290 W

250 250

Regeling Centraal aan/uit Centraal aan/uit Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit; met aanw.detectie Centraal aan/uit Centraal aan/uit

Tabel 21 Andere verlichting in de energiesectoren

Energiesector -

Verlichtingsgroep

Type

Vermogen

Branduren

15

3 Verrichte werkzaamheden De verrichte werkzaamheden die zijn uitgevoerd betreffen: 1. Energie-analyse Om inzicht te verkrijgen in de energiehuishouding en het verbruik per installatie en (deel)processen zijn de volgende werkzaamheden voorgesteld: - inventariseren van de energieverbruikers (elektrisch en thermisch). Hierbij is uitgegaan van de gegevens voor zover deze zijn verzameld door middel van een bedrijfsrondgang - energetische opname van het gebouw (zowel gebouwschil en installaties (zowel thermisch als elektrisch)) exclusief het opmeten van het gebouw. Van het gebouw zijn alleen plattegronden en geveltekeningen aangeleverd. Bij de energetische opname zijn onder andere verzameld de status van de isolatie van de gebouwschil (vloer, wanden, glas, deuren en dak), type verwarmingssysteem inclusief ketel, type koelsysteem, type ventilatiesysteem eventueel met warmteterugwinning, type warmwatervoorziening, bouwjaar gebouw en de aanwezige elektrische installaties - inventariseren van de status van energiebeheer door middel van een bedrijfsrondgang en een interview met de bedrijfsleiding - inventariseren van het energieverbruik aan elektriciteit en aardgas van 2016.

Hiervoor zijn door de opdrachtgever overzichten aangeleverd betreffende verbruiken en energiekosten (geen jaarrekening) - verwerken verzamelde gegevens in de software voor EPA-U (energieprestatie adviezen utiliteitsgebouwen). 2. Energiebesparingsanalyse De energiebesparingsanalyse betreffen de volgende werkzaamheden: - op basis van de geïnventariseerde gegevens is met behulp van de software EPA-U de energie-index (EI) vertaald in het energielabel inzichtelijk gemaakt. - op basis van de geïnventariseerde gegevens is een energiebalans opgesteld om de diverse verbruikers qua omvang in het verbruik inzichtelijk te maken ten behoeve van de gegevens die in de software dienen te worden opgenomen. - op basis van de geïnventariseerde gegevens en mede aan de hand van de bedrijfsrondgang zijn de energiebesparingsopties in de gebouwschil en thermische en elektrische installaties inzichtelijk gemaakt. - van de besparingsopties zijn de besparingen en investeringen (inclusief terugverdientijd) voor utiliteitsgebouwen inzichtelijk gemaakt op basis van kentallen en ervaringscijfers en aanvullend de software voor EPA-U. Hierbij zijn in principe besparingsopties belicht met een terugverdientijd kleiner dan 5 jaar, hetgeen als economisch haalbaar wordt aangehouden.

Hiermee kan weloverwogen een besluit worden genomen welke maatregelen worden doorgevoerd om de vestiging energie-efficiënter te maken. Aansluitend hierop kan het volgende worden toegelicht: - het betreft hier geen directiebegroting, die wordt opgesteld aan de hand van een bestek en is gericht op de daadwerkelijke uitvoering - investeringen en besparingen zijn gebaseerd op kentallen en ervaringscijfers met het prijspeil van maart 2017, waarbij als elektriciteitsprijs en aardgasprijs de aangeleverde gegevens van de opdrachtgever zijn gehanteerd - vermelde investeringen en besparingen zijn exclusief B.T.W.

16

-

-

op alle uitgevoerde werkzaamheden uitgevoerd door Ingenieursbureau AET B.V. zijn Algemene Leveringsvoorwaarden van kracht volgens de meest recente RVOI gedeponeerd bij de Griffie van de Arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage naast het verschaffen van inzicht in de energiebesparingsopties in de gebouwschil en thermische en elektrische installaties, worden de mogelijkheden op het gebied van energiebeheer belicht.

17

4 Energiebesparingsadvies 4.1 Energielabel als nulsituatie Met behulp van de geattesteerde EPA-U software van Vabi Software BV is het energielabel voor het gebouw berekend (zie Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.) dat toegepast wordt als nulsituatie. Tabel 22 Het energielabel van het gebouw

Energielabel Energie-index

A 0,88

4.2 Analyse energiegebruik In de onderstaande tabel (zie Tabel 23) is het energiegebruik aan elektriciteit opgenomen over de periode januari 2016 t/m 31 december 2016 gecorrigeerd voor enkel het verbruik van het kantoor. Tevens is het energiegebruik aan aardgas opgenomen over de periode januari 2016 t/m 31 december 2016 gecorrigeerd voor enkel het verbruik van het kantoor. Deze gegevens zijn gebaseerd op de door de opdrachtgever aangeleverde totaalgegevens voor alle gebouwen behorende bij deze aansluiting (inclusief werkplaats en buitenterrein). In de tabel is tevens weergegeven het verbruik per m2 gebruikersoppervlakte (NVO) van het kantoor, zodat het verbruik op basis van het gebruikersoppervlakte kan worden vergeleken met gebouwen met hetzelfde gebruik. Hierbij dient wel rekening te worden gehouden met de bezettingsgraad en het aantal personen in het gebouw alsmede met de bedrijfsduur dat het gebouw in gebruik is. Tabel 23 Energiegebruik in de huidige situatie

Energiedrager Gasverbruik Elektriciteitsverbruik

Totaal 2652 37177

Per m2 NVO 5,17 72,44

Eenheid m3/jaar kWh/jaar

18

4.3 Energiebesparingsopties In het kantoor van de gemeentelijke werkplaats zijn de volgende energiebesparingsopties mogelijk (zie Tabel 24), waarvan de besparingen, investeringen en terugverdientijd zijn weergegeven. In dit overzicht is een verdeling gemaakt in de energiebesparingsopties voor elektrische installaties waaronder verlichting en overige apparatuur en in de toepassingsmogelijkheden ten aanzien van duurzame energie en in toepassing van thermische energiebesparingsopties ten aanzien van de gebouwschil. Tabel 24 Energiebesparingsopties

Maatregelpakket 1. Verlichting Vervangen verlichting met spaarlampen in de gang achter de entree door LED downlighters intelligent (4 x 12W) Bewegingsdetectie (2x) op de verlichting met spaarlampen in de gang Vervangen TL-verlichting in het kantoor hoofd groen/grijs door LED TL 40W efficiency 2x Vervangen TL-verlichting in het kantoor administratie door LED TL 40W efficiency 6x Bewegingsdetectie (2x) op de verlichting met spaarlampen in de gang Vervangen verlichting met spaarlampen in de gang door LED downlighters intelligent (5 x 12W) 2. Overige apparatuur Schakelklok op de koffie-automaat om draaiuren in de nacht te voorkomen 3. Klimaat en verwarming CO2-sensor gestuurde luchtverversing gekoppeld aan de LBK voor efficië nte luchtverversing (plaatsing sensor in een kantoorruimte met de hoogste bezettingsgraad) Koeling (airco) serverruimte vervangen door een natuurlijke koeling. Deze koeling bestaat uit een uitgaand kanaal (buis) met een

Energiebesparing [€/jaar]

Investering [€]

TVT [jaar]

Label [A++ t/m G]

CO2reductie [%/jaar]

109

260

2.4

A

0.5

35

130

3.7

A

0.2

60

290

4.9

A

0.3

180

870

4.9

A

0.9

62

130

2.1

A

0.3

207

325

1.6

A

1.0

320

30

0.1

A

1.6

204

1010

5.0

A

1.0

967

937

1.0

A

4.8

19

dakdoorvoer naar buiten die dient te worden ingeplakt waarop een afzuigventilator wordt aangebracht die temperatuur gestuurd is om de temperatuur in de ruimte op nagenoeg gelijke temperatuur te houden. Tevens wordt er een tweede kanaal (met een dakdoorvoer naar buiten die dient te worden ingeplakt) aangebracht voor instromende koele lucht van buiten. Indien de buitenlucht te warm is, hetgeen een beperkte periode voorkomt, kan gekoppeld aan de temperatuursturing de airco-unit worden ingeschakeld om de temperatuur op het juiste niveau te houden Verhogen temperatuursinstelling van de airco-units met 1°C 4. Duurzame energie Fotovoltaï sche zonnepanelen (30 stuks in bifacial monokristallijn op het plat dak zuid gericht; 300 Wp bifacial/stuk in 6 rijen van 5 stuks) op het plat dak met frame, omvormer en aansluiting op groepenkast. Het hellend dak is geen geschikte optie, daar deze oost en west gericht is, waardoor bij toepassing van fotovoltaïsche zonnepanelen een lager rendement wordt verkregen.

16

0

0

A

0.1

2635

16470

6.3

A

13.2

5. Energiebesparingsopties gebouwschil Aan de gebouwschil zijn geen energiebesparingsopties noodzakelijk gezien de huidige energie-index vertaald in een Alabel

In de opgenomen investeringen is meegenomen het aanbrengen van de energiebesparingsopties door een installateur. Waar het aanbrengen in eigen beheer kan plaatsvinden, hetgeen als zodanig is opgenomen in de investering, is dit weergegeven met een *. De vermelde LED-downlighters intelligent beschikken over een ingebouwde bewegingsdetectie die instelbaar is op de wensen van de klant qua nabrandduur. Deze verlichting is indien wenselijk uitbreid baar met een noodverlichting hetgeen als extra software kan worden geïnstalleerd, waardoor de LED-downlighters eveneens als noodverlichting kan worden gebruikt. Hierdoor wordt een separate noodverlichting overbodig.

20