Bijlage 3c Rapportage duurzaamheidsscan haven Zierikzee

Rapportage duurzaamheidsscan Haven Zierikzee

Rotterdam, juni 2021 Projectnummer Stimular: 838 IC: 513 Contactpersoon: Bilal Al Ashqar t 0111 452 000 e Bilal.Al.Ashqar@schouwen-duiveland.nl Adviseur: Stefan Romijn Esther de Groot

(Stichting Stimular) (Stichting Stimular)

Dit project is mede mogelijk gemaakt door:

COLOFON Stichting Stimular is de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen. Wij vertalen de groeiende vraag om duurzaamheid naar praktische instrumenten en werkwijzen voor bedrijven, brancheverenigingen, overheden en zorgaanbieders. Wij willen de verduurzaming van bedrijven en organisaties versnellen door kennis en ervaring te delen, onder andere op stimular.nl/doe-het-zelf. Ons doel is dat ondernemers en managers weten wat hun grootste impact op duurzaamheid is en wat de bijbehorende maatregelen gericht op verduurzaming zijn. Kenmerken van onze werkwijze zijn maatwerk, inspirerende samenwerking en heldere communicatie. Stichting Stimular Botersloot 177 3011 HE Rotterdam t 010 - 238 28 28 e mail@stimular.nl i www.stimular.nl Tenzij schriftelijk anders overeengekomen blijft het gedachtegoed in dit document eigendom van Stimular en mag het door de opdrachtgever uitsluitend worden gebruikt voor eigen gebruik. Tenzij schriftelijk anders overeengekomen zijn op al onze diensten onze algemene voorwaarden van toepassing.

Duurzaamheidsscan

Haven Zierikzee

INHOUDSOPGAVE 1

INLEIDING ........................................................................................................ 1

2

ALGEMEEN ........................................................................................................ 1

3

MILIEUBAROMETER .......................................................................................... 2

4

ENERGIEMAATREGELEN .................................................................................... 3 4.1Energie besparen 3 4.2Aardgasvrije panden 3 4.3Zonnepanelen 5

5

GROEN .............................................................................................................. 5

Duurzaamheidsscan

1

Haven Zierikzee

INLEIDING

Dit advies is opgesteld door Stimular naar aanleiding van het bezoek aan de haven van Zierikzee. Het betreft de gebouwen en aansluitingen die eigendom zijn van de gemeente Schouwen-Duiveland. De gemeente Schouwen-Duiveland wil de eigen bedrijfsvoering verduurzamen, deze rapportage biedt een overzicht van de kansen daarvoor.

2

ALGEMEEN

De gemeente is eigenaar van: -Het havenmeesterkantoor (met rechts aansluitend een toiletgebouw)

-Twee toiletgebouwen (links nabij de stad, rechts drijvend)

-Aansluitingen bij de stijgers (rechts) De volgende maatregelen zijn al uitgevoerd: ▪ Haven heeft Blauwe Vlag ▪ Aanwezigheidsdetectie op de verlichting in de toiletgebouwen ▪ Oplaadpunten voor elektrisch vervoer aanwezig ▪ Drukknoppen op kranen, zodat deze niet onnodig aan blijven staan ▪ HR-glas bij drijvende toiletgebouw

1

3

MILIEUBAROMETER

De Milieubarometer bepaalt de milieu-impact en CO2-footprint van de eigen bedrijfsvoering. Stimular heeft op basis van aangeleverde cijfers de Milieubarometer ingevuld. De Milieubarometer is een abonnement, waarmee de resultaten per jaar gevolgd kunnen worden. Het kosteloze startabonnement eindigt 31 december 2021. Indien u de Milieubarometer wilt blijven gebruiken, kan het abonnement worden voortgezet voor € 75 (excl. btw, prijspeil 2021) per jaar. Er zijn cijfers ingevuld voor elektriciteit, aardgas en water. Voor het drijvende toiletgebouw (alleen elektriciteit en water, geen gasaansluiting aanwezig) zijn geen cijfers beschikbaar. Optioneel kunnen ook cijfers van afval (dit is echter vooral afval van bezoekers) of (gemeentelijk) vervoer worden toegevogd. Onderstaande figuur toont de milieugrafiek:

CO2-footprint

In zowel de milieugrafiek als in de CO2-footprint valt op dat elektriciteitsverbruik ongeveer de helft van de totale impact heeft. Gasverbruik veroorzaakt nog vrij veel CO2-uitstoot, maar water heeft weer meer impact op het totale milieuplaatje. Gasverbruik veroorzaakt ongeveer 20% van de CO2-uitstoot en milieu-impact, water heeft beperkte impact. Ongeveer de heleft van elektricitietsverbruik wordt veroorzaakt in het havenmeesterkantoor en de toiletgebouwen (nog exclusief drijvend toiletgebouw), de andere helft wordt verbruikt bij de walaansluitingen. De totale CO2-uitstoot bedraagt bijna 70 ton CO2.

2

Duurzaamheidsscan

4

Haven Zierikzee

ENERGIEMAATREGELEN

Stimular doet de volgende suggesties voor energiemaatregelen. Bij dit advies moet opgemerkt worden dat de adviezen gebaseerd zijn op schattingen van Stimular. Alle kosten zijn exclusief btw, energieprijzen inclusief energiebelasting. Het gehanteerde energietarief verschilt per gebouw: de meeste gebouwen hebben een verbruik van minder 10.000 kWh per jaar, daar wordt het hoogste tarief betaald (€ 0,17 per kWh). Het havenmeesterkantoor en enkele walaansluitingen hebben een hoger verbruik en komen daarmee in een lager tarief voor energiebelasting uit (€ 0,09 per kWh). Voor gasverbruik is een tarief aangehouden van € 0,69 per m3.

4.1

ENERGIE BESPAREN

Stimular heeft de volgende maatregelen gevonden om nog te besparen op energieverbruik. 1. Vervang verlichting havenmeesterkantoor In het kantoorgebouw hangen 8 halogeenlampen (circa 50 Watt). Bij de toiletten hangen nog 4 TL-lampen (circa 58 Watt) en 5 PL-lampen bij de kranen. De lampen branden circa 1.600 uur per jaar. Vervang de halogeenlampen door led-lampen van ongeveer 12 Watt per stuk, vervang de Tl-lampen door led-buizen van circa 24 Watt en vervang de PL-lampen bij de kranen door led-lampen van circa 8 Watt. De totale besparing is ongeveer 785 kWh (€ 70) per jaar. Uitgaand van zelf vervangen, komen de totale kosten uit op ongeveer € 290. De maatregel verdient zich in 4 jaar terug. 2. Vervang verlichting overige toiletgebouwen In de gebouwen hangt nog conventionele verlichting: in het drijvende toiletgebouw hangen 16 TL-buizen van 8 Watt, in het toiletgebouw bij de stad hangen lichtbollen met PL-lampen (vermogen geschat op 26 Watt per stuk). Vervangen de lampen door led-buizen van circa 4 Watt en led-lampen van circa 9 Watt. Lampen zijn voorzien van bewegingsmelders, de branduren zijn geschat op 1000 uur per jaar. De totale besparing is ongeveer 300 kWh (€ 25) per jaar. Uitgaand van zelf vervangen, komen de totale kosten uit op ongeveer € 300. De maatregel verdient zich in 12 jaar terug.

De terugverdientijd is lang vanwege de beperkte branduren vanwege de bewegingsmelders. 3. Isoleer leidingen bij havenmeesterkantoor en in toiletgebouw nabij de stad De leidingen bij de ketel in beide gebouwen zijn niet goed geïsoleerd. Isoleer deze. Dit kan met eenvoudig isolatiemateriaal dat bij bouwmarkten verkrijgbaar is. De investering is zeer beperkt en de maatregel verdient zich vrijwel direct terug.

4.2

AARDGASVRIJE PANDEN

4. Maak havenmeesterkantoor aardgasvrij Het havenmeesterkantoor wordt maar beperkt verwarmd: de havenmeester is vooral aanwezig in de warme maanden van het jaar. Op koude dagen is de havenmeester maar beperkt aanwezig. Het meeste gasverbruik gaat waarschijnlijk naar het opwarmen van douchewater. Het pand kan aardgasvrij worden verwarmd met de volgende maatregelen: ▪ De airco’s kunnen waarschijnlijk ook verwarmen. Maak gebruik van deze airco’s. Test komende winter op koude dagen of het lukt om het pand volledig op deze manier te verwarmen, waarbij de radiatoren volledig uit blijven staan. ▪ Plaats eventueel infraroodpanelen voor extra warmte, mochten de airco’s onvoldoende het pand kunnen verwarmen. Voor het kantoordeel is een optie om voor kleine panelen

3

▪

te kiezen die onder een bureau geplakt kunnen worden. Op die manier komt de warmte direct bij de aanwezige persoon terecht. Een groot infraroodpaneel kost circa € 250, een paneel voor onder het bureau kost ongeveer € 75. totaal is dit een investering van maximaal € 650. Indien alleen specifieke ruimtes niet voldoende worden verwarmd met de airco’s kan uiteraard worden volstaan met een infraroodpaneel voor de betreffende ruimte. Het voordeel van infraroodpanelen is dat deze direct warmte leveren: ze hoeven alleen aan te staan als er behoefte is aan warmte. Dus als er in de winter een uurtje iemand aanwezig is, staan de panelen ook hooguit een uurtje aan. Warm water is nu afkomstig van de ketel. Om het pand aardgasvrij te maken is een close-in boiler nodig. Een close-in boiler kost € 200 (exclusief arbeid).

Met bovenstaande maatregelen neemt het gasverbruik af en het elektriciteitsverbruik toe. Zowel de besparing op gas als de toename van elektriciteit zijn beperkt. Aangezien het nabijgelegen toiletgebouw op dezelfde gasaansluiting zit, kan met gasloos verwarmen het aardgas nog niet worden afgesloten. Daarvoor zal ook het douchewater anders verwarmd moeten worden. Een optie is een elektrische boiler. De kosten daarvan bedragen circa € 2.000, ook zijn nog enkele infraroodpanelen nodig om ook de ruimte warm te houden. Er wordt dan meer bespaard op gasverbruik en doordat gas volledig wordt afgesloten vervallen ook de vaste kosten (circa € 230). Het zal echter wel een flinke verhoging van elektriciteitsverbruik opleveren. Het hele pakket levert een besparing op van 4.660 m3 aardgas per jaar (€ 3.310, inclusief besparing op vaste kosten voor aansluiting). Het elektriciteitsverbruik neemt toe met circa 16.000 kWh (€ 1.440) per jaar. De netto besparing is € 1.690 per jaar. De totale investering verdient zich in ongeveer 2 jaar terug. Het pand is dan niet energieneutraal, de CO2-uitstoot wordt wel nul als er gekozen wordt voor echte groene stroom (bijvoorbeeld van Nederlandse windmolens). 5.

Maak toiletgebouwen aardgasvrij Voor het toiletgebouw bij de stad geldt een vergelijkbare aanpak als bij het toiletgebouw bij het havenmeesterkantoor: een combinatie van een elektrische boiler voor warm water met infraroodpanelen voor verwarming van de ruimte. Dit levert een besparing op van 3.270 m3 aardgas per jaar (€ 2.485, inclusief besparing op vaste kosten voor aansluiting). Het elektriciteitsverbruik neemt toe met circa 9.800 kWh (€ 1.520) per jaar: de kosten van elektriciteit zijn hoger dan bij het havenmeesterkantoor, omdat daar het verbruik in een andere zone voor de energiebelasting zit. De netto besparing is € 965 per jaar. De totale investering verdient zich in ongeveer 4 jaar terug. Het pand is dan niet energieneutraal, de CO2-uitstoot wordt wel nul als er gekozen wordt voor echte groene stroom (bijvoorbeeld van Nederlandse windmolens). Het gasverbruik van het drijvende toiletgebouw is onbekend, daarom kan geen berekening worden gemaakt. Ook hier is een elektrische boiler mogelijk. Infraroodpanelen zijn niet nodig, het pand wordt nu ook niet verwarmd. Er is zeer beperkte ruimte op het dak: een overweging is die ruimte te gebruiken voor PVT-panelen (circa 4 mogelijk). PVT-panelen wekken elektriciteit op en maken tegelijk ook warm water. Een voordeel is dat hiermee de schaarse ruimte op het dak efficiënt wordt gebruikt.

Een PVT-systeem bestaat uit PVTpanelen, warmtepomp en boilervat. Aangezien het huidige gasverbruik onbekend is, is niet duidelijk of met 4 PVT-panelen voldoende warm water wordt gemaakt om het pand aardgasvrij te kunnen maken.

4

Duurzaamheidsscan

4.3

Haven Zierikzee

ZONNEPANELEN

6. Plaats zonnedakpannen Het havenmeesterkantoor en het toiletgebouw bij de stad hebben een ongeschikt dak voor zonnepanelen. De pyramide-vormige daken bieden nauwelijks ruimte voor zonnepanelen. Daarnaast is sprake van beschermd stads- en dorpsgezicht. Een optie is om de daken op termijn te voorzien van zonnedakpannen. Zo zijn de zonnepanelen geïntegreerd in de dakpannen en is er esthetisch geen negatief effect op de omgeving. Ook wordt het zo mogelijk om het hele dak te voorzien, wat met conventionele zonnepanelen gezien de afmetingen niet mogelijk is. Het grote nadeel zijn de kosten: zonnedakpannen zijn per kWp ongeveer 2 tot 3 maal zo duur als conventionele zonnepanelen. Hierdoor komt de terugverdientijd op 15 tot 20 jaar. Door de maatregel op een natuurlijk moment uit te voeren, als de dakpannen aan vervanging toe zijn, neemt de terugverdientijd flink af. Dan wordt immers gelijk bespaard op de inkoop van nieuwe dakpannen. 7. Plaats zonnepanelen op toiletgebouw drijvend in de haven Het enige dak waar conventionele zonnepanelen mogelijk zijn is het dak van het drijvend toiletgebouw. Ook op dat gebouw is de ruimte beperkt, vanwege de daklichten en lichtkoepels. Hoeveel zonnepanelen op het passen, hangt af van de afmetingen van de panelen (verschilt per merk en type). Op basis van luchtfoto’s wordt het aantal mogelijke panelen ingeschat op 4 tot 6 panelen.

Kies gezien de beperkte ruimte voor panelen met een hoog vermogen (bijvoorbeeld 450 Wp). De investering is ongeveer € 2.500. De opbrengst is ongeveer 2.400 kWh (€ 410) per jaar. De maatregel verdient zich in 6 jaar terug. Overweeg om te kiezen voor PVT-panelen (zie maatregel 5) zodat met 1 systeem zowel warm water als elektriciteit wordt opgewekt. 8. Stimuleer aanschaf zonnepanelen voor boten Het lukt niet om de benodigde elektriciteit voor walaansluitingen op te wekken met zonnepanelen op gebouwen. Er is ook geen ruimte om drijvende zonnepanelen in de haven te plaatsen. Het verbruik op de walaansluitingen kan dus vooral worden beperkt als booteigenaren minder elektriciteit afnemen. Dat kan bijvoorbeeld als zij zelf zonnepanelen op hun boot plaatsen. Er zijn overloopbare flexibele zonnepanelen die bedoeld zijn voor gebruik op boten. Stimuleer booteigenaren om deze zonnepanelen aan te schaffen, bijvoorbeeld door een collectieve inkoop te organiseren.

5

GROEN 9. Plaats een sedumdak op toiletgebouw drijvend in de haven

Indien voor dit toiletgebouw zonnepanelen niet mogelijk zijn, is een alternatief om een sedumdak (vetplanten) te plaatsen. Dit biedt natuurlijke koeling en luchtzuivering. Bovendien draagt het bij aan de voedselvoorziening van insecten en vogels. Laat wel van te voren de dakconstructie controleren, die moet stevig genoeg zijn. 10. Realiseer groen langs de gevels De stoep bij de 2 toiletgebouwen op land bestaat uit tegels. Verwijder een rij tegels en maak daar kleine geveltuintjes. Bij het havenmeesterkantoor kan voor lage beplanting (bloemen) worden gekozen, bij het tweede toiletgebouw kan eventueel voor iets hogere beplanting worden gekozen, zo wordt het zicht op de huidige grijze vlakken verfraaid. Stenen verwijderen heeft de voorkeur, omdat hiermee wordt gewerkt aan zowel biodiversiteit als klimaatadaptatie. Indien stenen verwijderen niet mogelijk is, kan worden gekozen voor plantenbaken met bloeiende inheemse beplanting langs de gevels. Daarmee wordt in ieder geval een bijdrage geleverd aan biodiversiteit (voedsel voor insecten, vogels).

5

11. Hang nestkasten aan de gebouwen De gevels van alle gebouwen bieden mogelijkheden voor nestruimte voor bijvoorbeeld vogels of insecten. Plaats nestkasten, maar doe dit in combinatie met bloemrijke beplanting in de directe omgeving, zodat er ook voldoende voedsel beschikbaar is.

6