926431 RVS Restauratie kademuren Oude Haven Zierikzee

Raadsvoorstel Urgentie Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Hoog, Besluit nodig voor indienen wijzigingsverzoek bij Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) inzake subsidie (uiterlijk 1 september 2023). Restauratie kademuren Oude Haven Zierikzee 926431 30 mei 2023 Externe communicatie Openbare Werken (OW) H.L.K. Canters Afdelingshoofd OW

Voorstel 1. Kennis te nemen van: · Geohydrologisch onderzoek. · Risicodossier (RISMAN methode). · Notitie MUC inzake uitvoeringsmethodiek. · Definitieve uitwerking van de aanbevelingen vanuit de second opinion zoals opgesteld door de TU Delft. · Het verzoek aan de TU Delft op basis van geadviseerde uitvoeringsmethodiek en het advies van de TU Delft. · Rapport Participatie. · Rapport Bezoek Wethouder. · Advies van de onafhankelijk voorzitter van de klankbordgroep. · Besluit van de RCE inzake de verleende subsidie voor dit project. · Memo inzake omgekeerde bewijslast van Ten Holter Noordam. · Procedure Monitoring en schadeprotocol ten aanzien van dit project. · Advies inzake aanbesteding van Ten Holter Noordam. 2. De omschreven uitvoeringsmethodiek, het metsel- en voegwerk herstellen volgens de uitvoeringsrichtlijnen (URLS’s) van de Sichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM), vast te stellen. 3. De financiële consequenties van dit advies met betrekking tot het project inzichtelijk te maken en te betrekken bij de begrotingsbehandeling 2024 en verder. 4. Het project Herinrichting Oude Haven te zien als een vervolg waarbij een participatieproces wordt doorlopen met een klankbordgroep om te komen tot een voorlopig ontwerp (VO) en definitief ontwerp (DO). 5.

Een besluit met betrekking tot het al dan niet rooien van de bomen aan de Oude Haven, te koppelen aan de herinrichting van de Oude Haven en daarbij dus nu een pas op de plaats te maken.

Inleiding Op 1 juli 2021 heeft de gemeenteraad ten aanzien van het dossier Restauratie kademuren Oude Haven een besluit genomen. Gemakshalve verwijzen we naar bijlage 1 waarin de historie van eerdere besluiten in chronologische volgorde voor de volledigheid is beschreven. Voor de volledigheid: wanneer in dit advies wordt verwezen naar ‘het amendement’ wordt gedoeld op het amendement zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 1 juli 2021, zie bijlage 2. De second opinion die is opgesteld door de TU Delft (april 2021), heeft geresulteerd in een aantal concrete aanbevelingen. Op basis van deze aanbevelingen heeft de gemeenteraad aan de hand van een amendement, een aantal besluiten genomen:

Pagina 1 van 7

· Het uitvoeren van een geohydrologisch onderzoek gedurende vier seizoenen, dus minimaal een jaar lang, teneinde beter onderlegd een keuze te kunnen maken. · Op basis van een bewezen methodiek, zoals bijvoorbeeld de RISMAN methode, een uitgebreid en zorgvuldig opgebouwd risicodossier voor dit project op te stellen. · Een voorstel op te stellen over de wijze waarop de betrokkenheid / participatie van de belanghebbenden in de aanloop naar de voorbereiding van een nieuw voorstel aan de gemeenteraad vorm wordt gegeven en tot die tijd geen onomkeerbare beslissingen te nemen in dit dossier. Dit besluit is kaderstellend en heeft geleid tot een herijking van dit project vanaf 1 juli 2021. Dat betekent dat het rapport van de TU Delft uitgangspunt is voor het ontwerp. De second opinion is voortgekomen uit het amendement van de raad. De opdrachtformulering voor de second opinion is opgesteld in samenspraak met de bewonerscommissie. Op basis van deze second opinion en een advies van de TU Delft heeft de gemeente in oktober 2021 aan een ander ingenieursbureau opdracht verleend voor de verdere advisering op constructief gebied: BV Ingenieursbureau MUC. Zij hebben eerst uitgebreid kennis genomen van het projectdossier en waar nodig aanvullende onderzoeken benoemd om zodoende vanaf een ‘nulpunt’ tot een goed ontwerp te kunnen komen.

Naast het (reeds lopende) geohydrologisch onderzoek hebben verschillende aanvullende en/of nieuwe onderzoeken plaatsgevonden. Deze onderzoeken komen voort uit de aanbevelingen vanuit dit rapport. De volgende aanvullende onderzoeken hebben plaatsgevonden: · Duikonderzoek · Kernboringen metselwerk · Geotechnisch grondonderzoek · Proefsleuven In bijlage 3 wordt een toelichting gegeven op deze onderzoeken. Deze informatie en de rapporten zijn ook terug te vinden op de website van het project, te weten: www.oudehavenzierikzee.nl. De verantwoordelijk portefeuillehouder heeft op 1 juli 2021 een tweetal toezeggingen gedaan aan de gemeenteraad: 1. Wethouder Van Burg zegt toe na te gaan of de subsidieaanvraag geldig blijft nu de raad heeft besloten de restauratie met 1 jaar op te schorten. 2. Ook gaat de wethouder na wat de gevolgen zijn van dit besluit voor de afspraken met de aannemer. De raad wordt hierover geïnformeerd. Deze toezeggingen worden middels dit advies beantwoord. In de tekst is een verwijzing naar deze toezeggingen opgenomen. Om de leesbaarheid van dit advies te bevorderen, wordt verwezen naar een toelichting en bijlagen. Bovendien wordt verwezen naar relevante rapporten en eerdere besluiten of randvoorwaarden.

Beoogd resultaat Een besluit nemen op basis van de verschillende beschikbare onderzoeksresultaten, notities c.q. documenten en daarop gebaseerde adviezen om zodoende te kunnen starten met de restauratie van de kademuren van de Oude Haven in 2023. Argumenten 2.1 Uit de (recente) onderzoeksresultaten, berekeningen en advies van TU Delft blijkt dat de voorgestelde uitvoeringsmethodiek volstaat. De gemeente heeft de plicht om de kademuren van de Oude Haven te restaureren in het kader van cultureel erfgoed. Deugdelijk beheer en onderhoud is daarbij van groot belang. De TU Delft heeft hierover in de second opinion het volgende gesteld:

Pagina 2 van 7

“Voor het herstellen en vervangen van kademuren zijn diverse oplossingen mogelijk. De kosten van deze oplossingen kunnen sterk uiteenlopen en hebben vaak ook een andere restlevensduur. In dit project spelen de eisen ten aanzien van de ontwerplevensduur van 50 jaar, de monumentale waardering en de secundaire waterkering een belangrijke rol”. De gemetselde kademuren staan voor een groot deel niet op palen maar heeft een fundering op staal (rechtstreeks op de draagkrachtige bodem). Hierdoor dient het plan van de aannemer en het ontwerp van de aannemer aangepast te worden. De verbeterde geometrie, sterkte en geotechnische parameters hebben een positief effect op de berekeningen. Hetzelfde geldt voor de waterstand achter de kade, deze was juist aangenomen maar is nu bevestigd middels het uitgevoerde geohydrologisch onderzoek. De deformatiemetingen bevestigen de conclusie dat de kademuren in haar huidige vorm weinig vervormingen laten zien door de jaren en seizoenen. Dit bevestigt de goede constructieve status. Als gevolg van bovengenoemde bevestiging, dat de kademuren een goede constructieve status hebben beperken de werkzaamheden zich tot sec het restaureren (van het metselwerk) van de kademuren. Om de risico’s naar de directe omgeving van de projectlocatie zo veel als mogelijk te minimaliseren, wordt gekozen om de werkzaamheden zoveel als mogelijk uit te voeren op het getij.

Dit houdt in dat het metsel- en voegwerk hersteld wordt volgens de uitvoeringsrichtlijnen (URL’s) van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM). Dit komt neer op zo veel mogelijk bestaand werk te laten zitten, dus niet vernieuwen, ten behoeve van esthetische verbetering. Ook bouwsporen (lees bijvoorbeeld eerdere afmeting stenen) laat men zo veel mogelijk zitten of vervangen door dezelfde maat stenen. Een ontwerplevensduur van vijftig jaar voor een eeuwenoude kademuur kan vanuit technisch oogpunt nooit worden bereikt. Wanneer een bestaande constructie wordt gerestaureerd kan er voor nieuwe onderdelen wel een strengere levensduureis opgelegd worden dan voor de bestaande onderdelen. Voor de bestaande onderdelen is de leeftijd van de constructie in sterke mate de drijfveer achter wat nog verwacht mag worden. Inspecties en de mogelijkheden om een bestaande constructie te beoordelen zijn beperkt, met name bij een constructie als de kademuren Oude Haven. Het is praktisch niet mogelijk om deze volledig te beoordelen zonder bijzonder veel graafwerk/hinder voor de omgeving en sloopwerk aan het monument. De buitenzijde van de constructie kan men beoordelen maar de kern is niet toegankelijk zonder aanzienlijk sloopwerk. Hierdoor is het opleggen van een restlevensduur van vijftig jaar voor bestaande onderdelen niet mogelijk voor een aannemer.

Met behulp van NEN 8700 (bestaande constructies) is wel een uitspraak te doen over een verwachte restlevensduur. Deze methode gaat uit van een aantal stappen. Stap 1 is middels berekeningen aantonen wat het huidige veiligheidsniveau is van de constructie. Stap 2 betreft het toetsen aan het verlangde veiligheidsniveau en op basis van dit resultaat de vervolgstappen uitvoeren. Op dit moment zijn we stap 1 aan het afronden waarbij gesteld kan worden op basis van de huidige inzichten dat er geen nieuwe constructie-elementen worden toegepast, waardoor een restlevensduur bereikt wordt tot maximaal 30 jaar. 2.2 Op basis van het gestelde kader, te weten het sec het restaureren (van het metselwerk) van de kademuren, zet het college een aantal noodzakelijke vervolgstappen. In het vastgestelde amendement is aangegeven dat er geen onomkeerbare beslissingen genomen kunnen worden in het dossier. Het uitvoeren van aanvullende onderzoeken zijn direct te relateren aan de uitwerking van de aanbevelingen uit de second opinion van de TU Delft. Het college kan wegens het gestelde in het amendement geen vervolgstappen nemen tot de raad hiervoor het kader heeft vastgesteld. Dat betekent dat het vaststellen van deze uitvoeringsmethodiek, het college in gelegenheid wordt gesteld: · Een wijziging van de verleende omgevingsvergunning aan te vragen op basis van de vastgestelde uitvoeringsmethodiek.

De omgevingsvergunning voor het restaureren van de kademuren Oude Haven is verleend op 6 oktober 2020. Deze is gebaseerd op de methode zoals aangeboden door Aannemingsbedrijf Leenhouts conform aanbesteding in 2020. Het gaat daarbij om de stabilisatie van de kademuren door middel van het boren van palen en de restauratie van het metselwerk.

Pagina 3 van 7

Nu de uitvoeringsmethodiek wijzigt, dient een wijziging van de verleende omgevingsvergunning te worden aangevraagd. Dit kan door middel van een reguliere procedure omdat de aard van de werkzaamheden zich nu enkel beperkt tot restauratie. De RCE heeft inmiddels bevestigd geen advisering als noodzakelijk te achten. Zij hebben immers voor de restauratie van het metselwerk, het ontwerp en de werkzaamheden eerder beoordeeld. De verleende omgevingsvergunning voor de restauratie van de kademuren Oude Haven op basis van de eerdere uitvoeringsmethodiek is nog niet onherroepelijk wegens het instellen van een zogenaamde bodemprocedure bij de Raad van State door een particulier. Wanneer er een wijzigingsverzoek voor de reeds verleende omgevingsvergunning wordt aangevraagd en verleend, maakt deze gewijzigde omgevingsvergunning onderdeel uit van het geschil c.q. procedure. ·

Een wijzigingsverzoek in te dienen bij de RCE.

De RCE gaat akkoord met het verzoek en de einddatum voor planuitwerking wordt gewijzigd naar 1 september 2023. Wij dienen vóór 1 september 2023 een nieuw wijzigingsverzoek bij de RCE in te dienen, waarbij wij een gewijzigd plan tot uitvoering voorleggen. Voor het overige blijft de beschikking van 16 maart 2020 onverminderd van toepassing. Het wijzigingsverzoek wordt direct na een besluit van de gemeenteraad ingediend bij de RCE. Zij hebben aangegeven dat de subsidie niet hoger maar wel lager kan worden bijgesteld. Dit akkoord van de RCE heeft voorlopig antwoord gegeven op de toezegging van portefeuillehouder Van Burg. Er dient nog goedkeuring te worden gegeven ten aanzien van het wijzigingsverzoek. · De opdracht zo spoedig mogelijk, voor het uitvoeren van de restauratie van de kademuren Oude Haven, te gunnen aan aannemer Leenhouts op basis van een goedgekeurd definitief ontwerp (DO). De restauratie van de kademuren is nodig en gebaseerd op de meerjarenonderhoudsplanning. Het budget is beschikbaar en er wordt een wijzigingsverzoek bij de RCE ingediend. Er is consensus en vertrouwen binnen de klankbordgroep om op basis van de geadviseerde uitvoeringsmethodiek de restauratie uit te voeren.

Vanuit het aanbestedingsrecht is het verdedigbaar om de uitvoering van de opdracht, zoals eerder beoogd op basis van de oorspronkelijke aanbestedingsprocedure, in opdracht te geven aan Aannemingsbedrijf Leenhouts. Om het project voor te bereiden en te kunnen starten is het dan ook van belang het project na het besluit door de gemeenteraad te gunnen aan Aannemingsbedrijf Leenhouts. De raad heeft bovendien in eerdere besluitvorming aangegeven ‘geen onnodige vertraging te laten ontstaan’. 3.1 Ten aanzien van het reeds beschikbare budget, na het besluit RCE inzake wijzigingsverzoek ten aanzien van subsidie en de nieuwe aanneemsom worden de financiële consequenties inzichtelijk gemaakt. Via de Programmabegroting 2020 – 2023 stemde uw raad in met de herinrichting van de derde fase (maaiveld Oude Haven) na de restauratie van de kademuren. Het investeringsbudget voor de restauratie van de kademuren van de Oude Haven is beschikbaar gesteld in de begroting 2019 - 2022. Het gaat hier om een bedrag van € 4.918.800. De kosten voor de 3e fase herinrichting binnenstad (Oude Haven) worden geraamd op € 835.000 en de raad heeft hiervoor een investeringsbudget beschikbaar gesteld. Voor een dergelijke investering geldt een afschrijvingstermijn van 25 jaar. De daaruit voortvloeiende structurele afschrijvingslasten bedragen € 33.400 per jaar.

De vrijval van afschrijvingslasten vanuit het budget voor de restauratie van de kademuren, wegens de subsidie van de RCE, dekt dus volledig de uit het budget voor de herinrichting van de Oude Haven voortvloeiende afschrijvingslasten.

Pagina 4 van 7

Inmiddels zijn vanuit het beschikbare budget de aanvullende onderzoeken gefinancierd. Hier was vooraf geen rekening mee gehouden. Dat geldt ook voor de intensieve ambtelijke inzet (in uren). Aannemingsbedrijf Leenhouts dient voor de uiteindelijke uitvoeringsmethodiek een nieuwe aanneemsom in. Deze wordt getoetst. In ieder geval wordt rekening gehouden met prijsstijgingen van bouwmaterialen als gevolg van de huidige marktontwikkeling. De oorspronkelijke begroting en aanneemsom dateren uit het eerste kwartaal 2020. De RCE wordt door middel van een wijzigingsverzoek gevraagd in te stemmen met instandhouding van de subsidie voor dit project. Zij hebben aangegeven dat de subsidie niet naar boven maar wel naar beneden kan worden bijgesteld. De kosten van de aanvullende onderzoeken kunnen wel mee gefinancierd worden binnen het project ter onderbouwing van de subsidieaanvraag. De financiële consequenties van dit geheel maken we inzichtelijk en we informeren uw raad daaromtrent voor de begrotingsbehandeling 2024 en verder. 4.1 Voor de herinrichting van de Oude Haven wordt eerst een participatieproces doorlopen. Uw raad stelde door middel van een initiatiefvoorstel in oktober 2020 het investeringsbudget voor de herinrichting van de Oude Haven (maaiveld) beschikbaar. Aan dat budget zijn politiek/bestuurlijke voorwaarden verbonden alvorens het geld uitgegeven mag worden.

Deze voorwaarden richten zich op het doorlopen van een zorgvuldig participatieproces “met omwonenden en andere belanghebbenden voordat er gestart wordt met de restauratie van de oude kademuren aan de Oude Haven”. Aan dit participatieproces is uitvoering gegeven (zie bijlage 11). Eerder is al aangegeven dat het participatieproces voor alle betrokken partijen naar tevredenheid is verlopen. Het uiteindelijke doel van dit initiatiefvoorstel was “het opstellen van een document als input voor een heroverweging van het plan herinrichting Oude Haven in relatie tot restauratie van de oude kademuren”. Dat heeft geleid tot de second opinion van de TU Delft en alle vervolgstappen die daarop zijn gebaseerd. De herinrichting van de Oude Haven (maaiveld) wordt gezien als fase twee en vindt op een later moment plaats. Voor deze herinrichting ligt er alleen een inrichtingsschets gebaseerd op het oorspronkelijk ontwerp van het zogenaamde drieluik (Havenplein, Havenpark en Oude haven). Deze inrichtingsschets wordt vertaald in een voorlopig ontwerp (VO), om zodoende inzicht te geven en hierover goed te communiceren. Op het moment dat we starten met het traject herinrichting Oude haven bespreken we dit VO eerst met omwonenden. De klankbordgroep kan voor fase twee ook worden uitgebreid met inwoners en ondernemers.

Overigens worden de restauratie van de kademuren en de herinrichting, fase één en fase twee genoemd, maar in het kader van zogenaamde koppelkansen en het zogenaamde werk met werk combineren is het niet uitgesloten dat beide projecten direct na elkaar of met enige overlap worden uitgevoerd. 5.1 Het rooien van de bomen aan de Oude Haven is geen voorwaarde in het kader van de uiteindelijke uitvoeringsmethodiek. In het rapport van de TU Delft staat “dat het restaureren van de kademuren in de visie van de gemeente los staat van de vraag omtrent het behouden of vervangen van de bomen”. De TU Delft heeft in haar rapport ook geen advies gegeven over de restlevensduur van de bomen. De TU Delft heeft twee aanbevelingen gedaan ten aanzien van de bomen: • De gemeente wordt geadviseerd om de (uitvoerings-) technische en financiële consequenties van het behouden van de bomen aan de zuidzijde te onderzoeken en inzichtelijk te maken. • Indien besloten wordt de bomen te handhaven, wordt aanbevolen een boomexpert toe te voegen aan het bouwteam.

Pagina 5 van 7

Het rooien van de bomen of het behouden van de bomen aan de Oude Haven maakt niet langer onderdeel uit van de uitvoeringsmethodiek, te weten sec het restaureren van de kademuren. De bomen vormen op dit moment geen belemmering voor het uitvoeren van de noodzakelijke werkzaamheden. De boombelasting is overigens meegenomen in de berekeningen in de meest ongunstige situatie. Inmiddels is boomexpert Arbor Consultancy toegevoegd aan het bouwteam om gevraagd en ongevraagd advies te geven over de bomen rondom de Oude Haven. Arbor Consultancy was nog niet eerder betrokken en kan de gemeente dus ook onafhankelijk adviseren. Het behouden of vervangen van bomen is van een aantal factoren afhankelijk. Arbor Consultancy heeft de vitaliteit, kwaliteit en toekomstverwachting van de bomen onderzocht. Daarnaast gaan zij ons adviseren over: • Mogelijkheden duurzaam behoud en levensverwachting bomen bij restauratie van de kademuren; • Mogelijkheden duurzaam behoud bomen door verbeteren van de leefomstandigheden gekoppeld aan levensverwachting; • Randvoorwaarden nieuwe aanplant binnen de huidige bomenrij aan zowel de noord- als zuidzijde van de Oude Haven; • Randvoorwaarden nieuw aan te planten bomenrij aan zowel de noord- als zuidzijde van de Oude Haven.

Wanneer de toekomstkansen voor de bomen en de te verwachten effecten van de projecten, restauratie en herinrichting goed in beeld zijn, dan kan een weloverwogen besluit worden genomen over het al dan niet handhaven van de bomen zoals de TU Delft in haar aanbeveling stelt.

Kanttekeningen 2.1 Het wijzigingsverzoek van de RCE wordt afgewezen. De RCE gaat akkoord met het verzoek en de einddatum voor planuitwerking wordt gewijzigd naar 1 september 2023. Wij dienen vóór 1 september 2023 een nieuw wijzigingsverzoek bij de RCE in te dienen, waarbij wij een gewijzigd plan tot uitvoering voorleggen. De mogelijkheid bestaat dat de RCE niet akkoord gaat met het wijzigingsverzoek of de subsidie wordt naar beneden bijgesteld. Men is continu op de hoogte gehouden met betrekking tot de ontwikkelingen in dit project. De basis voor het wijzigingsverzoek is dan ook geen nieuwe informatie. De reden dat dit behoud als kanttekening wordt opgenomen is niet dat afwijzen van de wijziging aannemelijk lijkt maar enkel het feit dat er niet vooruit gelopen kan worden op een besluit dat moet worden genomen door een ander orgaan.

Communicatie Voor de wijze waarop de participatie en communicatie heeft plaatsgevonden de afgelopen jaren, verwijzen wij naar het document Participatie. Ook in het advies van de onafhankelijk voorzitter wordt hier aan gerefereerd. Aansluitend aan het door de gemeenteraad genomen raadsbesluit over de restauratie van de kademuren lichten we dit toe aan de direct aanwonenden, Stichting Museumhaven en de ondernemers die gevestigd zijn aan de Oude Haven en het Kraanplein en nemen we hen mee in de aanpak. Dit is meerdere malen in de nieuwsbrieven aangekondigd. In de laatste week van juni 2023 wordt een informatiemiddag en -avond gepland, iedereen binnen het projectgebied ontvangt hiervoor een uitnodiging. Alle betrokken bedrijven zijn aanwezig voor het geven van uitleg en beantwoorden van vragen.

Pagina 6 van 7

Het versturen van nieuwsbrieven binnen het projectgebied blijft een continue proces. Tijdens de uitvoering is een omgevingsmanager verantwoordelijk voor het contact met de omgeving. Er volgt uiteraard nog uitgebreide communicatie hieromtrent. Uitvoering De start van de werkzaamheden is voorzien in oktober 2023. Dit wordt uitgewerkt in een planning die uiteraard wordt toegelicht tijdens de informatiemiddag en -avond. Deze bijeenkomst wordt zo snel mogelijk gepland na het besluit door de gemeenteraad. Bijlagen Toelichting 1. Historie besluitvorming 2. Vastgesteld amendement Uitvoeren aanvullend geohydrologisch onderzoek d.d. 1 juli 2021 3. Toelichting onderzoeken en overzicht proefsleuven en duikonderzoek 4. Rapport CRUX · Notitie CRUX · Presentatie CRUX d.d. 14 december 2022 5. Overzicht peilbuizen 6. Risico-dossier 7. Notitie MUC 8. Definitieve uitwerking aanbevelingen TU Delft 9. Vraagstelling TU Delft 10. Beoordeling TU Delft 11. Rapport Participatie 12. Rapport Bezoek wethouder 13. Advies onafhankelijk voorzitter 14. Memo Ten Holder Noordam inzake omgekeerde bewijslast 15. Monitoring en schadeprotocol 16. Memo Ten Holder Noordam inzake aanbesteding

Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland,

Pagina 7 van 7