999890 Bijlage 0 Rapport Kostendekkendheid havens
Tekst van het document
ONDERZOEK KOSTENDEKKENDHEID GEMEENTELIJKE HAVENS
Inhoud 1. Inleiding 2. Historie besluitvorming 3. Wet Markt en Overheid 4. Juridische context integrale kostendoorrekening 5. Algemeen belang besluit 6. Herijking 2023 7. Exploitatie (kostendekkendheid) 8. Aanpassing tarieven beroepsvaart 9. Toeristenbelasting 10. BTW en Vennootschapsbelasting 11. Uitvoeringsprogramma 12. Onderzoeksvragen Bijlage 1: budgettaire effecten Bijlage 2: ligplaatsen en openbaar vaarwater
3 4 5 6 8 10 20 24 27 28 29 32 33 37
1
Inleiding De afgelopen jaren is onderzoek uitgevoerd naar de kostendekkendheid van de gemeentelijke havens. In 2015 is door het college de bestuursopdracht ‘Kostendekking scheepvaartrechten’ vastgesteld. Als gevolg hiervan is een uitvoerig onderzoek gestart. De exploitatie van de gemeentelijke havens kost de gemeente jaarlijks geld. Ondanks de inkomsten van pacht- en huurovereenkomsten, inkomsten van passanten en vaste ligplaatshouders, moet jaarlijks geld worden bijgelegd aan de exploitatie van de havens. Dit onderzoek verschaft inzicht in de kostenopbouw van de scheepvaartrechten en daarmee ook in de kostendekkendheid van deze rechten. Bovendien is inzichtelijk welke mogelijkheden er zijn binnen de gemeentelijke havens om de exploitatie van de havens gunstig te beïnvloeden door een andere vorm van tarifering voor vaste ligplaatshouders, passanten en in het kader van (langlopende) huurovereenkomsten. Uitgangspunt is dat de rechten kostendekkend moeten zijn op basis van de vereisten uit de Wet Markt en Overheid (WM&O), hieronder vallen ook de baten van de gemeentelijke havens op basis van integrale kostendoorrekening en marktconformiteit. De havens worden fiscaal niet 100 % kostendekkend geëxploiteerd.
1.1 Situatieschets De gemeente heeft 5 havens in beheer, te weten: • haven Zierikzee • haven Brouwerhaven • haven Den Osse • vissershaven Bruinisse • vluchthaven Bruinisse Voor deze havens is de gemeente verantwoordelijk voor beheer, onderhoud en de exploitatie. In de administratie worden de baten en de lasten van de havens verantwoord op de volgende elementen: • 65602000 – Havens algemeen • 65602196 – Zierikzee verhuurbaar • 65602105 – Brouwershaven • 65602108 – Haven Den Osse • 62211101 – Bedrijfshaven Bruinisse • 62211102 – Vluchthaven Bruinisse • 65601401 – Openbare ruimte haven
3
2
Historie besluitvorming In april 2020 heeft het college een voorlopig besluit genomen ten aanzien van de actiepunten, maatregelen en investeringen zoals opgenomen rapport ‘Kostendekkendheid gemeentelijke havens’ en het uitvoeringsprogramma (zaaknummer 274328). In de begroting 2020 is een totaalbedrag per jaarschijf opgenomen voor aanpassingen aan de lastenkant van de havenexploitatie. Dit betreft onder andere: Aanpassing van het onderhoud in de havens op basis van de meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) en de herziening van het baggerbeheerplan. Inhoudelijk verwijzen we hiervoor verder naar het raadsbesluit met zaaknummer 227025; Een taakstelling ten aanzien van de personeelslasten van de havenmeesters. Aan deze taakstelling wordt uitvoering gegeven door middel van een advies aan de hand van een nieuw dienstverleningsconcept, een plan van aanpak met bijbehorend uitvoeringsprogramma. Middels de bestuursopdracht Creëren budgettaire ruimte (zaaknummer 328049) heeft de raad d.d. 21 september 2020 een besluit genomen ten aanzien van de batenkant (tarieven) van dit voorstel (7d2). Dit besluit luidt als volgt: • De tarieven voor de recreatieve vaart op basis van integrale kostendoorrekening van 100 % en marktconformiteit te verhogen ingaande 2021.
• Ten aanzien van de beroepsvaart allereerst een nadere verkenning doen, in samenspraak met de sector, naar de optimalisatiemogelijkheden van de beroepsvaart. De uitkomsten verwerken in een voorstel voor aanpassing van de tarieven voor de beroepsvaart ingaande 2022. Het beschikbaar stellen van de budgetten en de financiële consequenties van de actiepunten, maatregelen en investeringen zoals opgenomen rapport ‘Kostendekkendheid gemeentelijke havens 2019’ en het uitvoeringsprogramma zijn verwerkt in de programmarapportage (2020). Met deze beslispunten heeft het college in april 2020 reeds ingestemd. De verhoging van de tarieven voor de recreatieve vaart, 10 % per 1 januari 2021, zijn verwerkt en daardoor betrokken bij het vaststellen van de belastingverordeningen in december 2020.
4
3
Wet Markt en Overheid Op 1 juli 2012 is de WM&O in werking getreden. Doelstelling van de WM&O is zo gelijk mogelijke concurrentieverhoudingen te creëren tussen overheden en particuliere ondernemingen, rekening houdend met de specifieke publieke taak van de overheid. De (de)centrale overheid die commerciële activiteiten verricht, kan een gunstigere positie op de markt verkrijgen dan het bedrijfsleven. Bij het verrichten van die activiteiten kunnen overheden oneigenlijk gebruikmaken van publieke middelen en dat leidt tot concurrentievervalsing met bedrijven. De WM&O verbiedt het verrichten van deze en andere commerciële activiteiten door overheden niet. Wel zijn de overheden daarbij op grond van de WM&O gehouden aan 4 gedragsregels. • •
•
•
Kosten doorberekenen Overheden mogen een product of dienst niet onder de kostprijs aanbieden. Bevoordelingsverbod Overheden mogen hun eigen overheidsbedrijven niet bevoordelen boven concurrerende ondernemingen. Bijvoorbeeld door gunstige financiering. Gegevensgebruik Overheden krijgen door haar publieke taak informatie die anderen niet hebben. Dat mag geen oneerlijk voordeel opleveren. Overheden mogen gegevens daarom alleen gebruiken voor economische activiteiten, als andere bedrijven die gegevens ook onder dezelfde voorwaarden kunnen krijgen. Functiescheiding Het komt voor dat overheden een bestuurlijke rol hebben voor economische activiteiten die ze zelf uitvoeren. Overheden moeten zorgen voor een strikte scheiding tussen zulke bestuurlijke zaken en economische activiteiten. Ambtenaren mogen niet tegelijk met allebei bezig zijn.
5
4
Juridische context integrale kostendoorrekening Wanneer de overheid op de markt actief is, schrijft art. 25i Mw voor dat een bestuursorgaan daarbij de afnemers van een product of dienst ten minste de integrale kosten van dat product of dienst in rekening brengt. De vraag hoe de kosten precies moeten worden bepaald, wordt niet in art. 25i Mw toegelicht. Die vraag moet worden beantwoord aan de hand van het Besluit Markt & Overheid. Daarin wordt nadere invulling gegeven aan de manier waarop kostendoorberekening dient plaats te vinden. Door te berekenen integrale kosten zijn in ieder geval operationele kosten, afschrijvings- en onderhoudskosten en vermogenskosten. Kosten van beleidsvoorbereiding en inspraak, toezicht en handhaving en bezwaar en beroep hoeven niet te worden doorberekend. Weliswaar wordt in het Besluit beschreven hoe de berekening en toerekening van kosten zou moeten geschieden, er worden geen kant en klare formules geboden. Bij de verhuur van ligplaatsen is sprake van een economische activiteit en het aggregatieniveau waarop de kostendoorberekening moet worden toegepast, betreft het totaal van de ligplaatsen in alle havens gezamenlijk. Daarbij is van belang op welke manier de gemeente de kosten verdisconteerd voor de havenfaciliteiten. Het verhuren van ligplaatsen betreft een havenactiviteit.
Dat betekent dat de kosten van de havenfaciliteiten kunnen worden toegerekend aan de havenactiviteit verhuur van ligplaatsen. Voor de berekening van de integrale kosten is het besluit van het CBb d.d. 11 juni 2019 (ECLI:NL:CBB:2019:233) gevolgd inzake de casus (voormalig) gemeente Hellevoetsluis; te weten exploitatie ligplaatsen. Er wordt gesteld dat de kosten van de haveninfrastructuur naar rato van het gebruik aan de ligplaatsen in boxen moeten worden toegerekend. Uit oogpunt van proportionaliteit dient 50 % te worden toegerekend aan havenactiviteiten. Dat percentage representeert eenvoudigweg het feit dat de publieke haveninfrastructuur 2 functies heeft, namelijk havenactiviteiten en publieke infrastructuur. In de eerder aangehaalde uitspraak bleek dat de gemeente Hellevoetsluis niet kon onderbouwen dat 1van beide functies dominant is. Binnen de exploitatie van de gemeentelijke havens in onze gemeente is per onderdeel een duidelijk onderscheid te maken tussen havenactiviteiten en publieke infrastructuur. Daarom wordt uitgegaan van de feitelijke verdeling tussen beiden en geen 50 %. Op grond van artikel 25 lid 4 Mw moet het bestuursorgaan in kwestie namelijk aantonen dat het de integrale kosten heeft doorberekend. Met betrekking tot regulier en groot onderhoud en baggeren is de feitelijke verdeling inzichtelijk gemaakt.
De haveninfrastructuur wordt gekwalificeerd als een productiemiddel, omdat de ligplaatsen binnen de bestaande omgeving van die infrastructuur (kades, bruggen en sluizen in de jachthavens) en de verhuur van die ligplaatsen dus alleen mogelijk is omdat die infrastructuur aanwezig is. Dat de infrastructuur een publieke functie heeft, waaronder verkeersafwikkeling, waterkering en
6
waterhuishouding is een feitelijk gegeven. Dat sluit niet uit dat een deel van de kosten van die infrastructuur op basis van het kostenveroorzakingsbeginsel moet worden toegerekend aan een economische activiteit. Wanneer infrastructuur die door de overheid wordt gefinancierd (aanleg, onderhoud) openbaar toegankelijk is voor eenieder, vormt die financiering geen selectief voordeel voor een specifieke onderneming of ondernemingen. Het gaat dan steeds om de vraag of infrastructuur in dienst van de haven (dedicated) is of niet. Het komt op het volgende neer: Wanneer iedere onderneming en daarmee elke economische activiteit (aangezien een onderneming een entiteit is die een economische activiteit uitoefent), gebruik kan maken van de infrastructuur voor de uitoefening van die economische activiteit, de kosten niet kunnen worden toegerekend aan één specifieke economische activiteit. Dat geldt ook als die economische activiteiten alleen mogelijk zijn doordat die infrastructuur aanwezig is. Binnen onze gemeente profiteren de ligplaatsen die door de gemeente worden geëxploiteerd van de haveninfrastructuur net zoals economische activiteiten van private bedrijven dat ook doen. Ook die infrastructuur is voor eenieder op een niet-discriminerende manier toegankelijk, althans het tegenovergestelde blijkt niet, en die infrastructuur dient een breed publiek doel.
Datzelfde geldt immers bijvoorbeeld voor een openbare weg, waaraan bedrijven gelegen zijn die de weg gebruiken voor toegang tot hun bedrijf. De integrale kosten zijn de som van een aantal posten waaronder de kosten voor investeringen in infrastructuur wanneer deze voor de uitvoering van de activiteit ‘noodzakelijk’ zijn. In de nota van toelichting horende bij het Besluit markt en overheid staat dat het uitgangspunt dat alle relevante kosten moeten worden doorberekend, alleen geldt voor zover het kosten betreft die ook in de private sector gemaakt kunnen worden. Het gaat hier echter om kades, bruggen en sluizen. Het is niet voorstelbaar dat een particuliere onderneming dergelijke infrastructuur in de lucht zou houden simpelweg omdat die infrastructuur niet rendabel geëxploiteerd kan worden. Dat is precies de reden dat de overheid die openbare infrastructuur in stand houdt.
Concreet Havenfaciliteiten worden 100 % aan de havenexploitatie toegerekend. Dat geldt voor steigers, elektravoorzieningen, watervoorzieningen, sanitairgebouwen en havenkantoren. Haveninfrastructuur, zoals kades, bruggen en sluizen worden 100 % aan openbare ruimte haven toegerekend en ook als zodanig administratief verwerkt.
7
5
Algemeen belang besluit De overheid mag een product of dienst alleen onder de kostprijs aanbieden als die economische activiteit plaatsvindt in het algemeen belang. Zij moet uitleggen waarom exploitatie onder de kostprijs in het algemeen belang noodzakelijk is en aantonen dat commerciële marktpartijen het product of de dienst niet kunnen aanbieden. Als de overheid zelf onder de kostprijs aanbiedt, moet zij zorgen dat commerciële aanbieders daar zo weinig mogelijk financieel nadeel van hebben. In het regeerakkoord van Rutte IV (“Vertrouwen in de toekomst”) is het voorkomen van ongewenste concurrentie tussen overheden en private partijen opgenomen. Het kabinet wil oneigenlijke en ongewenste concurrentie tussen overheden en private partijen voorkomen. De algemeen belang bepaling in de WM&O wordt daarom aangescherpt. “Uit de evaluatie van de wet markt en overheid (Kamerstukken II 2015/16, 34 487, nr. 1) blijkt dat bestuursorganen veel gebruikmaken van de algemeenbelanguitzondering, waardoor de gedragsregels niet meer van toepassing zijn. Daarnaast blijkt uit de evaluatie dat het gebruik van de uitzondering door bestuursorganen vaak beperkt wordt gemotiveerd en dat ondernemers slechts beperkt bij de besluitvorming worden betrokken.
Met onderhavig wetsvoorstel komt het tijdelijk karakter van de wet markt en overheid te vervallen door de horizonbepaling in de huidige wet te schrappen, worden de voorwaarden voor het gebruik van de algemeenbelanguitzondering aangescherpt en wordt het aanbieden van open source software uitgezonderd van de gedragsregel integrale kostendoorberekening. In de kabinetsreactie op de evaluatie is gesteld dat de wet markt en overheid de risico’s op oneerlijke concurrentie heeft verlaagd, maar dat dit effect nog suboptimaal is. Om die reden heeft de Minister van Economische Zaken besloten om de horizonbepaling uit de wet markt en overheid te halen, specifieke motiveringsvereisten voor een algemeenbelanguitzondering op te nemen en meer inspraak vooraf voor ondernemers te regelen.” Met dit wetsvoorstel blijft het voor bestuursorganen mogelijk een algemeenbelangbesluit te nemen en daarmee gebruik te maken van de algemeenbelanguitzondering, bijvoorbeeld wanneer sprake is van marktfalen of wanneer het wenselijk is dat bestuursorganen een economische activiteit beneden de kostprijs verrichten om een publiek belang te dienen. Zo zullen er voor bepaalde activiteiten weinig tot geen particuliere aanbieders zijn als alle kosten moeten worden terugverdiend en is het voorstelbaar dat bestuursorganen hiervoor, mits zorgvuldig gemotiveerd, de algemeenbelanguitzondering (blijven) gebruiken.
Met deze wetswijziging worden nadere eisen gesteld aan de motiveringsplicht die bestuursorganen hebben indien gebruik wordt gemaakt van de algemeenbelanguitzondering, waaronder eisen die zijn neergelegd in recente jurisprudentie. In vaste jurisprudentie heeft de rechter aangegeven dat de totstandkoming van een algemeenbelangbesluit moet geschieden met inachtneming van de zorgvuldigheidseisen die de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) hieraan stelt. De Awb vereist dat een bestuursorgaan bij het nemen van een besluit de bij het besluit betrokken belangen afweegt (artikel 3:4, eerste lid, van de Awb).
8
Deze aanscherping biedt voor de exploitatie van de havens onvoldoende grond voor het nemen van een besluit inzake algemeen belang. Er is reeds sprake van een besluit van de gemeenteraad inzake algemeen belang ten aanzien van het onderhoud van de kademuren in Zierikzee wegens de Rijksmonumentale status en daardoor hogere onderhoudskosten.
5.1 Algemeenbelangbesluit inzake onderhoud haven Zierikzee De haven ligt in een historische/monumentale omgeving wat betekent dat het onderhoud extra kosten met zich meebrengt. Het onderhouden van de haven met de huidige historische uitstraling, wordt gedaan in het algemeen belang van de gemeente. De haven is van groot belang voor het toeristisch product van Zierikzee en de gemeente. In het jaar 2000 heeft Witteveen + Bos in opdracht van het college, onderzoek gedaan naar een kostenreductie dan wel een kostenbeheersing en/of een inkomensstijging op de langere termijn van de gemeentelijke havens. Deze opdracht is uiteindelijk in 2 onderdelen gesplitst: Het onderhoud in de havens en de exploitatie. Op dat moment werd reeds geconcludeerd dat “de havenexploitatie van Zierikzee wordt belast met kosten van andere functies die de haven heeft, in casu het bijzondere stadsgezicht en een stuk vaarweg met daarbij behorende voorzieningen. Laatstgenoemde kosten kunnen praktisch gezien niet worden gedekt vanuit de opbrengsten.
Door Witteveen + Bos werd destijds reeds voorgesteld om de kosten die verband houden met het stadsgezicht en met de vaarweg af te splitsen van de havenexploitatie, en separate dekking uit andere bronnen hiervoor te zoeken.” “De havenexploitatie wordt belast door een scheve verhouding tussen enerzijds wateroppervlak, kadelengte en cultuurhistorische stedelijke functie, en anderzijds het aantal ligplaatsen. De vraag is in hoeverre een exploitatie van de haven mag worden belast met infrastructuur (havenkanaal, sluis) en de specifieke cultuurhistorische aspecten van de haven. Daarom stellen wij voor de havenexploitatie te splitsen in infrastructuur, cultuurhistorische stedelijke functie en feitelijke havenexploitatie. Voor elk van deze 3 onderdelen dient afzonderlijke dekking te worden gevonden, bijvoorbeeld in de vorm van monumentenbijdragen, de gemeentelijke grondexploitatie, budgetten voor vaarwegen van gemeente, waterschap, provincie en Rijk.” Op basis van het raadsbesluit aanwijzing diensten van algemeen belang Schouwen-Duiveland 2014, achten wij artikel 8.1 van toepassing op de haven van Zierikzee in het kader van de monumentale kademuren met bijbehorend kostbaar onderhoud. Op deze wijze kunnen de meerkosten wegens het monumentale karakter anders worden toegerekend.
9
6
Herijking 2023 Het rapport kostendekkendheid Havens is eerder in het jaar 2019 opgesteld met een doorrekening naar 2020 en verder. Dat heeft uiteindelijk niet geleid tot de vaststelling van tarifering voor de beroepsvaart. De ontwikkelingen in de markt die gevolgen hebben voor de kosten van beheer en onderhoud, stijgende energielasten als gevolg van de zogenaamde energiecrisis en de COVID-19 pandemie maken een herijking van het rapport absoluut noodzakelijk. Bij de uitwerking van de integrale doorrekening wordt per onderdeel inzichtelijk wat de effecten zijn: • onderhoud • technische maatregelen • baggerbeheerplan • glooiingen • loonkosten en taakstelling • kosten gas, water en elektra • doorbelasting reiniging • toerekening openbare toiletten • baten
6.1 Uitwerking integrale kostendoorrekening Onderhoud
Het regulier onderhoud is door middel van een raamcontract (periode van tweemaal 4 jaar) ondergebracht bij een gespecialiseerde aannemer. Zij zijn verantwoordelijk voor het onderhoud in alle gemeentelijke havens. De totale omvang van de opdracht betreft € 1.350.000 voor de periode 2020 tot en met 2023 en is direct in de exploitatie verwerkt. Per 2024 vindt een verlenging van het contract plaats met deze aannemer van dezelfde financiële omvang. De basis voor deze verlenging is een 0-inspectie van het gehele areaal op basis van NEN2767-4 die wordt uitgevoerd aan het einde van de eerste contractperiode. De 0-inspectie geeft inzicht in de staat van onze haveninfrastructuur. Wegens de veranderingen in de markt, moeten binnen het contract essentiële keuzes worden gemaakt omdat we te maken hebben met stijgende prijzen. Met andere woorden, voor het hetzelfde geld, kan waarschijnlijk in praktijk minder worden gedaan. Uitgangspunt blijft uiteraard schoon, heel en veilig. Vanuit dat principe is een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) opgesteld voor de langere termijn tot 2040. Het betreft hier de projecten die vallen onder de noemer groot onderhoud, restauratie en renovatie. Deze MJOP is tevens voorzien van een budgettering en een beschrijving van meerdere scenario’s. De projecten worden als investering opgenomen.
Per investering beoordelen we op welke element de kosten verantwoord moeten worden. Dit kan de betreffende havenexploitatie zijn, openbare ruimte haven, of een combinatie.
10
Ten aanzien van afschrijvings-, onderhouds- en vermogenskosten: De kosten, onderhoud, rente en afschrijving, die betrekking hebben op de waterkeringen, zoals kades, glooiingen en damwanden, zijn toegerekend aan de openbare ruimte op basis van de eerder beschreven feitelijke verdeling. Havenfaciliteiten, zoals bijvoorbeeld steigers en elektravoorzieningen, zijn direct te relateren aan ligplaatsen in de haven. Per haven is het totale areaal verdeeld over openbaar vaarwater en ligplaatsen. Het feitelijke gebruik van het water bepalend is voor de beantwoording van de vraag of water ‘openbaar’ is. Het water is openbaar als iedereen daarvan gebruik kan maken. Openbare wateren die met enige duurzaamheid en frequentie voor het economisch vervoer van goederen en personen worden gebruikt, zijn volgens de Hoge Raad openbare vaarwateren. Ook het antwoord op de vraag welk gebruik de eigenaar van openbaar vaarwater moet dulden als ‘normaal gebruik’, is afhankelijk van het feitelijke gebruik en de overige omstandigheden van het geval, waaronder in ieder geval het gewone verkeer en het gebruik dat daarmee in zodanig verband staat dat het geacht moet worden daarvan deel uit te maken. Voor de berekening van de vermogenskosten van de wateroppervlakte die ten laste van de havenexploitatie wordt gebracht, is het renteomslagpercentage aangehouden zoals jaarlijks bij de begroting wordt vastgesteld.
De grondslag waarover dit percentage wordt berekend is de werkelijke aankoopwaarde, of, indien geen aankoopwaarde beschikbaar is, de getaxeerde waarde.
Technische maatregelen
Camera’s in de havens Bruinisse en Zierikzee Op basis van het advies Evaluatie havens, is ingestemd met de realisatie van een camerasysteem in de havens van Bruinisse en Zierikzee. Realisatie is afhankelijk van een omgevingsvergunning. De kosten voor aanschaf en installatie van een camerasysteem zijn € 26.000. De jaarlijkse kosten voor onderhoud/inspectie bedragen voor beide havens tezamen € 242. Het camerasysteem wordt aangeschaft in het kader van controle en toezicht. Om die reden worden de kosten ten laste van Openbare ruimte haven verwerkt. De aanschaf is verwerkt in de financiële rapportage en structurele financiële consequenties zijn verwerkt in dit rapport.
QR code in haven Zierikzee De technische mogelijkheden van I-Marina worden optimaal benut, door de toegangsdeuren tot toiletgebouwen en de was- en droogmachine in de haven van Zierikzee ook te koppelen aan het systeem dat werkt middels QR code. De aanschaf is verwerkt in de financiële rapportage en structurele financiële consequenties zijn verwerkt in dit rapport. Wifi Het huidige WIFI netwerk heeft een beperkte dekking en dat wordt geoptimaliseerd zodat dekking wordt gerealiseerd voor de passantensteigers langs de Nieuwe Haven, Rollandthof en de locatie aan de Westhavendijk die gehuurd wordt door KRZV De Maas.
11
De financiële consequenties zijn reeds in de begroting verwerkt in 2019 maar het budget is inmiddels niet langer toereikend. De verhoging van het krediet is verwerkt in de financiële rapportage en de structurele kapitaallast is verwerkt in dit rapport.
Baggerbeheerplan Historie
In 2017 heeft de gemeenteraad het baggerbeheerplan vastgesteld in combinatie met een voorziening baggeren voor de financiële consequenties. Doel van dit baggerbeheerplan is om het onderhoud van de gemeentelijke havens planmatig in de begroting op te nemen en zodoende uit te voeren. De havens zijn ten behoeve van het opstellen van dit plan ingepeild. Als onderbouwing van het beheersplan is een meerjarenkostenraming opgesteld. Op basis van verschillende uitvoerings- en verwerkingsmethoden zijn maatregelen uitgewerkt waaraan een eenheidsprijs is gekoppeld. Bovendien is de beheersdiepte van de havens bepaald. De havens moeten in principe altijd voldoen aan een minimale waterdiepte, dat houdt in dat de baggerfrequentie per haven hierop afgestemd moet zijn. Het baggerbeheerplan is opgesteld op basis van een aantal uitgangspunten. Eén van deze punten is de te verwachten aanwas van baggerslib. In alle havens is gerekend met een aanname van een aanwas van slib van 7 centimeter per jaar. De verklaring hiervoor is dat iedere watergang qua aanwas anders reageert. Zeker in watergangen waarin veel activiteiten verricht worden, zoals in havens, is de aanwas lastig in te schatten.
Herziening 2019 Inmiddels zijn een aantal delen van onze havens gebaggerd en beschikken we over recente en betrouwbare cijfers ten aanzien van de slibaanwas. Dat is 1 van de redenen dat in 2019, een jaar eerder dan gepland, een herziening van het baggerbeheerplan is uitgevoerd. Dat betekent dat de slibaanwas in de getijde- en niet-getijde havens is verlaagd naar respectievelijk 4 en 2 centimeter. Een 2de reden waren de recente cijfers met betrekking tot uitvoeringskosten en stortkosten. Op basis van recente aanbestedingen ten aanzien van baggerwerkzaamheden hebben we moeten constateren dat de ramingen uit 2017 niet aansluiten met het destijds geldende prijspeil. De totale kosten voor de planperiode kwamen uit op € 5.960.552 Dit betekent een gemiddelde dotatie van € 596.056 per jaar. In onderstaande tabel zijn de financiële consequenties per haven inzichtelijk gemaakt.
12
Haven
Dotatie in €
Nieuwe dotatie 2019 in €
Zierikzee verhuurbaar
46.240
52.930
Zierikzee niet-verhuurbaar
54.202
-
Brouwershaven
32.755
83.448
Den Osse
32.197
119.211
Bruinisse Vissershaven
3.291
29.803
Bruinisse Vluchthaven
20.493
95.369
Openbare ruimte haven
129.448
215.295
Totaal
318.626
596.056
De nieuwe dotatie is verwerkt in de financiële administratie vanaf 2020 aan de hand van het raadsbesluit met zaaknummer 227025. In 2023 is de dotatie Openbare ruimte haven verlaagd naar € 155.000. De totale dotatie komt hiermee uit op € 535.761. Reden voor deze aanpassing is dat de werkelijke kosten voor het baggeren lager uitkomen.
Herziening 2023 In het baggerbeheerplan is opgenomen dat het raadzaam is om eens per 3 jaar de havens te meten. Dat advies is gegeven om de baggeraanwas nauwkeurig te kunnen bepalen en wanneer nodig het baggerbeheerplan hiermee bij te stellen. Het is belangrijk na te gaan of de destijds aangenomen aanwas per jaar correct is en of de ingreepmaat die in het beheerplan is vastgesteld nog steeds actueel en representatief is voor de havens. Daardoor kan worden bepaald of het noodzakelijk is om de baggerplanning en bijbehorende begroting aan te passen. Inmiddels beschikken we over peilgegevens (in- en uitpeiling) nadat er baggerwerkzaamheden in verschillende havens hebben plaatsgevonden. De geschatte aanwas uit de beheerrapportage opgesteld door de Aquanoom in 2019 vertoont aanzienlijke afwijkingen met de werkelijkheid. De verklaring hiervoor is dat iedere watergang qua aanwas anders reageert. In dit kader is het raadzaam om het advies uit de beheerrapportage op te volgen om voor iedere haven na een periode van 3 jaar een meting uit te voeren. Door de metingen direct met elkaar te vergelijken is een veel betere inschatting te maken van de werkelijke aanwas en kan bepaald worden of het geplande jaartal van baggeren nog realistisch is of aangepast (eerder/later) kan worden. Tevens kan voor een nieuwe planperiode van 10 jaar de dotatie bepaald worden.
13
Op basis van de gemaakte vergelijking, leidt dat tot de volgende conclusies. Voor de binnenhavens een aanwas van 1,0 centimeter per jaar: • Zierikzee ’t Sas • Zierikzee Oude Haven • Zierikzee Nieuwe Haven • Zierikzee Havenkanaal • Brouwershaven Oude Haven • Brouwershaven Nieuwe Haven • Bruinisse Visserijhaven • Bruinisse Vluchthaven Voor de buitenhavens een aanwas van 0,5 centimeter per jaar: • Zierikzee De Val • Brouwershaven Monding • Den Osse Met deze nieuwe informatie is de dotatie voor de komende planperiode aan de voorziening baggeren herberekend. De totale dotatie komt fors lager uit, omdat door de lagere aanwas voor een aantal havens het baggeren op een later moment uitgevoerd kan worden. De nieuwe dotatie is berekend op € 217.096. Om te bepalen welk deel van deze dotatie aan de havenexploitaties toegerekend kan worden, is het wateroppervlak waarvoor de gemeente verantwoordelijk is gesplitst in ligplaatsen en vaarweg. Het aandeel ligplaatsen wordt toegerekend aan de havenexploitaties, en wordt daarmee betrokken in de berekening van de kostendekkendheid. Het aandeel vaarweg is openbare ruimte haven. Naast deze dotatie wordt ook rekening gehouden met de kosten voor de periodieke metingen. Per haven komen deze kosten uit op € 4.500 per 3 jaar. Dat betekent jaarlijks een extra dotatie van € 1.500. Haven
Herziening 2019 in €
Inpeilen in €
Herziening Nieuwe dotatie 2023 in € in €
Zierikzee verhuurbaar
52.930
1.500
3.685
5.185
Brouwershaven
83.448
1.500
1.710
3.210
Den Osse
119.211
1.500
10.380
11.880
Bruinisse Vissershaven
29.803
1.500
0
1.500
Bruinisse Vluchthaven
95.369
1.500
26.650
28.150
Openbare ruimte haven
155.000
1.500
174.675
176.175
Totaal
535.761
9.000
217.100
226.100
14
Glooiingen De aanwezige glooiingconstructies binnen het areaal maken geen onderdeel uit van het bestaande onderhoudscontract. Bovendien zijn deze niet opgenomen in de investeringsplanning. Daarom is een herstelplan opgesteld voor de te onderhouden glooiingsconstructies. Hierbij is gekeken naar het type glooiingsconstructie, de lengte van de glooiing en het aantal waargenomen schadebeelden. Het onderhoud aan de glooiingsconstructies heeft plaatsgevonden op basis van risicogestuurd onderhoud. Dit houdt in dat alle waargenomen schadebeelden geïnventariseerd zijn, een diagnose en prognose wordt opgesteld en wordt bekeken wat het risico van een schade is bij ‘niets doen’. Naast het inventariseren van het risico zijn andere aspecten vastgelegd zoals de ligging, veiligheid, functionaliteit, natuurwaarde, imago en de cultuurhistorische waarde van de glooiingsconstructie. Deze aspecten zijn samen met een weegfactor integraal meegenomen om tot een prioriteringsvoorstel te komen. Door waargenomen schade als zwaarste te wegen en daarna de andere omgevingsaspecten mee te wegen, wordt risico gestuurd onderhoud gefaciliteerd waarbij integraal gekeken wordt naar de overige aspecten van de glooiing. Om de prioriteit van de te herstellen glooiingsconstructies te bepalen zijn de kaders voor de prioritering gedefinieerd. Aan elke glooiing is onderbouwd een score toegekend.
Deze scores zijn vervolgens bij elkaar opgeteld om tot een totaalscore te komen. Deze totaalscores per glooiingsconstructie zijn vervolgens gesorteerd van hoog naar laag. Hiermee is de prioriteit van de herstelwerkzaamheden per glooiingsconstructie vastgesteld. Hieruit volgt een locatie specifiek hersteladvies per (gebundelde) glooiingsconstructie. Deze hersteladviezen zijn geprioriteerd en getoetst aan vastgesteld beleid. Tevens is een koppeling gemaakt met korte en lange termijn ontwikkelingen op basis van bijvoorbeeld masterplannen of andere ruimtelijke ontwikkelingen. De uitvoeringsplanning wordt beheerd door het cluster Beheer. De noordelijke strekdam in de Vluchthaven is op basis van een eerder besluit afgesloten, daarom voeren wij hier enkel noodzakelijke herstelwerkzaamheden uit. De glooiingen in haven ’t Sas (zuidzijde) vallen buiten de planperiode. De totale investering voor de periode 2024-2033 is geraamd op € 6.748.377. Uitgaande van een afschrijftermijn van 40 jaar en een rente van 4,4 %, geeft dit een gemiddelde kapitaallast van €320.885 per jaar. Daarnaast zijn er kosten voor inspectie en onderhoud. Deze zijn gemiddeld € 32.750 per jaar. De totale kosten komen hiermee uit op gemiddeld € 353.635 per jaar.
Loonkosten Er zijn 4 havenmeesters in dienst. Zij werken in de havens van Brouwershaven, Bruinisse en Zierikzee. Daarnaast werken havenmeesters gedurende de drukke seizoenen op inhuurbasis ter ondersteuning aan de zogenaamde vaste kern.
15
De havenmeesters sturen de haven aan vanuit de havenkantoren. Deze werkzaamheden zijn gericht op de uitgifte van ligplaatsen aan passanten, vaste ligplaatshouders en (vaste) ligplaatsen voor de beroepsvaart. Als havenmeester houden zij toezicht op de gehele haven, doen melding van onwenselijk gebruik, fungeren als aanspreekpunt en verstrekken informatie als gastheer namens de gemeente. Dat betekent dat zij alleen actief zijn voor het verhuurbare deel van de haven. De term havenbedrijf is echter een verzamelnaam voor onze havens. Hierdoor wordt de samenhang van de aard van het werk benadrukt en uniformiteit in de dienstverlening bewerkstelligt. Dit havenbedrijf fungeert als cluster binnen het Uitvoeringsbedrijf Openbare Ruimte en blijft op dezelfde wijze organisatorisch een onderdeel van onze organisatie. De havenmeesters werken met vaste roosters die uiteraard zijn gebaseerd op de zogenaamde piekmomenten gedurende feest- en vrije dagen in het voorseizoen en de zomermaanden. Dat geldt ook voor officiële schoolvakanties. Daardoor is er een sprake van een flexibele indeling van de havenmeesters in de verschillende havens. De taken van de havenmeesters richten zich op: • Reguleren scheepvaart, helpt bij aan- en afmeren en geeft hierbij informatie of instructie aan passanten (Dienstverlening).
• Controleren en toezicht houden op de haven, kades en installaties (Controle en toezicht). • Controleren en herstellen installaties, draagt zorg dat de havens schoon, heel en veilig zijn (Onderhoud). • Innen havengelden en verantwoordelijkheid voor een rechtmatige (financiële) administratie (Dienstverlening). • Leveren gegevens, informatie en adviezen voor beleids- en onderhoudsplannen (Beleid). • Opstellen roosters (Bedrijfsvoering). De havenmeesters verantwoorden de uren via TIM op 5 verschillende categorieën per haven, te weten: • bedrijfsvoering • controle en toezicht (inclusief beleid) • dienstverlening • onderhoud • reistijd De uren van de havenmeesters worden geboekt in de exploitatie van de betreffende haven. De totale loonkosten worden begroot op OW Havens en worden op basis van urenverantwoording verdeeld over de betreffende havens.
Controle en toezicht Op basis van de Algemene maatregel van Bestuur (AMvB) Markt en Overheid wordt een onderscheid gemaakt in de aard van de uren die besteed worden aan een goed of dienst.
16
In elk geval is er een reden niet te spreken van toerekenbare kosten bij zuiver bestuurlijke werkzaamheden. Het gaat in dat verband in het bijzonder om de voorbereiding van (bestuursrechtelijke) besluiten, het voeren van bezwaar- en beroepsprocedures over deze besluiten en het toezicht op de naleving. Onder omstandigheden kan er een verband zijn met economische activiteiten van diezelfde overheid. Het gaat hierbij echter om werkzaamheden die direct zijn gerelateerd aan de status als bestuursorgaan en die bij een privaat bedrijf niet aan de orde kunnen zijn. Daarom wordt in dit besluit vastgelegd dat de kosten voor beleidsvoorbereiding en inspraak, handhaving en toezicht, en bezwaar en beroep geen toerekenbare kosten zijn. Dit sluit aan bij de manier waarop bij de handreiking leges en tarieven wordt omgegaan met deze soort kosten.
Handreiking leges en tarieven Onder indirecte kosten worden de kosten verstaan die niet rechtstreeks samenhangen met/ veroorzaakt worden door de dienstverlening van het bestuursorgaan. Indirecte kosten zijn meer gerelateerd aan de afweging van het algemene belang dan aan het individuele belang. Deze kosten kunnen, behoudens de hierna genoemde overheadkosten, niet worden verhaald op de burger. Voorbeelden hiervan zijn beleidsvoorbereiding, handhaving, controle en toezicht, alsmede inspraak-, bezwaar- en beroepsprocedures.
Overhead Op 5 maart 2016 is het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV) gewijzigd. De gemeenten zijn verplicht om vanaf het begrotingsjaar 2017 de kosten van overhead apart inzichtelijk te maken via het overzicht van de kosten van overhead. Deze kosten worden daarom niet meer opgenomen in de sub-programma’s. Uitzondering hierop zijn de grondexploitaties, investeringen en subsidieprojecten. Op grond van de notitie Overhead van de Commissie BBV mogen in de begroting aan deze onderdelen wel overheadkosten worden toegerekend. In het BBV zijn de kosten van overhead als volgt gedefinieerd: Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Zoals bijvoorbeeld ‘Informatievoorziening en automatisering en personeelskosten’.
Taakstelling loonkosten havenmeesters Het streven naar een kostendekkende exploitatie van de havens, heeft ook gevolgen voor de urenbesteding van de havenmeesters. Dat betekent een verdere ontwikkeling van de organisatie, bedrijfsvoering en dienstverlening voor een betere kostenbeheersing en efficiency. De analyse van een mogelijke reductie van de loonkosten is op basis van ervaringen per haven de afgelopen jaren inzichtelijk gemaakt en verwerkt tot een zogenaamde taakstelling. De opgave was een taakstelling van 20 % voor de havens Brouwershaven en Bruinisse en 25 % voor Zierikzee. Doelstelling is efficiënt werken tegen zo laag mogelijke kosten waarbij een zo hoog mogelijk niveau van dienstverlening en gastheerschap wordt bereikt.
17
In de evaluatie Havens op basis van het Plan van Aanpak 2022, vastgesteld d.d. 19 september 2023, zijn ook de personele lasten opgenomen voor de borging van de taakstelling. De keuze is gemaakt om vaste formatie in te leveren, te weten 2 FTE en het inhuurbudget te verhogen ten behoeve van een flexibele schil. Uiteindelijk wordt € 17.373 van de taakstelling niet gerealiseerd en dat is betrokken in de kostendekkendheid van de havens.
Kosten gas, water en electra Onze gemeente heeft een energiecontract dat loopt tot en met eind 2023, maar dit contract kent geen vaste prijzen. Hierdoor worden we geconfronteerd met prijsstijgingen, waardoor de ramingen in de begroting voor gas en elektra te laag zijn. Voor het aanbieden van een reële begroting, zijn de ramingen voor 2023 en 2024 naar de huidige tarieven verhoogd. De verwachting is dat de energieprijzen zich normaliseren en daarom is er geen extra structurele verhoging van de energietarieven verwerkt in de integrale kostendoorrekening.
Doorbelasting reiniging Sinds de invoering van diftar zijn in Zierikzee 2 ondergrondse containers alleen toegankelijk voor de bewoners. De 2 andere ondergrondse containers worden gemengd gebruikt. Wegens dit gebruik hanteren wij vanaf 2020 de volgende verdeelsleutel: laagseizoen 50 % haven en 50 % algemeen. De extra ledigingen in het hoogseizoen rekenen we volledig toe aan de haven. In Brouwershaven is eveneens sprake van een verdeling in kosten wegens gemengd gebruik.
Toerekenen openbare toiletten De gebouwen zijn openbaar toegankelijk omdat zij vanuit het verleden de functie van een openbaar toilet vervullen. Inmiddels zijn op alle zogenaamde onthaalplaatsen, de gratis parkeerterreinen in de schil van Zierikzee, openbare toiletten gerealiseerd. Deze toiletten zijn bovendien toegankelijk als MIVA-toilet. In het besluit van het college uit 2015 om deze nieuwe toiletgebouwen (Hoofdpoortstraat en Havenpoort) de komende jaren te realiseren wordt al aangegeven dat de toiletgebouwen van de haven vanaf dat moment weer enkel door gebruikers van de haven is te gebruiken. Daarnaast worden in de winter 2 van de 3 toiletgebouwen in Zierikzee gesloten. Tijdens de sluiting van de toiletgebouwen vindt geen schoonmaak plaats, bovendien is de frequentie van de schoonmaak in de periode april tot en met oktober aangepast aan de aanwezigheid van passanten. In onderstaande tabel zijn de kosten van de toiletgebouwen weergeven en het aandeel wat aan de haven wordt toegerekend in de huidige situatie en de nieuwe situatie. Kosten
Totaal in Huidig ten laste van haven Nieuw ten laste van haven
Schoonmaak
€ 25.996
54 %
€ 14.038
100 %
€ 20.996
Gebouwbeheer
€ 12.825
54 %
€ 6.926
100 %
€ 12.825
Totaal
€ 38.821
€ 20.963
€ 33.821
18
Bij het bepalen van de schoonmaakkosten is rekening gehouden met de wintersluiting, en de lagere schoonmaakfrequentie in de wintermaanden. Per saldo worden meer kosten toegerekend aan de havenexploitatie. Deze kosten zijn meegenomen in de berekening van de kostendekkendheid.
Baten
Vaste ligplaatshouders Er heeft een uitgebreide controle plaatsgevonden en alle vaste ligplaatshouders zijn in kaart gebracht. Behalve de gegevens met betrekking tot de vaste ligplaats kunnen in dit bestand ook aanvullende gegevens vastgelegd worden, zoals extra faciliteiten die gefactureerd moeten worden (elektra, water en dergelijke). Het up-to-date houden van dit bestand is altijd een samenwerking tussen de havenmeester en de administratief medewerker die het bestand beheert.
Huur-/pachtovereenkomsten De huur- en pachtovereenkomsten worden beheerd door het Ontwikkelingsbedrijf. Dit cluster verzorgt ook de facturering.
Passantenopbrengst De passantenopbrengsten worden verantwoord in het haveninformatiesysteem (HIS). Regelmatig vindt in het kader van de IC een controle plaats, waarbij onder andere de kas wordt beoordeeld.
6.2 Budgettaire effecten In bijlage 1 van dit rapport zijn de budgettaire effecten zoals beschreven in dit hoofdstuk uitgewerkt in een tabel. Samenvattend: De lasten stijgen structureel met € 41.000. De oorzaak daarvan is met name het plan van aanpak Glooiingen (nadeel € 354.000) en anderzijds de aanpassing van de dotatie aan de voorziening Baggeren (voordeel € 310.000). Aan de batenkant is sprake van een structureel nadeel van € 90.000. Dit wordt veroorzaakt door mindere opbrengsten van vaste ligplaatshouders en passanten.
19
7
Exploitatie (kostendekkendheid) De havenelementen kunnen in ingedeeld worden in de volgende kostensoorten: • lasten • personeelslasten, inclusief inhuur en overhead • huisvestingslasten • algemene lasten • onderhoud, rente en afschrijving
Baten • • • •
huur- en pachtopbrengsten nutsopbrengsten liggelden (passanten en vaste ligplaatshouders) overige opbrengsten
Op basis van de huidige administratie hebben wij voor alle havens de kostensoorten opnieuw beoordeeld. Per haven is een nieuwe berekening gemaakt van de lasten en de baten. Hierin zijn de uitgangspunten, genoemd in het hoofdstuk herijking 2023, verwerkt. Voor reeds bestaande leegstand is een fictieve baat verwerkt ten behoeve van het bepalen van de kostendekkendheid. De nieuwe havenexploitaties geven het volgende beeld (prijspeil 2023): Zierikzee
Verhuurbaar in €
Personeel inclusief inhuur en overhead
158.906
Huisvesting
86.228
Algemeen
49.065
Onderhoud, rente en afschrijving
219.111
Totaal lasten
513.310
Zierikzee Huur en pacht Nuts
Verhuurbaar in € 112.817 9.675
Liggelden
221.757
Liggelden verhoging
94.490
Overige
7.209
Totaal baten Zierikzee Resultaat op basis van marktconforme tarieven Kostendekkendheid (baten/lasten)
445.948 Verhuurbaar in € -67.362 87 %
20
Bruinisse
Vissershaven in €
Vluchthaven in €
Personeel inclusief inhuur en overhead
24.807
24.807
Huisvesting
50.490
31.666
Algemeen
11.551
4.994
Onderhoud, rente en afschrijving
85.106
236.683
Totaal lasten
171.954
298.150
Vissershaven in €
Vluchthaven in €
0
12.052
Nuts
10.950
18.456
Liggelden
94.850
188.242
Liggelden verhoging
31.487
45.535
0
0
137.287
264.285
Vissershaven in €
Vluchthaven in €
-34.667
-33.865
80 %
89 %
Brouwershaven in €
Den Osse in €
Personeel inclusief inhuur en overhead
136.528
0
Huisvesting
67.252
20.350
Algemeen
47.470
0
Onderhoud, rente en afschrijving
283.507
56.194
Totaal lasten
534.757
76.544
Brouwershaven in €
Den Osse in €
469.307
42.829
Nuts
9.106
28.456
Liggelden
98.534
29.760
0
24.290
13.497
0
590.444
125.335
Bruinisse Huur en pacht
Overige Totaal baten Bruinisse Resultaat op basis van marktconforme tarieven Kostendekkendheid (baten/lasten) Brouwershaven en Den Osse
Brouwershaven en Den Osse Huur en pacht
Liggelden verhoging Overige Totaal baten
21
Brouwershaven en Den Osse
Brouwershaven in €
Den Osse in €
Resultaat op basis van marktconforme tarieven
55.687
48.791
Kostendekkendheid (baten/lasten)
110 %
164 %
Openbare ruimte haven
€
Personeel inclusief inhuur en overhead
32.297
Huisvesting
0
Algemeen
5.230
Onderhoud, rente en afschrijving
1.075.920
Totaal lasten
1.113.447
De kosten op het element Openbare ruimte haven vallen buiten de berekening voor de kostendekkendheid. Onderstaand overzicht geeft inzicht in de kostendekkenheid op basis van de huidige begroting en de kostendekkendheid op basis van de nieuwe berekeningen. Scenario Haven
Begroting 2023 in €
Exclusief verhoging van de baten in €
Zierikzee
450.784
513.310
513.310
Bruinisse Vissershaven
216.911
171.954
171.954
Bruinisse Vluchthaven
296.610
298.150
298.150
Brouwershaven
675.520
534.757
534.757
Den Osse
184.278
76.544
76.544
1.824.103
1.594.714
1.594.714
Begroting 2023 in €
Exclusief verhoging van de baten in €
Verhogingen marktconform in €
Inclusief verhoging van de baten in €
Zierikzee
379.639
351.458
94.490
445.948
Bruinisse Vissershaven
178.862
105.800
31.487
137.287
Bruinisse Vluchthaven
230.475
218.750
45.535
264.285
Brouwershaven
539.454
590.444
-
590.444
Den Osse
98.263
101.045
24.290
125.335
1.426.693
1.367.497
195.802
1.563.299
Totaal lasten Haven
Totaal baten
Verhogingen marktconform in €
Inclusief verhoging van de baten in €
22
Haven
Begroting 2023 in €
Exclusief verhoging van de baten in €
-397.410
-227.217
Begroting 2023
Exclusief verhoging van de baten
Zierikzee
84 %
68 %
87 %
Bruinisse Vissershaven
82 %
62 %
80 %
Bruinisse Vluchthaven
78 %
73 %
89 %
Brouwershaven
80 %
110 %
110 %
Den Osse
53 %
132 %
164 %
Gemiddeld
78 %
86 %
98 %
Resultaat Kostendekkendheid Haven
Verhogingen marktconform in €
Inclusief verhoging van de baten in € -31.415
Verhogingen marktconform
Inclusief verhoging van de baten
7.1 Element Havens algemeen Op dit element verantwoorden we nu lasten en baten die we op dit moment niet direct aan de havens toerekenen. Ook de overgebleven lasten en baten voor de haven Scharendijke, die we niet zelf meer exploiteren, verantwoorden we op dit element. Dat geldt ook voor de doorbelasting van beleidsmatige personeelskosten op het gebied van havens.
23
8
Aanpassing tarieven beroepsvaart In dit rapport is rekening gehouden met een stijging van de tarieven voor de beroepsvaart naar marktconform. Per haven en type tarief/ligplaats is deze stijging inzichtelijk gemaakt.
Zierikzee Aantal
Type
Huidig
Nieuw in €
Stijging Situatie
in € 16
6
3
naast elkaar
naast elkaar
naast elkaar
12,95
46,23
12,95
41,57
12,95
36,91
257 %
221 %
185 %
Laagste
Hoogste Gemiddeld
in €
in €
in €
huidig
143
5.465
1.982
stijging
368
14.045
5.094
nieuw
511
19.510
7.076
huidig
186
1.749
906
stijging
411
3.865
2.002
nieuw
597
5.614
2.908
huidig
117
259
-
stijging
216
479
-
nieuw
333
738
-
Bruinisse-Visserijhaven Aantal
Type
Huidig
Nieuw in €
Stijging Situatie
in € 4
11
15
5
naast elkaar
< 50m2
> 50m2
box
12,95
28,85
28,35
19,40
13,60
40,26
40,26
27,55
5%
40 %
42 %
42 %
Laagste
Hoogste Gemiddeld
in €
in €
in €
huidig
1.554
1.921
1.742
stijging
78
96
87
nieuw
1.632
2.017
1.829
huidig
195
1.298
532
stijging
77
513
210
nieuw
272
1.811
742
huidig
1.595
7.598
4.453
stijging
670
3.191
1.870
nieuw
2.265
10.789
6.323
huidig
116
705
462
stijging
49
296
194
nieuw
165
1.001
656
24
Bruinisse-Vluchthaven Aantal Type
Huidig
Nieuw in €
Stijging Situatie
in € 9
vast tarief
11.138
14.338
29 %
Stijging betreft kapitaallasten nieuwe steiger. 18
naast elkaar
12,95
26,29
103 %
Laagste
Hoogste Gemiddeld
in €
in €
in €
huidig
11.138
11.138
11.138
stijging
3.200
3.200
3.200
nieuw
14.338
14.338
14.338
huidig
110
5.283
903
stijging
113
5.441
930
nieuw
223
10.724
1.833
Den Osse Aantal
Type
Huidig
Nieuw in €
Stijging Situatie
in € 4
8
box
naast elkaar
19,40
12,95
33,76
22,53
74 %
74 %
Laagste
Hoogste Gemiddeld
in €
in €
in €
huidig
1.436
6.344
4.907
stijging
1.063
4.695
3.631
nieuw
2.499
11.039
8.538
huidig
311
3.160
1.650
stijging
230
2.338
1.221
nieuw
541
5.498
2.871
Brouwershaven is niet van toepassing.
8.1 Tarieven haven- en kadegelden Naast de tarieven voor de vaste ligplaatshouders zijn in de verordening ook tarieven voor haven- en kadegelden opgenomen. Deze tarieven zijn afgezien van de standaard indexering (inflatiecorrectie) niet eerder extra verhoogd. De verhoging van de haven- en kadegelden zijn gelijk gesteld aan de verhoging die voor de vaste ligplaatshouders van toepassing is. Dat betekent voor Bruinisse-Vluchthaven 103 % en Zierikzee 257 %, voor zover een tarief voor deze haven van toepassing is. Voor Bruinisse-Visserijhaven en Brouwershaven zijn haven- en kadegelden niet van toepassing.
25
Omschrijving
4.1 havengeld maximaal 24 uur per m2,
Tarief 2002 in €
Tarief 2023 op basis van CPI in €
Tarief 2023 huidig in €
Vluchthaven 103 % in €
Zierikzee 257 % in €
0,07
0,11
0,10
0,20
0,35
10
20
35
0,10
0,20
0,36
10
20
0,35
met een minimum van 100 m2 4.2 havengeld leeg vrachtschip voor 1 week
0,07
0,11
aanvulling: met een minimum van 100 m2 4.11 kadegeld loswal voor in beslag genomen ruimte (max. 4 dgn)
0,22
0,34
3,30
4.12 kadegeld per overgeladen ton
0,17
0,27
0,25
0,51
niet van toepassing
aanvulling: met een minimum van
375
761,25
niet van toepassing
4.12a kadegeld per dagdeel van 4 uur
21,65
niet van toepassing
77,29
0,20
0,40
0,70
300
600
1.050
4.13 havengeld per overgeladen ton aanvulling: met een minimum van
0,12
0,19
26
9
Toeristenbelasting Toeristenbelasting is in de jaren ‘70 ingevoerd om gemeenten die extra kosten moesten maken voor toeristische voorzieningen, de mogelijkheid te bieden daarvoor extra middelen in te zamelen. Dit via een belastingheffing op verblijfsrecreanten. Bezoekers die verblijven in de gemeente, dragen hierdoor bij aan de voorzieningen waar zij gebruik van maken. Dat geldt ook voor de watertoeristenbelasting. De watertoeristenbelasting is een algemeen dekkingsmiddel maar de voorzieningen waar de watertoeristen gebruik van maken zijn vaak wel haven gerelateerd. We nemen dit niet mee in de berekening van de kostendekkendheid omdat er sprake is van een belasting en daarom niet als zodanig kan worden opgenomen in de integrale doorrekening. De totale baten aan watertoeristenbelasting zijn in 2023, € 278.000. Vaste ligplaatshouders betalen jaarlijks een forfaitair bedrag. Passanten betalen per overnachting.
27
10
BTW en Vennootschapsbelasting BTW In het rapport zoals vastgesteld in 2019 zijn per haven de mogelijkheden aangegeven voor aftrek voorbelasting en belaste verhuur.
Voor het verhuurbare deel van de haven is recht op aftrek voorbelasting. Dit omdat de gemeente handelt als btw-ondernemer. Indien de gemeente in een haven optreedt als overheid kan zij de btw op die kosten compenseren bij het BTW-compensatiefonds. De verhuur van een jachthaven aan een watersportvereniging is in principe onbelast vanwege de btw-sportvrijstelling voor watersportorganisaties, de btw op de kosten is dan kostprijsverhogend. Bij havens waarin de gemeente meerdere rollen vervult (btw-ondernemer, overheid, niet-overheid/ niet-ondernemer) dient de administratie waar mogelijk administratief gesplitst te worden. Waar dat niet mogelijk is, dient een zogenaamd mengpercentage te worden bepaald. Dit is een percentage waarin de verhouding tussen de verschillende rollen wordt aangeduid. Betaalde btw kan in die verhouding in vooraftrek worden gebracht, worden gecompenseerd en als kostprijsverhogend worden beschouwd. In de verschillende havens kennen we verschillende mengpercentages. Per haven hebben wij geïnventariseerd in welke mate er recht is op vooraftrek voor de btw. Om de vooraftrek goed te kunnen verwerken is een aanpassing in de inrichting van de administratie nodig. Haven
Huidige btw-label
Nieuw btw-label
Financieel effect
Zierikzee
100 % vooraftrek
82 % vooraftrek
nadelig
Brouwershaven
0 % vooraftrek
21 % vooraftrek
voordelig
Den Osse
100 % vooraftrek
99 % vooraftrek
nadelig
Bruinisse Vissershaven
100 % vooraftrek
100 % vooraftrek
geen
Bruinisse Vluchthaven
100 % vooraftrek
96 % vooraftrek
nadelig
De effecten van de nieuwe btw-labeling is meegenomen in de kostendekkendheid.
Vennootschapsbelasting Voor de totale havenexploitatie moet beoordeeld worden of er sprake is van een structureel winstgevende activiteit (vanuit fiscaal oogpunt). Belangrijk aandachtspunt is hoe deze winst wordt bepaald. De Belastingdienst zal kritisch zijn op het toerekenen van kosten aan de havens en het clusteren van havens om zo winsten met verliezen te compenseren.
28
11
Uitvoeringsprogramma
Een nieuwe exploitatie voor de gemeentelijke havens en herziening van tarifering op basis van marktconformiteit en integrale kostendoorrekening, brengt ook uiteenlopende maatregelen met zich mee die nodig zijn om de 100 % kostendekkendheid te realiseren en bovendien de bedrijfsvoering te optimaliseren. Deze maatregelen worden in dit hoofdstuk uiteengezet, in het uitvoeringsprogramma zijn deze concreet benoemd met uitvoeringstermijnen.
Aanpassing verordeningen De verordening Scheepvaartrechten en de Havenverordening worden aangepast conform dit rapport en ter besluitvorming aangeboden.
Opzeggen deel van huurovereenkomst Rijkswerkhaven Voor het verplaatsen van enkele vaartuigen dat voor sportvisserij wordt ingezet, is op 18 september 1991een huurovereenkomst tussen Dienst der Domeinen (thans Rijksvastgoedbedrijf) en de gemeente Bruinisse opgemaakt voor een oppervlakte water van ongeveer 604 m2 in de werkhaven van Bruinisse. Op 17 december 1997 is een nieuwe huurovereenkomst overeengekomen. Het Rijksvastgoedbedrijf, als onderdeel van het Ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties, dient overeenkomstig Wet markt en overheid een reële en marktconforme vergoeding te hanteren voor de onroerende zaken waarvan het eigendomsrecht bij de Staat der Nederland berust. Voor het gebruik van de oppervlakte water brengt gemeente Schouwen-Duiveland een bedrag aan liggeld in rekening bij een bedrijf dat overeenkomt met het bedrag uit de tarieventabel van de op dat moment vigerende verordening scheepvaartrechten. De gemeente huurt een oppervlakte water dat naast een bestaande steiger is gelegen. Deze steiger maakt geen deel uit van hetgeen wordt gehuurd. Het onderhoud aan deze steiger, alsmede het baggeren en andere vormen van onderhoud zijn geen taak van onze gemeente. Dat betekent dat de kosten voor beheer en onderhoud voor rekening en risico van de Staat der Nederlanden komt.
Ondanks dat de oppervlakte water geen voorzieningen kent, betekent dit wel dat de gemeente voor diens rekening en risico de oppervlakte water op de juiste diepte dient te houden. Deze kosten dienen verdisconteerd te zijn waardoor deze bovenop de huurprijs moet worden gerekend. In alle gemeentelijke havens worden oppervlakten water dan ook verhuurd middels een privaatrechtelijke huurovereenkomst in plaats van de verhuur van ligplaatsen op basis van de publiekrechtelijke tarieventabel horende bij de verordening scheepvaartrechten. Aan de hand van marktconforme huur en integrale kostendoorrekening wordt, in overleg met de gebruiker, een nieuwe huurovereenkomst overeengekomen op basis van deze uitgangspunten. Het gaat daarbij om een belaste huur, waardoor voor de gemeente de kosten voor beheer en onderhoud kunnen worden terug gevraagd.
29
Aanpassing tarieven haven Bruinisse op basis van oppervlakte In de haven van Bruinisse wordt sinds 2012 gewerkt met een onderscheid in tarieven voor vaste ligplaatsen beroepsvaart ten aanzien van de oppervlakte van het schip. Er is sprake van een tarief voor kleiner dan 50 vierkante meter en groter dan 50 vierkante meter. Het verschil is per vierkante meter minimaal en ook enkel in deze haven van toepassing. Er is ook geen onderbouwing te geven voor dit onderscheid. We hanteren enkel het tarief groter dan 50 vierkante meter als basis. Dat staat los van de verhoging van de tarieven die benodigd zijn voor een kostendekkende exploitatie. We passen de tarieventabel horende bij de verordening Scheepvaartrechten daarop aan per 1januari 2025.
Evenementen en subsidies Met enige regelmaat worden evenementen in 1van onze havens of in de omgeving van de havens georganiseerd. Het kan zijn dat de komst van (een bepaald type) schepen onderdeel uit maakt van dit evenement of dat het evenement zorgt voor de komst van (een bepaald type) schepen. Deze schepen zijn op basis van de tarieventabel horende bij de verordening Scheepvaartrechten verplicht havengelden te betalen zoals berekend door de havenmeester. Wanneer de schepen onderdeel uitmaken van het evenement of iets dergelijks, dient de organisatie van het evenement zorg te dragen voor betaling van de havengeleden ofwel het verkrijgen van subsidie waardoor de havengelden voldaan kunnen worden. Voor havengelden wordt geen aparte subsidie verleend, havengelden kwijtgescholden of afgeweken van de vastgestelde tarieventabel.
Hospitaalschepen In de Verordening Scheepvaartrechten zijn een aantal categorieën opgenomen van schepen ofwel situaties waarbij men is uitgesloten van de betaling van scheepvaartrechten (havengelden). Hierin wordt ook een verwijzing gemaakt naar de zogenaamde Hospitaalschepen en het waarop van toepassingen is het bepaalde in artikel 1van de internationale overeenkomst van 21december 1904. De havenmeesters brengen op basis van deze bepaling geen scheepvaartrechten in rekening wanneer hospitaalschepen in de havens afmeren. Echter deze internationale overeenkomst is enkel van toepassing wanneer zij “in oorlogstijd in de havens verblijven waarbij zij vrijgesteld zijn van alle rechten en taksen, waarbij de schepen ten bate van de Staat worden belast”. Bovendien zijn de schepen commerciële partijen waardoor wij verplicht zijn om een kostendekkend en marktconform tarief in rekening te brengen. We passen de omschrijving in de Verordening Scheepvaartrechten hierop aan en brengen de kosten conform in rekening.
30
Grevelingenkaarten In 1995 heeft het college van B en W van de voormalige gemeente Brouwershaven op een verzoek van het Grevelingenschap aangegeven het eventueel mogelijk te maken om de zogenaamde Grevelingenkaarten via het havenkantoor te Brouwershaven te verkopen. Vanaf 1996 heeft dan ook als zodanig plaatsgevonden, de gemeente ontvangt hiervoor een fee. Inmiddels kunnen deze noodzakelijke kaarten voor het gebruik maken van de openbare aanlegplaatsen op de Grevelingen, al jaren digitaal via I-Marina bij Staatsbosbeheer worden gekocht. Dit werkt op dezelfde wijze als het afrekenen via QR-code in onze havens. De verkoop van Grevelingenkaarten staat daardoor niet meer in verhouding tot het aantal dat in 1996 in het havenkantoor werden verkocht, maar de administratieve last voor de verwerking van deze kaarten in onze administratie en begroting is gelijk gebleven. De digitale aanvraag van de Grevelingenkaart is in lijn met ons eigen beleid om passanten zo veel als mogelijk te stimuleren om af te rekenen voor een ligplaats via I-Marina. Daarom beëindigen we de verkoop van Grevelingenkaarten in het havenkantoor te Brouwershaven per 2024, brengen Staatsbosbeheer daarvan op de hoogte en verwerken dit in onze begroting.
Apart element gebruik loswal Bruinisse en Zierikzee De opbrengsten voor het gebruik van de loswal worden niet op een apart element verantwoord in de financiële administratie. Om inzicht te krijgen in het gebruik en de opbrengsten van de loswal voegen wij een apart element “opbrengst loswal” toe aan de havenexploitaties en in de verkoopsjablonen.
31
Onderzoeksvragen
12
Het bestuur van de visserijvereniging Zierikzee vraagt te onderzoeken het creëren van extra ligplaatsen voor passanten aan de Nieuwe Haven te Zierikzee mogelijk te maken om zodoende de inkomsten te verhogen. We bekijken daarbij ook de mogelijkheid met betrekking tot flexibele tarieven.
32
Bijlage 1: budgettaire effecten Gevolgen actualisatie kostendekkendheid havens Onderhoud Soorten kosten
Eenmalige
Vissershaven Vluchthaven Brouwershaven
Den Osse
Zierikzee
Zierikzee
Havens
Openbare
Openbare
investeringen
Bruinisse in € Bruinisse in € in €
in €
verhuurbaa
niet
algemeen
ruimte
toiletten in € structureel
in €
verhuurbaar
in €
haven in €
in €
Totaal effect in €
in €
Aquavia kosten naar OR
-3.278
-7.138
-7.013
-528
-4.373
22.330
0
-3.085
Vervallen onderhoud
-3.085
museumhaven Totaal effect onderhoud
-3.278
-7.138
-7.013
-528
-4.373
-3.085
0
22.330
-3.085
Technische maatregelen Soorten kosten
Eenmalige
Vissershaven Vluchthaven Brouwershaven
Den Osse
Zierikzee
Zierikzee
Havens
Openbare
Openbare
investeringen
Bruinisse in € Bruinisse in € in €
in €
verhuurbaa
niet
algemeen
ruimte
toiletten in € structureel
in €
verhuurbaar
in €
haven in €
in €
Totaal effect in €
in € Camera’s in havens Bruinisse/
26.000
242
242
Zierikzee QR code in haven Zierikzee
16.084
0
Verhoging krediet WIFI
7.000
0
Extra kapitaallast WIFI Totaal effect technische
1.500 0
0
0
0
1.500
1.500 0
0
242
1.742
maatregelen
33
Baggeren Soorten kosten
Eenmalige
Vissershaven Vluchthaven Brouwershaven
Den Osse
Zierikzee
Zierikzee
Havens
Openbare
Openbare
investeringen
Bruinisse in € Bruinisse in € in €
in €
verhuurbaa
niet
algemeen
ruimte
toiletten in € structureel
in €
verhuurbaar
in €
haven in €
in €
Totaal effect in €
in € Jaarlijkse kosten inpeilen
1.500
1.500
1.500
1.500
1.500
1.500
9.000
Oude dotatie verwijderen
-29.803
-95.369
-83.448
-119.211
-52.930
-155.000
-535.761
Nieuwe dotatie toevoegen
0
26.650
1.710
10.380