967863 Bijlage 2. Plan van aanpak vergroenen schoolpleinen en tuinen

Voorstel vergroening basisscholen en kinderopvang Schouwen-Duiveland 9 mei 2023 – Versie 3

Kerngroep Remko Delfgaauw Janneke Donkers Debby Boers Helle van der Roest Ewald de Keijzer Clemens Pronk Inge Hubregtse

Obase NME SD IVN Imkersvereniging SD Obase Radar Kibeo

Voorstel vergroening basisscholen en kinderopvang Schouwen-Duiveland

Voorstel Dit voorstel heeft tot doel om alle basisscholen en kinderopvanglocaties op Schouwen-Duiveland te vergroenen. De reden hiervoor is dat we alle kinderen in het basisonderwijs een sterke binding willen laten ontwikkelen met biodiversiteit, het veranderende klimaat en gezonde voeding. Een natuurrijke en gezonde schoolomgeving is hiervoor een voorwaarde. Door op jonge leeftijd te starten, leren kinderen op een natuurlijke manier groen denken, beslissen én handelen. Zo creëren we als eiland de groene beslissers van de toekomst. Concreet betekent deze vergroening: • • •

alle school- en kinderopvangpleinen ombouwen naar groene pleinen; professioneel schooltuinonderwijs voor alle groep 6/7 basisschoolkinderen; aanbieden van bijpassende/ondersteunende educatietrajecten.

Om deze vergroening duurzaam te verankeren in het basisonderwijs, ligt de focus op: ➢ Borging van beheer en onderhoud: professionele partijen t.b.v. groot groen onderhoud. ➢ Professioneel schooltuinonderwijs door NME Schouwen-Duiveland, ondersteund door studenten. Daarnaast wijst elke basisschool een groen coördinator aan. ➢ Verbinding met de omgeving. Vrijwilligers (ouders, buurtgenoten) ondersteunen bij het onderhoud en schooltuinonderwijs. Praktische aandachtspunten in de realisatie van dit plan, zijn: 1. Modulaire planopbouw en financiering met ruimte om op- of af te schalen. Hiertoe zijn verschillende evaluatiemomenten (go/no go) ingebouwd. 2. Vervolgstappen worden gezet als de tussenevaluaties hiertoe aanleiding geven én mits voldoende financiële middelen van partijen, binnen én buiten de gemeente, zijn gerealiseerd. 3. Het plan sluit aan bij het IHP en ontwikkelingen daaromtrent. Er wordt dus in de planopbouw rekening gehouden met eventuele nieuwbouw en verplaatsing van scholen De scholen en kinderopvang leggen de coördinatie en uitvoering van dit plan in een speciaal hiervoor opgerichte kerngroep. Deze kerngroep, die al meer dan een jaar werkt aan de contouren van dit plan, bestaat uit vertegenwoordigers van Obase, Radar, Kibeo, NME-SD, IVN natuureducatie, Sandee groenvoorziening/HABO en de Imkervereniging SD.

De kerngroep vertegenwoordigt alle 21 basisscholen en Kibeo-vestigingen van het eiland. De kerngroep legt verantwoording af aan een op te richten stichting die de werkzaamheden en financiën controleert. Hiertoe wordt een onafhankelijk stichtingsbestuur opgericht.

Pagina 2 van 7

Stichting Kerngroep

Voorstel vergroening basisscholen en kinderopvang Schouwen-Duiveland

Aanleiding/inleiding Schouwen-Duiveland is een groen eiland, we koesteren deze status en we hebben als eiland de ambitie om in 2040 al het groene voorbeeld te geven door klimaatneutraal te zijn. Groene schoolpleinen In schril contrast met deze groene ambitie staat dat 75% van de schoolpleinen nu nog ‘stenen woestijnen’ zijn waar nagenoeg geen groen is te vinden. De start van vergroening op scholen is weliswaar ingezet met de gemeentelijke deelname aan de “Groene Revolutie van Zeeuwse Schoolpleinen” (gefinancierd door de provincie Zeeland en uitgevoerd door IVN natuureducatie), maar in het huidige tempo van 1 à 2 scholen per jaar1 duurt het nog 10 tot 20 jaar voordat alle eilandelijke pleinen zijn vergroend. Dit betekent dat minimaal één hele basisschoolgeneratie de vergroening van hun schoolplein niet meemaakt. Kortom; we bewegen, maar veel te langzaam. De behoefte aan vergroening is dringend, getuige de argumenten verderop in dit document. Schooltuinonderwijs Schooltuinonderwijs past binnen de onderwijsopgaven van de basisscholen. Het bevordert samenwerking, en bewegend & ontdekkend leren. Zo stellen we kinderen in staat om zelf uit eerste hand te ervaren hoe voedsel de reis van ‘grond naar mond’ maakt. Dit past bij een veranderende wereld waarin lokale voedselvoorziening en korte ketens steeds belangrijker worden.

Tevens sluit het aan op de doelstellingen van bestaande thema’s en programma’s als: − − −

de Gezonde School van GGD Zeeland, thema Milieu & Natuur en Sport & Bewegen; JOGG (jongeren op gezond gewicht); Vitaal Schouwen-Duiveland.

Beoogd resultaat Het einddoel is dat alle kinderen die op Schouwen-Duiveland van de basisschool afkomen, een solide basis hebben ontwikkeld om groen te denken, groen te beslissen en groen te handelen. Zo creëren we in dit opzicht een toekomstbestendige generatie. Om dit einddoel te halen zet de kerngroep de volgende resultaten neer: • • •

Alle schoolpleinen zijn binnen 3 jaar vergroend; Op alle basisscholen vindt professioneel schooltuinonderwijs plaats voor groep 6/7; Onderhoud en beheer is geborgd in elke school.

Het schooltuinonderwijs wordt gegeven door professionals van NME-SD. Hierbij horen ook passende educatietrajecten. Voor de lagere groepen worden voedselbosjes en/of moestuinbakken gerealiseerd om zo de eerste groene stappen te zetten. Daarnaast is het doel om inbedding in de wijk te realiseren. Een groen plein, mits toegankelijk, biedt ook buiten schooltijd meerwaarde voor de wijk. Schooltuinen leggen we, waar mogelijk, aan in de buurt van seniorencomplexen om zo jong en oud te verbinden. Het eindresultaat bereiken we in de volgende 3 fases, waarbij na elke fase een evaluatie moment plaats vindt. 1

Zeeland breed zijn er 8 vouchers per kalenderjaar beschikbaar voor de 13 Zeeuwse gemeenten, verdeling vindt evenredig over de provincie plaats. Er zullen jaren zijn dat op Schouwen-Duiveland 1 à 2 scholen kunnen worden vergroend. Er zullen ook jaren zijn dat geen enkel eilandelijk schoolplein een voucher krijgt.

Pagina 3 van 7

Voorstel vergroening basisscholen en kinderopvang Schouwen-Duiveland

Pilotfase Pilot Bruinisse: Alle 3 de basisschool- én aanpalende kinderopvangpleinen vergroenen en realisatie van 1 gezamenlijke schooltuin in de binnentuin van het nabijgelegen seniorencomplex Bruville. Pilot Zierikzee: Theo Thijssen school voorzien van 1 lokale schooltuin, gelegen op het naastliggende terrein van verzorgingstehuis Zierik7.

Fase 2 en 3 houden rekening met de ontwikkelingen rond het IHP. Voor de scholen die onder het IHP gaan verhuizen is het logisch om de pleinen niet te vergroenen en lokale schooltuinen enkel aan te leggen indien deze in het nieuwe IHP passen. Even logisch is het om bij realisatie van het IHP de pleinen direct groen aan te leggen en schooltuinen in te passen in het ontwerp. Onderhoud & beheer fase. Deze fase vereist een jaarlijkse bijdrage van gemeente, scholen en derden om het groen onderwijs in stand te houden, evenals onderhoud van pleinen en tuinen. Elke 4 jaar vindt een evaluatie plaats.

Argumenten Groene schoolpleinen • •

dragen bij aan klimaatadaptatie. Niet voor niets vormt het één van de speerpunten van de, ook door Schouwen-Duiveland omarmde, Klimaat Adaptatie Strategie Zeeland; passen in de “Groene Revolutie Zeeuwse Schoolpleinen” van IVN die al ondersteund wordt door de gemeente.

Pagina 4 van 7

Voorstel vergroening basisscholen en kinderopvang Schouwen-Duiveland

•

• •

bieden talloze voordelen als, mogelijkheden voor buitenles, verkoeling in de zomer en een creatievere en minder competitieve speelomgeving dan een klassiek plein. Door SMWO te betrekken bij het ontwerp wordt het groene plein ook een plek waar beweging wordt gestimuleerd. hebben, naast de binding met natuur, ook positieve invloed op het welbevinden van kinderen, en hun sociale en motorische ontwikkeling. als groene pleinen niet door hekken zijn afgesloten van de wijk, vormen zij een extra waardevolle voorziening voor de wijk.

Schooltuinonderwijs • • • • •

past binnen bestaande én nieuwe onderwijsopgaven van het basisonderwijs. bevordert samenwerking, en bewegend & ontdekkend leren. sluit aan op de doelstellingen van de “Gezonde School”, JOGG (jongeren op gezond gewicht) en Vitaal Schouwen-Duiveland. Kinderen leren zelf uit eerste hand ervaren hoe voedsel de reis van ‘grond naar mond’ maakt. zelf voedsel verbouwen past bij een veranderende wereld waarin lokale voedselvoorziening, biologische voeding en korte ketens steeds belangrijker worden. we sluiten aan bij een landelijke trend: o steeds meer gemeenten zien belang van schooltuinonderwijs en investeren (https://alliantieschooltuinen.nl/voor-gemeenten/); o in 2021 is in de Tweede Kamer een motie aangenomen om schooltuinieren te bevorderen.

Kanttekeningen 1. We kiezen voor twee verschillende pilots. Eén pilot dient om te onderzoeken hoe we een gezamenlijke schooltuin op kunnen zetten met deelname van meerdere scholen (de 3 basisscholen uit Bruinisse). De andere pilot zetten we in samenwerking met één school op (Theo Thijssen-Zierikzee). Hierdoor werken we binnen de pilot met 4 scholen en kunnen we zowel het concept van de individuele als van de gezamenlijke schooltuin goed onderzoeken. Doordat het 4 scholen betreft, en de pilot dus volume heeft, kan NME als educatiepartner en uitvoerende partij voor schooltuinonderwijs investeren in mensen en middelen. Bovendien biedt dit volume een robuuster evaluatieresultaat, dus minder afbreukrisico om de vervolgstap te zetten. 2. Het IHP voor de Oost- en Westzijde van het eiland lijkt nog aan wijzigingen onderhevig. De 3 fases zullen waarschijnlijk dan ook langer dan de voorgestelde 3 jaar doorlooptijd nodig hebben. We lopen hierdoor het risico dat scholen die onder het IHP vallen, tot aan verhuizing naar de nieuwbouw in een ‘bevroren’ toestand verkeren. De kinderen op deze scholen kunnen hierdoor een ‘verloren groene generatie’ worden. Het is dan ook zaak om het IHP voor Oost en West zo snel mogelijk te realiseren om dit risico te minimaliseren. 3. Waar mogelijk, worden vrijwilligers (ouders, buurtbewoners) betrokken bij groenonderhoud.

De ervaring leert echter dat deze betrokkenheid niet als basis kan dienen voor een duurzaam professioneel plan. Al te veel groenprojecten op basisscholen zijn, na een enthousiaste opstart, door een gebrek aan vrijwilligers alweer ter ziele gegaan.

Pagina 5 van 7

Voorstel vergroening basisscholen en kinderopvang Schouwen-Duiveland

Financiën Investering Het project vraagt van de gemeente, van sponsoren en subsidiegevers een financiële bijdrage. Uitvoering vindt plaats door de kerngroep, die inhoudelijk en financieel rapporteert aan het op te zetten onafhankelijk stichtingsbestuur. Fase 1,2 en 3 De financiële behoefte, uitgaande van positieve evaluaties en realisatie van bijdragen derden ziet er als volgt uit: bedragen x 1000

2024 - Pilotfase 2025 - Fase 2 2026 - Fase 3

Vervolgjaren, per jaar: Beheer & Onderhoudsfase

Gemeente

Bruto finanicieringsbehoefte

Scholen

Derden

al gereserveeerd

Aanvraag incl. al gereserveerd

312 561 703 1576

55 72 121 248

28 225 266 519

40 70 70 180

229 264 316 809

284

82

202

De totale investering bedraagt 1.576.000 euro (100%) en vergt een netto bijdrage van 809.000 euro (51%) van de gemeente. Dit bedrag is inclusief de bestaande gemeentelijk reservering van 180.000 euro voor vergroening basisscholen. Het overige deel (49%) wordt door de kerngroep bij derden verworven. De verdeling tussen de bijdrage van de gemeente en overige partijen is hiernaast in beeld gebracht. Vervolgfases gaan pas door als de ‘bijdragen derden’ voor de volgende fase zeker zijn gesteld én de evaluaties een positieve uitkomst hebben.

Vervolgjaren: Beheer & Onderhoud fase Na voltooiing én positieve eindevaluatie van fase 3, bedragen de jaarlijkse operationele kosten voor het schooltuinonderwijs bruto 284.000 euro (100%) per jaar, hiervan wordt 82.000 euro (29%) bijgedragen door de scholen. Het overige deel (71%) wordt bij derden verworven. Ook nu geldt: 4 vervolgjaren gaan pas in als de ‘bijdragen derden’ zeker zijn gesteld én de evaluatie een positieve uitkomst heeft. Pagina 6 van 7

0

Voorstel vergroening basisscholen en kinderopvang Schouwen-Duiveland

Kanttekeningen: 1. de bedragen voor fase 2 en 3 zijn indicatief, er is uitgegaan van bestaande scholen op bestaande locaties. Uitvoering van het IHP kan scholen samenvoegen en bij eventuele nieuwbouw direct voorzien in groene pleinen/schooltuinen. De verwachting is dat de uitrol van het IHP weliswaar vertraging van de doorloop geeft, maar wel kostenvoordelen met zich mee zal brengen. Met andere woorden: de getoonde financiële bijdragen zijn maximumbedragen. 2. De begrote kosten voor pleinvergroeningen zijn kosten die uitsluitend samenhangen met de vergroening. Bij realisatie zullen scholen vaak op hogere kosten uitkomen omdat de vergroening ook door scholen aangegrepen zal worden om tegelijkertijd speeltoestellen te vervangen en groot pleinonderhoud uit te voeren. Deze substantiële kosten worden gedragen door de scholen, maar omdat ze niet direct vergroening gerelateerd zijn, zijn ze niet meegenomen in de begroting.

Communicatie en uitvoering De kerngroep runt het project namens de basisscholen op Schouwen-Duiveland. De scholen zijn dus de feitelijke opdrachtgevers. De kerngroep rapporteert aan een onafhankelijk stichtingsbestuur. Zo wordt financiële verantwoording en transparantie geborgd. De kerngroep rapporteert de voortgang en kosten/baten voorts aan gemeente en overige stakeholders. Uitvoering van de werkzaamheden zal, waar nodig, door lokale gekwalificeerde aannemers gebeuren. Zowel in aanleg- als in onderhoudsfase. De kerngroep bereidt ook de evaluaties voor. Hiertoe zal een format worden opgezet dat in elke fase gehanteerd kan worden. Weegpunten zijn financiën (nacalculatie), realisatie bijdragen derden, waardering door leerlingen en docenten, omwonenden en ouders..

Zierikzee 9 mei, 2023

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Begroting Whitepaper Verzoek scholen Bruinisse Verzoek Theo Thijssen

Pagina 7 van 7