998342 RVS Kaders en spelregels voor inwoners- en overheidsparticipatie

Raadsvoorstel Urgentie Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Middel, De urgentie is middelmatig, maar behandeling in februari zou wel heef fijn zijn. Zodoende kunnen we door met het vorm en inhoud geven aan het project inwoners- en overheidsorganisatie. Kaders en spelregels voor inwoners- en overheidsparticipatie 998342 16 januari 2024 Passief openbaar Staf H.L.K. Canters Gemeentesecretaris

Voorstel 1. De bestuursopdracht vast te stellen met daarin de voorgestelde participatieve aanpak en planning om te komen tot kaders en spelregels voor inwoners- en overheidsparticipatie. 2. De motie 'Burgerparticipatie door jongeren en jongvolwassenen' van 11 november 2021 met deze bestuursopdracht als afgehandeld te beschouwen. Inleiding De verhoudingen tussen overheid en inwoners, bedrijven en instellingen veranderen. We leven in een samenleving die bestaat uit vele onderling verbonden netwerken waarvan de gemeente deel uitmaakt. We hebben elkaar, zowel intern als extern, nodig om de noodzakelijke veranderingen en opgaven aan te kunnen. Inwoners en ondernemers willen en kunnen meedenken over beleid, meedoen in de uitvoering en zelf met initiatieven komen. Participatie vraagt om een nieuw perspectief op manieren van organiseren, samenwerken en maatschappelijke waarde creëren. Opgaven vragen een meer integrale manier van werken en een wendbare aanpak. Deze manier van werken aan strategische opgaven past bij het onderdeel Strategische agenda van het Organisatieprogramma 2022 – 2026. Veel van de strategische opgaven kunnen niet zonder een stevig maatschappelijk draagvlak en daarom een doordachte aanpak van de participatie.

Beoogd resultaat Een vastgestelde bestuursopdracht om te komen tot een heldere en eenduidige set van kaders en spelregels voor inwoners- en overheidsparticipatie én een bijbehorende participatieverordening. Argumenten 1.1 De bestuursopdracht geeft uitvoering aan het raadsakkoord 2022-2026. In het raadsakkoord is participatie een van de zes thema’s, waar de raad heldere uitgangspunten aan verbindt. 1.2 De bestuursopdracht geeft uitvoering aan het coalitieakkoord 2022-2026. In het coalitieakkoord 2022-2026, 'Samen Koers Houden', wordt aangekondigd om in te zetten op invloed van inwoners, op basis van heldere afspraken en verwachtingsmanagement. 1.3 De bestuursopdracht geeft opvolging aan de uitkomsten van het rekenkameronderzoek naar inwonersen overheidsparticipatie. Eind 2022 hebben het college en de raad de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek overgenomen. 1.4 De bestuursopdracht geeft invulling aan het wetsvoorstel 'Wet versterking participatie op decentraal niveau'.

Pagina 1 van 3

Dit wetsvoorstel beoogt gemeenteraden te stimuleren heldere kaders voor inwoners, ondernemers en volksvertegenwoordigers te ontwikkelen over participatie. De te ontwikkelen lokale kaders en spelregels vinden hun weerslag in een nieuwe participatieverordening voor onze gemeente. 1.5 De bestuursopdracht geeft invulling aan de omgevingswet. Vanuit de omgevingswet wordt participatie bevorderd door inwoners en ondernemers zo vroeg mogelijk te betrekken bij de ontwikkeling van de leefomgeving. Participatie is vanaf 1 januari 2024 vanuit de omgevingswet een aanvraagvereiste. Dit betekent dat iedere initiatiefnemer bij het aanvragen van een omgevingsvergunning moet aangeven of er afstemming is geweest met de omgeving en wat de resultaten daarvan zijn. De omgevingswet biedt gemeenten aanvullend op de wettelijke regeling, beleidsruimte om participatie nader in te vullen. De vraag is of en in hoeverre we dit als gemeente willen. Dit onderzoeken we gaandeweg het proces om te komen tot kaders en spelregels voor inwoners- en overheidsparticipatie. 1.6 De actualisatie van de strategische visie, 'Tij van de toekomst', geven we participatief vorm en participatie wordt een onderdeel van het nieuwe thema 'Bestuur en Lokale democratie' binnen de strategische visie.

Inwoners- en overheidsparticipatie krijgt via het thema 'bestuur en lokale democratie' van de te actualiseren strategische visie de aandacht die het verdient. De participatieve ervaring die we opdoen met het actualiseren van de strategische visie, nemen we mee in het proces om te komen tot kaders en spelregels voor inwoners- en overheidsparticipatie. 2.1 In de bestuursopdracht inwoners- en overheidsparticipatie wordt specifiek aandacht besteed aan de doelgroep jongeren. In het raadsakkoord staat dat jongeren actief worden betrokken bij vraagstukken die hen raken, doelgericht en op projectbasis, waarbij gezocht wordt naar participatievormen die hen passen. De doelgroep jongeren wordt ook in het coalitieakkoord uitgelicht. Via BLOEI! is het mogelijk jongeren op te roepen om met hun ideeën te komen. Voor de actualisatie van de strategische visie worden voorbereidingen getroffen om gastcolleges door de burgemeester te verzorgen op de middelbare school 'Pontes Pieter Zeeman'. Hierbij worden jongeren uitgedaagd om na te denken over de toekomst van Schouwen-Duiveland in 2040. Deze invulling nemen we mee bij het ontwikkelen van de kaders en de spelregels, waarbij de doelgroep jongeren de aandacht krijgt die het behoeft. De motie wordt hiermee voldoende tot uitvoering gebracht en daarmee als afgehandeld beschouwd.

Voor meer context, nadere duiding en uitleg verwijzen we naar de bestuursopdracht. Kanttekeningen 1.1 Het opstellen van kaders en spelregels voor participatieprocessen vraagt om het goed managen van verwachtingen bij alle betrokken partijen. Inwoners - en overheidsparticipatie is en blijft een lastig onderwerp. De uitgangspunten en voorwaarden voor een goed proces zijn talrijk en ingewikkeld; de kans op teleurstelling bij inwoners is serieus aanwezig en de juiste balans tussen participatie en onze democratie is complex. Dit vraagt om het goed managen van verwachtingen. 1.2 Tussen inwoners- en overheidsparticipatie bestaan duidelijke verschillen. Bij inwonersparticipatie participeren inwoners in een initiatief van de overheid, bij overheidsparticipatie is dat precies andersom: de overheid participeert in bestaande initiatieven van inwoners. Bij overheidsparticipatie zit de uitdaging vooral bij welke rol wij als gemeente Schouwen-Duiveland in het proces willen en kunnen innemen. Dat kan een faciliterende rol zijn maar soms bestaan er verwachtingen over hoe de gemeente zich (anders) zou moeten opstellen of besluiten. De vraag is welke rol onze gemeente in specifieke gevallen kan en wil innemen. 1.3 De term netwerksamenleving heeft zich ontwikkeld naar inwoners- en overheidsparticipatie.

De term inwoners- en overheidsparticipatie dekt de lading beter en wordt ook door de VNG gehanteerd en in het onderzoeksrapport van de rekenkamer gebruikt. Het actieplan netwerksamenleving is een van de uitgangspunten voor het ontwikkelen van kaders en spelregels voor inwoners- en overheidsparticipatie. De lopende acties uit het actieplan worden meegenomen in het project inwoners- en overheidsparticipatie. 2.1 Het betrekken van jongeren is een uitdaging. De ervaring leert dat het moeilijk is om jongeren structureel te verbinden aan bijvoorbeeld een jongerenraad. Onlangs is door inwoners een initiatief genomen om tot een jongerenraad te komen, maar om een brede groep jongeren in hun diversiteit te betrekken zijn ook ander vormen nodig. Zo is een goede samenwerking Pagina 2 van 3

met het onderwijs en jongerenwerkers nodig. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat de participerende jongeren vaak geen representatief beeld geven van de totale groep, ze zijn namelijk hoogopgeleid en autochtoon. De uitdaging in het proces om te komen tot kaders en spelregels, is het vinden van manieren om jongeren wel succesvol te laten participeren. Communicatie De communicatie over dit project vindt plaats na vaststelling door de bestuurlijk en de ambtelijk opdrachtgever en het college. Externe communicatie over het project vindt primair plaats door of in afstemming met de bestuurlijk opdrachtgever. De bepaling van de communicatieboodschap en de inzet van de communicatiemiddelen vindt in nauw overleg met de in het project betrokken communicatieadviseurs plaats. Uitvoering Mijlpalen Stap 1: Werkenderwijs ontwikkelen ‘Kaders en spelregels inwoner- en overheidsparticipatie’ (vanaf heden) Vanaf de eerste helft van 2024 gaan we in gesprek met collega’s, het college, de raad en externe stakeholders over inwoners- en overheidsparticipatie in de brede zin van het woord (dus niet alleen participatie als aanvraagvereiste). We doen dit aan de hand van de handreiking van de VNG, ‘Aan de slag met participatie’. De uitkomsten van de gesprekken resulteren in het concept 'Kaders en spelregels inwoner- en overheidsparticipatie'. Met dit concept gaan we werkenderwijs aan de slag.

Ook het proces voor het actualiseren van de strategische visie geven we op een participatieve manier vorm. Met deze inzichten uit de praktijk stellen we het concept bij. Onderdeel van de bestuursopdracht is om te zorgen voor de juiste inbedding van participatie in de werkwijze en het opstellen van raadsvoorstellen. Hierbij wordt gerichte opleiding en training ingezet. Stap 2: Vaststellen kaders en spelregels inwoners- en overheidsparticipatie inclusief verordening (jun 2025) Vóór de zomer van 2025 stelt de raad het beleid (de kaders en spelregels) voor inwoners- en overheidsparticipatie én de daarbij behorende participatieverordening vast. Hiermee vervalt de bestaande inspraakverordening en de verordening burgerinitiatief. Werkorganisatie De projectgroep bestaat uit medewerkers die betrokkenheid hebben bij het onderwerp vanuit de verschillende beleidsafdelingen, de bestuurs-staf en communicatieadviseurs. Overige medewerkers haken op relevante momenten aan (bijv. voorbeeldovereenkomst uitdaagrecht). De raad en het college worden actief betrokken bij Stap 1 en 2 en de raad besluit over de kaders en spelregels en de bijbehorende verordening. Bijlagen Bijlage 1 Bestuursopdracht kaders en spelregels inwoners- en overheidsparticipatie Bijlage 2 Rekenkameronderzoek inwoners- en overheidsparticipatie Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, S.J.A. Bronsveld

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 3 van 3