980899 RVS Overdracht Bovenmeesterwoning en uitbreiding Museum de Burghse Schoole

Raadsvoorstel Urgentie

Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Middel, Het uitbreidingsplan is onderdeel van het beleidsplan van het museum voor de periode 2023-2026 en is een belangrijke voorwaarde om de ambities uit dit plan te kunnen realiseren. Om de noodzakelijke fondsenwerving te kunnen opstarten, wil SWK op korte termijn duidelijkheid hebben over het in gebruik kunnen nemen van de Bovenmeesterwoning begin 2024. Overdracht Bovenmeesterwoning en uitbreiding Museum de Burghse Schoole 980899 14 november 2023 Externe communicatie Werken, Wonen en Leven (WWL) A.M.J. van Burg Afdelingshoofd WWL

Voorstel 1. De Bovenmeesterwoning (Kerkstraat 5 in Burgh-Haamstede) voor het symbolische bedrag van € 1,00 over te dragen aan de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland. 2. Een bedrag van € 100.000 als bijdrage beschikbaar te stellen aan de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland om de Bovenmeesterwoning in goede staat terug te brengen en de herbestemming mogelijk te maken. 3. Deze bijdrage voor € 30.000 dekken uit de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen en voor € 70.000 uit de algemene reserve. 4. Het vervallen van de structurele dotatie aan de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen van € 3.000 toe te voegen aan de budgettaire ruimte 2024. 5. Het vervallen van de beheervergoeding van € 1.800 per jaar budgettair neutraal te verwerken via de algemene reserve Ontwikkelingsbedrijf. Inleiding In 2019 heeft het toenmalige bestuur van Stichting Westerschouwen Kultureel (SWK) een plan opgesteld om de uitbreiding van het museum De Burghse Schoole met de Bovenmeesterwoning te realiseren en dit aan de gemeente voorgelegd. Het museum is gevestigd in een gebouw dat dateert uit 1843 en is de voormalige openbare lagere school van Burgh. In 1916 werd het uitgebreid tot de huidige vorm. Het pand heeft de status van rijksmonument en is eigendom van de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland.

Op 12 november 2020 heeft de gemeenteraad na een verzoek van SWK een amendement op de Programmabegroting 2021-2024 aangenomen. Hierdoor heeft het college de volgende opdrachten gekregen: • Voer een herbestemmingsonderzoek uit voor de bovenmeesterwoning en maak de kosten voor bouwkundig herstel inzichtelijk. • Bereik overeenstemming met de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland over een financiële bijdrage voor het herstel van het pand bij overdracht. • Draag het pand over aan de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland voor het symbolische bedrag van € 1,00. Een herbestemmingsonderzoek is niet uitgevoerd. Dit omdat de rijkssubsidieregeling voor herbestemmingsonderzoeken van monumenten niet beschikbaar is voor gebouwen met een woonbestemming. Wel zijn de kosten voor aanpak van achterstallig onderhoud in beeld gebracht. Ook is met Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland overeenstemming bereikt over de overdracht van het pand. SWK heeft in het Beleidsplan 2023-2026 'Cultuurhistorisch Museum De Burghse Schoole' (d.d. 21 april 2023) het plan voor de uitbreiding van het museum met de naastgelegen Bovenmeesterwoning opnieuw Pagina 1 van 5

uitgewerkt. In dit nieuwe plan is ook de vernieuwing van de museumpresentatie (binnen- en buitenruimte) onder professionele begeleiding nader uitgewerkt. Dit plan vormt de basis voor subsidieaanvragen bij de gemeente en verschillende fondsen om de vernieuwing/herinrichting van het museum mogelijk te maken. Na meerdere gesprekken tussen de gemeente (cluster OWB, afdeling RenM en cluster beleid, afdeling WWL) en het bestuur van de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland (onderdeel van Stichting Renesse), heeft de stichting aangegeven onder voorwaarden bereid te zijn de Bovenmeesterwoning (Kerkstraat 5) over te nemen voor een symbolisch bedrag, waarna zij het zal verhuren aan SWK. Voorwaarde is om met de overdracht een bedrag van € 100.000 aan de Stichting Monumenten SchouwenDuiveland als 'bruidsschat' mee te geven zodat het pand in goede staat terug kan worden gebracht. Beoogd resultaat Realisatie van het uitbreidingsplan voor Museum de Burghse Schoole door het betrekken van de Bovenmeesterwoning en daarmee het museum toekomstbestendig maken. Argumenten 1.1 Het museum krijgt een sterkere basis voor de toekomst. Museum de Burghse Schoole, opgericht in 1992 en beheerd door de Stichting Westerschouwen Kultureel (SWK), bevindt zich in Burgh aan de Kerkstraat 3.

Het museum belicht de cultuurhistorie van de Kop van Schouwen, inclusief de prehistorie en het vroege 20e-eeuwse schoolleven, met een focus op de Karolingische ringwalburg achter het museum. Het beschikt over een permanente tentoonstelling over de ringwalburg, een authentiek klaslokaal uit 1920 en wisselende exposities. Als onderdeel van de Vereniging Musea Schouwen-Duiveland (VMSD) werkt het museum samen met andere musea. De educatief medewerker van de VMSD opereert vanuit de Burghse Schoole. Dit voorstel streeft ernaar het museum toekomstbestendiger te maken, waardoor het meer inkomsten kan genereren en vrijwilligers kan aantrekken, dankzij de geplande uitbreiding. 1.2 Met de uitbreiding kunnen de openingstijden verruimd worden en wordt het museum aantrekkelijker voor potentiële bezoekers, een jong publiek en vrijwilligers. Oorspronkelijk diende het naastgelegen pand (Kerkstraat 5) als woning voor de schoolleider (de bovenmeester). Het was rechtstreeks verbonden met het schoolgebouw via een deur die momenteel is afgedekt maar nog aanwezig is. De geplande uitbreiding omvat twee extra expositieruimtes, waardoor het jaarlijkse bezoekersaantal kan stijgen van 3500 naar 6000. Hierdoor wordt de financiële positie van het museum versterkt en wordt het aantrekkelijker voor potentiële vrijwilligers.

Een voldoende aantal toegewijde vrijwilligers is cruciaal voor de continuïteit van het museum, en het bestuur is optimistisch over de werving van vrijwilligers in de nabije toekomst. Daarnaast omvat het uitbreidingsplan educatieve programma's voor basisscholen en voortgezet onderwijs, waardoor het museum een waardevolle bijdrage kan leveren aan cultuur- en erfgoededucatie op SchouwenDuiveland. 1.3 Het levert een verhoogde bijdrage aan het toeristisch product van Burgh-Haamstede. Met ruimere openingstijden en meer expositiemogelijkheden kan het museum een grotere bijdrage leveren aan het cultuurhistorische aanbod voor toeristen in Burgh-Haamstede. 1.4 Het museum is toegankelijk voor mindervaliden. De huidige ingang van het museum, gelegen aan de oostzijde van het oude schoolgebouw, geeft toegang tot de expositieruimtes, het klaslokaal, een winkeltje en een toilet in de hal. Momenteel is het museum niet rolstoeltoegankelijk vanwege de smalle ingang en een trapje. Het uitbreidingsplan omvat het verplaatsen van de ingang naar de straatzijde van de Kerkstraat, waar de voordeur van de Bovenmeesterwoning de nieuwe toegang wordt. Deze ingang is op straatniveau en kan rolstoeltoegankelijk worden gemaakt, waardoor het museum toegankelijk wordt voor mindervaliden. Dit initiatief sluit aan bij de gemeentelijke Lokale Inclusie Agenda, die streeft naar een inclusieve samenleving.

1.5 Er is aansluiting op de Dorpsvisie van Burgh-Haamstede (Programmaplan Kunst, Cultuur en Erfgoed Burgh-Haamstede 2023-2025). Het uitbreidingsplan ondersteunt de ambitie uit de Dorpsvisie van Burgh-Haamstede om de cultuurhistorische identiteit van Burgh te versterken, zoals vastgelegd in het Programmaplan Kunst, Cultuur en Erfgoed 2023-2025. Met de nieuwe ingang aan de Kerkstraat wordt het museum een belangrijk onderdeel van de cultuurhistorische as tussen Burgh en Haamstede. De tuin van de Bovenmeesterwoning grenst direct aan de Karolingische ringwalburg, waardoor de erfgoedbeleving van dit archeologische monument verbeterd kan worden. Dit is een sleutelproject in het Programmaplan. Pagina 2 van 5

1.6 Verbouwing en uitbreiding creëert ruimte voor opslag collectie, museumwinkel en kantoorruimte. Door de beperkte behuizing van het huidige museumpand, is er weinig ruimte voor opslag van de collectie. Ook is er geen kantoorruimte aanwezig. In het nieuwe pand is op de bovenverdieping de mogelijkheid een kantoorruimte in te richten. De educatief medewerker van de Vereniging Musea Schouwen-Duiveland (VMSD) krijgt hier een volwaardige werkplek van waaruit de andere kleine musea bediend kunnen worden. Met het verplaatsen van exposities naar het nieuwe pand, komt ruimte vrij voor verantwoorde opslag van de collectie. Naast de voorziene nieuwe ingang in de Bovenmeesterwoning, is een grotere ruimte beschikbaar voor ontvangst van bezoekers (kassa) en de museumwinkel. 2.1 Een bijdrage is noodzakelijk om de herbestemming mogelijk te maken. De Bovenmeesterwoning, een gemeentelijk bezit met woonbestemming en rijksmonumentenstatus, vereist aanzienlijk onderhoud, vooral aan het dak, en bouwtechnische aanpassingen voor museumgebruik. Een bijdrage van €100.000 aan de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland is nodig voor restauratie en herbestemming. Voor de museumuitbreiding is financiering verkregen van verschillende subsidieverstrekkers en sponsors, waaronder de gemeente, die maximaal €60.000 verstrekt via het revitaliseringsfonds musea (cofinanciering vereist).

Een eerste aanvraag van €11.100 is reeds goedgekeurd door het college op 29 augustus 2023. 3.1 Vanuit de huidige bestemming is gedeeltelijke dekking vanuit de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen gerechtvaardigd. De afgelopen jaren is de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen gevoed met als doel voor deze woning noodzakelijk groot onderhoud te kunnen uitvoeren. Deze voeding was wel gebaseerd op de huidige situatie: noodzakelijk onderhoud t.b.v. verhuur als woning. Van de bijdrage van € 100.000 dekken we daarom € 30.000 uit de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen. 3.2 Voor € 70.000 is geen dekking aanwezig binnen bestaande budgetten. Binnen de budgetten voor de musea is geen dekking aanwezig voor dit bedrag. Het revitaliseringsfonds musea kan uitsluitend worden ingezet als subsidie aan een museum (lid van de Verenging Musea Schouwen-Duiveland). Dit is op basis van de Subsidieregeling Revitaliseringsfonds Musea 2022 (Algemene subsidieverordening gemeente Schouwen-Duiveland 2023). Om uitvoering te kunnen geven aan het amendement, zetten we daarom voor het restant de algemene reserve in. 4.1 Door overdracht van het pand vervallen de toekomstige onderhoudslasten. Vanuit de huidige bestemming voegen we jaarlijks ongeveer € 3.000 toe aan de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen voor dit pand. Deze structurele dotatie vervalt vanaf 2024.

Dit voordeel voegen we toe aan de budgettaire ruimte 2024 en verder. 5.1 De beheervergoeding voor tijdelijk gebruik van het pand vervalt. Door de overdracht van de woning vervalt de beheervergoeding voor tijdelijk gebruik van het pand. We ontvangen hiervoor € 1.800 per jaar vanuit een beheerorganisatie. Het nadeel verwerken we budgettair neutraal via de algemene reserve ontwikkelingsbedrijf omdat het tijdelijk gebruik van panden belegd is bij het ontwikkelingsbedrijf. Kanttekeningen 1.1 De opbrengst bij verkoop van het pand als woning wordt misgelopen. Met de verkoop van de Bovenmeesterwoning (Kerkstraat 5) aan de Stichting Monumenten SchouwenDuiveland is het pand niet meer beschikbaar voor verkoop als woning aan een marktpartij. Dit betekent een inkomstenderving die geschat wordt op € 300.000. De WOZ-waarde per 01-01-2022 was € 399.000. Op 1707-2018 is de woning getaxeerd op € 230.000. 1.2 Het uitbreidingsplan kan op termijn onhaalbaar blijken. Er is een risico dat het uitbreidingsplan op termijn onhaalbaar blijkt te zijn voor het museum, bijvoorbeeld doordat er geen sluitende exploitatie is. De Bovenmeesterwoning is in dat geval zonder woonbestemming in eigendom van de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland. In de koopovereenkomst wordt vastgelegd dat de gemeente in dat geval eerste kandidaat is voor terugkoop (verkoopregulerend beding).

1.3 Er kan een hogere subsidiebehoefte ontstaan. Met de uitbreiding van het museum komt SWK voor hogere structurele kosten te staan. Dit kan leiden tot aanvraag voor een hogere structurele subsidie aan de gemeente. Voor de periode 2024-2027 ontvangt SWK een subsidie van € 16.998,96 per jaar voor de exploitatie van Museum de Burghse Schoole en de 'Vleugelbunker' aan de Moolweg. Pagina 3 van 5

1.4 Voor de uitbreiding van het museum en de aanpassingen aan de Bovenmeesterwoning is een vergunning vereist en moet een planologische procedure worden gevolgd. Bij beoogde bouwtechnische aanpassingen en realisatie van een aanbouw dient rekening gehouden te worden met de rijksmonumentenstatus van het pand. Voor bepaalde aanpassingen aan het pand is daarom een omgevingsvergunning vereist. Ook past een museum niet binnen de geldende bestemming Wonen. Hiervoor zal ook eerst een planologische procedure gevolgd moeten worden. De onderwerpen waaraan in deze procedures aandacht moet worden besteed (bijv. parkeren, gevolgen voor natuur), zijn in deze fase nog niet onderzocht. 1.5 Voor de realisatie van het uitbreidingsplan zijn nog niet alle benodigde gelden toegezegd. SWK heeft een begroting opgesteld voor de realisatie van het beleidsplan 2023-2026 waarin de uitbreiding is opgenomen. SWK kan een subsidie aanvragen vanuit het revitaliseringsfonds musea. Voor cofinanciering in deze regeling en andere investering moeten nog bijdragen bij subsidiefondsen en sponsoren worden aangevraagd. Het VSB-fonds heeft al wel een bedrag van € 25.000 toegezegd. 1.6 Aan de Belastingdienst moet een standpunt worden gevraagd over de overdracht voor een symbolisch bedrag. De Belastingdienst moet aangeven of zij de overdracht van het pand voor een symbolische koopsom van € 1 acceptabel vindt.

Als dat niet het geval is, moet mogelijk een naheffing aan overdrachtsbelasting op basis van de door de Belastingdienst te bepalen waarde worden betaald. Met de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland is overeengekomen dat zij de eventuele overdrachtsbelasting voor rekening neemt. 1.7 Uitzondering op het Didam-arrest moet worden beargumenteerd. In 2021 heeft de Hoge Raad het Didam-arrest gewezen wat tot gevolg heeft dat de gemeente het pand bij voorgenomen verkoop eigenlijk openbaar moet aanbieden. Voor de overdracht van het pand voor gebruik als museum aan de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland als enige gegadigde geldt een uitzondering. Deze uitzondering moet bij de overdracht bekend worden gemaakt. 1.8 Er is geen sprake van ongeoorloofde staatssteun. Het uitbreiden van het museum betreft een zuiver lokale activiteit. Het gaat om een klein lokaal museum dat niet zelfstandig bezoekers naar Schouwen-Duiveland zal trekken. Er is daarom geen sprake zijn van een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer binnen de EU. Een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer in de EU is één van de criteria om te kunnen spreken van staatssteun. 2.1 De bijdrage moet worden terugbetaald als het uitbreidingsplan niet doorgaat.

In de koopovereenkomst voor de overdracht van het pand wordt vastgelegd dat de bijdrage van € 100.000 aan de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland moet worden terugbetaald aan de gemeente als het uitbreidingsplan van het museum niet uitgevoerd wordt. 3.1 Het was niet mogelijk om voor de eenmalige kosten van € 100.000 in de Programmabegroting voor 2024 een uitbreidingsinvestering op te nemen. In juli 2023 is overeenstemming bereikt met de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland over het bedrag van € 100.000 voor het op basisniveau brengen van het pand voor gebruik als museum. Op dat moment was het procedureel niet meer mogelijk om dit bedrag als uitbreidingsinvestering voor de begroting van 2024 voor te stellen. Financiën Begroting Begrotingswijziging Eenmalige lasten Structurele lasten Eenmalige baten Structurele baten Dekking

Niet binnen begroting Ja 100000,00 1800,00 3000,00 Voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen, algemene reserve, budgettaire ruimte 2024 en verder, algemene reserve Ontwikkelingsbedrijf

We verantwoorden de bijdrage van € 100.000 op het element ondersteuning musea (65411200/443800). Aan de batenkant zetten we hier een dekking uit de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen tegenover van € 30.000. De resterende dekking, voor een bedrag van € 70.000, komt uit de algemene reserve.

Pagina 4 van 5

Vanaf 2024 verlagen we dotatie aan de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen vanuit het element gebouwenbeheer gemeentelijke woningexploitatie (68201200/460101) met € 3.000. Dit structurele voordeel voegen we toe aan de budgettaire ruimte 2024 en verder. Het vervallen van de beheervergoeding van structureel € 1.800 komt ten laste van het element OWB beheer en exploitatie (68301400/834900). Dit verloopt budgettair neutraal via de algemene reserve ontwikkelingsbedrijf. Communicatie De Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland en de Stichting Westenschouwen Kultureel worden geïnformeerd over het raadsbesluit. Uitvoering Na het raadsbesluit volgt ambtelijk overleg met het bestuur van de Stichting Monumenten SchouwenDuiveland over de eigendomsoverdracht van de Bovenmeesterwoning (Kerkstraat 5). Bijlagen Bijlage 1: Amendement Kaders overdracht gemeentelijke en Rijksmonumenten (20-11-2020). Bijlage 2: Beleidsplan 2023-2026 Cultuurhistorisch Museum ‘De Burghse Schoole’. Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, S.J.A. Bronsveld

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 5 van 5