Document · PDF

Bijlage 2 Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Gemeenteraad 28 september 2023, gemeente Schouwen-DuivelandBij agendapunt: Ingekomen stukken7.827 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Routekaart Verduurzaming Gemeentelijke Vastgoed.

Gemeente Schouwen-Duiveland 11 september 2020

Inhoudsopgave 1. Inleiding.

2. Beleid en regelgeving.

5 5 5 5 6 6 8 8 8 8 8

3. Stand van zaken verduurzaming gemeentelijk vastgoed.

3.1. Inventarisatie gemeentelijk vastgoed. 3.2. Prioritering. 3.3. Stand van zaken verduurzaming per gebouw of groep. 3.3.1. Gemeentehuis 3.3.2. Huisvesting Uitvoeringsbedrijf Openbare Ruimte (gemeentewerkplaats). 3.3.3. Kantoor Reinigingsdienst. 3.3.4. Scholen. 3.3.5. Sportfaciliteiten. 3.3.6. Gebouwen ontwikkelbedrijf. 3.3.7. Monumenten in gemeentelijk bezit. 3.3.8. Gemeentelijke havens. 3.3.9. Openbare verlichting. 3.3.10. Pompen en gemalen. 3.3.11. Overige gebouwen met lage prioriteit. 3.4. Materialenpaspoort en Milieu Prestatie Gebouw (MPG) 3.5. Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP) 3.6. Communicatie.

9 9 9 10 10 10 11 12 12 13 14 14 14 15 15 16 16 17

4. Activiteiten en planning.

5. Organisatie.

6. Kosten en dekking.

20 20 20

2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.6.1. 2.6.2. 2.6.3. 2.6.4.

6.1. 6.2.

Energie Efficiency Directive (EED) gemeentelijke gebouwen. Energiebesparings- en informatieplicht. Energielabel Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG) en aardgasvrije nieuwbouw. Sectorale Routekaart Maatschappelijk Vastgoed. Circulaire Economie. Ambitie Milieu Prestatie Gebouwen (MPG) Materialenpaspoort Overige instrumenten.

Kosten. Dekking.

Bijlage 1. Elektriciteits- en gasverbruik gemeentelijke gebouwen. Bijlage 2. Inventarisatie zonnepanelen scholen. Bijlage 3. Kosten verduurzaming gemeentelijk vastgoed 2020-2023.

1. Inleiding. Op 21 december 2017 heeft de gemeenteraad de Energie-Agenda 2018 – 2023 van Schouwen-Duiveland vastgesteld. In deze eerste energie-agenda heeft de gemeente haar ambities op het gebied van energie, energiegebruik, energiebesparing en de omschakeling naar duurzame energie weergegeven. De algemene doelstelling voor 2040 is het realiseren van een energieneutraal Schouwen-Duiveland. Specifieke doelstellingen voor 2023 zijn het realiseren van een energiebesparing van 3% ten opzichte van het huidige gebruik (referentiejaar 2017) en dat 16% van het energieverbruik duurzaam wordt opgewekt. Een van de aandachtspunten in de Energie-Agenda is de verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen. In het collegeprogramma “Verbindend Verder” 2018 – 2022 zijn specifieke doelstellingen opgenomen voor energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Eén van de doelstellingen binnen het collegeprogramma is om als het gemeente zelf het goede voorbeeld te geven door het gemeentelijke vastgoed goed te isoleren en indien mogelijk nul op de meter uit te voeren. Hierbij wordt het netto gebruik tot nul gereduceerd door energiebesparende en energieopwekkende voorzieningen. Bovenstaande is in lijn met de landelijke en regionale doelstellingen. De landelijke doelstelling vanuit het Klimaatakkoord is een CO2 arm maatschappelijk vastgoed in 2050.

Regionale doelstellingen met betrekking tot het verduurzamen van het maatschappelijk vastgoed zijn vastgelegd in de Regionale Energie Strategie (RES) - Zeeland. In de RES Zeeland is opgenomen dat de gemeenten hun eigen vastgoed in kaart brengen en deze voorzien van een plan van aanpak om deze naar energieneutraal te verduurzamen. In de routekaart is per gebouw of groep aangegeven welke stappen ondernomen moeten worden om bij te dragen aan de doelstellingen in het kader van energie. Hierbij zijn verschillende aspecten als duurzaamheid, technische en financiële mogelijkheden, huidig gebruik en toekomstig gebruik tegen elkaar afgewogen. Naast de maatregelen in het kader van het energie worden in de routekaart ook een aantal maatregelen genomen die bijdragen een circulaire economie. De landelijke doelstelling is om in 2050 volledig circulair te zijn. Circulaire Economie is een model van productie en consumptie, waarbij bestaande materialen en producten zo lang mogelijk worden gedeeld, verhuurd, hergebruikt, hersteld, opgeknapt en gerecycleerd om meer waarde te creëren. Op deze manier wordt de levenscyclus van producten uitgebreid. Deze routekaart is een coproductie van de beleidsvelden CBG (centrale beheersorganisatie gebouwen) en Energie & Duurzaamheid, Openbare werken, Onderwijs, Gezondheid/sport en Cultuur.

2. Beleid en regelgeving. Het gemeentelijk vastgoed moet voldoen aan verschillende wettelijke- en beleidskaders. Deze zijn hieronder beschreven.

2.1.

Energy Efficiency Directive (EED) gemeentelijke gebouwen.

Gemeenten voeren naast hun publiekrechtelijke taken ook activiteiten uit die als economische activiteiten gezien kunnen worden. Bijvoorbeeld het exploiteren van een zwembad, een sportveld, een vastgoedbedrijf of een grondbedrijf. De aard van die activiteiten brengt met zich mee, dat de omvang bedrijfsmatig is en dat bij die activiteiten vrijwel altijd sprake is van inrichtingen volgens de Wet milieubeheer. Of een gemeente voldoet aan de definitie van een grote onderneming, hangt af van het aantal werknemers dat de economische activiteiten uitvoert, de omzet die daarmee gegenereerd wordt en het bijbehorende balanstotaal. Als die boven de grenswaarden van een grote onderneming uitkomen, dan is de gemeente audit-plichtig voor de inrichtingen waar economische activiteiten plaatsvinden. Een grote onderneming heeft meer dan 250 werknemers, of zowel een omzet van meer dan 50 miljoen Euro als een balanstotaal van meer dan 43 miljoen Euro. Binnen de gemeente Schouwen-Duiveland zijn 18 EED plichtige bedrijven. De gemeentelijke gebouwen vallen niet onder de EED plicht.

2.2.

Energiebesparings- en informatieplicht.

Het Activiteitenbesluit milieubeheer verplicht bedrijven, instellingen (inrichtingen) en overheden om energie te besparen. In 2019 is deze regelgeving aangepast. Naast de bestaande energiebesparingsplicht is er een informatieplicht voor bedrijven die meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas (equivalent) per jaar gebruiken. De meldingsplicht is per 1 juli 2019 ingegaan. Deze energiebesparings- en informatieplicht gelden dus ook voor publiek vastgoed. Binnen Schouwen-Duiveland geldt dit voor het gemeentehuis en de locaties van het Uitvoeringsbedrijf openbare ruimte en de reinigingsdienst.

2.3.

Energielabel.

Bij verkoop, verhuur of oplevering van utiliteitsgebouwen is sinds 1 januari 2008 een geldig energielabel verplicht. Het energielabel geldt voor gebouwen met de volgende functies (dit kan één functie zijn, maar ook een combinatie van meerdere functies):  Kantoor  Onderwijs, zoals scholen en universiteiten  Publieke functies, zoals bibliotheken, stadhuizen, vergadercentra  Gezondheidszorg, zoals ziekenhuizen, verpleeghuizen, verzorgingshuizen  Horeca en logies, zoals hotels, pensions, cafés, restaurants  Sport, zoals sporthallen, stadions, zwembaden  Winkels, zoals supermarkten, warenhuizen, showrooms van garages Overheidsorganisaties in publieke gebouwen van meer dan 250 m2 moeten het energielabel duidelijk zichtbaar voor het publiek ophangen. Bijvoorbeeld naast de receptie of de ingang. Dit geldt ook voor andere publieke gebouwen vanaf 250 m2. Per 1 januari 2023 moet elk kantoor groter dan 100 m2 minimaal energielabel C hebben. Dit betekent een Energie-Index (energie kwaliteit van gebouw) van 1,3 of beter. Voldoet het pand dan niet aan de eisen, dan mag het gebouw per 1 januari 2023 niet meer als kantoor gebruikt worden. Deze verplichting staat in het Bouwbesluit 2012.

Deze verplichting geldt niet:  Als de kantoorruimte wordt gebruikt als nevenfunctie;  Als de oppervlakte van de kantoorruimte kleiner is dan 50% is van de oppervlakte van het gehele gebouw;  Voor monumenten (rijks, provincie en gemeente) met uitzondering van beschermd dorps- en stadsgezicht;  Voor panden die binnen twee jaar worden gesloopt, getransformeerd of onteigend. Er is wetgeving in voorbereiding waarbij alle bedrijfspanden verplicht worden om in 2030 een energielabel A te hebben.

2.4.

Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG) en aardgasvrije nieuwbouw.

Voor alle nieuwbouw, zowel woningbouw als utiliteitsbouw, geldt dat de vergunningaanvragen vanaf 1 januari 2021 moeten voldoen aan de eisen voor Bijna Energie neutrale Gebouwen (BENG). Die eisen vloeien voort uit het Energieakkoord voor duurzame groei en uit de Europese Energy Performance of Buildings Directive (EPBD). Overheidsgebouwen hebben volgens de Europese richtlijn EPBD een voorbeeldfunctie. Daarom moeten nieuwe overheidsgebouwen bij aanvraag van de omgevingsvergunning sinds 1 januari 2019 al aan de BENG-eisen voldoen. De wettelijke verplichting om nieuwbouw (woningen en utiliteitsgebouwen) aan te sluiten op het aardgasnet is per 1 juli 2018 vervallen.

2.5.

Sectorale Routekaart Maatschappelijk Vastgoed.

In de Sectorale Routekaart Maatschappelijk Vastgoed voor gemeenten maakt de VNG inzichtelijk wat de stand van zaken is van de gemeenten is op het gebied van het CO2-arm en aardgasvrij maken van het eigen maatschappelijk vastgoed en hoe zij dit op een kosteneffectieve manier kunnen realiseren. In het Klimaatakkoord staan twee richtinggevende uitgangspunten voor de invulling van de Sectorale Routekaart. Namelijk verduurzamen op natuurlijke momenten en een kosteneffectieve aanpak. 

Natuurlijke momenten: Vanwege het lange termijnperspectief zijn natuurlijke momenten voor vastgoed van groot belang. Dit zijn de momenten waarop het gebouw, of gebouwonderdeel, zijn technische en/of economische levensduur bereikt en waarop opnieuw in het gebouw wordt geïnvesteerd. Voor gemeenten zijn de afschrijftermijnen van gebouwen vastgelegd in de financiële regels. Naast (vervanging)investeringen bevatten MeerJarenOnderhoudPlannen (MJOP-s) momenten waarop grotere ingrepen, zoals het vervangen van het dak of de klimaatinstallaties, zijn gepland. Ook een verandering van huurder of het gebruik kan zo’n natuurlijk moment zijn om te investeren in functionele verbeteringen.



Kosteneffectiviteit: Investeringen in energiebesparende maatregelen verdienen zichzelf (voor een deel) terug. Dit geldt echter niet altijd voor ingrijpende maatregelen. Investeringen die leiden tot een significante kwaliteitsverbetering, bijdragen aan levensduurverlenging en/of betrekking hebben op het voldoen aan wet- en regelgeving, kunnen worden geactiveerd en over meerdere jaren afgeschreven. Wanneer het CO2 -reductiedoel volledig moet worden gerealiseerd binnen de gebouwschil, zijn de kosten gedeeltelijk onrendabel. Het vraagt dus een uitgekiende aanpak om deze eenmalige lasten op het meest gunstige moment te nemen. Dat zal voor iedere gemeente anders zijn.

De aanpak op hoofdlijnen is gebaseerd op de volgende maatregelenmix: 1. Vervangen door nieuwbouw of renovatie; 2. Integrale verduurzaming bestaande voorraad; 3. Overige gebouwen aardgasvrij. Zie figuur 1.

Figuur 1. Maatregelenmix (bron: VNG, 2020).

Om aan de doelstelling van de Gemeentelijke Maatsschappelijk Vastgoed Routekaart te kunnen voldoen wordt aanbevolen om de volgende stappen te doorlopen: 1. Ontwikkelen van een gemeenschappelijk beeld van de opgave; 2. Inventariseren van de vastgoedportefeuille en maatschappelijke ontwikkelingen; 3. Bepalen van het percentage vernieuwing, verduurzaming en aardgasvrij aan de hand van doelen; 4. Doorrekenen van de financiële opgave, op basis van kengetallen; 5. Uitvoeringsstrategie voor de eerste fase van vier jaar; 6. Bepalen van de randvoorwaarden van de uitvoering en het inrichten van de uitvoeringsorganisatie; 7. Voortgang, evaluatie en voorbereiding van de tweede periode van vier jaar. Bij het opstellen van de eigen Gemeentelijke Maatschappelijk Vastgoed Routekaart is het wenselijk de gebouwen van de sectoren onderwijs, sport, monumenten en cultuur, die binnen de invloedssfeer van de gemeente vallen te betrekken. In de Sectorale Routekaart zijn ook scholen, monumenten en sportvastgoed waarvan de gemeente eigenaar is opgenomen. Deels is sprake van overlap met de Sectorale Routekaarten voor de sectoren Primair en Voortgezet Onderwijs, Sport en Monumenten met daarin de consequenties voor deze beleidsterreinen. Zie figuur 2. Figuur 2. Samenhang met andere routekaarten.

2.6.

Circulaire economie.

2.6.1. Ambitie. De ambitie van het kabinet is om in 2050 een circulaire economie te realiseren. Dat wil zeggen dat in het economisch systeem het behoud van natuurlijk kapitaal als uitgangspunt wordt genomen, waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen. Daartoe worden grondstoffen optimaal ingezet en (her-)gebruikt zonder risico’s voor gezondheid en milieu, en worden primaire grondstoffen, voor zover deze nog nodig zijn, op duurzame wijze gewonnen. In 2050 moet de circulaire economie realiteit zijn. De ambitie van het kabinet is om samen met maatschappelijke partners in 2030 een (tussen)doelstelling te realiseren van 50% minder gebruik van primaire grondstoffen (mineraal, fossiel en metalen). Met het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019 – 2023 wordt vorm gegeven aan de transitie naar een circulaire economie. De transitie van een lineaire naar een circulaire economie is weergegeven in figuur 3. Figuur 3: Van een lineaire naar een circulaire economie

2.6.2. Milieu Prestatie Gebouwen (MPG). De MPG is een belangrijke maatstaf voor de duurzaamheid van een gebouw. Hoe lager de MPG, hoe duurzamer het materiaalgebruik. De Milieu Prestatie Gebouwen (MPG) is bij elke aanvraag voor een omgevingsvergunning verplicht. De MPG geeft aan wat de milieubelasting is van de materialen die in een gebouw worden toegepast. Het gaat hierbij om nieuwe kantoorgebouwen (groter dan 100 m²) en om nieuwbouwwoningen. Per 1 januari 2018 geldt voor de MPG een maximum grenswaarde van 1,0. Mogelijk gaat deze norm na 2021 ook gelden voor onderwijsgebouwen. 2.6.3. Materialenpaspoort. Een materialenpaspoort maakt inzichtelijk welke materialen bij de bouw zijn gebruikt en hoe deze zijn verwerkt. Het hergebruiken en terugwinnen van materialen bij sloop of demontage wordt zo veel eenvoudiger en geeft bestaande en nieuwe bouwwerken meer waarde. In Nederland bestaan er al verschillende voorbeelden en initiatieven van materialenpaspoorten bijvoorbeeld Madaster en Cidrax. Ook op Europees niveau wordt gewerkt aan een materialenpaspoort. Het kabinet zou uiterlijk 2020 besluiten in welke situaties het materialenpaspoort als een wettelijke verplichting wordt ingevoerd.

Een materialenpaspoort wordt gezien als een veelbelovend instrument maar omdat er nog onvoldoende ervaring is met het materialenpaspoort en alternatieve oplossingen is een wettelijke verplichting op dit moment nog niet te verantwoorden. De komende periode zal door het rijk dan vooral ingezet worden op het uitvoeren van pilots om uiteindelijk tot één universeel materialenpaspoort te komen. 2.6.4. Overige instrumenten. Overige instrumenten om duurzaamheid, waaronder materialen, van een gebouw inzichtelijk te maken zijn Gemeentelijke Praktijk Richtlijn-Gebouw (GPR-gebouw) en Building Research Establishment Environmental Assessment Method (BREEAM). GPR-gebouw is een digitaal instrument om duurzaamheid van een gebouw (woning, kantoor, onderwijs) in kaart te brengen door middel van rapportcijfers voor de thema’s: energie, milieu, gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde. BREEAM is een soortgelijk

instrument om integraal duurzaamheid van nieuwe gebouwen, bestaande gebouwen en sloopprojecten te meten.

3. Stand van zaken verduurzaming gemeentelijk vastgoed. 3.1.

Inventarisatie gemeentelijk vastgoed.

Het gemeentelijke vastgoed kenmerkt zich door een diversiteit aan gebouwen variërend van gemeentehuis, zwembaden, sporthallen, scholen tot allerlei kleine gebouwen. Een deel van de gemeentelijke gebouwen betreft monumentale panden. In totaal gaat het om ongeveer 200 gebouwen (van groot naar klein). Hiervan worden ongeveer 150 gebouwen beheert door de Centraal Beheersorganisatie Gebouwen (CBG). De overige gebouwen worden beheerd door derden zoals sportverenigingen en schoolbesturen. Het gaat om circa 460 elektriciteitsaansluitingen en circa 30 gasaansluitingen. Door Energy Circle (9 juli 2020) zijn alle aansluitingen voor zowel elektriciteit als aardgas ondergebracht in groepen en beoordeeld op het verbruik (data 2018). De resultaten van deze inventarisatie zijn weergegeven in bijlage 1.

3.2.

Prioritering.

Op basis van de hoogte van het elektriciteit- en gasverbruik en op basis van relevantie en beïnvloedbaarheid is er een prioritering aangebracht. Gebouwen of voorzieningen met een hoog energieverbruik en een hoge relevantie hebben een hoge prioriteit. Sommige van deze gebouwen zijn goed beïnvloedbaar, anderen beperkt beïnvloedbaar omdat ze in beheer van derden zijn. Gebouwen of voorzieningen die minder relevant zijn en beperkt beïnvloedbaar hebben een middelhoge prioriteit. Dit ondanks dat het energieverbruik ook hoog kan zijn. Het betreft hier onder andere monumentale panden, gebouwen van het ontwikkelbedrijf, havens en pompen en gemalen. Tot slot is er een categorie gebouwen of voorzieningen die een heel laag energieverbruik hebben en niet of beperkt beïnvloedbaar zijn en daardoor een zeer lage prioriteit krijgen. De gebouwen en prioritering zijn weergegeven in tabel 1. Tabel 1: Prioritering verduurzaming gemeentelijk vastgoed. Prioriteit Gebouw of groep Energieverbruik

Relevantie / beïnvloedbaar

Hoog

Gemeentehuis

Relevant en goed beïnvloedbaar

Hoog

Huisvesting UOR

Hoog elektriciteits- en aardgas verbruik Hoog aardgasverbruik

Hoog Hoog

Reinigingsdienst Scholen

Hoog aardgasverbruik Hoog elektriciteits- en aardgasverbruik

Relevant en goed beïnvloedbaar Relevant en beperkt beïnvloedbaar door beheer bij derden.

Hoog

Sport

Hoog elektriciteits- en aardgasverbruik

Relevant en beperkt beïnvloedbaar door beheer bij derden.

Middel hoog Middel hoog

Hoog aardgasverbruik Relatief lage bijdrage aan energieverbruik. Hoog elektriciteits- en gasverbruik

Minder relevant / beperkt beïnvloedbaar Minder relevant / beperkt beïnvloedbaar

Middel hoog

Ontwikkelbedrijf Monumenten in gemeentelijk bezit Gemeentelijke havens

Middel hoog Middel hoog

Openbare verlichting Pompen en gemalen

Hoog elektriciteitsverbruik Hoog elektriciteitsverbruik

Relevant / beperkt beïnvloedbaar Relevant / beperkt beïnvloedbaar

Laag

Begraafplaatsen

Relatief laag energieverbruik

Laag

Toiletgebouwen

Relatief laag energieverbruik

Laag

Relatief laag energieverbruik

Laag

Sportterreinen en ijsbanen Muziektenten

Minder relevant / niet of beperkt beïnvloedbaar. Minder relevant / niet of beperkt beïnvloedbaar. Minder relevant / niet of beperkt beïnvloedbaar. Minder relevant / niet of beperkt beïnvloedbaar.

Laag

Monumentale

Relatief laag energieverbruik

Relevant en goed beïnvloedbaar

Minder relevant /beperkt beïnvloedbaar

Minder relevant / niet of beperkt

kerktorens

3.3.

beïnvloedbaar.

Stand van zaken per gebouw of groep.

In deze paragraaf is per gebouw/ voorziening of cluster van gebouwen of voorzieningen bekeken welke maatregelen in het kader van verduurzaming al zijn uitgevoerd en welke maatregelen nog genomen moeten worden.

3.3.1. Gemeentehuis Zierikzee, Laan van St. Hilaire 2 te Zierikzee. Het gemeentehuis is gebouwd in 2001. Bij de bouw zijn voor de verwarming luchtwarmtepompen geïnstalleerd met twee hulp CV ketels voor de pieken. In 2017 heeft er een interne verbouwing plaats gevonden. Hierbij zijn de installaties vervangen door energiezuinige installaties en zijn er zonnepanelen op het dak geplaatst. Een deel van het dak is ingericht als groen dak. In 2018 is er voor het gemeentehuis een energielabel opgesteld en is een maatwerkadvies uitgevoerd. Hieruit blijkt dat het gemeentehuis een energielabel A ++ heeft. Het energielabel is zichtbaar in de hal van het gemeentehuis opgehangen. In het maatwerkadvies zijn maatregelen voorgesteld om het gebouw verder te verduurzamen. Deze maatregelen hadden vooral betrekking op het vervangen van de verlichting door LED, het plaatsen van aanwezigheidsdetectie en het energiezuinig maken van de serverkoeling. De verlichting in het gemeentehuis is inmiddels volledig LED verlichting, in de kantoren en toiletten is aanwezigheidsdetectie aangebracht en recent is er een energiezuinige serverkoeling geïnstalleerd volgens het principe van fase overgangsmateriaal (phase change material – principe). Omdat de luchtwarmtepompen inmiddels 20 jaar oud zijn moeten deze vervangen worden.

Onderzocht zal worden of het mogelijk is het gemeentehuis aardgasvrij maken door middel van bodemenergie. Voor het gemeentehuis is voldaan aan de energiebesparings- en informatieplicht in het kader van de Wet milieubeheer (melding Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO) van 17 juni 2019). Acties: - Onderzoek naar aardgasvrij maken van het gemeentehuis. - Verder onderzoek naar energiebesparende maatregelen (maatwerkadvies en energielabeling)

3.3.2. Huisvesting Uitvoeringsbedrijf Openbare Ruimte (gemeentewerkplaats), Industrieweg 17 te Zierikzee. De gemeentewerkplaats is gebouwd in 1999. In 2012 heeft een grootschalige verbouwing plaats gevonden waarbij nieuwe CV ketels zijn geplaatst en de verlichting deels is vervangen door LED verlichting. In 2017 en 2018 is voor het kantoor een energielabel opgesteld en een maatwerkadvies uitgevoerd (rapport AET van maart 2018). Uit de rapportage blijkt dat het kantoor een energie index heeft van 0,88 wat vertaald wordt naar energielabel A. In het rapport zijn de volgende energiebesparingsopties geïdentificeerd: - Vervanging van verlichting met spaarlampen en TL door LED verlichting (terugverdientijd < 5 jaar) - Maatregelen op het gebeid van klimaat en verwarming als: o CO2 sensor gestuurde luchtverwarming (terugverdientijd = 5 jaar) o Koeling (airco) serverruimte vervangen door natuurlijk koeling (terugverdientijd = 1 jaar) o Verhogen temperatuurinstelling airco-units met 1o C (terugverdientijd= 0 jaar) - Plaatsen van 30 zonnepanelen op plat dak. De maatregelen worden uitgevoerd op natuurlijk momenten en zijn meegenomen in het Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP). Op termijn (na afschrijving van CV installatie na 2025) is het wenselijk om het gebouw aardgasvrij te maken door het plaatsen van warmtepompen in combinatie met zonnepanelen.

Momenteel loopt er een onderzoek naar het verduurzamen van het gemeentelijk wagenpark. Hierin zal ook het plaatsen van zonnepanelen voor van het opladen van elektrische auto’s worden meegenomen. Onderzocht moet worden of het resterend dak benut kan worden voor het plaatsen van zonnepanelen voor de energieopwekking voor ander gebouwen (monumentale panden). Dit laatste moet in goed overleg plaats vinden met de netbeheerder omdat vanwege de overbelasting van het elektriciteitsnet op Schouwen-Duiveland bekeken moet worden of er nog wel ruimte is voor terug levering van de opgewekte elektriciteit naar het net. De gemeentewerkplaats valt onder de energiebesparings- en informatieplicht Wet milieubeheer. Bij RVO is een melding ingediend. Acties: - Doorvoeren van geïnventariseerde energiebesparende maatregelen bij natuurlijk momenten. - Onderzoek naar het plaatsen van zonnepanelen op het platte dak voor eigen gebruik en wagenpark (elektrisch). - Onderzoek, in overleg met netbeheerder, naar benutten van overig dak voor plaatsen van zonnepanelen ten behoeve van energieopwekking voor andere gebouwen (monumenten) - Na 2025 aardgasvrij maken van gebouw door plaatsen van warmtepompen (lucht of bodem).

3.3.3. Kantoor Reinigingsdienst, Deltastraat 37 te Zierikzee. Het kantoor van de reinigingsdienst is gebouwd in 1996. In 2017 en 2018 is voor het kantoor een energielabel opgesteld en een maatwerkadvies uitgevoerd (rapport AET van maart 2018). Uit de rapportage blijkt dat het kantoor een energie index heeft van 0,97 wat vertaald wordt naar energielabel A. De volgende energiebesparingsopties zijn geïdentificeerd: - Vervanging van TL verlichting door LED verlichting en plaatsen van bewegingsdetectie (terugverdientijd < 5 jaar). Inmiddels is hiervoor een offerte voor opgevraagd en zal dit nog dit jaar worden gerealiseerd. - Maatregelen op het gebeid van klimaat en verwarming als: o Koeling (airco) serverruimte vervangen door natuurlijk koeling (terugverdientijd = 1 jaar) o Verhogen temperatuurinstelling airco-units met 1o C (terugverdientijd = 0 jaar) - Plaatsen van 30 zonnepanelen op plat dak. De maatregelen worden uitgevoerd op natuurlijke momenten en zijn meegenomen in het Meerjaren Beheer en Onderhoudsplan (MJOP). Op termijn (na afschrijving van CV installatie na 2023) is het wenselijk om het gebouw aardgasvrij te maken door het plaatsen van warmtepompen in combinatie met zonnepanelen. Momenteel loopt er een onderzoek naar het verduurzamen van het wagenpark.

Mogelijk kan het plaatsen van zonnepanelen ook voor het opladen van elektrische auto’s in dit onderzoek worden meegenomen. Op basis van het elektriciteitsverbruik dat hoger is dan 50.000 kWh moet een melding worden gedaan bij RVO in het kader van de energiebesparings- en informatieplicht Wet Milieubeheer. Acties: - Vervanging van TL verlichting door LED verlichting en plaatsen van bewegingsdetectie - Doorvoeren van overige geïnventariseerde energiebesparende maatregelen bij natuurlijk momenten. - Onderzoek naar het plaatsen van zonnepanelen op het platte dak voor eigen gebruik en voor het opladen van elektrische auto’s. - Op termijn (na 2023) aardgasvrij maken van gebouw door plaatsen van warmtepompen (lucht of bodem).

3.3.4. Scholen.  Scholencomplex Pieter Zeeman Momenteel lopen de voorbereidingen voor nieuwbouw van het Scholencomplex Pieter Zeeman. Dit gebouw wordt volgens de wettelijk eisen aardgasloos en bijna energieneutraal, volgens de BENG norm, gebouwd. Het beheer ligt na de bouw bij het schoolbestuur Pontes. Aandachtspunt is dat het naastgelegen gebouw (bibliotheek), dat in 2011 is gebouwd is, gehandhaafd blijft. Dit gebouw is nog aangesloten op aardgas en moet op termijn aardgasloos worden gemaakt. Onderzoek naar het aardgasvrij maken van de bibliotheek loopt gelijktijdig met de engineering van de werktekeningen W&E installatie van het nieuwe scholencomplex. Via de Technasium opdrachten worden leerlingen betrokken bij duurzaamheidsthema’s als energie en klimaat. Acties: - Nieuwbouw van aardgasvrije en bijna energie neutraal gebouw. - Onderzoek naar aardgasvrij maken van naastgelegen bibliotheek - Via Technasium-opdrachten leerlingen betrekken bij verduurzaming.  Basisscholen Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het onderhouden en exploiteren van hun schoolgebouwen. Als gemeente financieren wij nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen. Een overzicht van de scholen is te zien in bijlage 2. Momenteel wordt binnen het onderwijsbeleidsveld onderzoek gedaan naar het samenvoegen van scholen (van kleine kernen) tot één regioschool.

Dit onderzoek is bepalend voor de verduurzaming van de scholen. Het Integraal Huisvesting Plan (IHP) is een gezamenlijk plan van de gemeente en de schoolbesturen en geeft een beeld van de kwaliteit van de huidige schoolgebouwen en doet een voorstel om deze kwaliteit te behouden en indien mogelijk te verbeteren. Gemeente en schoolbesturen zetten bij nieuwbouw in op de realisatie van BENG-schoolgebouwen en waar mogelijk al ENG-schoolgebouwen. Voor bestaande schoolgebouwen geldt een minimaal energielabel C in 2023. Op enkele scholen zijn al duurzame maatregelen genomen waaronder het plaatsen zonnepanelen. Door de provincie Zeeland is per school geïnventariseerd wat de potentie is voor zonnepanelen en hoeveel zonnepanelen al geplaatst zijn. Zie bijlage 2. Het is belangrijk inzicht te krijgen welke duurzame maatregelen verder nog nodig zijn door middel van het uitvoeren van maatwerkadviezen en energielabeling en deze te integreren in het IHP. Zoals al aangegeven ligt de verantwoordelijkheid bij bestaande schoolgebouwen bij de schoolbesturen.

Acties: - Bij nieuwbouw van scholen inzetten op aardgasvrije bijna energie neutrale schoolgebouwen (BENG) en waar mogelijk energie neutrale schoolgebouwen (ENG) - In samenspraak met schoolbesturen verder onderzoek naar verduurzaming van bestaande schoolgebouwen naar een minimaal label C in 2023 (maatwerkadvies en energielabeling) - Opnemen van verduurzamingsmaatregelen in Integraal Huisvesting Plan (IHP). - Natuur en Milieu Centrum betrekken bij het de verduurzaming van scholen en voorlichting aan basisschoolleerlingen.

3.3.5. Sportfaciliteiten.  Sportcomplex Laco In 2014 is een nieuw sportcomplex gebouwd. Bij dit sportcomplex zijn bovenop de wettelijke EPC geen aanvullende duurzaamheidsmaatregelen doorgevoerd. Het beheer is voor 20 jaar gegeven aan LACO. In overleg met LACO moet onderzocht worden of er op het gebouw zonnepanelen kunnen worden geplaatst

voor eigen gebruik en/of voor gebruik elders. Op termijn (na 2025) moet worden onderzocht op welke wijze het gebouw aardgasvrij kan worden gemaakt. Acties: - In overleg met LACO onderzoek naar plaatsen van zonnepanelen op dak van sportcomplex. - Op termijn (na 2025) onderzoek naar aardgasvrij maken van gebouw.  Zwembad de Dolfijn Zwembad de Dolfijn is in eigendom van de gemeente en is twee jaar geleden in beheer van de gemeente gekomen. In 2018 is besloten om het zwembad nog 10 jaar in stand te houden. Het zwembad wordt door de stichting Dolfijn geëxploiteerd. Alleen noodzakelijk onderhoud wordt gedaan. Acties: - Doorvoeren van energiebesparende maatregelen bij noodzakelijk onderhoud.  Gymzalen Binnen het gemeentelijke vastgoed zijn de volgende gymzalen: - Gymzaal, dr. Schutterstraat 3 te Oosterland - Gymzaal, Korenmarkt 3 te Brouwershaven - Gymzaal, Nieuwe schoolstraat 8 te Dreischor - Gymzaal, Zuidkerkestraat 1 te Kerkwerve. - Gymzaal, in Nieuwerkerk - Gymzaal Mulockstraat, Zierikzee In de zeer verouderde gymzalen met de oude energie onzuinige gasketels van het eind jaren 80, is met name het gasverbruik zeer hoog. Op dit moment wordt alleen het noodzakelijk onderhoud uitgevoerd.

Vanuit het beleidsveld Gezondheid / sport moet in samenhang met onderwijs (in het kader van het Integraal Huisvesting Plan) onderzocht worden welke gymzalen wel of niet in stand worden gehouden of dat er nieuwbouw moet plaatsvinden. Van de gymzalen die in stand worden gehouden moeten maatwerkadviezen worden uitgevoerd. Actie: - Beleid opstellen met betrekking tot toekomst van gymzalen. - Uitvoeren maatwerkadviezen en energielabeling van gymzalen die in stand worden gehouden. - Opnemen van verduurzamingsmaatregelen van gymzalen in Integraal Huisvestings Plan (IHP).

3.3.6. Gebouwen ontwikkelbedrijf. Binnen het ontwikkelbedrijf zijn een aantal woningen en andere gebouwen waaronder de ruilwinkel en sportvoorziening in Ouwerkerk die op termijn gesloopt of verkocht worden. Drie voormalige scholen worden als antikraak verhuurd. Uit de inventarisatie van het energieverbruik blijkt dat het gasverbruik in deze gebouwen hoog (22,73 %) is. Er moet beleid worden opgesteld over de toekomst van de gebouwen binnen het ontwikkelbedrijf. Bij gebouwen die gesloopt of verkocht gaan worden wordt alleen het noodzakelijk onderhoud uitgevoerd. Een aantal gebouwen zijn aangemerkt als monument. Deze gebouwen mogen niet gesloopt worden en zullen behandeld worden onder de paragraaf monumenten. Bij zowel monumenten als gebouwen die afgestoten worden is een energielabel niet verplicht. Acties: - Opstellen beleid m.b.t toekomst van gebouwen ontwikkelbedrijf. - Doorvoeren energiebesparende maatregelen bij noodzakelijk onderhoud.

3.3.7. Monumenten in gemeentelijk bezit. Binnen het gemeentelijk vastgoed zijn diverse monumenten. Deze zijn: - Noordhavenpoort 2 te Zierikzee; - Zuidhavenpoort, Oude Haven te Zierikzee; - Nobelpoort 1 te Zierikzee; - Stadsmuseum, Meelstraat 6 te Zierikzee; - Huis de Haene en Gravensteen te Zierikzee; - Monumentale kerktorens; - Diverse molens (Zierikzee, Zonnemaire, Dreischor, Nieuwerkerk, Brouwershaven); - Woning nabij transferium gebouw Renesse; - Diverse monumentale woningen binnen het ontwikkelbedrijf; Het verduurzamen van monumenten vergt een specifieke aanpak. In samenspraak met Erfgoed Zeeland is het monumentenpaspoort ontwikkeld waarbij per monumentaal gebouw inzichtelijk wordt gemaakt welke maatregelen voor verduurzaming genomen kunnen worden. Voorgesteld wordt om voor alle monumenten in gemeentelijk bezit een monumentenpaspoort op te laten stellen en op basis daarvan een uitwerkingsplan op te stellen voor het verduurzamen van gemeentelijke monumenten. Een aantal monumenten, als de poorten en monumentale kerktorens, hebben een specifiek functie en worden niet verwarmd en nauwelijks gebruikt. Deze gebouwen hebben dan ook lage prioriteit (zie verder paragraaf gebouwen met lage prioriteit). Actie: - Opstellen monumentenpaspoort voor monumenten in gemeentelijk bezit. - Opstellen uitwerkingsplan voor verduurzaming monumenten in gemeentelijk bezit.

3.3.8. Gemeentelijke havens. De gemeente heeft verschillende havens in eigendom. Deze zijn: - Haven Bruinisse - Jachthaven Brouwershaven en Den Osse - Jachthaven Zierikzee en De Val. De havens hebben een hoog elektriciteitsverbruik. Het overgrote deel van het elektriciteitsverbruik vindt plaats aan de steigers. In de havens heeft de beroepsvaart een eigen meter met eigen aansluiting of een aansluiting waarbij de havenmeester het verbruik opneemt en in rekening brengt. Voor de recreatieve vaart geldt een zogenaamd all-in-tarief. Het gebruik van elektra is verdisconteerd in het tarief per nacht. Individueel afrekenen zou een enorme administratieve last met zich mee brengen. Onderzocht moet worden op welke wijze energie bespaard kan worden of eventueel duurzaam opgewekt kan worden. Actie: - Uitvoeren duurzaamheidsscans in de gemeentelijke havens.

3.3.9. Openbare verlichting. In het beleidsplan voor de openbare verlichting is aangegeven dat bij vervanging van de traditionele verlichting deze op natuurlijke momenten vervangen wordt door LED verlichting. Op dit moment is 66 % van de openbare verlichting vervangen door LED verlichting. Onderzocht wordt of de dynamische openbare verlichting verder gedimd kan worden. Voor de verlichting op sportvelden is een subsidieregeling waarbij de verlichting van de velden vervangen kan worden door LED verlichting. Diverse sportverenigingen hebben hier gebruik van gemaakt.

Acties: - Op natuurlijk momenten vervangen van traditionele verlichting door LED lampen. - Onderzoek naar dimmen van dynamische verlichting. - Uitvoeren subsidieregeling LED verlichting sportverenigingen.

3.3.10. Pompen en gemalen. Binnen het gemeentelijk vastgoed zijn variërend van groot naar klein ongeveer 480 pompen. Het totale elektriciteitsverbruik is hoog namelijk 10,94% van het totale elektriciteitsverbruik. Bij vervanging van oude pompen worden energiezuinige pompen teruggeplaatst. Ook wordt gekeken of zwaardere pompen vervangen kunnen worden door lichtere energiezuinige pompen. Verder wordt er momenteel gewerkt aan de verbetering van de besturing van de gemalen. Hierbij wordt met software op afstand geregeld dat gemalen meer afvalwater bufferen bij hoog tarief en te verpompen bij laag tarief. Wat betreft duurzame energieopwekking zou onderzocht kunnen worden of het mogelijk is een compensatieveld of dak te vinden waar zonnepanelen kunnen worden geplaatst voor duurzame energieopwekking. Dit in overleg met Enduris in verband met de overbelasting van het elektriciteitsnet van Schouwen-Duiveland en de ruimte die beschikbaar is voor terug levering naar het net. Acties: - Op natuurlijke momenten oude pompen vervangen door energiezuinige pompen. - Optimaliseren van de besturing - Onderzoek compensatieveld of dak voor duurzame energieopwekking.

3.3.11. Overige gebouwen met lage prioriteit. Er zijn diverse andere gebouwen die gekenmerkt worden door een laag energieverbruik en daardoor minder relevant zijn en beperkt beïnvloedbaar. Deze gebouwen zijn als volgt: - Begraafplaatsen - Toiletgebouwen - Muziektenten - Sportterreinen en ijsbanen - Torens Maatregelen die hier kunnen worden genomen zijn vervanging van verlichting door LED, indien aanwezig CV regeling optimaliseren door schakelingen / kloktijden / instelling en eventueel isolatie van de gebouwen en verbeteren appendages / leidingen isoleren. Acties: - Bij natuurlijke momenten doorvoeren van energiebesparende maatregelen.

3.4.

Materialenpaspoort en Milieu Prestatie Gebouw (MPG).

Een materialenpaspoort maakt inzichtelijk welke materialen bij de bouw zijn gebruikt en hoe deze zijn verwerkt. Het hergebruiken en terugwinnen van materialen bij sloop of demontage wordt zo veel eenvoudiger en geeft bestaande en nieuwe bouwwerken meer waarde. In paragraaf 2.6.3. is al aangegeven dat het rijk nog geen besluit heeft genomen over in welke situaties het materialenpaspoort als wettelijke verplichting wordt ingevoerd. Dit omdat er nog te weinig ervaring is met materialenpaspoorten en alternatieve oplossingen. Om te komen tot één universeel materialenpaspoort zal het rijk de komende periode (2023) inzetten op pilots. Naar aanleiding hiervan wordt voorgesteld om op dit moment nog geen materialenpaspoort in te voeren voor de eigen gemeentelijke gebouwen maar op de termijn (na 2023) aan te sluiten bij landelijke, nog in ontwikkelingen zijnde, wet- en regelgeving. Voor nieuwe kantoorgebouwen (groter dan 100 m2) en woningen is een Milieu Prestatie Gebouw al verplicht bij de aanvraag omgevingsvergunning. In 2021 zal dit mogelijk uitgebreid worden met onderwijs gebouwen. Acties: - Voor bestaande bouw op termijn (2023) invoeren materialenpaspoort op basis van de nog in ontwikkeling zijnde wet- en regelgeving. - Uitvoeren van een MPG-berekening bij nieuwbouw van kantoorgebouwen (> 100 m2) en op termijn scholen.

3.5.

Duurzaam MeerJaren Onderhouds Plan (DMJOP).

De stand van zaken met betrekking tot de verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen en de routekaart worden jaarlijks gemonitord evenals het energieverbruik van de gemeentelijke gebouwen. Door middel van factuurcontrole wordt bekeken of de aansluitingen overeenkomen met het gebruik. De routekaart wordt iedere vier jaar geëvalueerd en bijgesteld. Het Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP) voor gemeentelijke gebouwen is in september 2019 voor 10 jaar vastgesteld. Beleid is hier vooral doelmatig. Energiebesparende maatregelen worden voornamelijk op natuurlijke momenten doorgevoerd. Met de uitvoering van dit plan van aanpak worden duurzame maatregelen geïdentificeerd en opgenomen in het MJOP zodat dit uiteindelijk omgezet wordt in een Duurzaam MJOP (DMJOP). Daarbij wordt een koppeling gemaakt met het Integrale Huisvesting Plan van de onderwijsgebouwen en gymzalen. Voor het verduurzamen van de gemeentelijke gebouwen wordt bekeken of er subsidies beschikbaar zijn. Momenteel is er bijvoorbeeld een subsidie beschikbaar voor de verduurzaming van sportfaciliteiten. De Specifieke Uitkering Stimulering (SPUK) is een regeling waarbij gemeenten 17,5% van de investeringen in sportaccommodaties via een subsidie terug kunnen krijgen.

Voor een aantal gebouwen, waar de gemeente eigenaar is maar die beheert worden door een derde partij (LACO, Dolfijn, Pieter Zeeman, Bieb), wordt onderzocht of verduurzaming kan plaats vinden via een arrangement. Bij bijvoorbeeld een BNG arrangement wordt het gebouw ondergebracht bij een stichting die met financiering van de Bank Nederlandse Gemeenten de verduurzaming op zich neemt. Acties: - Jaarlijkse evaluatie plan van aanpak en verduurzaming gemeentelijk vastgoed; - Jaarlijkse monitoring van het energieverbruik van de gemeentelijke gebouwen; - Factuurcontrole op aansluitingen. - Upgraden van het Meerjaren Onderhouds Plan (MJOP) naar een duurzaam Meerjaren Onderhouds Plan (DMJOP). - Onderzoek naar subsidiemogelijkheden voor verduurzaming gemeentelijke gebouwen. - Onderzoek naar mogelijkheden voor een BNG-arrangement voor gemeentelijke gebouwen in beheer bij derden.

3.6.

Communicatie.

Via de gemeentelijke website en de ‘Duurzaam Doen’ rubriek in de Wereldregio zullen we periodiek communiceren over de voortgang van de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Als er meerdere of één groot resultaat bereikt is, kunnen we dit met een persbericht- of moment wat breder onder de aandacht brengen. Acties - Structurele communicatie op gemeentelijke website en “Duurzaam Doen” pagina Wereldregio.

4. Activiteiten en planning. Op basis van de stand van zaken verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed zijn de volgende activiteiten geïdentificeerd. Zie tabel 2. Tabel 2: Overzicht activiteiten en planning verduurzaming gemeentelijk vastgoed. No Activiteit Beleidsveld (Trekker)

Planning (jaar)

Gemeentehuis 1 Onderzoek naar aardgasvrij maken van het gemeentehuis.

Vastgoed

2020 - 2022

Vastgoed

2023

Vastgoed

Doorlopend

Energie & Duurzaamheid

2020

Onderzoek naar benutten van overig dak voor plaatsen van zonnepanelen ten behoeve van energieopwekking voor andere gebouwen (monumenten) 6 Verder onderzoek naar energiebesparende maatregelen (maatwerkadvies en energielabeling) 7 Op termijn (na 2023) aardgasvrij maken van gebouw door plaatsen van warmtepompen (lucht of bodem) Kantoor reinigingsdienst

Energie & Duurzaamheid Vastgoed

2021

Vastgoed

na 2023

Vervanging van TL verlichting door LED verlichting en plaatsen van bewegingsdetectie. Doorvoeren van overige energiebesparende maatregelen bij natuurlijk momenten.

Vastgoed

2020

Vastgoed

Doorlopend

Onderzoek naar het plaatsen van zonnepanelen op het platte dak mede ten behoeve van het opladen van elektrische auto’s.

Energie & Duurzaamheid

2020

Onderzoek naar benutten van overig dak voor plaatsen van zonnepanelen ten behoeve van energieopwekking voor andere gebouwen (monumenten)

Energie & Duurzaamheid

2021

Vastgoed

2023

Vastgoed

Na 2025

Vastgoed

2020 - 2021

Vastgoed Energie & Duurzaamheid

2020 -2021 Doorlopend

Bij nieuwbouw van scholen inzetten op aardgasvrije en bijna energie neutrale schoolgebouwen (BENG) en waar mogelijk energie neutrale schoolgebouwen (ENG). In samenspraak met schoolbesturen verder onderzoek naar energiebesparende maatregelen bij bestaande schoolgebouwen naar minimaal energielabel C in 2023 (maatwerkadvies en energielabeling).

Onderwijs

2020 -2021

Onderwijs

2021-2023

Opnemen van verduurzamingsmaatregelen in Integraal Huisvesting Plan (IHP). NME centrum betrekken bij het verduurzamen van scholen en voorlichting aan basisschoolleerlingen.

Onderwijs Energie & Duurzaamheid

2023 Doorlopend

Energie &

2021

Verder onderzoek naar energiebesparende maatregelen (maatwerkadvies en energielabeling)

Gemeentewerkplaats 3 Doorvoeren van energiebesparende maatregelen bij natuurlijk momenten. 4

Onderzoek naar het plaatsen van zonnepanelen op het platte dak voor eigen gebruik en wagenpark (elektrisch).

Verder onderzoek naar energiebesparende maatregelen (maatwerkadvies en energielabeling) 13 Na 2025 aardgasvrij maken van gebouw door plaatsen van warmtepompen (lucht of bodem) Scholen  14

Scholencomplex Pieter Zeeman Realiseren van aardgasvrije en bijna energie neutrale nieuwbouw.

15 16

Onderzoek naar aardgasvrij maken van naastgelegen bibliotheek. Via Technasium opdrachten leerlingen betrekken bij verduurzaming. 

17 18

19 20

2023

Basisscholen

Sportfaciliteiten  Sportcomplex LACO 21

In overleg met LACO onderzoek naar plaatsen van zonnepanelen op het dak van het

sportcomplex. Op termijn (na 2023) aardgasvrij maken van gebouw.

Duurzaamheid Vastgoed

Na 2023

Gezondheid/sport

2020 - 2021

Energie & Duurzaamheid Gezondheid/sport

2021-2023

Ontwikkelbedrijf Vastgoed

Doorlopend Doorlopend 2021-2022

Opstellen uitwerkingsplan voor verduurzaming gemeentelijke monumenten.

Energie & Duurzaamheid Cultuur

Gemeentelijke havens 31 Uitvoeren duurzaamheidsadviezen energiebesparing en duurzame energie opwekking in de gemeentelijke havens. 32 Opstellen uitvoeringsplan voor verdere verduurzaming van de havens

Energie & Duurzaamheid Havenbeleid

2021

Openbare verlichting 33 Op natuurlijk momenten vervangen van traditionele verlichting door LED lampen.

Openbare Werken

Doorlopend

34 Uitvoeren subsidieregeling LED – verlichting sportverenigingen Pompen en gemalen

Openbare Werken

Doorlopend

Op natuurlijke momenten oude pompen vervangen door energiezuinige pompen.

Openbare werken

Doorlopend

36 37

Optimaliseren van besturing Onderzoek compensatieveld of dak voor duurzame energieopwekking.

Openbare werken Energie & Duurzaamheid

2020 2022

Vastgoed

Doorlopend

Energie & Duurzaamheid Vastgoed

2023

Energie & Duurzaamheid Energie-coördinator

Doorlopend

Energie-coördinator Vastgoed

Doorlopend 2023

Vastgoed / Energie & Duurzaamheid Vastgoed

Doorlopend

Communicatie

Doorlopend

22 

Zwembad de Dolfijn Doorvoeren van energiebesparende maatregelen bij natuurlijk momenten.

 24

Gymzalen Beleid opstellen met betrekking tot wel of niet handhaven van gymzalen.

Uitvoeren van maatwerkadviezen bij gymzalen die in stand worden gehouden.

Opnemen van verduurzamingsmaatregelen voor gymzalen in Integraal Huisvestingsplan. Gebouwen ontwikkelbedrijf 27 28

Opstellen beleid m.b.t. toekomst gebouwen ontwikkelbedrijf Doorvoeren van energiebesparende maatregelen bij noodzakelijk onderhoud

Monumenten in gemeentelijk bezit 29 Opstellen monumentenpaspoort voor gemeentelijke monumenten 30

Overige gebouwen 38 Bij natuurlijke momenten doorvoeren van energiezuinige maatregelen Materialen paspoort en MPG 39 Voor bestaande bouw op termijn (2023) invoeren materialenpaspoort op basis van de nog in ontwikkeling zijnde wet- en regelgeving. 40 Uitvoeren van een MPG-berekening bij nieuwbouw van kantoorgebouwen (> 100 m2) en op termijn scholen. Duurzaam Meerjaren Onderhoud en Beheersplan 41

Jaarlijkse evaluatie plan van aanpak en verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Jaarlijkse monitoring van het energieverbruik

43 44

Factuurcontrole aansluitingen Upgraden van het Meerjaren Onderhouds Plan (MJOP) naar een duurzaam Meerjaren Onderhouds Plan (DMJOP) Onderzoek naar subsidiemogelijkheden voor verduurzaming gemeentelijke gebouwen. Onderzoeken naar mogelijkheden van BNG arrangement voor gemeentelijke gebouwen in beheer bij derden.

45 46

Communicatie 47 Structurele communicatie op gemeentelijke website en Duurzaam Doen pagina Wereldregio

2023

2022

2021

Doorlopend

5. O RGANISATIE . Het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed is een coproductie van de beleidsvelden Vastgoed en Energie & Duurzaamheid, Openbare Werken, Gezondheid/sport, Cultuur en Onderwijs en Communicatie. Het plan van aanpak zal gezamenlijk worden uitgevoerd. Ieder kwartaal vindt overleg plaats over de uitvoering.

6. K OSTEN EN DEKKING . 6.1.

Kosten.

Een overzicht van de kosten per jaar gedurende de periode 2020 tot en met 2022 zijn weergegeven in bijlage 1. Een samenvatting van de kosten per gebouw of groep is te zien in tabel 3. Tabel 3. Samenvatting kosten per gebouw of groep voor de periode van 2020 – 2023) Gebouw/groep Kosten (€) 2020 2021 2022 2023 Gemeentehuis Gemeentewerkplaats Kantoor reinigingsdienst Gebouwen ontwikkelbedrijf Openbare verlichting Scholen Sportfaciliteiten Gemeentelijke monumenten Gemeentelijke havens Openbare verlichting Pompen en gemalen Overige gebouwen DMJOP Communicatie Totaal

6.2.

Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget € 0,00

Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget 10.000,00 5.000,00 5.000,00 5.000,00 Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget € 25.000,00

Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget 10.000,00 5.000,00 5.000,00 Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget € 5.000,00 Regulier budget € 25.000,00

€ 2.000,00 € 2.000,00 € 2.000,00 Regulier budget Regulier budget 10.000,00 Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget Regulier budget € 9.000,00 Regulier budget € 25.000,00

Na 2023 pm pm pm pm pm pm pm pm pm pm pm pm pm pm

Dekking van de kosten.

De kosten voor het doorvoeren van duurzame maatregelen worden gedekt door het budget binnen het Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP). De kosten voor 2020 worden gedekt binnen de regulier beschikbare budgetten. De kosten voor onderzoek, maatwerkadviezen, energielabeling zijn van 2021 tot 2023 in totaal € 25.000,00 per jaar. Hier wordt extra budget voor aangevraagd in het kader van de integrale afweging van de meerjarenbegroting 2021 – 2024.

Bijlage 1: Elektriciteits- en gasverbruik gemeentelijke gebouwen. Tabel 1.1. Aansluitingen elektriciteit verdeeld over groepen

Tabel 1.2. Aansluitingen aardgas verdeeld over groepen.

Bijlage 2: Inventarisatie zonnepanelen scholen. Tabel 2.1. Inventarisatie zonnepanelen scholen. Naam

Adres

Plaats

Schoolbestuur

Aanwezige zonnepan.

Potentieel zonnepan

OBS Binnen de Veste

Raamstraat 3

Zierikzee

Stichting OBASE

PCBS Joh Louis de Jonge RK Basisschool Sint Willibrordus

Vrije 32 Hoge Molenstraat 41

Zierikzee Zierikzee

RADAR Stichting Prisma

School voor Speciaal Basisonderwijs De Meie Theo Thijssenschool

Grachtweg 8

Zierikzee

Stichting OBASE

126

Emil Sandstromweg 42

Zierikzee

Stichting OBASE

190

Basisschool ‘t Kofschip J W v d Doelschool

Scheldestraat 9 Kabelaarsbank 2

Zierikzee Zierikzee

Stichting OBASE RADAR

215 30

School met de bijbel

Schoolstraat 34

Nieuwerkerk

Chr PO op Ref. Grondslag

201

OBS Duiveland OBS de Oosterburcht

Weststraat 26 Dokter Schutterstraat 1

Nieuwerkerk Oosterland

Stichting OBASE Stichting OBASE

147 155

DS J Bogermanschool

Weelstraat 1

Oosterland

b.o. op ref. grondsl. te Oosterland

144

Ds Pieter van Dijkeschool

Stenenpad 3

Bruinisse

OBS de Meerpal

Dreef 4

Bruinisse

St. onderw. op Geref. grondslag Stichting OBASE

CBS op Dreef

Molenstraat 46

Bruinisse

Ver. bevordering Chr. Onderw.

OBS de Klimop De Morgenster

Nieuwe Schoolstraat 4-6 Vloedstraat 15

Dreischor Kerkwerve

Stichting OBASE RADAR

Helcherseeschool OBS 't Staepel'of

Carlstraat 11 Mauritsweg 10

Scharrendijke Renesse

RADAR Stichting OBASE

Basisschool onder de Wieken

Julianastraat 45

Burgh Haamstede

RADAR

OBS De Kirreweie & CBS Onder De Wieken

Julianastraat 47

Burgh Haamstede

Stichting OBASE

121 panelen 76 170

120

68 248 164

50 92

60 250

246

Bron: Provincie Zeeland, 2020.

Bijlage 3. Kosten verduurzaming gemeentelijk vastgoed 2020– 2023. Tabel 3.1. kosten per activiteit. No

Activiteit

Gemeentehuis 1 Onderzoek naar aardgasvrij maken van het gemeentehuis. 2 Verder onderzoek naar het terugdringen van het energieverbruik (maatwerkadvies + energielabeling) Gemeentewerkplaats 3 4

6 7

2022

2023

Na 2023

Regulier budget

2.000,00

Regulier budget Regulier budget

Regulier budget -

Onderzoek naar benutten van overig dak voor plaatsen van zonnepanelen ten behoeve van energieopwekking voor andere gebouwen of voorzieningen (bijv. monumenten) Verder onderzoek naar het terugdringen van het energieverbruik (maatwerkadvies + energielabeling)

Regulier budget

2.000,00

Na 2023 aardgasvrij maken van gebouw door plaatsen van warmtepompen (lucht of bodem)

Regulier budget Regulier budget

Regulier budget

2.000,00

Onderzoek naar het plaatsen van zonnepanelen op het platte dak mede ten behoeve van het opladen van elektrische auto’s. Onderzoek naar benutten van overig dak voor plaatsen van zonnepanelen ten behoeve van energieopwekking voor andere gebouwen (monumenten)

2021

Doorvoeren van energiebesparende maatregelen bij natuurlijk momenten. Onderzoek naar het plaatsen van zonnepanelen op het platte dak voor eigen gebruik en wagenpark (elektrisch).

Kantoor reinigingsdienst 8 Vervanging van TL verlichting door LED verlichting en plaatsen van bewegingsdetectie. 9 Doorvoeren van energiebesparende maatregelen bij natuurlijk momenten. 10

2020

Verder onderzoek naar het terugdringen van het energieverbruik (maatwerkadvies + energielabeling) 13 Na 2023 aardgasvrij maken van gebouw door plaatsen van warmtepompen (lucht of bodem) Scholen  14 15 16

Via Technasium opdrachten leerlingen betrekken bij verduurzaming. 

Pieter Zeeman Scholencomplex Realiseren van aardgasvrije en bijna energie neutrale nieuwbouw. Op termijn (na 2023) aardgasvrij maken van naastgelegen bibliotheek.

Basisscholen Bij nieuwbouw van scholen inzetten op aardgasvrije en bijna energie neutrale schoolgebouwen (BENG) en waar mogelijk energie neutrale schoolgebouwen (ENG).

Project

Regulier budget

In samenspraak met schoolbesturen verder onderzoek naar energiebesparende maatregelen bij bestaande schoolgebouwen naar minimaal energielabel C in 2023 (maatwerkadvies en energielabeling). 19 Opnemen van verduurzamingsmaatregelen in Integraal Huisvesting Plan (IHP). 20 NME centrum betrekken bij het verduurzamen van scholen en voorlichting aan basisschoolleerlingen. Sportfaciliteiten  21

Sportcomplex LACO In overleg met LACO onderzoek naar plaatsen van zonnepanelen op het dak van het sportcomplex.

Op termijn (na 2025) aardgasvrij maken van gebouw.  Zwembad Dolfijn

Doorvoeren van energiebesparende maatregelen bij natuurlijk momenten. 

24 25 26

Gymzalen Beleid opstellen met betrekking tot toekomst gymzalen. Uitvoeren van maatwerkadviezen en energielabeling bij gymzalen die in stand worden gehouden. Opnemen van verduurzamingsmaatregelen gymzalen in Integraal Huisvesting Plan (IHP).

Gebouwen ontwikkelbedrijf 27 Beleid toekomst gebouwen ontwikkelbedrijf 28

Doorvoeren energiebesparende maatregelen bij noodzakelijk onderhoud.

Monumenten in gemeentelijk bezit 29 Opstellen monumentenpaspoort voor gemeentelijke monumenten 30 Opstellen uitwerkingsplan voor verduurzaming gemeentelijke monumenten.

10.000,00

Regulier budget Regulier budget

Regulier budget

Regulier budget 5.000,00

0,00

Regulier budget Regulier budget

5.000,00

Regulier budget

5.000,00

Regulier budget

Regulier budget Regulier budget

Regulier budget Regulier budget -

Regulier budget -

Regulier budget

5.000,00

Regulier budget Regulier budget -

Gemeentelijke havens 31

Uitvoeren duurzaamheidsadviezen energiebesparing en duurzame energie opwekking in de gemeentelijke havens. Opstellen uitvoeringsplan voor verder verduurzaming van de havens.

Openbare verlichting 33 Op natuurlijk momenten vervangen van traditionele verlichting door LED lampen. 34 Uitvoeren subsidieregeling LED – verlichting sportverenigingen Pompen en gemalen 35 36 37

Op natuurlijke momenten oude pompen vervangen door energiezuinige pompen. Optimaliseren van besturing Onderzoek compensatieveld of dak voor duurzame energieopwekking.

Overige gebouwen of voorzieningen met lage prioriteit 38 Bij natuurlijke momenten doorvoeren van energiezuinige maatregelen

Regulier budget

Circulaire economie 39

Voor bestaande bouw op termijn (2023) invoeren materialenpaspoort op basis van de nog in ontwikkeling zijnde wet- en regelgeving.

Regulier budget

Pm.

Uitvoeren van een MPG-berekening bij nieuwbouw van kantoorgebouwen (> 100 m2) en op termijn scholen.

Regulier budget

Duurzaam Meerjaren Onderhoud en Beheersplan 41

Jaarlijkse evaluatie plan van aanpak en verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Regulier budget

Jaarlijkse monitoring van het energieverbruik

Regulier budget

6.000,00

Factuurcontrole aansluitingen

Upgraden van het Meerjaren Onderhouds Plan (MJOP) naar een duurzaam Meerjaren Onderhouds Plan (DMJOP)

Regulier budget Regulier budget

Regulier budget

Onderzoek naar subsidiemogelijkheden voor verduurzaming gemeentelijke gebouwen

Regulier budget

Onderzoek naar de mogelijkheden voor BNGarrangement voor gemeentelijke gebouwen in beheer bij derden.

Regulier budget

Regulier budget 0,00

Regulier budget 25.000,00

Regulier budget Pm.

Communicatie 47 Structurele communicatie op gemeentelijke website en Duurzaam Doen pagina Wereldregio Totaal

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12994707/2