Bijlage 3d Adviesrapport Gymzaal Brouwerhaven
Tekst van het document
Energie Besparing Advies DELTA Op-maatadvies
Korenmarkt 3 / 4318EE Brouwershaven Opdrachtgever
Gemeente Schouwen-Duiveland Dhr. Bilal Al Ashqar Laan van St. Hilaire 2 4301 SH Zierikzee 06-42513872 bilal.al.ashqar@schouwen-duiveland.nl
Adviesbureau Adres Telefoon Email
DELTA Energie BV p/a Vattenfall N.V. Buitenruststraat 10 4337 EH Middelburg 06-54373027 jvogel@deltaenergie.nl
Adviseur Adviseursnummer Handtekening
J. Vogel SKW.011326.01.NL
Samenvatting In dit rapport wordt een compleet energie-advies voor het gebouw beschreven. Dit advies bestaat uit een beoordeling van de huidige staat met een advies hoe u deze kunt verbeteren. Aan dit energie-advies ligt een uitgebreid onderzoek ten grondslag. Uw gebouw is door een vakman geïnspecteerd, de eventueel beschikbare bouwtekeningen, bestekken en overige informatie zijn bestudeerd en alle benodigde gegevens zijn in een geattesteerd computerprogramma ingebracht. Voorts is de energetische prestatie van de huidige situatie geanalyseerd en zijn mogelijke verbetermaatregelen doorgerekend en gerangschikt. Het gebouw met het adres Korenmarkt 3 te Brouwershaven heeft een indicatief energielabel F (EI = 1,64). Hierbij staat een A++++ label voor een zeer energiezuinig (energie neutraal) gebouw en een G-label voor een onzuinig gebouw. Let op: dit energielabel is berekend volgens methode 2020 en niet geregistreerd bij de overheid. Het werkelijk vastgestelde energielabel volgens de nieuwe methode vanaf 2021 (de NTA 8800) blijkt label G te zijn. Om de huidige staat van het gebouw te verbeteren, kunt u één of meerdere van onderstaande maatregel (pakketten) uitvoeren (zie Tabel 1). U kunt uw keuze afwegen op basis van investering, netto contante waarde, netto contante terugverdientijd, energielabel verbetering, energiebesparing en CO2-reductie.
Tabel 1
Samenvatting energie-advies
Maatregel of maatregelpakket
Investering [€]
NCW [€]
TVT [jaar]
Label indicatie
Energiebesparing [€/jaar]
CO2reductie [%/jaar]
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
20.534
-4.773
12,3
D
1.283
17,7
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
6.893
8.558
5,0
C
1.258
17,3
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
6.134
-1.750
14,0
F
333
2,2
LED verlichting met aanwezigheid detectie
8.000
5.147
6,6
D
1.070
12,5
Enkelglas vervangen door HR++ glas
15.343
-1.319
10,9
E
1.041
7,0
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
1.760
-1.524
37,2
F
19
0,3
20 Zonnepanelen plaatsen
9.200
-3.090
13,8
E
497
5,9
30 Zonnepanelen plaatsen
12.800
-3.635
13,0
E
746
8,9
Alle maatregelen uitvoeren
71.463
34.701
6,9
A
9.288
66,0
Specifieke adviezen, aandachtspunten en maatregelen Hieronder zijn een aantal algemene en specifieke aandachtspunten en adviezen weergegeven; -
Attentie: Tijdens de opname van het gebouw heb ik niet van alle bouwdelen exact kunnen vaststellen hoe de constructie in elkaar zit. Voor de warmteweerstand waarde is dan een conservatieve aanname gedaan. Hierdoor kan het voorkomen dat achteraf blijkt dat de werkelijke warmteweerstand afwijkt van de aangenomen waarde vanuit de visuele waarneming van buitenaf en/of het bouwjaar. Dit zal dan ook effect (kunnen) hebben op de energieprestatie, de voorgestelde maatregelen en het energielabel.
-
Er is in dit adviesrapport uitgegaan van een jaarlijks energieverbruik van 7344 kWh elektriciteit en 6767 M3 gas voor de gymzaal. Dit is een aanname omdat enkel het energieverbruik van het totale gebouw inclusief school bekend was. Van het totale verbruik is door mij nu 35% toegedicht aan de gymzaal.
-
Uitvoeren van de maatregel “spouwmuurisolatie” is de meest rendabele maatregel die u kunt nemen met een zeer korte terugverdientijd en derhalve een hoog financieel rendement.
-
Indien u glas gaat vervangen, overweeg dan ook gelijk of het verstandig is om ventilatieroosters te plaatsen in het glas/kozijn. In ramen op de windzijdes bij voorkeur roosters met veer belaste klep. Vooral in de ruimten waar veel mensen verblijven, sporten of douchen is een goede ventilatie belangrijk.
-
Bij de maatregel “vloerisolatie” is ervan uit gegaan dat er een kruipruimte aanwezig en bereikbaar is onder de vloer. De isolatie zou dan aan onderzijde tegen de vloer aangebracht kunnen worden. Indien de werkhoogte of toegang tot de kruipruimte onvoldoende is kan gekeken worden of het vullen van de ruimte door inblazen van isolatiemateriaal een mogelijkheid is.
-
Bij de maatregel LED verlichting met aanwezigheid detectie in sportzaal en open opslagruimte is uitgegaan van de gemiddelde armaturen prijs van (opbouw) LED verlichting.
-
Er zijn 1 of meerdere voorbeelden van samengestelde maatregel pakketten weergegeven maar u kunt zelf ook pakketten van 2 of meer enkelvoudige maatregelen samenstellen naar uw eigen voorkeur.
-
Om uw huidig (totaal) verbruik aan elektriciteit van 7944 kWh te compenseren heeft u ca. 26 zonnepanelen van ca. 320 Wp nodig. Laat voor plaatsing van zonnepanelen ook altijd de dakconstructie beoordelen of deze het gewicht van de panelen en de eventuele montageconstructie kan dragen.
-
U kunt eventueel uw woning nader laten onderzoeken op warmtelekken via een thermografie opname (infrarood foto’s) met rapportage van bevindingen. DELTA kan dit voor u verzorgen, vraag informatie bij uw adviseur. Richtprijs hiervoor is € 250 incl. BTW.
Tot zover de samenvatting, hierna wordt uw rapport weergegeven.
Inhoudsopgave Samenvatting Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Inleiding Inleiding Opdracht en doelstelling Uitgangspunten en randvoorwaarden Werkwijze Leeswijzer
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
Beschrijving van het gebouw Inleiding Algemene gegevens De klimaatinstallatie(s) De bouwkundige constructies De energiesector(en)
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Energiegebruik huidige situatie Inleiding Het energielabel Het berekende energiegebruik Controle met werkelijke meterstanden Thermisch comfort
2
3
4
5
Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding 4.2 Overwogen maatregelen 4.3 Aanbevolen maatregelpakketten 4.4 Praktische informatie over maatregelen Aandachtspunten en vervolgstappen
1
Inleiding
1.1
Inleiding
Alstublieft! Hierbij ontvangt u uw DELTA Op-maat adviesrapport. Dit, met de Software programmatuur vanuit de versie 2020 samengestelde advies, voldoet aan de door de overheid gestelde eisen. Wij hopen dat dit rapport aan uw verwachtingen voldoet en wensen u veel succes met de eventueel uit te voeren energiebesparende maatregelen.
1.2
Opdracht en doelstelling
De opdracht omvat het maken van een maatwerkrapport over de mogelijke maatregelen voor energiebesparing voor het pand. Het energielabel (ook wel energieprestatie certificaat genoemd) geeft aan hoe energiezuinig een gebouw is. Dit wordt uitgedrukt in een labelklasse, van energie neutraal A++++ tot energie onzuinig G. Het energielabel is een vergelijking met andere bedrijfspanden en geeft de eigenaar of (potentiële) koper of huurder inzicht hoe het is gesteld met de energiebehoefte van het pand. Tevens geeft het energielabel aan hoe zich dat verhoudt tot eventuele wettelijke verplichtingen vanuit de overheid en de eisen vanuit de wet milieubeheer. Het maatwerk adviesrapport gaat dieper en geeft de voor het specifieke pand de mogelijke verbeteringen in de energieprestatie aan. Na een gedegen onderzoek en opname ter plaatse zijn door een gediplomeerde EP (Energie Prestatie) adviseur van DELTA alle relevante verbetermaatregelen voor het pand op een rijtje gezet met een overzicht omtrent de te verwachten kosten en opbrengsten. Hiermee heeft de eigenaar een goed overzicht van mogelijke maatregelen die de energieprestatie en comfort kunnen verhogen en het energieverbruik laten dalen.
1.3
Uitgangspunten en randvoorwaarden
Als uitgangspunten zijn genomen: het recente energieverbruik van het pand, het aantal bewoners/gebruikers en gebruikstijden voor zover deze bekend zijn, de huidige bouwkundige situatie, eventueel ondersteund door verstrekte bouwkundige tekening(en) en bestek(ken). Tevens zijn de energie verbruiken omgerekend naar de geografische en klimatologische omstandigheden in de betreffende verbruiksperiode. Eventuele subsidies of fiscale mogelijkheden zijn, tenzij anders vermeld, niet meegenomen in de berekeningen. De kosten van maatregelen in dit rapport komen voornamelijk uit een landelijke prijzen databank. Uitgangspunt is dat u de maatregel laat uitvoeren door een bedrijf, soms is een stelpost opgenomen. Het spreekt voor zich dat hier afwijkingen in kunnen ontstaan. Bijvoorbeeld indien u zelf isolatie aanbrengt zullen uw kosten lager zijn en de maatregel is dan sneller terugverdient. Tevens is het mogelijk dat er in uw situatie extra voorzieningen en/of hulpmiddelen nodig zijn zoals het aanbrengen van ventilatievoorzieningen, spouwborstels, gebruik hoogwerker etc. die de kostprijs van de maatregel beïnvloeden. Door het aanvragen van een of meerdere offertes krijgt u duidelijkheid omtrent de werkelijke investering.
1.4
Werkwijze
Na ontvangst van uw opdracht is het pand ter plaatse, na een intakegesprek, opgenomen en zijn installaties, ventilatie en constructies bekeken en heeft u als gebruiker/eigenaar informatie verschaft. Hierbij is tevens nader geïnformeerd naar uw doelstellingen, vragen/klachten omtrent vocht, tocht, regelmogelijkheden van de installaties, ambities etc. Met behulp van al deze informatie is uw adviseur aan de slag gegaan en heeft hiermee dit adviesrapport samengesteld.
1.5
Leeswijzer
In dit rapport vindt u een compleet energiebesparingsadvies voor uw gebouw. Eerst wordt in hoofdstuk 2 de huidige staat van het gebouw beschreven. In dit hoofdstuk vindt u een overzicht van de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en de energiesectoren voor het energieonderzoek. Voorts komt in hoofdstuk 3 de energieprestatie van het gebouw aanbod. Naast het energielabel dat verplicht is bij verhuur en verkoop van het gebouw, wordt ook het gas, elektrisch en warmtegebruik van het gebouw in kaart gebracht. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 het daadwerkelijke energie-advies behandeld. Met behulp van verschillende maatregelen en maatregel pakketten krijgt u inzicht in de mogelijke energiebesparingen, comfortverbeteringen, kosten, baten en terugverdientijden. Tenslotte worden de conclusies en aanbevelingen voor energiebesparing gepresenteerd.
2
Beschrijving van het gebouw
2.1
Inleiding
In dit hoofdstuk worden de technische gegevens beschreven van het gebouw. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en energiesectoren. Deze drie onderdelen bepalen samen de energetische kwaliteit van uw gebouw.
2.2
Algemene gegevens
Het energie-advies heeft betrekking op het gebouw met onderstaande gegevens: Tabel 2
Algemene gegevens van het gebouw
Adres
Korenmarkt 3 4318EE Brouwershaven
SBI-code
93
Bouwjaar
1978
Renovatiejaar
nvt
Inspectiedatum
31 mei 2021
2.3
De klimaatinstallatie(s)
2.3.1
Overzicht klimaatinstallaties
Eén of meerdere klimaatinstallaties hebben als taak het gebouw behaaglijk te houden. Voor dit energieonderzoek is het gebouw in één of meerdere energiesectoren onderverdeeld. Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. De kwaliteit van de klimaatinstallatie bepaalt voor een belangrijk deel uw energiegebruik. In Tabel 3 wordt een overzicht gepresenteerd van de klimaatinstallaties in het gebouw. In de volgende sub paragrafen worden deze installaties nader omschreven.
Tabel 3
Overzicht klimaatinstallaties in het gebouw
Klimaatinstallatie Installatie 1
2.3.2
Opp. [m2]
Vent
Verw
436,0
Natuurlijke ventilatie
X
Koel
Tap
Bev
X
Ventilatievoorzieningen
Ventilatie is noodzakelijk voor een gezond gebouw. Naast aanvoer van verse lucht, kan de ventilatielucht ook worden gebruikt om het gebouw te verwarmen, koelen of bevochtigen. Ventilatie kan op natuurlijke wijze bijvoorbeeld met te openen ramen of luchtroosters plaatsen. Daarnaast kunnen ook ventilatoren worden ingezet, men spreekt dan van een mechanisch ventilatiesysteem. Wanneer sprake is van zowel mechanische
Zon
toevoer als afvoer, dan is er warmteterugwinning mogelijk: de warmte uit de afvoerlucht kan worden gebruikt om de toevoerlucht voor te verwarmen. In Tabel 4 wordt het ventilatiesysteem van het gebouw samengevat. Tabel 4
Ventilatievoorzieningen in het gebouw
Klimaatinstallatie Installatie 1
2.3.3
Systeem
Voorziening in gevel
Warmteterugwinning
Natuurlijke ventilatie
Te openen ramen
Geen
Ruimteverwarming
Om de ruimtes in het gebouw te verwarmen, is er een warmte-opwekker nodig. Voorts moet de warmte naar de ruimtes worden gedistribueerd, waar het doormiddel van bijvoorbeeld radiatoren, convectoren of luchtroosters wordt afgegeven. In Tabel 5 vindt u de belangrijkste gegevens van de verwarmingsinstallatie. Tabel 5
Ruimteverwarming in het gebouw
Klimaatinstallatie Installatie 1
2.3.4
Opwekking HR100 ketel
Distributie Lucht
Pompregeling Zonder reg./anders
Ruimtekoeling
Soms is in utiliteitsgebouwen koeling aanwezig om te voorkomen dat het gebouw in de zomer te warm wordt. Net als bij ruimteverwarming, moet voor ruimtekoeling de koude worden opgewekt en getransporteerd naar de te koelen ruimtes (zie Tabel 6). Tabel 6
Ruimtekoeling in het gebouw
Klimaatinstallatie Installatie 1
2.3.5
Opwekking
Distributie
Pompregeling
Geen koeling
Warm tapwater
Voor het bereiden van warm tapwater kunnen allerlei opwekkers worden gebruikt. Hoe verder de tappunten van deze opwekker verwijderd zijn, hoe meer energie verloren gaat in de warmwaterleidingen. In Tabel 7 wordt de warm tapwaterinstallatie beschreven. Tabel 7
Warm tapwaterbereiding in het gebouw
Klimaatinstallatie
Opwekking
Distributie
Installatie 1
Gasboiler
Een of meer punten verder dan 3 meter
2.3.6
Bevochtiging
In sommige gebouwen vindt bevochtiging van de lucht plaats. Hiervoor zijn verschillende systemen beschikbaar. In Tabel 8 worden gegevens voor de eventuele bevochtiging van het gebouw weergegeven. Tabel 8
Bevochtiging in het gebouw
Klimaatinstallatie
Systeem
Installatie 1
2.3.7
Distributie
Vochtterugw.
Geen bevochtiging
Zonne-energie
Het laatste onderdeel van de klimaatinstallatie is zonne-energie. Hieronder worden zonnecollectoren (thermisch) en zonnepanelen (elektrisch) beschouwd. In Tabel 9 worden de zonnesystemen van het gebouw opgesomd. Tabel 9
Zonne-energie toegepast in het gebouw
Klimaatinstallatie
Opp. [m2]
Specificatie
0
-
2.3.8
Systeem
De bouwkundige constructies
Gevels, ramen, vloeren, daken en deuren zijn allemaal bouwkundige constructies. De isolatiewaarde van een constructie bepaalt voor een aanzienlijk deel hoeveel warmte uit het gebouw naar buiten kan ontsnappen. Bij een hogere isolatiewaarde is minder verwarmingsenergie benodigd, maar kan wel de koelbehoefte vergroten. In de Tabel 10 vindt u de thermische eigenschappen van de bouwkundige constructies van het gebouw. De Rcwaarde wordt gebruikt voor dichte constructies: hoe hoger de waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Voor ramen (en soms voor dichte constructies) wordt de U-waarde gehanteerd: hoe lager de U-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Tenslotte staat de ZTA-waarde voor het percentage zonlicht dat door een raam naar binnen kan komen. Tabel 10 Bouwkundige constructies in het gebouw
Constructie
Type
Rc [m2K/W]
Spouwmuur
Wand
0,35
Enkelglas
U [m2K/W]
ZTA [%]
Raam
5,10
85
Dubbelglas
Raam
2,90
70
Platdak 40mm isolatie
Dak
1,11
Hellend dak
Dak
0,39
Vloer gymzaal
Vloer
0,15
Vloer met kruipruimte
Vloer
0,15
Deur
Deur
3,40
Paneel
Paneel
3,90
Voor het bepalen van het energiecertificaat voor het gebouw, moet het ISSO-beslisdiagram worden toegepast op de bouwkundige constructies. In Tabel 11 worden de beslissingen per constructie samengevat. Tabel 11
Verantwoording ISSO-beslisdiagram voor constructies
Constructie
Beslissingen
Spouwmuur
Geen isolatie
Enkelglas
Hout of kunststof
Enkel glas
Dubbelglas
Hout of kunststof
Dubbel glas zonder coating
Platdak 40mm isolatie
30
Hellend dak
Geen isolatie
Vloer gymzaal
Geen isolatie
Vloer met kruipruimte
Geen isolatie
Deur
D01 Deur
Paneel
Geen isolatie
2.4
spouw
De energiesector(en)
Energiesectoren zijn groepen van ruimtes in het gebouw. Een gebouw kan worden onderverdeeld in één of meerdere sectoren indien hiervoor aanleiding is. In een energiesector komt alles samen. Elke sector heeft zijn eigen gebruiksfuncties, is aangesloten op een klimaatinstallatie, heeft allerlei bouwkundige constructies, apparaten en verlichting. 2.4.1
Organisatie en gebruik
De organisatie en het gebruik van het gebouw bepaald in belangrijke mate het energiegebruik van het gebouw. Bij een hoge personele bezetting, lange gebruikstijden, en hoge temperatuurinstellingen zal het energiegebruik hoog zijn. In Tabel 12 wordt de indeling in energiesectoren met de bijbehorende netto gebruiksoppervlaktes en gebruiksfuncties gepresenteerd. Tabel 12 Overzicht energiesectoren met bijbehorende oppervlaktes en gebruiksfuncties
Energiesector Sector 1
NVO [m2]
Gebruiksfunctie
436,0
Sport (matig verwarmd)
Voorts wordt in Tabel 13 de personele bezetting per energiesector opgesomd. De bezettingsgraad staat voor het gemiddelde percentage van de personen die tijdens de gebruikstijden (zie Tabel 14) daadwerkelijk aanwezig zijn.
Tabel 13 Personele bezetting van het gebouw
Energiesector
Personen [-]
Bezettingsgraad [%]
20
100
Weken/jaar
Dagen/week
Sector 1
Tabel 14 Gebruikstijden van de energiesectoren
Energiesector 48
Sector 1
5
Uren/dag
9.00 tot 16.00 uur
Onderbreking
geen
Tenslotte worden in Tabel 15 de gemiddelde binnentemperaturen getoond. De gemiddelde binnentemperatuur tijdens gebruikstijd liggen veelal rondom de ingestelde temperaturen (setpoints) van de klimaatinstallatie. Voor ruimteverwarming wordt ook rekening gehouden met de temperatuur buiten gebruikstijd. Deze temperatuur kan afwijken van de ingestelde temperatuur van de klimaatinstallatie. Wanneer de nachttemperatuur op 15 °C staat ingesteld, betekent dat niet dat het ‘s nachts ook altijd gemiddeld deze temperatuur is. Tabel 15 Gemiddelde binnentemperaturen van de energiesectoren
Energiesector Sector 1
2.4.2
Tijdens gebruik verwarming [°C]
Buiten gebruik verwarming [°C]
Tijdens gebruik koeling [°C]
19,0
15,0
24,0
Afmetingen en constructies
In Tabel 16 vindt u alle afmetingen van de bouwkundige constructies in het gebouw met de bijbehorende oriëntaties en begrenzingen. De isolerende eigenschappen van deze constructies kunt u vinden in paragraaf 2.3.8 (De bouwkundige constructies).
Gymzaal
Tabel 16 Afmetingen, oriëntaties en begrenzingen van de bouwkundige constructies
Energiesector Sector 1
Opp [m2]
Constructie
Orientatie
Begrenzing
21,2
Spouwmuur
Noord-West
Buitenlucht
1,1
Paneel
Noord-West
Buitenlucht
4,7
Deur
Noord-West
Buitenlucht
3,8
Enkelglas
Noord-West
Buitenlucht
299,7
Vloer gymzaal
Horizontaal
Grond
42,8
Spouwmuur
Zuid-West
Buitenlucht
4,0
Deur
Zuid-West
Buitenlucht
1,1
Paneel
Zuid-West
Buitenlucht
62,4
Spouwmuur
Noord-Oost
Buitenlucht
167,7
Platdak 40mm isolatie
Horizontaal
Buitenlucht
4,0
Dubbelglas
Horizontaal
Buitenlucht
76,2
Spouwmuur
Zuid-Oost
Buitenlucht
4,8
Enkelglas
Zuid-Oost
Buitenlucht
173,1
Hellend dak
Zuid-West
Buitenlucht
136,3
Vloer met kruipruimte
Horizontaal
Kruipruimte
30,2
Spouwmuur
Noord-West
Buitenlucht
53,2
Spouwmuur
Zuid-Oost
Buitenlucht
169,1
Hellend dak
Noord-Oost
Buitenlucht
4,0
Dubbelglas
Noord-Oost
Buitenlucht
58,2
Spouwmuur
Noord-West
Buitenlucht
30,6
Enkelglas
Noord-West
Buitenlucht
0,4
Spouwmuur
Zuid-Oost
Buitenlucht
30,6
Enkelglas
Zuid-Oost
Buitenlucht
2.4.3
Klimatisering
Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. Tabel 17 biedt een overzicht van de energiesectoren en klimaatinstallaties. In dit overzicht wordt ook vermeld van welke installatie-onderdelen de energiesector gebruikmaakt. Voor meer informatie over de klimaatinstallaties, kunt u paragraaf 2.3 (De klimaatinstallatie(s)) raadplegen. Tabel 17
Klimatisering van de energiesectoren
Energiesector
Klimaatinstallatie
Verw
Installatie 1
X
Sector 1
Koel
Tap
Bev
Zon
X
Vervolgens geeft Tabel 18 het ventilatiesysteem en de bijbehorende ventilatievouden per energiesector weer. Een ventilatievoud van bijvoorbeeld 2,0 betekent dat in een uur evenveel verse lucht wordt ingeblazen als twee keer de inhoud van de energiesector. Het getal tussen haakjes geeft het ventilatievoud buiten gebruikstijden weer. Tabel 18 Ventilatiegegevens van de energiesectoren
Energiesector
Systeem
Natuurlijke ventilatie [-/h]
Mechanische ventilatie [-/h]
Warmteterugwinning
Sector 1
Natuurlijke ventilatie
0,50 (0,00)
0,00 (0,00)
Geen
2.4.4
Opgestelde apparatuur
Naast de klimaatinstallatie bevindt zich ook andere apparatuur in het gebouw. Voorbeelden zijn computers, kopieermachines, telefooncentrales et cetera. Deze apparaten verbruiken veelal elektriciteit, maar soms ook gas of stoom. Voorts geven deze apparaten ook warmte af in het gebouw. In Tabel 19 wordt de opgestelde apparatuur per energiesector weergegeven. Tabel 19 Overige apparatuur in de energiesectoren
Energiesector
Apparaat
Type
Jaarlijks verbruik
-
2.4.5
Verlichting
Tenslotte is het gebouw voorzien van (basis) verlichting. Tabel 20 Basisverlichting in de energiesectoren
Energiesector
Verlichtingsgroep
Perc. sector
Vermogen
Regeling
Sector 1
Gymzaal en Berging
70,0 %
16,0 W/m2
Vertrek
Overige ruimtes
30,0 %
7,0 W/m2
Vertrek
Tabel 21 Andere verlichting in de energiesectoren
Energiesector -
Verlichtingsgroep
Type
Vermogen
Branduren
3
Energiegebruik huidige situatie
3.1
Inleiding
In dit hoofdstuk wordt het energiegebruik van het gebouw in de huidige situatie behandeld. Hiervoor is het geattesteerde EPA-U programma van Vabi Software BV uit 2020 gebruikt. Als eerste komt het (indicatief) energielabel in het kader van de Europese richtlijn (EPBD) aan bod. Vervolgens krijgt u een overzicht van de totale energiegebruiken per energiedrager en per deelpost. Voorts wordt het berekende energiegebruik afgezet tegen het werkelijk gemeten energiegebruik. Tenslotte krijgt u een indicatie van het thermische comfort van het gebouw.
3.2
Het (indicatief) energielabel
De Europese richtlijn ‘Energieprestatie voor gebouwen' (EPBD 2002/91/EC) stelt dat voor elk gebouw bij verandering van huurder of eigenaar transparantie over de energetische kwaliteiten gegeven moet worden. In Nederland is hiervoor het energie prestatie certificaat opgesteld. Het energiecertificaat geeft de energetische kwaliteit van het gebouw weer met de energie-index en het bijbehorende energielabel. Het energielabel heeft een vergelijkbare vormgeving als de labels voor witgoed en auto's. Met behulp van de geattesteerde EPA-U software van Vabi Software BV is het energielabel voor het gebouw berekend (zie Tabel 22). Hierbij is ook een lijst met standaard maatregelen opgenomen, waarmee het energielabel verbeterd zou kunnen worden. Tabel 22 Het energielabel van het gebouw Indicatief Energielabel
F
Energie-index
1,64
Standaard maatregelen vanuit het energielabel
- Toepassen isolatie of extra isolatie bij vloeren - Toepassen isolatie of extra isolatie bij gevels en/of panelen - Toepassen isolatie of extra isolatie bij daken - Toepassen HR-beglazing - Toepassen zonwering - Toepassen spaarlampen en/of HF-verlichting met spiegeloptiekarmaturen - Toepassen veegschakeling, daglichtschakeling en/of aanwezigheidsdetectie voor verlichting - Toepassen van een zonneboiler - Toepassen kierdichting - Aanbrengen zonnepanelen
3.3
Het berekende energiegebruik
Naast het energielabel is met de EPA-U software ook het energiegebruik berekent. Hierbij is het referentieklimaat TRY De Bilt gebruikt, zodat de berekende verbruiken onafhankelijk zijn van de verschillen in het weer per jaar. In Tabel 23 worden het totale gebruik per energiedrager (gas, elektriciteit en warmte) samengevat. Daaronder worden voor het gas-, elektrisch en warmteverbruik samen het totale primaire energiegebruik en de CO2-emissie getoond. Daarbij zijn de totalen ook per vierkante meter netto gebruiksoppervlak weergegeven. Zo kunt u het energiegebruik van verschillende gebouwen met elkaar vergelijken. Tabel 23 Energiegebruik in de huidige situatie
Energiedrager
Totaal
Per m2 NVO
Eenheid
Gasverbruik
9.488
21,8
m3/jaar
Elektriciteitsverbruik
7.559
17,3
kWh/jaar
Warmteverbruik
0,0
0,0
GJ/jaar
Primaire energie
403.463
925,4
MJ/jaar
CO2-emissie
21.167
48,5
kg/jaar
Voorts wordt in het cirkeldiagram in fig. 1 en in Tabel 24 het primaire energiegebruik per deelpost gepresenteerd. Dit geeft een goed beeld welke post het meeste energiegebruik omvat. In de tabel vindt u ook de eventuele energiebijdrage van zonnepanelen (PV) en warmtekrachtinstallaties (WKK).
Figuur 1
Energiegebruik per deelpost in de huidige situatie
Tabel 24 Energiegebruik per deelpost in de huidige situatie
Deelpost
Totaal
Per m2 NVO
Eenheid
Verwarming
306.931
704,0
MJ/jaar
Koeling
0
0,0
MJ/jaar
Tapwater
26.755
61,4
MJ/jaar
Bevochtiging
0
0,0
MJ/jaar
Verlichting
64.747
148,5
MJ/jaar
Apparatuur
0
0,0
MJ/jaar
Ventilatoren
0
0,0
MJ/jaar
Pompen
5.031
11,5
MJ/jaar
PV-cellen
0
0,0
MJ/jaar
Warmtekracht
0
0,0
MJ/jaar
403.463
925,4
MJ/jaar
TOTAAL
3.4
Controle met werkelijke meterstanden
Het gemeten energiegebruik voor de periode Januari 2017 t/m December 2017 is met behulp van de EPA-U software vergeleken met het berekende energiegebruik. Hierbij is in de berekening gerekend met de klimaatgegevens van het KNMI voor de genoemde periode met locatie VLISSINGEN. De resultaten zijn samengevat in het staafdiagram in figuur 2 en tabel 25.
Figuur 2 en in Tabel 25.
Figuur 2
Afwijking berekend ten opzichte van gemeten energiegebruik
Tabel 25 Gemeten versus berekend energiegebruik
Energiedrager
Gemeten
Berekend
Eenheid
Afwijking
Gasverbruik
6767
6.882
m3
1,7 %
Elektriciteitsverbruik
7344
7.438
kWh
1,3 %
Warmteverbruik
0.0
0,0
GJ
0,0 %
3.5
Thermisch comfort
Naast energiegebruik speelt het thermisch comfort een belangrijke factor in een energiebesparingsonderzoek. Een goed geïsoleerd gebouw kan dan wel een laag energiegebruik voor verwarming hebben, maar levert wel risico’s op te hoge binnentemperaturen in de zomerperiode. In het staafdiagram in wordt dit risico weergegeven. U vindt hier het aantal energiesectoren met een laag, een matig en een hoog risico op temperatuuroverschrijdingen.
Figuur 3
Risico op temperatuuroverschrijding in de energiesectoren
4
Energiebesparingsadvies
4.1
Inleiding
In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte maatregelen voor het gebouw. Vervolgens komen de mogelijke maatregelen aan bod. Hierbij ziet u direct per maatregel de financiële en energetische consequenties. Wanneer meerdere maatregelen worden toegepast, hebben deze maatregelen veelal invloed op elkaar. Daarom wordt vooral aandacht besteed aan de aanbevolen pakketten van maatregelen. Hierbij worden de energetische, financiële en comfortgevolgen van de pakketten uitgebreid toegelicht. Tenslotte komen enkele praktische tips over het uitvoeren van maatregelen aan de orde.
4.2
Overwogen maatregelen
In Tabel 26 vindt u een overzicht van de overwogen maatregelen en de energetische en financiële gevolgen in dit energiebesparingsonderzoek. Het gaat hier om de effecten van de losse maatregelen. De effecten van pakketten maatregelen worden in de volgende paragraaf uitgebreid behandeld. Tabel 26 Overzicht van overwogen maatregelen voor energiebesparingsadvies Investering [€]
NCW [€]
TVT [jaar]
Indicatief Label [A++ t/m G]
Energiebesparing [€/jaar]
CO2reductie [%/jaar]
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
20.534
-4.773
12,3
D
1.283
17,7
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
6.893
8.558
5,0
C
1.258
17,3
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
6.134
-4.155
22,7
F
161
2,2
LED verlichting toepassen gymzaal
8.000
5.147
6,6
D
1.070
12,5
Enkelglas vervangen door HR++ glas
15.343
-9.150
19,6
E
504
7,0
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
1.760
-1.524
37,2
F
19
0,3
20 Zonnepanelen plaatsen
9.200
-3.090
13,8
E
497
5,9
30 Zonnepanelen plaatsen
12.800
-3.635
13,0
E
746
8,9
Maatregel
4.3 4.3.1
Aanbevolen maatregelpakketten Overzicht van maatregelpakketten
In deze paragraaf worden de aanbevolen pakketten met maatregelen voor het gebouw behandeld. In de verschillende sub paragrafen vindt u gegevens over de samenstelling van de pakketten, de verwachte energiebesparing, de financiële gevolgen en de gevolgen voor het thermische comfort. In Tabel 27 wordt de samenstelling van de pakketten weergegeven met de bijbehorende kosten en subsidie per maatregel. Tabel 27 Overzicht van de aanbevolen pakketten met maatregelen
Maatregelpakket
Maatregelen
Kosten [€]
Subsidie [€]
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
20.534
0
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
6.893
0
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
6.134
0
LED verlichting met aanwezigheid detectie
LED verlichting toepassen gymzaal
8.000
0
Enkelglas vervangen door HR++ glas
Enkelglas vervangen door HR++ glas
15.343
0
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
1.760
0
20 Zonnepanelen plaatsen
20 Zonnepanelen plaatsen
9.200
0
30 Zonnepanelen plaatsen
30 Zonnepanelen plaatsen
12.800
0
Alle maatregelen uitvoeren
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
20.534
0
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
6.893
0
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
6.134
0
LED verlichting toepassen gymzaal
8.000
0
Enkelglas vervangen door HR++ glas
15.343
0
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
1.760
0
30 Zonnepanelen plaatsen
12.800
0
Totaal
71.464
4.3.2
Verwachte energiebesparing
In vindt u de primaire energiebesparing in procenten ten opzichte van de huidige situatie. Bij de energieberekeningen is uitgegaan van het referentieklimaat TRY De Bilt om de weersinvloed van verschillende jaren te voorkomen.
Figuur 4
Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie
Voorts wordt in Tabel 28 de energiebesparing in procenten voor gas, elektriciteit en warmte afzonderlijk gepresenteerd. Tabel 28 Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie Gas besparing
Elektr. besparing
Warmte besparing
0.0
0.0
0.0
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
22,2 %
0,0 %
0,0 %
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
21,7 %
0,0 %
0,0 %
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
2,8 %
0,0 %
0,0 %
LED verlichting met aanwezigheid detectie
-2,2 %
70,5 %
0,0 %
Enkelglas vervangen door HR++ glas
8,7 %
0,0 %
0,0 %
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
0,3 %
0,0 %
0,0 %
Maatregelpakket Huidige situatie
20 Zonnepanelen plaatsen
0,0 %
29,2 %
0,0 %
30 Zonnepanelen plaatsen
0,0 %
43,9 %
0,0 %
Alle maatregelen uitvoeren
53,7 %
114,3 %
0,0 %
Om een indicatie te geven van de besparingen, worden de berekende energiegebruiken voor zowel de huidige situatie als de maatregelpakketten in Tabel 29 weergegeven. Tabel 29 Energiegebruik van de maatregelpakketten en de huidige situatie
Maatregelpakket
Gas [m3/jaar]
Elektr. [kWh/jaar]
Warmte [GJ/jaar]
Huidige situatie
9.488
7.559
0,0
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
7.384
7.559
0,0
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
7.425
7.559
0,0
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
9.224
7.559
0,0
LED verlichting met aanwezigheid detectie
9.698
2.233
0,0
Enkelglas vervangen door HR++ glas
8.661
7.559
0,0
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
9.456
7.559
0,0
20 Zonnepanelen plaatsen
9.488
5.348
0,0
30 Zonnepanelen plaatsen
9.488
4.243
0,0
Alle maatregelen uitvoeren
4.393
-1.084
0,0
De maatregelpakketten hebben ook invloed op het energielabel. In het staafdiagram in en in Tabel 30 wordt hiervan een samenvatting gegeven.
Figuur 5
Energie-index van de maatregelpakketten
Tabel 30 Energielabel van de maatregelpakketten
Maatregelpakket
EI [-]
E.label
Huidige situatie
1,64
F
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
1,38
D
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
1,23
C
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
1,64
F
LED verlichting met aanwezigheid detectie
1,45
D
Enkelglas vervangen door HR++ glas
1,54
E
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
1,65
F
20 Zonnepanelen plaatsen
1,59
E
30 Zonnepanelen plaatsen
1,56
E
Alle maatregelen uitvoeren
0,55
A
4.3.3
Verwachte kostenbesparing
Met behulp van de EPA-U software zijn financiële berekeningen voor de maatregelpakketten uitgevoerd. In worden de terugverdientijden per pakket weergegeven. Bij deze terugverdientijden is rekening gehouden met inflatie, stijging van energieprijzen en een rente op de investering.
Figuur 6
Terugverdientijden van de maatregelpakketten
Voorts vindt u in de netto contante waarde van de pakketten met maatregelen. Een waarde boven nul euro betekent een positieve investering.
Figuur 7
Netto Contante Waarde van de maatregelpakketten
In Tabel 31 worden diverse financiële kengetallen voor de pakketten opgesomd. De eenvoudige terugverdientijd (ETVT), de terugverdientijd verdisconteerd met rente, inflatie en stijging van energieprijzen (TVT), de netto contante waarde (NCW), de interne rentabiliteit (IR) en de gemiddelde boekhoudkundige rentabiliteit (GBR). Tabel 31 Financiële kengetallen voor de maatregelpakketten
Maatregelpakket
ETVT [jaar]
TVT [jaar]
NCW [€]
IR [%]
GBR [%]
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
16,0
12,3
-4.772,7
-3,0 %
17,4 %
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
5,5
5,0
8.558,1
25,0 %
50,7 %
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
18,4
14,0
-1.750,2
-5,0 %
16,1 %
LED verlichting met aanwezigheid detectie
7,5
6,6
5.146,7
14,0 %
37,2 %
Enkelglas vervangen door HR++ glas
14,7
10,9
-1.319,0
-2,0 %
19,1 %
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
91,6
37,2
-1.524,1
-27,0 %
3,0 %
20 Zonnepanelen plaatsen
18,5
13,8
-3.090,3
-6,0 %
15,0 %
30 Zonnepanelen plaatsen
17,2
13,0
-3.635,4
-4,0 %
16,2 %
Alle maatregelen uitvoeren
7,7
6,9
34.700,9
10,0 %
31,1 %
Voor de kostenbesparing per energiedrager biedt Tabel 32 een overzicht. De genoemde kostenbesparingen zijn berekend op basis van het referentieklimaat en kunnen in het werkelijke klimaat per jaar afwijken. Tabel 32 Besparing op de energiekosten van de maatregelpakketten
Maatregelpakket
Gas [€/jaar]
Elektr. [€/jaar]
Warmte [€/jaar]
Totaal [€/jaar]
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
1.283
0
0
1.283
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
1.258
0
0
1.258
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
333
0
0
333
LED verlichting met aanwezigheid detectie
-128
1.198
0
1.070
Enkelglas vervangen door HR++ glas
1.041
0
0
1.041
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
19
0
0
19
20 Zonnepanelen plaatsen
0
497
0
497
30 Zonnepanelen plaatsen
0
746
0
746
Alle maatregelen uitvoeren
6.420
2.868
0
9.288
Voor de financiële kengetallen is met de energieprijzen volgens Tabel 33 gerekend. Voor de economische gegevens is gerekend met de waarden volgens Tabel 34. Tabel 33 Gehanteerde energieprijzen voor de financiële berekeningen
Maatregelpakket
Gas [€/m3]
Elektr. [€/kWh]
Warmte [€/GJ]
Stijging [%/jaar]
Alle maatregelen
1,00
0,24
0,00
5%
Tabel 34 Economische gegevens voor de financiële berekeningen Investering [€]
Looptijd [jaar]
Inflatie [%/jaar]
Disconto [%/jaar]
Belasting [%]
Hellend dak na-isoleren Rc 2,5
20.534
10
2,0 %
2,5 %
0,0 %
Spouwmuren na-isoleren Rc 1,65
6.893
10
2,0 %
2,5 %
0,0 %
Vloer met kruipruimte na-isoleren Rc 2,5
6.134
10
2,0 %
2,5 %
0,0 %
LED verlichting met aanwezigheid detectie
8.000
10
2,0 %
2,5 %
0,0 %
Enkelglas vervangen door HR++ glas
15.343
10
2,0 %
2,5 %
0,0 %
Dubbelglas vervangen door HR++ glas
1.760
10
2,0 %
2,5 %
0,0 %
Maatregelpakket
20 Zonnepanelen plaatsen
9.200
10
2,0 %
2,5 %
0,0 %
30 Zonnepanelen plaatsen
12.800
10
2,0 %
2,5 %
0,0 %
Alle maatregelen uitvoeren
71.463
10
2,0 %
1,0 %
0,0 %
4.3.4
Gevolgen voor het thermisch comfort
Tenslotte wordt in het aantal sector met een laag, matig en hoog risico op temperatuuroverschrijding getoond. Het risico op te hoge binnentemperaturen kan bij voorkeur door passieve maatregelen worden verlaagd. Voorbeelden zijn zonwering, glas met zonwerende coating, nachtventilatie en een efficiënter gebruik verlichting en apparatuur. Wanneer passieve maatregelen niet het gewenste effect hebben, kan een koelinstallatie worden ingezet.
Figuur 8
Risico op temperatuuroverschrijdingen van de maatregelpakketten
4.4 4.4.1
Praktische informatie over maatregelen Isoleren van constructies
Het isoleren van gevels, panelen, vloeren en daken bieden de volgende voordelen: • Het comfort gaat omhoog omdat de constructie aan de binnenzijde minder koud wordt en omdat de warmteverliezen door kieren en naden afnemen. • De geluidswering van de constructie zal toenemen. Houdt echter rekening met de volgende aandachtspunten: • Doordat de geïsoleerde constructie minder lucht doorlaat, moet u zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheden (bijvoorbeeld luchtroosters of te openen ramen). • Bij het foutief isoleren van constructies kunnen (vocht)problemen ontstaan. Raadpleeg hiervoor een isolatiespecialist.
4.4.2
Vervangen van glas
Het aanbrengen van isolerend glas (HR, HR++ of triple glas) biedt de volgende voordelen: • Het comfort gaat omhoog omdat er geen koude lucht of straling van het raam afkomt en er nauwelijks nog condensatie plaatsvindt op het glas. Met name wanneer ook de kozijnen vervangen worden, zal het comfort verder omhooggaan doordat de ventilatieverliezen door kieren en naden afnemen. • Met name wanneer ook de kozijnen vervangen worden, zal de geluidswering verbeteren. Houdt echter rekening met de volgende aandachtspunten: • Doordat de ramen minder lucht doorlaten, moet u zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheden (bijvoorbeeld luchtroosters of te openen ramen). • Wanneer u alleen het glas wilt vervangen en niet de kozijnen, dient u de staat en de dikte van de kozijnen te controleren. Informeer hiernaar bij de glaszetter.
5
Aandachtspunten en vervolgstappen
5.1
Aandachtspunten
Specifiek voor uw situatie van toepassing zijnde bijzondere adviespunten of opmerkingen, vindt u terug na tabel 1 van mogelijke maatregelen. Het isoleren kan bijvoorbeeld niet los worden gezien van ventilatie. Indien wordt gekozen voor het beter isoleren, dient de ventilatie gelijktijdig onder de loep te worden genomen.
5.2
Vervolgstappen
Maak uw keuze uit de verschillende maatregelen of -pakketten uit dit rapport. Vraag hiervoor (vrijblijvende) offertes aan en/of nader advies bij deskundige en betrouwbare bedrijven. Isolatiebedrijven bijvoorbeeld dienen bij voorkeur aangesloten zijn bij brancheorganisatie VENIN. Op de website van VENIN vindt u een overzicht van de bedrijven. (www.VENIN.nl) Een Zeeuwse leverancier is bijvoorbeeld www.theco-isolatie.nl Voor een aantal producten zoals Hoog Rendement cv-ketels, warmtepompen, laadpalen of zonnepanelen kunt u ook bij DELTA Energie BV terecht. Kijk eens op onze website: www.deltaenergie.nl Belangrijk is dat sommige maatregelen niet enkel energie besparen maar ook het comfort verhogen zoals minder geluid van buiten, minder of geen tocht of vocht problemen, een gezonder binnenklimaat, betere regelbaarheid van temperatuur etc. Subsidieregelingen In dit rapport zijn (nog) geen subsidies e.d. meegerekend. Mogelijk is wel subsidie of fiscaal voordeel beschikbaar, informeer u over actuele informatie over subsidiemogelijkheden bij de belastingdienst of RVO of informeer bij uw boekhouder of accountant, leverancier of EPA-adviseur. Sommige gemeenten hebben ook nog (extra) regelingen of subsidies, vraag hiernaar bij uw betreffende gemeente. Kennis van- en het op tijd aanvragen van subsidies is uw eigen verantwoordelijkheid.
Let op! Beschikbaarheid van subsidie en/of fiscale voordelen is een moment opname en het is van belang u vooraf uitvoering goed te informeren hierover. Controlebezoek certificatie instelling Het is mogelijk dat de certificeringsinstelling voor het energielabel een controle onderzoek op uw adres wil uitvoeren om de kwaliteit van de geleverde werkzaamheden te controleren. Dergelijke onderzoeken worden steekproefsgewijs uitgevoerd. U dient hieraan mee te werken en de certificatie instelling toestemming verlenen de woning te betreden. Niet meewerken kan tot gevolg hebben dat uw energielabel wordt verwijderd uit het landelijke bestand van het afgemelde energielabel. Iets niet duidelijk of vragen over hoe verder? Neem contact met ons op, wij helpen graag.
Wij wensen u veel succes bij het besparen op uw energieverbruik! Disclaimer Alle informatie over mogelijke subsidie en/of regelingen van belasting is onder voorbehoud en geven u geen rechten en ons geen plichten. DELTA (Energie BV) is op geen enkele wijze aansprakelijk voor niet ontvangen subsidies, belastingvoordelen etc.