Bijlage 3g Adviesrapport Gymzaal Nieuwerkerk

Energie Besparing Advies DELTA Op-maatadvies

Weststraat 26-a / 4306CN Nieuwerkerk Opdrachtgever

Gemeente Schouwen-Duiveland Dhr. Bilal Al Ashqar Laan van St. Hilaire 2 4301 SH Zierikzee 06-42513872 bilal.al.ashqar@schouwen-duiveland.nl

Adviesbureau Adres Telefoon Email

DELTA Energie BV p/a Vattenfall N.V. Buitenruststraat 10, 4337 EH, Middelburg 06-54373027 jvogel@deltaenergie.nl

Adviseur Adviseursnummer Handtekening

J. Vogel SKW.011326.01.NL

Samenvatting In dit rapport wordt een compleet energie-advies voor het gebouw beschreven. Dit advies bestaat uit een beoordeling van de huidige staat met een advies hoe u deze kunt verbeteren. Aan dit energie-advies ligt een uitgebreid onderzoek ten grondslag. Uw gebouw is door een vakman geïnspecteerd, de eventueel beschikbare bouwtekeningen, bestekken en overige informatie zijn bestudeerd en alle benodigde gegevens zijn in een geattesteerd computerprogramma ingebracht. Voorts is de energetische prestatie van de huidige situatie geanalyseerd en zijn mogelijke verbetermaatregelen doorgerekend en gerangschikt. Het gebouw met het adres Weststraat 26-a te Nieuwerkerk heeft een indicatief energielabel G (EI = 2,05). Hierbij staat een A++++ label voor een zeer energiezuinig (energie neutraal) gebouw en een G-label voor een onzuinig gebouw. Let op: dit energielabel is berekend volgens methode 2020 en niet geregistreerd bij de overheid. Het werkelijk vastgestelde energielabel volgens de nieuwe methode vanaf 2021 (de NTA 8800) blijkt echter ook label G te zijn. Om de huidige staat van het gebouw te verbeteren, kunt u één of meerdere van onderstaande maatregel (pakketten) uitvoeren (zie Tabel 1). U kunt uw keuze afwegen op basis van investering, netto contante waarde, netto contante terugverdientijd, energielabel verbetering, energiebesparing en CO2-reductie.

Tabel 1

Samenvatting energie-advies

Maatregel of maatregelpakket

Investering [€]

NCW [€]

TVT [jaar]

Label [A++ t/m G]

Energiebesparing [€/jaar]

CO2reductie [%/jaar]

Spouwmuren na-isoleren met 6 cm isolatie

4.905

3.090

6,6

G

761

11,5

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

20.571

-1.592

10,7

E

1.690

25,6

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

5.000

-2.518

21,1

G

148

2,2

LED verlichting toepassen gymzaal

9.200

-3.613

16,7

G

386

6,9

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

2.000

-734

16,1

G

87

1,3

10 Zonnepanelen plaatsen

4.400

-292

10,7

G

333

5,8

Maatregel pakket voorbeeld

25.476

1.455

9,5

C

2.446

37,0

Alle maatregelen uitvoeren

46.076

-5.694

11,3

B

3.400

53,2

Specifieke adviezen, aandachtspunten en maatregelen Hieronder zijn een aantal algemene en specifieke aandachtspunten en adviezen weergegeven; -

Attentie: Tijdens de opname van het gebouw hebben ik niet van alle bouwdelen exact kunnen vaststellen hoe de constructie in elkaar zit. Voor de warmteweerstand waarde is dan een conservatieve aanname gedaan. Hierdoor kan het voorkomen dat achteraf blijkt dat de werkelijke warmteweerstand afwijkt van de aangenomen waarde vanuit de visuele waarneming van buitenaf en/of het bouwjaar. Dit zal dan ook effect (kunnen) hebben op de energieprestatie, de voorgestelde maatregelen en het energielabel.

-

In dit adviesrapport is uitgegaan van een jaarlijks energieverbruik van 2843 kWh elektriciteit en 2981 M3 gas. Dit is op basis van de door u verstrekte verbruikscijfers.

-

Uitvoeren van de maatregel “spouwmuren na-isoleren” is de meest rendabele maatregel die u kunt nemen met een korte terugverdientijd en derhalve een hoog financieel rendement. De gevels bestaan allemaal spouwmuren met een, zover bekend, lege luchtspouw. Dit is echter niet 100% zeker. Er is in dit rapport uitgegaan van geen isolatie in de luchtspouw van ca. 6 cm.

-

Bij de maatregel “Hellend dak na-isoleren Rc 2,5” is ervan uit gegaan dat het dak aan binnenzijde wordt nageïsoleerd. Wellicht is het echter ook mogelijk om niet het dak maar de zoldervloer/plafond te isoleren. De isolatie zou dan aan bovenzijde op de vloer/het plafond aangebracht kunnen worden. Indien dit een goede mogelijkheid blijkt te zijn, verdiend het zelfs de voorkeur omdat hiermee tevens de te verwarmen inhoud wordt verkleind en het aantal M2 isolatie kleiner wordt en dus goedkoper kan uitvallen.

-

De huidige mechanische afzuiging is ca. 16 jaar oud. Bij vervanging in de nabije toekomst kan gekozen worden voor een afzuiging op gelijkstroom. Nog energiezuiniger is het om de afzuiging dan te vervanging door een gebalanceerde ventilatie unit met een kruisstroom of platen warmtewisselaar. Hierbij moeten er wel wat extra ventilatie kanalen (met isolatie) worden aangebracht voor de aanzuiging van buitenlucht

-

Bij de maatregel LED verlichting met aanwezigheid detectie is uitgegaan van de gemiddelde armaturen prijs van (opbouw) LED verlichting.

-

De gasboiler is al wat op leeftijd (ruim 21 jaar oud). Bij vervanging op een natuurlijk moment heeft vervanging door een indirect gestookte CV boiler dan de voorkeur. Eventueel in combinatie met een nieuwe CV ketel.

-

Er zijn 1 of meerdere voorbeelden van samengestelde maatregel pakketten weergegeven maar u kunt zelf ook pakketten van 2 of meer enkelvoudige maatregelen samenstellen naar uw eigen voorkeur.

-

Om uw huidig (totaal) verbruik aan elektriciteit te compenseren heeft u ca. 10 zonnepanelen van 300Wp nodig. Laat voor plaatsing van zonnepanelen ook altijd de dakconstructie beoordelen of deze het gewicht van de panelen en de eventuele montageconstructie kan dragen. Kies bij voorkeur voor het Zuidelijk dak van de aangebouwde school of plaats samen met de school zonnepanelen.

-

U kunt eventueel uw woning nader laten onderzoeken op warmtelekken via een thermografie opname (infrarood foto’s) met rapportage van bevindingen. DELTA kan dit voor u verzorgen, vraag informatie bij uw adviseur. Richtprijs hiervoor is € 250 incl. BTW.

Tot zover de samenvatting, hierna wordt uw rapport weergegeven.

Inhoudsopgave Samenvatting Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Inleiding Inleiding Opdracht en doelstelling Uitgangspunten en randvoorwaarden Werkwijze Leeswijzer

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Beschrijving van het gebouw Inleiding Algemene gegevens De klimaatinstallatie(s) De bouwkundige constructies De energiesector(en)

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Energiegebruik huidige situatie Inleiding Het energielabel Het berekende energiegebruik Controle met werkelijke meterstanden Thermisch comfort

2

3

4

5

Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding 4.2 Overwogen maatregelen 4.3 Aanbevolen maatregelpakketten 4.4 Praktische informatie over maatregelen Aandachtspunten en vervolgstappen

1

Inleiding

1.1

Inleiding

Alstublieft! Hierbij ontvangt u uw DELTA Op-maat adviesrapport. Dit, met de Software programmatuur vanuit de versie 2020 samengestelde advies, voldoet aan de door de overheid gestelde eisen. Wij hopen dat dit rapport aan uw verwachtingen voldoet en wensen u veel succes met de eventueel uit te voeren energiebesparende maatregelen.

1.2

Opdracht en doelstelling

De opdracht omvat het maken van een maatwerkrapport over de mogelijke maatregelen voor energiebesparing voor het pand. Het energielabel (ook wel energieprestatie certificaat genoemd) geeft aan hoe energiezuinig een gebouw is. Dit wordt uitgedrukt in een labelklasse, van energie neutraal A++++ tot energie onzuinig G. Het energielabel is een vergelijking met andere bedrijfspanden en geeft de eigenaar of (potentiële) koper of huurder inzicht hoe het is gesteld met de energiebehoefte van het pand. Tevens geeft het energielabel aan hoe zich dat verhoudt tot eventuele wettelijke verplichtingen vanuit de overheid en de eisen vanuit de wet milieubeheer. Het maatwerk adviesrapport gaat dieper en geeft de voor het specifieke pand de mogelijke verbeteringen in de energieprestatie aan. Na een gedegen onderzoek en opname ter plaatse zijn door een gediplomeerde EP (Energie Prestatie) adviseur van DELTA alle relevante verbetermaatregelen voor het pand op een rijtje gezet met een overzicht omtrent de te verwachten kosten en opbrengsten. Hiermee heeft de eigenaar een goed overzicht van mogelijke maatregelen die de energieprestatie en comfort kunnen verhogen en het energieverbruik laten dalen.

1.3

Uitgangspunten en randvoorwaarden

Als uitgangspunten zijn genomen: het recente energieverbruik van het pand, het aantal bewoners/gebruikers en gebruikstijden voor zover deze bekend zijn, de huidige bouwkundige situatie, eventueel ondersteund door verstrekte bouwkundige tekening(en) en bestek(ken). Tevens zijn de energie verbruiken omgerekend naar de geografische en klimatologische omstandigheden in de betreffende verbruiksperiode. Eventuele subsidies of fiscale mogelijkheden zijn, tenzij anders vermeld, niet meegenomen in de berekeningen. De kosten van maatregelen in dit rapport komen voornamelijk uit een landelijke prijzen databank. Uitgangspunt is dat u de maatregel laat uitvoeren door een bedrijf, soms is een stelpost opgenomen. Het spreekt voor zich dat hier afwijkingen in kunnen ontstaan. Bijvoorbeeld indien u zelf isolatie aanbrengt zullen uw kosten lager zijn en de maatregel is dan sneller terugverdient. Tevens is het mogelijk dat er in uw situatie extra voorzieningen en/of hulpmiddelen nodig zijn zoals het aanbrengen van ventilatievoorzieningen, spouwborstels, gebruik hoogwerker etc. die de kostprijs van de maatregel beïnvloeden. Door het aanvragen van een of meerdere offertes krijgt u duidelijkheid omtrent de werkelijke investering.

1.4

Werkwijze

Na ontvangst van uw opdracht is het pand ter plaatse, na een intakegesprek, opgenomen en zijn installaties, ventilatie en constructies bekeken en heeft u als gebruiker/eigenaar informatie verschaft. Hierbij is tevens nader geïnformeerd naar uw doelstellingen, vragen/klachten omtrent vocht, tocht, regelmogelijkheden van de installaties, ambities etc. Met behulp van al deze informatie is uw adviseur aan de slag gegaan en heeft hiermee dit adviesrapport samengesteld.

1.5

Leeswijzer

In dit rapport vindt u een compleet energiebesparingsadvies voor uw gebouw. Eerst wordt in hoofdstuk 2 de huidige staat van het gebouw beschreven. In dit hoofdstuk vindt u een overzicht van de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en de energiesectoren voor het energieonderzoek. Voorts komt in hoofdstuk 3 de energieprestatie van het gebouw aanbod. Naast het energielabel dat verplicht is bij verhuur en verkoop van het gebouw, wordt ook het gas, elektrisch en warmtegebruik van het gebouw in kaart gebracht. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 het daadwerkelijke energie-advies behandeld. Met behulp van verschillende maatregelen en maatregel pakketten krijgt u inzicht in de mogelijke energiebesparingen, comfortverbeteringen, kosten, baten en terugverdientijden. Tenslotte worden de conclusies en aanbevelingen voor energiebesparing gepresenteerd.

2

Beschrijving van het gebouw

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de technische gegevens beschreven van het gebouw. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en energiesectoren. Deze drie onderdelen bepalen samen de energetische kwaliteit van uw gebouw.

2.2

Algemene gegevens

Het energie-advies heeft betrekking op het gebouw met onderstaande gegevens: Tabel 2

Algemene gegevens van het gebouw

Adres

Weststraat 26-a 4306CN Nieuwerkerk

SBI-code

93

Bouwjaar

1956

Renovatiejaar

nvt

Inspectiedatum

10 juni 2021

2.3

De klimaatinstallatie(s)

2.3.1

Overzicht klimaatinstallaties

Eén of meerdere klimaatinstallaties hebben als taak het gebouw behaaglijk te houden. Voor dit energieonderzoek is het gebouw in één of meerdere energiesectoren onderverdeeld. Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. De kwaliteit van de klimaatinstallatie bepaalt voor een belangrijk deel uw energiegebruik. In Tabel 3 wordt een overzicht gepresenteerd van de klimaatinstallaties in het gebouw. In de volgende sub paragrafen worden deze installaties nader omschreven.

Tabel 3

Overzicht klimaatinstallaties in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

2.3.2

Opp. [m2]

Vent

Verw

274,7

Mechanische afzuiging

X

Koel

Tap

Bev

X

Ventilatievoorzieningen

Ventilatie is noodzakelijk voor een gezond gebouw. Naast aanvoer van verse lucht, kan de ventilatielucht ook worden gebruikt om het gebouw te verwarmen, koelen of bevochtigen. Ventilatie kan op natuurlijke wijze bijvoorbeeld met te openen ramen of luchtroosters plaatsen. Daarnaast kunnen ook ventilatoren worden

Zon

ingezet, men spreekt dan van een mechanisch ventilatiesysteem. Wanneer sprake is van zowel mechanische toevoer als afvoer, dan is er warmteterugwinning mogelijk: de warmte uit de afvoerlucht kan worden gebruikt om de toevoerlucht voor te verwarmen. In Tabel 4 wordt het ventilatiesysteem van het gebouw samengevat. Tabel 4

Ventilatievoorzieningen in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

2.3.3

Systeem

Voorziening in gevel

Warmteterugwinning

Mechanische afzuiging

Te openen ramen

Geen

Ruimteverwarming

Om de ruimtes in het gebouw te verwarmen, is er een warmte-opwekker nodig. Voorts moet de warmte naar de ruimtes worden gedistribueerd, waar het doormiddel van bijvoorbeeld radiatoren, convectoren of luchtroosters wordt afgegeven. In Tabel 5 vindt u de belangrijkste gegevens van de verwarmingsinstallatie. Tabel 5

Ruimteverwarming in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

2.3.4

Opwekking HR107 ketel

Distributie Water

Pompregeling Zonder reg./anders

Ruimtekoeling

Soms is in utiliteitsgebouwen koeling aanwezig om te voorkomen dat het gebouw in de zomer te warm wordt. Net als bij ruimteverwarming, moet voor ruimtekoeling de koude worden opgewekt en getransporteerd naar de te koelen ruimtes (zie Tabel 6). Tabel 6

Ruimtekoeling in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

2.3.5

Opwekking

Distributie

Pompregeling

Geen koeling

Warm tapwater

Voor het bereiden van warm tapwater kunnen allerlei opwekkers worden gebruikt. Hoe verder de tappunten van deze opwekker verwijderd zijn, hoe meer energie verloren gaat in de warmwaterleidingen. In Tabel 7 wordt de warm tapwaterinstallatie beschreven. Tabel 7

Warm tapwaterbereiding in het gebouw

Klimaatinstallatie

Opwekking

Distributie

Installatie 1

Gasboiler

Tappunten binnen 3 meter

2.3.6

Bevochtiging

In sommige gebouwen vindt bevochtiging van de lucht plaats. Hiervoor zijn verschillende systemen beschikbaar. In Tabel 8 worden gegevens voor de eventuele bevochtiging van het gebouw weergegeven. Tabel 8

Bevochtiging in het gebouw

Klimaatinstallatie

Systeem

Installatie 1

2.3.7

Distributie

Vochtterugw.

Geen bevochtiging

Zonne-energie

Het laatste onderdeel van de klimaatinstallatie is zonne-energie. Hieronder worden zonnecollectoren (thermisch) en zonnepanelen (elektrisch) beschouwd. In Tabel 9 worden de zonnesystemen van het gebouw opgesomd. Tabel 9

Zonne-energie toegepast in het gebouw

Klimaatinstallatie

Opp. [m2]

Specificatie

0

-

2.3.8

Systeem

De bouwkundige constructies

Gevels, ramen, vloeren, daken en deuren zijn allemaal bouwkundige constructies. De isolatiewaarde van een constructie bepaalt voor een aanzienlijk deel hoeveel warmte uit het gebouw naar buiten kan ontsnappen. Bij een hogere isolatiewaarde is minder verwarmingsenergie benodigd, maar kan wel de koelbehoefte vergroten. In de Tabel 10 vindt u de thermische eigenschappen van de bouwkundige constructies van het gebouw. De Rcwaarde wordt gebruikt voor dichte constructies: hoe hoger de waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Voor ramen (en soms voor dichte constructies) wordt de U-waarde gehanteerd: hoe lager de U-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Tenslotte staat de ZTA-waarde voor het percentage zonlicht dat door een raam naar binnen kan komen. Tabel 10 Bouwkundige constructies in het gebouw

Constructie

Type

Rc [m2K/W]

Spouwmuur

Wand

0,36

Vloer

Vloer

0,15

Hellend dak

Dak

0,22

Platdak

Dak

0,39

Enkelglas

U [m2K/W]

ZTA [%]

Raam

5,20

80

HR glas

Raam

2,30

60

HR++ glas

Raam

1,80

60

Deur

Deur

3,40

Voor het bepalen van het energiecertificaat voor het gebouw, moet het ISSO-beslisdiagram worden toegepast op de bouwkundige constructies. In Tabel 11 worden de beslissingen per constructie samengevat. Tabel 11

Verantwoording ISSO-beslisdiagram voor constructies

Constructie

Beslissingen

Spouwmuur

10

Vloer

Geen isolatie

Hellend dak

Geen isolatie

Platdak

Geen isolatie

spouw

Enkelglas

Hout of kunststof

Enkel glas

HR glas

Hout of kunststof

HR glas (Dubbel glas met coating)

HR++ glas

Hout of kunststof

HR++ glas

Deur

2.4

D01 Deur

De energiesector(en)

Energiesectoren zijn groepen van ruimtes in het gebouw. Een gebouw kan worden onderverdeeld in één of meerdere sectoren indien hiervoor aanleiding is. In een energiesector komt alles samen. Elke sector heeft zijn eigen gebruiksfuncties, is aangesloten op een klimaatinstallatie, heeft allerlei bouwkundige constructies, apparaten en verlichting. 2.4.1

Organisatie en gebruik

De organisatie en het gebruik van het gebouw bepaald in belangrijke mate het energiegebruik van het gebouw. Bij een hoge personele bezetting, lange gebruikstijden, en hoge temperatuurinstellingen zal het energiegebruik hoog zijn. In Tabel 12 wordt de indeling in energiesectoren met de bijbehorende netto gebruiksoppervlaktes en gebruiksfuncties gepresenteerd. Tabel 12 Overzicht energiesectoren met bijbehorende oppervlaktes en gebruiksfuncties

Energiesector Sector 1

NVO [m2]

Gebruiksfunctie

274,7

Sport (matig verwarmd)

Voorts wordt in Tabel 13 de personele bezetting per energiesector opgesomd. De bezettingsgraad staat voor het gemiddelde percentage van de personen die tijdens de gebruikstijden (zie Tabel 14) daadwerkelijk aanwezig zijn. Tabel 13 Personele bezetting van het gebouw

Energiesector

Personen [-]

Bezettingsgraad [%]

25

80

Weken/jaar

Dagen/week

Sector 1

Tabel 14 Gebruikstijden van de energiesectoren

Energiesector 40

Sector 1

4

Uren/dag

9.00 tot 16.00 uur

Onderbreking

geen

Tenslotte worden in Tabel 15 de gemiddelde binnentemperaturen getoond. De gemiddelde binnentemperatuur tijdens gebruikstijd liggen veelal rondom de ingestelde temperaturen (setpoints) van de klimaatinstallatie. Voor ruimteverwarming wordt ook rekening gehouden met de temperatuur buiten gebruikstijd. Deze temperatuur kan afwijken van de ingestelde temperatuur van de klimaatinstallatie. Wanneer de nachttemperatuur op 15 °C staat ingesteld, betekent dat niet dat het ‘s nachts ook altijd gemiddeld deze temperatuur is. Tabel 15 Gemiddelde binnentemperaturen van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

2.4.2

Tijdens gebruik verwarming [°C]

Buiten gebruik verwarming [°C]

Tijdens gebruik koeling [°C]

19,0

15,0

24,0

Afmetingen en constructies

In Tabel 16 vindt u alle afmetingen van de bouwkundige constructies in het gebouw met de bijbehorende oriëntaties en begrenzingen. De isolerende eigenschappen van deze constructies kunt u vinden in paragraaf 2.3.8 (De bouwkundige constructies).

Gymzaal

Tabel 16 Afmetingen, oriëntaties en begrenzingen van de bouwkundige constructies

Energiesector Sector 1

2.4.3

Opp [m2]

Constructie

Orientatie

Begrenzing

274,7

Vloer

Horizontaal

Buitenlucht

13,0

Platdak

Horizontaal

Buitenlucht

183,7

Hellend dak

Oost

Buitenlucht

159,1

Hellend dak

West

Buitenlucht

79,9

Spouwmuur

Oost

Buitenlucht

5,3

Deur

Oost

Buitenlucht

15,9

HR glas

Oost

Buitenlucht

2,0

HR++ glas

Oost

Buitenlucht

50,1

Spouwmuur

West

Buitenlucht

30,0

HR glas

West

Buitenlucht

9,9

Spouwmuur

West

Onverwarmde naastliggende ruimte

79,1

Spouwmuur

Noord

Buitenlucht

0,8

Enkelglas

Noord

Buitenlucht

26,2

Spouwmuur

Zuid

Buitenlucht

Klimatisering

Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. Tabel 17 biedt een overzicht van de energiesectoren en klimaatinstallaties. In dit overzicht wordt ook vermeld van welke installatie-onderdelen de energiesector gebruikmaakt. Voor meer informatie over de klimaatinstallaties, kunt u paragraaf 2.3 (De klimaatinstallatie(s)) raadplegen. Tabel 17

Energiesector Sector 1

Klimatisering van de energiesectoren Klimaatinstallatie

Verw

Installatie 1

X

Koel

Tap

Bev

X

Vervolgens geeft Tabel 18 het ventilatiesysteem en de bijbehorende ventilatievouden per energiesector weer. Een ventilatievoud van bijvoorbeeld 2,0 betekent dat in een uur evenveel verse lucht wordt ingeblazen als twee keer de inhoud van de energiesector. Het getal tussen haakjes geeft het ventilatievoud buiten gebruikstijden weer.

Zon

Tabel 18 Ventilatiegegevens van de energiesectoren Systeem

Natuurlijke ventilatie [-/h]

Mechanische ventilatie [-/h]

Warmteterugwinning

Mechanische afzuiging

0,00 (0,00)

1,50 (0,00)

Geen

Energiesector Sector 1

2.4.4

Opgestelde apparatuur

Naast de klimaatinstallatie bevindt zich ook andere apparatuur in het gebouw. Voorbeelden zijn computers, kopieermachines, telefooncentrales et cetera. Deze apparaten verbruiken veelal elektriciteit, maar soms ook gas of stoom. Voorts geven deze apparaten ook warmte af in het gebouw. In Tabel 19 wordt de opgestelde apparatuur per energiesector weergegeven. Tabel 19 Overige apparatuur in de energiesectoren

Energiesector

Apparaat

Type

Jaarlijks verbruik

-

2.4.5

Verlichting

Tenslotte is het gebouw voorzien van verlichting. Tabel 20 Basisverlichting in de energiesectoren

Energiesector

Verlichtingsgroep

Perc. sector

Vermogen

Regeling

Sector 1

Gymzaal en Berging

70,0 %

9,7 W/m2

Vertrek

Douche/kleedruimten

20,0 %

4,1 W/m2

Vertrek; met aanw.detectie

CFL verlichting hal, gang, toiletten

10,0 %

5,9 W/m2

Vertrek

3

Energiegebruik huidige situatie

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt het energiegebruik van het gebouw in de huidige situatie behandeld. Hiervoor is het geattesteerde EPA-U programma van Vabi Software BV uit 2020 gebruikt. Als eerste komt het (indicatief) energielabel in het kader van de Europese richtlijn (EPBD) aan bod. Vervolgens krijgt u een overzicht van de totale energiegebruiken per energiedrager en per deelpost. Voorts wordt het berekende energiegebruik afgezet tegen het werkelijk gemeten energiegebruik. Tenslotte krijgt u een indicatie van het thermische comfort van het gebouw.

3.2

Het (indicatief) energielabel

De Europese richtlijn ‘Energieprestatie voor gebouwen' (EPBD 2002/91/EC) stelt dat voor elk gebouw bij verandering van huurder of eigenaar transparantie over de energetische kwaliteiten gegeven moet worden. In Nederland is hiervoor het energie prestatie certificaat opgesteld. Het energiecertificaat geeft de energetische kwaliteit van het gebouw weer met de energie-index en het bijbehorende label letter. Met behulp van de EPA-U software van Vabi Software BV van 2020 is het energielabel voor het gebouw berekend (zie Tabel 21). Hierbij is ook een lijst met standaard maatregelen opgenomen, waarmee het energielabel verbeterd zou kunnen worden. Tabel 21 Het energielabel van het gebouw Energielabel

G

Energie-index

2,10

Standaard maatregelen

- Toepassen isolatie of extra isolatie bij vloeren - Toepassen isolatie of extra isolatie bij gevels en/of panelen - Toepassen isolatie of extra isolatie bij daken - Toepassen veegschakeling, daglichtschakeling en/of aanwezigheidsdetectie voor verlichting - Toepassen van een zonneboiler - Toepassen kierdichting - Aanbrengen zonnepanelen

3.3

Het berekende energiegebruik

Naast het energielabel is met de EPA-U software ook het energiegebruik berekent. Hierbij is het referentieklimaat TRY De Bilt gebruikt, zodat de berekende verbruiken onafhankelijk zijn van de verschillen in het weer per jaar. In Tabel 22 worden het totale gebruik per energiedrager (gas, elektriciteit en warmte) samengevat. Daaronder worden voor het gas-, elektrisch en warmteverbruik samen het totale primaire energiegebruik en de CO2-emissie

getoond. Daarbij zijn de totalen ook per vierkante meter netto gebruiksoppervlak weergegeven. Zo kunt u het energiegebruik van verschillende gebouwen met elkaar vergelijken. Tabel 22 Energiegebruik in de huidige situatie

Energiedrager

Totaal

Per m2 NVO

Eenheid

Gasverbruik

4.320

15,7

m3/jaar

Elektriciteitsverbruik

2.906

10,6

kWh/jaar

Warmteverbruik

0,0

0,0

GJ/jaar

Primaire energie

178.755

650,7

MJ/jaar

CO2-emissie

9.334

34,0

kg/jaar

Voorts wordt in het cirkeldiagram in fig. 1 en in Tabel 23 het primaire energiegebruik per deelpost gepresenteerd. Dit geeft een goed beeld welke post het meeste energiegebruik omvat. In de tabel vindt u ook de eventuele energiebijdrage van zonnepanelen (PV) en warmtekrachtinstallaties (WKK).

Figuur 1

Energiegebruik per deelpost in de huidige situatie

Tabel 23 Energiegebruik per deelpost in de huidige situatie

Deelpost

Totaal

Per m2 NVO

Eenheid

Verwarming

147.433

536,7

MJ/jaar

Koeling

0

0,0

MJ/jaar

Tapwater

4.495

16,4

MJ/jaar

Bevochtiging

0

0,0

MJ/jaar

Verlichting

19.145

69,7

MJ/jaar

Apparatuur

0

0,0

MJ/jaar

Ventilatoren

4.089

14,9

MJ/jaar

Pompen

3.592

13,1

MJ/jaar

PV-cellen

0

0,0

MJ/jaar

Warmtekracht

0

0,0

MJ/jaar

178.755

650,7

MJ/jaar

TOTAAL

3.4

Controle met werkelijke meterstanden

Het gemeten en/of door u opgegeven energiegebruik voor de periode Januari 2017 t/m December 2017 is met behulp van de EPA-U software vergeleken met het berekende energiegebruik. Hierbij is in de berekening gerekend met de klimaatgegevens van het KNMI voor de genoemde periode met locatie VLISSINGEN. De resultaten zijn samengevat in het staafdiagram in figuur 2 en tabel 25.

Figuur 2

Afwijking berekend ten opzichte van gemeten energiegebruik

Tabel 24 Gemeten versus berekend energiegebruik

Energiedrager

Gemeten

Berekend

Eenheid

Afwijking

Gasverbruik

2981

3.123

m3

4,8 %

Elektriciteitsverbruik

2843

2.863

kWh

0,7 %

Warmteverbruik

0.0

0,0

GJ

0,0 %

3.5

Thermisch comfort

Naast energiegebruik speelt het thermisch comfort een belangrijke factor in een energiebesparingsonderzoek. Een goed geïsoleerd gebouw kan dan wel een laag energiegebruik voor verwarming hebben, maar levert wel risico’s op te hoge binnentemperaturen in de zomerperiode. In het staafdiagram in wordt dit risico weergegeven. U vindt hier het aantal energiesectoren met een laag, een matig en een hoog risico op temperatuuroverschrijdingen.

Figuur 3

Risico op temperatuuroverschrijding in de energiesectoren

4

Energiebesparingsadvies

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte maatregelen voor het gebouw. Vervolgens komen de mogelijke maatregelen aan bod. Hierbij ziet u direct per maatregel de financiële en energetische consequenties. Wanneer meerdere maatregelen worden toegepast, hebben deze maatregelen veelal invloed op elkaar. Daarom wordt vooral aandacht besteed aan de aanbevolen pakketten van maatregelen. Hierbij worden de energetische, financiële en comfortgevolgen van de pakketten uitgebreid toegelicht. Tenslotte komen enkele praktische tips over het uitvoeren van maatregelen aan de orde.

4.2

Overwogen maatregelen

In Tabel 25 vindt u een overzicht van de overwogen maatregelen en de energetische en financiële gevolgen in dit energiebesparingsonderzoek. Het gaat hier om de effecten van de losse maatregelen. De effecten van pakketten maatregelen worden in de volgende paragraaf uitgebreid behandeld. Tabel 25 Overzicht van overwogen maatregelen voor energiebesparingsadvies Investering [€]

NCW [€]

TVT [jaar]

Label [A++ t/m G]

Energiebesparing [€/jaar]

CO2reductie [%/jaar]

Spouwmuren na-isoleren 6 cm isolatie

4.905

3.090

6,6

G

761

11,5

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

20.571

-1.592

10,7

E

1.690

25,6

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

5.000

-2.518

21,1

G

148

2,2

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

2.000

-734

16,1

G

87

1,3

LED verlichting toepassen gymzaal

9.200

-3.613

16,7

G

386

6,9

10 Zonnepanelen plaatsen

4.400

-292

10,7

G

333

5,8

Maatregel

4.3 4.3.1

Aanbevolen maatregelpakketten Overzicht van maatregelpakketten

In deze paragraaf worden de aanbevolen pakketten met maatregelen voor het gebouw behandeld. In de verschillende sub paragrafen vindt u gegevens over de samenstelling van de pakketten, de verwachte energiebesparing, de financiële gevolgen en de gevolgen voor het thermische comfort. In Tabel 26 wordt de samenstelling van de pakketten weergegeven met de bijbehorende kosten en subsidie per maatregel.

Tabel 26 Overzicht van de aanbevolen pakketten met maatregelen

Maatregelpakket

Maatregelen

Kosten [€]

Subsidie [€]

Spouwmuren na-isoleren 6 cm isolatie

4.905

0

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

20.571

0

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

5.000

0

LED verlichting toepassen gymzaal

LED verlichting toepassen gymzaal

9.200

0

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

2.000

0

10 Zonnepanelen plaatsen

10 Zonnepanelen plaatsen

4.400

0

Maatregel pakket voorbeeld

Spouwmuren na-isoleren 6 cm isolatie

4.905

0

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

20.571

0

Spouwmuren na-isoleren 6 cm isolatie

4.905

0

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

20.571

0

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

5.000

0

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

2.000

0

LED verlichting toepassen gymzaal

9.200

0

10 Zonnepanelen plaatsen

4.400

0

Spouwmuren na-isoleren met 6 cm isolatie

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

Alle maatregelen uitvoeren

Totaal

46.076

4.3.2

Verwachte energiebesparing

In vindt u de primaire energiebesparing in procenten ten opzichte van de huidige situatie. Bij de energieberekeningen is uitgegaan van het referentieklimaat TRY De Bilt om de weersinvloed van verschillende jaren te voorkomen.

Figuur 4

Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie

Voorts wordt in Tabel 27 de energiebesparing in procenten voor gas, elektriciteit en warmte afzonderlijk gepresenteerd. Tabel 27 Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie Gas besparing

Elektr. besparing

Warmte besparing

0.0

0.0

0.0

Spouwmuren na-isoleren met 6 cm isolatie

14,0 %

0,0 %

0,0 %

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

31,0 %

0,0 %

0,0 %

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

3,1 %

-2,3 %

0,0 %

LED verlichting toepassen gymzaal

-0,5 %

41,4 %

0,0 %

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

1,6 %

0,0 %

0,0 %

10 Zonnepanelen plaatsen

0,0 %

33,2 %

0,0 %

Maatregel pakket voorbeeld

44,9 %

0,0 %

0,0 %

Alle maatregelen uitvoeren

49,1 %

72,3 %

0,0 %

Maatregel- of maatregelpakket Huidige situatie

Om een indicatie te geven van de besparingen, worden de berekende energiegebruiken voor zowel de huidige situatie als de maatregelpakketten in Tabel 28 weergegeven. Tabel 28 Energiegebruik van de maatregelpakketten en de huidige situatie

Maatregel- of maatregelpakket

Gas [m3/jaar]

Elektr. [kWh/jaar]

Warmte [GJ/jaar]

Huidige situatie

4.320

2.906

0,0

Spouwmuren na-isoleren met 6 cm isolatie

3.716

2.906

0,0

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

2.979

2.906

0,0

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

4.185

2.972

0,0

LED verlichting toepassen gymzaal

4.343

1.703

0,0

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

4.251

2.906

0,0

10 Zonnepanelen plaatsen

4.320

1.942

0,0

Maatregel pakket voorbeeld

2.379

2.906

0,0

Alle maatregelen uitvoeren

2.197

804

0,0

De maatregelpakketten hebben ook invloed op het energielabel. In het staafdiagram in en in Tabel 29 wordt hiervan een samenvatting gegeven.

Figuur 5

Energie-index van de maatregelpakketten

Tabel 29 Energielabel van de maatregelpakketten

Maatregel- of maatregelpakket

EI [-]

E.label

Huidige situatie

2,10

G

Spouwmuren na-isoleren met 6 cm isolatie

1,84

G

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

1,53

E

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

2,07

G

LED verlichting toepassen gymzaal

2,01

G

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

2,10

G

10 Zonnepanelen plaatsen

2,06

G

Maatregel pakket voorbeeld

1,28

C

Alle maatregelen uitvoeren

1,13

B

4.3.3

Verwachte kostenbesparing

Met behulp van de EPA-U software zijn financiële berekeningen voor de maatregelpakketten uitgevoerd. In worden de terugverdientijden per pakket weergegeven. Bij deze terugverdientijden is rekening gehouden met inflatie, stijging van energieprijzen en een rente op de investering.

Figuur 6

Terugverdientijden van de maatregelpakketten

Voorts vindt u in de netto contante waarde van de pakketten met maatregelen. Een waarde boven nul euro betekent een positieve investering.

Figuur 7

Netto Contante Waarde van de maatregelpakketten

In Tabel 30 worden diverse financiële kengetallen voor de pakketten opgesomd. De eenvoudige terugverdientijd (ETVT), de terugverdientijd verdisconteerd met rente, inflatie en stijging van energieprijzen (TVT), de netto contante waarde (NCW), de interne rentabiliteit (IR) en de gemiddelde boekhoudkundige rentabiliteit (GBR). Tabel 30 Financiële kengetallen voor de maatregelpakketten

Maatregel- of maatregelpakket

ETVT [jaar]

TVT [jaar]

NCW [€]

IR [%]

GBR [%]

Spouwmuren na-isoleren met 6 cm isolatie

6,4

6,6

3.089,7

14,0 %

36,8 %

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

12,2

10,7

-1.592,3

0,0 %

20,8 %

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

33,9

21,1

-2.517,8

-15,0 %

10,7 %

LED verlichting toepassen gymzaal

23,8

16,7

-3.613,3

-9,0 %

13,4 %

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

22,9

16,1

-733,6

-9,0 %

13,8 %

10 Zonnepanelen plaatsen

13,2

10,7

-292,4

0,0 %

20,8 %

Maatregel pakket voorbeeld

10,4

9,5

1.455,3

3,0 %

23,9 %

Alle maatregelen uitvoeren

13,5

11,3

-5.694,5

-1,0 %

19,6 %

Voor de kostenbesparing per energiedrager biedt Tabel 31 een overzicht. De genoemde kostenbesparingen zijn berekend op basis van het referentieklimaat en kunnen in het werkelijke klimaat per jaar afwijken.

Tabel 31 Besparing op de energiekosten van de maatregelpakketten

Maatregel- of maatregelpakket

Gas [€/jaar]

Elektr. [€/jaar]

Warmte [€/jaar]

Totaal [€/jaar]

Spouwmuren na-isoleren met 6 cm isolatie

761

0

0

761

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

1.690

0

0

1.690

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

170

-23

0

148

LED verlichting toepassen gymzaal

-29

415

0

386

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

87

0

0

87

10 Zonnepanelen plaatsen

0

333

0

333

Maatregel pakket voorbeeld

2.446

0

0

2.446

Alle maatregelen uitvoeren

2.675

725

0

3.400

Voor de financiële kengetallen is met de energieprijzen volgens Tabel 32 gerekend. Voor de economische gegevens is gerekend met de waarden volgens Tabel 33. Tabel 32 Gehanteerde energieprijzen voor de financiële berekeningen

Maatregel- of maatregelpakket

Gas [€/m3]

Elektr. [€/kWh]

Warmte [€/GJ]

Stijging [%/jaar]

Alle maatregelen

1,00

0,24

0,00

5,0%

Tabel 33 Economische gegevens voor de financiële berekeningen

Maatregel- of maatregelpakket

Investering [€]

EIA [€]

Looptijd [jaar]

Inflatie [%/jaar]

Disconto [%/jaar]

Belasting [%]

Spouwmuren na-isoleren met 6 cm isolatie

4.905

0

10

2,0 %

2,5 %

21,0 %

Hellend dak na-isoleren Rc 2,5

20.571

0

10

2,0 %

2,5 %

21,0 %

Mech. afzuigunit vervangen door balansventilatie

5.000

0

10

2,0 %

2,5 %

21,0 %

LED verlichting toepassen gymzaal

9.200

0

10

2,0 %

2,5 %

21,0 %

Warmwater via indirect gestookte CV boiler

2.000

0

10

2,0 %

2,5 %

21,0 %

10 Zonnepanelen plaatsen

4.400

0

10

2,0 %

2,5 %

21,0 %

Maatregel pakket voorbeeld

25.476

0

10

2,0 %

2,5 %

21,0 %

Alle maatregelen uitvoeren

46.076

0

10

2,0 %

2,5 %

21,0 %

4.3.4

Gevolgen voor het thermisch comfort

Tenslotte wordt in het aantal sector met een laag, matig en hoog risico op temperatuuroverschrijding getoond. Het risico op te hoge binnentemperaturen kan bij voorkeur door passieve maatregelen worden verlaagd. Voorbeelden zijn zonwering, glas met zonwerende coating, nachtventilatie en een efficiënter gebruik verlichting en apparatuur. Wanneer passieve maatregelen niet het gewenste effect hebben, kan een koelinstallatie worden ingezet.

Figuur 8

Risico op temperatuuroverschrijdingen van de maatregelpakketten

4.4 4.4.1

Praktische informatie over maatregelen Isoleren van constructies

Het isoleren van gevels, panelen, vloeren en daken bieden de volgende voordelen: • Het comfort gaat omhoog omdat de constructie aan de binnenzijde minder koud wordt en omdat de warmteverliezen door kieren en naden afnemen. • De geluidswering van de constructie zal toenemen. Houdt echter rekening met de volgende aandachtspunten: • Doordat de geïsoleerde constructie minder lucht doorlaat, moet u zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheden (bijvoorbeeld luchtroosters of te openen ramen). • Bij het foutief isoleren van constructies kunnen (vocht)problemen ontstaan. Raadpleeg hiervoor een isolatiespecialist.

4.4.2

Vervangen van glas

Het aanbrengen van isolerend glas (HR, HR++ of triple glas) biedt de volgende voordelen: • Het comfort gaat omhoog omdat er geen koude lucht of straling van het raam afkomt en er nauwelijks nog condensatie plaatsvindt op het glas. Met name wanneer ook de kozijnen vervangen worden, zal het comfort verder omhooggaan doordat de ventilatieverliezen door kieren en naden afnemen. • Met name wanneer ook de kozijnen vervangen worden, zal de geluidswering verbeteren. Houdt echter rekening met de volgende aandachtspunten: • Doordat de ramen minder lucht doorlaten, moet u zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheden (bijvoorbeeld luchtroosters of te openen ramen). • Wanneer u alleen het glas wilt vervangen en niet de kozijnen, dient u de staat en de dikte van de kozijnen te controleren. Informeer hiernaar bij de glaszetter.

5

Aandachtspunten en vervolgstappen

5.1

Aandachtspunten

Specifiek voor uw situatie van toepassing zijnde bijzondere adviespunten of opmerkingen, vindt u terug na tabel 1 van mogelijke maatregelen. Het isoleren kan bijvoorbeeld niet los worden gezien van ventilatie. Indien wordt gekozen voor het beter isoleren, dient de ventilatie gelijktijdig onder de loep te worden genomen.

5.2

Vervolgstappen

Maak uw keuze uit de verschillende maatregelen of -pakketten uit dit rapport. Vraag hiervoor (vrijblijvende) offertes aan en/of nader advies bij deskundige en betrouwbare bedrijven. Isolatiebedrijven bijvoorbeeld dienen bij voorkeur aangesloten zijn bij brancheorganisatie VENIN. Op de website van VENIN vindt u een overzicht van de bedrijven. (www.VENIN.nl) Een Zeeuwse leverancier is bijvoorbeeld www.theco-isolatie.nl Voor een aantal producten zoals Hoog Rendement cv-ketels, warmtepompen, laadpalen of zonnepanelen kunt u ook bij DELTA Energie BV terecht. Kijk eens op onze website: www.deltaenergie.nl Belangrijk is dat sommige maatregelen niet enkel energie besparen maar ook het comfort verhogen zoals minder geluid van buiten, minder of geen tocht of vocht problemen, een gezonder binnenklimaat, betere regelbaarheid van temperatuur etc. Subsidieregelingen In dit rapport zijn (nog) geen subsidies e.d. meegerekend. Mogelijk is wel subsidie of fiscaal voordeel beschikbaar, informeer u over actuele informatie over subsidiemogelijkheden bij de belastingdienst of RVO of informeer bij uw boekhouder of accountant, leverancier of EPA-adviseur. Sommige gemeenten hebben ook nog (extra) regelingen of subsidies, vraag hiernaar bij uw betreffende gemeente. Kennis van- en het op tijd aanvragen van subsidies is uw eigen verantwoordelijkheid.

Let op! Beschikbaarheid van subsidie en/of fiscale voordelen is een moment opname en het is van belang u vooraf uitvoering goed te informeren hierover.

Controlebezoek certificatie instelling Het is mogelijk dat de certificeringsinstelling voor het eerder vastgestelde energielabel een controle onderzoek op uw adres wil uitvoeren om de kwaliteit van de geleverde werkzaamheden te controleren. Dergelijke onderzoeken worden steekproefsgewijs uitgevoerd. U dient hieraan mee te werken en de certificatie instelling toestemming verlenen de woning te betreden. Niet meewerken kan tot gevolg hebben dat uw energielabel wordt verwijderd uit het landelijke bestand van het afgemelde energielabel. Iets niet duidelijk of vragen over hoe verder? Neem contact met ons op, wij helpen graag.

Wij wensen u veel succes bij het besparen op uw energieverbruik! Disclaimer Alle informatie over mogelijke subsidie en/of regelingen van belasting is onder voorbehoud en geven u geen rechten en ons geen plichten. DELTA (Energie BV) is op geen enkele wijze aansprakelijk voor niet ontvangen subsidies, belastingvoordelen etc.