Advies RCE 081020

Datum: 8-10-2020 Onze referentie: 165671

Bedankt voor de adviesaanvraag. De Oude Haven / Museumhaven behoort bij rijksmonument 41019. De monumentomschrijving luid als volgt: De bolwerken, thans geplantsoeneerd met de daarvoor liggende grachten, lopend van de Noorderhavenpoort, omgaand, de Nobelpoort, de Zuidwellebrug en de Westbrug passerend, aansluitend aan de zuidzijde van de stad aan het Blauwe Bolwerk; Oude Haven, havenbassin, gelegen aan de westzijde van de havenpoorten, lopend vandaar tot aan het Kraanplein, voorzien van gemetselde kademuren, Nieuwe Haven, havenbassin door het zogenaamde havenkanaal verbonden met de Oosterschelde, gelegen tussen de Zuidhavenpoort en de brug naar de Engelsekade. Tot voorbij het zogenaamde Blauwe Bolwerk aan de stadszijde en ook aan de Engelsekade voorzien van een gemetselde kademuur. BRON https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/41019 De bescherming van de Oude Haven / Museumhaven beperkt zich tot de kademuren en havenbassin. De bomen rondom de kade zijn niet individueel of als samenspel rijksbeschermd. Wel vallen ze binnen het rijks beschermde stadsgezicht (LINK). Om deze reden geven wij u graag informatie vanuit onze kennisfunctie. Historie Uit historisch beeldmateriaal blijkt dat de haven al lang een boomaanplant kent. Daar waar in de 17e eeuw de (oude) haven van Zierikzee nog vol in bedrijf was zullen er geen bomen aanwezig geweest zijn.

Toen de havenfunctie werd verplaatst naar de nieuw aangelegde ‘nieuwe haven’ werd de oude haven meer verfraaid. Dit werd bijvoorbeeld met bomen gedaan om de statige huizen die aan de haven stonden meer aanzien te geven. Vergelijkbaar met de stadsgrachten van Amsterdam. De boomaanplant van de Oude Haven is dus historisch zeer waardevol. Typerend is de rij-vormige aanplant met bomen van gelijke vorm en hoogte. Zie ook de bijgevoegde gravure in de bijlage. Huidige situatie In de huidige situatie is de –van oudsher volledige- bomenrij niet meer volledig. Op diverse plaatsen zijn er reeds bomen gerooid. Er is een onderzoek verricht door Terra Nostra naar de conditie van de bestaande bomen (onderzoek gedateerd op 3 juli 2020). In het rapport worden de volgende conclusies getrokken: 1. Van de 35 bomen zijn er 13 die vanwege einde levensduur gekapt dienen te worden. 2. De bomen die kunnen blijven staan (22 stuks) kunnen door forse bodemverbetering nog 10-15 jaar blijven staan. De bodemverbetering houd in 1,5 meter buiten de stamvoet alle grond wegzuigen (min. 10 m3 per boom) en het aanbrengen van een boomspiegel van 2x2 meter. 3. Verplanten van de bomen is geen realistische optie Op dit moment wordt de restauratie van de kademuren voorbereid. De bomen aan de zuidzijde van de Oude Haven dienen ten behoeve van deze werkzaamheden verwijderd te worden.

Aan de noordzijde staan de bomen verder van de kademuur en is kap t.b.v. de werkzaamheden niet noodzakelijk. Invloed van de boomwortels op de kademuur is op dit moment nog niet volledig in beeld. Dit zal ten tijde van de werkzaamheden beter kunnen worden ingeschat. Aanbevelingen Hoewel er zeer terughoudend moet worden omgegaan met bomenkap vinden wij het voorstelbaar dat er gekozen wordt voor kap en herplanting. Ik beschrijf hierna graag welke argumenten wij hebben meegewogen.

De meegewogen argumenten: 1. Vanuit de historische benadering zijn statigheid en eenheid belangrijke begrippen. Alhoewel de volwassen bomen deze statigheid onderschrijven is de onvolledige bomenrij weer een verzwakking van deze concepten. De rij zou weer vervolledigd kunnen worden door het inboeten met jongere aanplant, dit zal het beeld van eenheid mogelijk niet verbeteren. 2. De huidige bomen zijn waarschijnlijk na de Watersnoodramp geplaatst. Cultuurhistorisch gezien zit de grootste waarde in de boomaanplant als geheel, niet in iedere individuele boom. 3. Kap naar aanleiding van werkzaamheden is noodzakelijk aan één zijde van de kade. Verplanten is volgens het rapport van Terra Nostra geen reële optie. 4. Wanneer aan één zijde van de kade de bomenrij gekapt wordt is het historische beeld van eenheid verdwenen. Door alleen aan één zijde van de kade jonge aanplant te zetten raakt het historisch beeld nog sterker aangetast. 5. Het rapport van Terra Nostra schat, na zware ingreep, een levensduur van 10-15 jaar voor het overgrote deel van de bomen (31 stuks). Wanneer er gekozen wordt voor kap van de bomen adviseren wij u te herplanten met een gelijke boomsoort van voldoende formaat. Een historisch onderzoek naar de boomaanplant kan de keuze voor boomsoort en positie ondersteunen. Tevens kan dit aanknopingspunten geven bij beheerkeuzes (bijv. snoeiwerk).

Bij keuze van de boomsoort kan, wanneer gewenst, een beroep gedaan worden op onze specialist groen. Er dient een goede afweging gemaakt te worden tussen grootte boom en slagingskans. Bovendien dient er vooraf rekening gehouden te worden met een flinke bodemverbetering om de nieuw aan te planten bomen een duurzame toekomst te geven. Hierbij dient ook rekening gehouden te worden met groeimogelijkheden (o.a. boomspiegel) en eventuele gevolgen van wortelgroei i.c.m. het muurwerk van de kade. Ik hoop hiermee aan uw adviesaanvraag te hebben voldaan. Mochten er vragen zijn naar aanleiding van deze aanbevelingen dan verneem ik dat graag. Met vriendelijke groet, J. (Janneke) Hille, MSc Adviseur Bouwkunde Zeeland en Zuid-Hollandse eilanden Waarnemend adviseur Architectuurhistorie Goeree Overflakkee

.................................................................................. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Smallepad 5 | 3811 MG | Amersfoort Postbus 1600 | 3800 BP | Amersfoort