Algemene beschouwingen 2024 LSD

LEEFBAAR SCHOUWEN-DUIVELAND Van ambities naar realisatie En door,..

ALGEMENE BESCHOUWINGEN 2025-2028

Ron Brink Roy Klop Laurence Haack Peter Vijverberg Jet van Gent Marije Romijn 1 Arnold de Vlieger

Voorzitter, om met een van onze wethouders te spreken,… ‘omwille van de tijd’,… vallen we zonder inleiding met de deur in huis.

Van ambities naar realisatie,…. En door,.. A03 Lokale Energieopslag stimuleren, 1.1.6.8. We zetten in op lokale energieopslag. Dat maakt ons minder afhankelijk van het net, helpt de netcongestie op te lossen en met een thuisbatterij van 10 kWh kunnen inwoners stroomstoringen van ongeveer een dag overbruggen. Onze inwoners moeten vanaf 2025 subsidie kunnen krijgen voor aanschaf en installatie van een thuisbatterij Daarom dienen we samen met Groen Links en Pvda Amendement A03 Lokale energieopslag stimuleren in. Dictum amendement A03 Lokale energieopslag stimuleren: 1. Een wijziging door te voeren in de programmabegroting 2025-2028 onder activiteit 1.1.6.8. We voeren de regeling voor een innovatiefonds energieopslag uit. De onderstaande tekst: ‘Om energieneutraal te worden moeten we niet alleen duurzame energie opwekken en energie besparen, maar ook energie lokaal opslaan. Initiatieven om energie te besparen of op te wekken worden al volop gestimuleerd, energieopslag blijft daarbij achter. We moeten op zoek naar innovatieve oplossingen voor energie opslag. Innovatie zorgt immers voor vooruitgang. We onderzoeken samen met de denktank energietransitie de mogelijkheden voor het instellen van een innovatiefonds energieopslag.

In 2025 werken we deze regeling verder uit.’ wordt vervangen door de volgende tekst: ‘Om energieneutraal te worden moeten we niet alleen duurzame energie opwekken en energie besparen, maar ook energie lokaal opslaan. Initiatieven om energie te besparen of op te wekken worden al volop gestimuleerd, energieopslag blijft daarbij achter. We moeten op zoek naar innovatieve oplossingen voor energie opslag. Innovatie zorgt immers voor vooruitgang. We stellen een innovatiefonds energieopslag in en zetten daar de € 150.000 voor in die de raad daar middels Amendement A6 programmabegroting 2024-2027 beschikbaar heeft gesteld. We onderzoeken samen met de denktank energietransitie de innovatieve mogelijkheden voor energieopslag voor particulieren en bedrijven waarmee we het innovatiefonds energieopslag vorm kunnen geven. Uiterlijk in Q2 van 2025 leggen we de raad een voorstel voor waarin de mogelijkheden voor het innovatiefonds energieopslag zijn uitgewerkt Een kleinschalige thuisbatterij voor particulieren is inmiddels niet meer innovatief te noemen. Daarom is het vanaf het tweede kwartaal van 2025 vooruitlopend op het in te stellen innovatiefonds energieopslag voor particuliere huishoudens al mogelijk om een subsidie aan te vragen voor de aanschaf en installatie van een thuisbatterij van maximaal 10 kWh voor eigen gebruik.

We zetten daar bestaande budgetten voor verduurzamingssubsidies voor in en komen als die budgetten uitgeput dreigen te raken naar de raad met een verzoek tot aanvulling van het budget.’ 2

A04 Realiseren Ondernemersloket in 2025, 1.3.3.3 Het ondernemersloket is een ambitie uit ons coalitieakkoord waarvoor extra formatie en externe ondersteuning nodig zijn. Het college zet daar in 2025 NIET op in, waardoor het ondernemersloket deze coalitieperiode niet gerealiseerd wordt. Als je een ambitie hebt dan moet je er voor gáán. Daarom dienen we coalitie breed Amendement A04 Realiseren Ondernemersloket in 2025 in. Dictum Amendement A04 Realiseren Ondernemersloket in 2025 We stellen de raad voor om het volgende besluit te nemen: 1. Een wijziging door te voeren in de programmabegroting 2025-2028 in activiteit 1.3.3.3 ‘We realiseren een ondernemersloket’. De onderstaande tekst: ‘Ondanks de voorkeur van de raadscommissie voor uitbreiding van formatie, stellen we gezien de huidige financiële situatie voor de ambtelijke capaciteit niet uit te breiden, maar te kiezen voor optimalisatie van de huidige inzet in 2025.’ wordt vervangen door de volgende tekst: ‘Conform de voorkeur van de raadscommissie voor het bieden van extra ondersteuning aan ondernemers naast het gebruik van reguliere kanalen breiden we de ambtelijke capaciteit uit met 1,0 fte bedrijfscontactfunctionaris per 1 januari 2025.

Daarnaast zetten we in Q1 2025 en eventueel Q2 2025 in totaal maximaal 120 uur externe ondersteuning in om de structuur van het ondernemersloket op te zetten en concrete werkafspraken op te stellen voor de interne organisatie zodat het ondernemersloket nog in 2025 gerealiseerd wordt. Omdat de verwachting is dat de ambtelijke capaciteit nog niet op 1 januari 2025 is ingevuld, gebruiken we de vacatureruimte die hierdoor ontstaat voor dekking van de extra ondersteuning. De extra ondersteuning schatten we in op € 15.000.’ 2. Een wijziging door te voeren in de programmabegroting 2025-2028 waarbij onderdeel 1.3 Florerende kleinschalige bedrijvigheid, 1 fte Ondernemersloket, met een budgettair beslag van € 96.250 per jaar in de jaarschijven 2025 t/m 2028 wordt verplaatst van de lijst ‘Nog niet te honoreren prioriteiten’ naar de lijst ‘Te honoreren prioriteiten 2025-2028’. De financiële gevolgen van € 96.250 structureel nadeel vanaf 2025 t/m 2028 en verder brengen we ten laste van de budgettaire ruimte.

3

A05 Amendement MKB-Brede vouchers voor innovatie en ontwikkeling, 1.3.3.6 MKB-Brede innovatie- en onwikkelvouchers zijn ook een ambitie uit het coalitieakkoord. Het college wil dit in 2025 onderzoeken en verder uitwerken. Dat is voor de coalitiefracties geen garantie dat die vouchers er nog deze coalitieperiode komen. Als je een ambitie hebt dan moet je er voor gáán Daarom dienen we coalitie-breed het Amendement A05 MKB-Brede vouchers voor innovatie en ontwikkeling in. Dictum Amendement A05: MKB-Brede vouchers voor Innovatie en ontwikkeling We stellen de raad voor om het volgende besluit te nemen: 1. Een wijziging door te voeren in de programmabegroting 2025-2028 in activiteit 1.3.3.6 ‘We ondersteunen bedrijven, die willen innoveren en ontwikkelen met innovatievouchers’. De onderstaande tekst: 1.3.3.6 We ondersteunen bedrijven, die willen innoveren en ontwikkelen met innovatievouchers ‘We ondersteunen bedrijven die willen innoveren en ontwikkelen. Als ondernemers een initiatief hebben zorgen we ervoor dat zij professioneel advies kunnen inhuren om hun aanvraag te onderbouwen. Hiervoor werken we samen met Impuls Zeeland en zetten we innovatievouchers in waarmee ondernemers een deel van de advieskosten kunnen financieren. Voor de verblijfsrecreatieve sector werken we al langere tijd met deze innovatievouchers. Het huidige programma loopt nog tot en met 2025.

In het coalitieakkoord is opgenomen dat deze voucherregeling ook voor andere ondernemers beschikbaar komt. We werken aan een programma vanaf 2025. Hiervoor is jaarlijks € 100.000 beschikbaar.’ wordt vervangen door de volgende tekst: 1.3.3.6 We ondersteunen bedrijven, die willen innoveren en ontwikkelen met Innovatievouchers en bij het op gang brengen van de uitvoering en implementatie van de geadviseerde maatregelen. ‘We ondersteunen bedrijven die willen innoveren en ontwikkelen. Als ondernemers een initiatief hebben zorgen we ervoor dat zij professioneel advies kunnen inhuren om hun aanvraag te onderbouwen en om de innovatie/ontwikkeling ook te kunnen implementeren. Voor de (verblijfs)recreatieve sector zetten we via Impuls Zeeland al jaren innovatievouchers in. In het coalitieakkoord is opgenomen dat deze voucherregeling ook voor andere ondernemers beschikbaar komt. Hiervoor is jaarlijks € 100.000 beschikbaar. Het huidige programma loopt tot en met 2025, we werken aan een programma vanaf 2025. Vanaf 2025 zetten we in samenwerking met Impuls Zeeland en eventueel ook Dockwise MKB-breed innovatievouchers in waarmee ondernemers een deel van de advieskosten voor innovatie en ontwikkeling kunnen financieren en ondersteund kunnen worden bij de implementatie hiervan.

We zetten daar de € 100.000 voor in die in de begroting reeds structureel per jaar beschikbaar is voor uitbreiding van de voucherregeling. We brengen de mogelijkheid om een beroep te doen op innovatie- en ontwikkelvouchers actief en breed onder de aandacht van al onze MKB-ondernemers, we stimuleren hen om er gebruik van te maken en zetten daar zodra dat mogelijk is het ondernemersloket voor in. Als het budget in enig jaar uitgeput dreigt te raken dan komt het college naar de gemeenteraad met een voorstel voor aanvullend budget.’ 4

A06 Amendement Betekenisvolle beleidsindicatoren vanaf 2026, P.5.2.4. De ambities van de gemeente staan in ons beleid en in de begroting staan activiteiten om dat beleid te realiseren. Wij willen beleidsindicatoren inzetten om te meten of we met die activiteiten onze beleidsdoelstellingen bereiken. Als je ambities hebt dan moet je ervoor gáán! Daarom dienen we amendement A06 Betekenisvolle beleidsindicatoren vanaf 2026 in. Dictum Amendement A06 Betekenisvolle beleidsindicatoren vanaf 2026 We stellen de raad voor om het volgende besluit te nemen: Een activiteit toe te voegen aan de programmabegroting 2025-2028 onder Paragraaf 5 Bedrijfsvoering: Activiteit P.5.2.4.: We geven de beleidsindicatoren meer inhoud en betekenis ‘We geven meer context aan de beleidsindicatoren die we, al dan niet verplicht op grond van het Besluit Begroten Verantwoorden, opnemen in onze beleidsbegroting. Dat doen we door voor iedere beleidsindicator, voor zover deze beschikbaar is, het landelijk gemiddelde aan te geven en de gerealiseerde waarde over de afgelopen 4 jaar. Op die manier wordt inzichtelijk hoe het cijfer zich ontwikkelt en of dit positief of negatief is. Als vervolgstap gaan we voor iedere beleidsindicator een gefundeerde streefwaarde bepalen. Dit moet zorgvuldig gebeuren en vraagt daarom om meer uitwerktijd.

We informeren de raad jaarlijks bij de presentatie van de kadernota over de voortgang van deze vervolgstap’.

5

A07 Amendement Aanpassing Bernhardstraat BurghHaamstede, P 10.1.17 De uitvoering van stads- en dorpsvisies maakt steeds meer kernen mooier en daar zijn we trots op. De uitvoering van de dorpsvisie Burgh-Haamstede is gestart met de herinrichting van centrum Haamstede. In mei 2025 worden de Noordstraat en de Ring eenrichtingsverkeer en start een proef met het in het seizoen autovrij maken. Het haalbaarheidsonderzoek naar de ‘inprikker Burgh’ kan nu helaas nog niet afgerond worden. De Bernardstraat blijft nog jaren dé toegangsweg naar het dorp. Deze straat loopt dwars door een drukke woonwijk met twee lagere scholen. Om de verkeersveiligheid en de doorstroming te borgen zijn infrastructurele aanpassingen nodig. Daarom dienen wij Amendement A07 Aanpassing Bernardstraat BurghHaamstede in. Dictum Amendement A07: Aanpassing Bernardstraat Burgh-Haamstede We stellen de raad voor om het volgende besluit te nemen: Een activiteit toe te voegen aan de programmabegroting 2025-2028 onder Paragraaf 10.1 ‘We voeren de dorpsvisie Burgh-Haamstede uit’. Activiteit P10.1.17 Infrastructurele Aanpassingen aan de Bernhardstraat Burgh-Haamstede i.v.m. verkeersveiligheid en doorstroming. ‘Na de oplevering van de herinrichting van de Noordstraat / Ring / begin Weststraat BurghHaamstede in mei 2025 geldt voor de Noordstraat en het westelijke deel van de Ring eenrichtingsverkeer.

Vanaf 2025 wordt er voor dit gebied een proef gedaan die inhoudt dat vanaf de laatste week van juni tot en met de eerste week van september (11 weken) een afsluiting geldt voor gemotoriseerd verkeer. Deze proef duurt tot en met 2027 en wordt in 2027 geëvalueerd. Dit leidt naar verwachting tot extra verkeersbewegingen op de Bernardstraat die dwars door een drukke woonwijk met twee lagere scholen heen loopt. Om de verkeersveiligheid en de doorstroming op de Bernhardstraat zo goed mogelijk te borgen, voeren we vanaf het 4 e kwartaal 2025 infrastructurele aanpassingen uit aan het deel van de Bernardstraat vanaf de kruising met het Sluispad tot aan de kruising met de Weststraat om de doorstroming en de verkeersveiligheid zo goed mogelijk te borgen.’ De financiële gevolgen van € 150.000 incidenteel nadeel worden gedekt uit de budgettaire ruimte indien nodig uit de algemene reserve

6

A08 Amendement Verbetering verkeersveiligheid bij Scharendijke, 2.2.4.18 We staan elk jaar minimaal één keer met onze @Leefbaartent in iedere kern of wijk. Verkeersveiligheid is naast wonen het belangrijkste gespreksonderwerp in onze tent. In Scharendijke gaat het concreet over de veiligheid voor voetgangers en fietsers bij het voetpad langs de Elkerzeese tot en met de rotonde. Ook de Dorpsraad vraagt hier aandacht voor. De gemeente is als eigenaar en wegbeheerder van dit voetpad en de rotonde verantwoordelijk voor de verkeersveiligheid en het onderhoud. Daarom dienen wij Amendement A08 ‘Verbetering verkeersveiligheid bij Scharendijke’ in. Dictum Amendement A08: Verbetering verkeersveiligheid bij Scharendijke We stellen de raad voor om het volgende besluit te nemen: Een activiteit toe te voegen aan de programmabegroting 2025-2028 onder Programma 2 Wonen sub paragraaf 2.2.4. We zetten in op een verkeersveilige en goed bereikbare gemeente met goede parkeervoorzieningen voor onze inwoners en bezoekers. Activiteit 2.2.4.18: Verbeteren verkeersveiligheid fietsers en voetgangers Elkerzeeseweg richting rotonde Scharendijke ‘In 2025 verbeteren we de verkeersveiligheid voor voetgangers en fietsers in Scharendijke door het voetpad langs de Elkerzeeseweg richting rotonde rondweg bij de molen in Scharendijke te verlengen en door fietssuggestiestroken aan te brengen naar en op de rotonde.

Dit kost € 65.000. De financiële gevolgen van € 65.000 incidenteel nadeel in 2025 worden gedekt uit de budgettaire ruimte of indien nodig incidenteel uit de algemene reserve.

Mede initiatiefnemer Motie 02 Creëren balans tussen ambities en realisatiekracht We hebben als gemeente veel ambities. Als gemeenteraad voegen we daar, ook deze begroting weer, extra ambities aan toe met moties en amendementen. Als raad stellen we kaders en doelen. Het college gaat over de uitvoering en het zijn al onze hardwerkende ambtenaren die het waar moeten maken. We bedanken hen bij deze voor hun inzet, betrokkenheid en loyaliteit. Als je ambities hebt dan moet je er ook voor gáán. We willen een lange termijnplanning waarmee gestuurd wordt op tijdige besluitvorming. Dat is ook in deze begroting helaas niet gelukt, het 5e kwartaal bestaat nog steeds,... Daarom zijn wij mede initiatiefnemer van de motie ‘Creëren balans tussen ambities en realisatiekracht’ die mevrouw van der Vliet van de PvdA straks gaat indienen.

7

Dictum Motie M02: Creëren balans tussen ambities en realisatiekracht We vragen de raad en de griffie: 1. De heidag van de raad in februari 2025 in te zetten voor het gezamenlijk creëren van inzicht en het bespreken van een gedragen prioritering tot 1 maart 2026. 2. Om deze heidag te laten voorbereiden en organiseren door de griffie, samen met de ambtelijke organisatie, een lid van het college, een afvaardiging de raad en - zo nodig - externe deskundigen. 3. Om de ‘opbrengst’ van deze heidag te verwerken in een griffievoorstel zodat de gemeenteraad er een besluit over kan nemen. We vragen het college: 1. In 2025 voortvarend aan de slag te gaan met het verkrijgen van inzicht in welke wettelijke en autonome taken wij uitvoeren en welke middelen hiervoor nodig zijn en dit uiterlijk in het 4e kwartaal van 2025 op te leveren aan de gemeenteraad. 2. Met de uitkomsten hiervan in het 2e kwartaal van 2026 gezamenlijk met de nieuwe gemeenteraad een tweede stap te zetten in het vinden van ruimte voor nieuwe ambities.

Mede initiatiefnemer Amendement A02 Verlenging Pilot Kernenmanager, 1.3.2.6 De kernenmanagers en de bedrijfsinvesteringszones Zierikzee, Burgh-Haamstede en Renesse mogen niet de dupe worden van het niet op tijd evalueren van de pilot kernenmanager. Daarom zijn wij mede initiatiefnemer van Amendement A02 verlenging pilot kernenmanager dat zojuist door mevrouw Lemsom van de VVD is ingediend. Dictum Amendement A02: Verlengen pilot Kernenmanager tot eind 2025 We stellen de raad voor om het volgende besluit te nemen: Een wijziging door te voeren in de programmabegroting 2025-2028 door activiteit 1.3.2.6 te verplaatsen van de lijst ‘Activiteiten die in 2024 worden afgerond’ naar 1.3.2. We ondersteunen Bedrijven Investering Zones (BIZ-zones) en geven een economische impuls aan opgerichte BIZ-zones, waarbij de onderstaande tekst: ‘1.3.2.6 We voeren samen met Ondernemers Vereniging Zierikzee een pilot ‘Kernenmanager’ uit (amendement A6 programmabegroting 2022-2025)’ wordt vervangen door de volgende tekst: 1.3.2.6. We voeren samen met de Ondernemersverenging/BIZ Zierikzee, de Ondernemersvereniging/BIZ Burgh-Haamstede en de Ondernemersvereniging/BIZ Renesse een pilot ‘Kernenmanager’ uit. (amendement A6 programmabegroting 2022-2025 en Raadsbesluit Uitbreiding pilot kernenmanager (828620)) De evaluatie van de pilot kernenmanager, die loopt tot 31 december 2024, moet nog opgestart worden.

Daarom verlengen we de pilot kernenmanager met 1 jaar tot 31 december 2025. In Q1 2025 wordt de evaluatie opgestart. In Q2 2025 wordt de evaluatie afgerond en leggen we de evaluatie voor aan de raad inclusief een voorstel voor het eventuele vervolg vanaf 1 januari 2026. Eventuele financiële consequenties kunnen meegenomen worden in de programmabegroting 2026-2029. Indien de raad besluit dat er geen vervolg komt dan stopt het project kernenmanagers per 1 januari 2026. De financiële gevolgen van € 120.000 incidenteel nadeel in 2025 worden gedekt uit de budgettaire ruimte of indien nodig incidenteel uit de algemene reserve 8

Zoet water, 1.2.7 Als je doet wat je altijd deed, dan krijg je wat je altijd kreeg. We moeten anders naar water gaan kijken. We moeten als inwoners bewuster met water omgaan. Daarnaast moeten we inzetten op lokaal opslaan van water, lokaal milieuvriendelijk zuiveren van water en lokaal hergebruik van water. We volgen het waterzuivering project in Burghsluis dan ook met veel belangstelling en denken graag mee over oplossingen van de zoetwaterproblematiek.

Brandveiligheid We zijn blij met de nieuwe natuurbrandbestrijdingsvoertuigen die de VRZ recent besteld heeft. We zijn tevreden over de samenwerking binnen de regionale Raadsklankbordgroep van de Veiligheidsregio Zeeland. We maken wel ons zorgen over de brandveiligheid van ons eiland. We volgen de opkomsttijden en de pilot met niet volledig opgeleide brandweerassistenten zeer kritisch zeker in combinatie met de TS4.

S01: Suggestie 01 Schouwen-Duiveland Fietsgemeente; Het fietstunneltje onder de N57 bij de Schelphoek komt er niet en het parkeren van (elektrische) fietsen leidt in meerdere kernen tot verrommeling van de openbare ruimte. We doen het college suggestie 01 Zoek naar alternatieven om de ontbrekende schakels in te vullen en besteedt aandacht aan het oplossen van de fietsparkeer problematiek in al onze kernen. Suggestie S01 Schouwen-Duiveland Fietsgemeente Zoek naar alternatieven om de ontbrekende schakels in het fietspadennetwerk in te vullen en besteedt aandacht aan het fietsparkeren in al onze kernen.

Samen kom je verder We worden vaak door inwoners aangesproken op slecht onderhoud van wegen, fietspaden en strandovergangen waarvan wij als gemeente niet grondeigenaar en de wegbeheerder zijn. Bijvoorbeeld de oprit naar het strandje aan de Grevelingen bij Restaurant Da Robberto in Scharendijke en het fietspad over de Vroongronden bij Renesse. Samen kom je verder dus we vertrouwen erop dat het college samen met de wegbeheerders en grondeigenaren blijft zoeken naar oplossingen.

Wonen en Ruimtelijke Ordening Onze ambitie om tot en met 2030 verspreid over al onze kernen 1.000 woningen toe te voegen wordt gerealiseerd. We sturen daarbij op het realiseren van duurzame, levensloopbestendige en betaalbare woningen voor onze eigen inwoners. Het afgelopen jaar kwamen er vooral projecten langs de gemeenteraad die nog onder het oude regime met bestemmingsplannen vallen. De omgevingswet is inmiddels ingevoerd, het is onwenselijk dat dit tot vertraging van de planvorming leidt. We gaan als Leefbaar de doorlooptijd van projecten onder de omgevingswet kritisch volgen. 9

Senioren We vergrijzen en ontgroenen, het aantal mantelzorgers daalt en onze ouderen willen en moeten steeds langer thuis blijven wonen. Niet alleen de woningen en onze voorzieningen, maar onze hele fysieke leefomgeving moet levensloopbestendig zijn. Meer en oudere senioren betekent ook dat steeds meer inwoners met dementie te maken krijgen. Het is daarom belangrijk dat onze inwoners, bedrijven en verenigingen weten hoe ze met dementie om moeten gaan. We moeten dus in alle opzichten een dementievriendelijke gemeente worden. Als Leefbaar vinden we het belangrijk om met onze inwoners in gesprek te gaan over wat er bij hen leeft en speelt. We blijven met senioren in gesprek over wat voor hen belangrijk is.

Jongeren De jeugd heeft niet alleen de toekomst, de jeugd ís ook de toekomst. We willen dat onze jongeren op ons eiland hun toekomst opbouwen. Er moeten genoeg voorzieningen zijn die jongeren belangrijk vinden. De skatebaan in Zierikzee is geopend, de pumptrack in Renesse komt er en ook Brogum wordt gerealiseerd. Ook met jongeren blijven we in gesprek over voor hen belangrijke zaken.

Bereikbaarheid Goede bereikbaarheid van al onze kernen en voorzieningen is belangrijk voor de leefbaarheid en dus voor al onze inwoners. We gaan als gemeente niet over het openbaar vervoer, dat is de verantwoordelijkheid van de provincie. In 2025 wordt er op SchouwenDuiveland een proef gedaan met lokaal Flexvervoer ter aanvulling op de bus. We wachten de nieuwe OV concessie Zeeland en de resultaten van de proef met het Flexvervoer af. Openbaar vervoer mogen we als gemeente niet aanbieden, zo nodig nemen we daarna een initiatief voor Besloten Lokaal vervoer.

Als je ambitie hebt dan moet je er ook voor gaan,.. Leefbaar Schouwen-Duiveland staat én gaat voor een leefbaar Schouwen-Duiveland! Tot Slot Dank aan het college, de griffie, de bodes en de ambtelijke organisatie voor de prettige samenwerking.

10