909310 Bijlage 1 Notitie adviesrecht onder de Omgevingswet

Notitie ‘adviesrecht onder de Omgevingswet’ Datum: 15 november 2022

Inleiding Tijdens een informatiebijeenkomst op 31 oktober 2022 jongstleden is uw gemeenteraad geïnformeerd over de invoering van de Omgevingswet. Tijdens de bijeenkomst is aandacht besteed aan:  Waarom de Omgevingswet?  Stand van zaken van de implementatie  De reis van het initiatief  De rolverdeling tussen raad en college Onderdeel van deze rolverdeling is de invulling van het zogenoemde adviesrecht. Het college is straks onder de Omgevingswet bevoegd om omgevingsvergunningen voor een omgevingsplanactiviteit te verlenen ook als deze niet passen in het omgevingsplan, tenzij de gemeenteraad kiest voor een adviesrecht. Verderop in dit commissievoorstel gaan we nader in op het adviesrecht. Onder de Omgevingswet liggen de regels voor de fysieke leefomgeving vast in het omgevingsplan. Dit omgevingsplan, vergelijkbaar met het huidige bestemmingsplan, wordt door de gemeenteraad voor de gehele gemeente vastgesteld. Het is onmogelijk van tevoren alles te voorzien. Het is dus best mogelijk dat een initiatiefnemer met een plan komt dat heel goed aansluit bij gemeentelijke doelstellingen, maar niet precies past in het omgevingsplan (nu: bestemmingsplan). Voor die gevallen bestaat de mogelijkheid onder de huidige wet en straks ook onder de nieuwe wet dat in een vergunningprocedure wordt afgeweken van het bestemmingsplan (straks: omgevingsplan).

Onder de Omgevingswet wordt dit een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) genoemd. De mogelijkheid bestaat dat de gemeenteraad over deze buitenplanse omgevingsplanactiviteiten een bindend advies geeft. Dit is vergelijkbaar met de huidige verklaring van geen bedenkingen. Er is echter een belangrijk verschil met de huidige regeling. Nu gaat de raad erover, tenzij de raad zelf heeft beslist dat dat niet nodig is. Straks gaat de raad er niet over, tenzij de ontwikkeling een geval is, dat is aangewezen voor (bindend) advies. Wanneer de raad geen besluit neemt ligt het dus volledig bij het college. Een keuze over de invulling van het adviesrecht vraagt een politiek-bestuurlijke afweging. Tijdens de bijeenkomst van 31 oktober 2022 is de afspraak gemaakt dat het college ten behoeve van het maken van deze afweging een aantal scenario’s uitwerkt. Deze scenario’s treft u in deze notitie aan. Verder gaan we ook in op de mogelijke opzet en invulling van een bestuurscommissie. Over de andere onderdelen van de Omgevingswet, bijvoorbeeld participatie en de omgevingsvisie, wordt u op een ander moment geïnformeerd Huidige praktijk Zoals gezegd is de gemeenteraad onder de huidige wetgeving bij uitgebreide vergunningprocedures betrokken door middel van de verklaring van geen bedenkingen.

In onderstaand overzicht hebben we de afgelopen 20 dossiers op een rijtje gezet waarvoor de gemeenteraad een verklaring heeft afgegeven.

Datum behandeling 1

20-10-2022

2 3 4 5

23-6-2022 28-4-2022 30-9-2021 30-9-2021

6 7 8

24-6-2021 25-3-2021 25-2-2021

9 10

17-12-2020 24-9-2020

11

24-9-2020

12 13 14 15 16 17

24-9-2020 9-7-2020 9-7-2020 4-6-2020 9-4-2020 9-4-2020

18

9-4-2020

19 20

5-3-2020 5-12-2019

Onderwerp 2 appartementengebouwen met 43 appartementen (Cooperplein) Hotelontwikkeling met 17 hotelkamers, commerciële ruimten op de begane grond en 14 parkeerplaatsen Nieuwbouw schuur Realiseren woning Legaliseren van 2 reeds gerealiseerde garageboxen Woningbouw met 6 levensloopgeschikte huurappartementen in het middeldure huursegment Realiseren woning achter bijgebouw Realiseren van een retraitecentrum Ontwikkeling gezondheidscentrum en toevoegen 11 woningen Natuurlandschap Realiseren bouwkavel voor 1 vrijstaande woning (Oostkenshil) Residence Oud-Bommenede (17 recreatie-zorg woningen, een gezondheidscentrum en zorgchalet) Realiseren 5 patiowoningen Realiseren 4 vrijstaande woningen Realiseren 24 tiny houses Bouw nieuwe woning Bouwen kampeerhuisje Omzetten 5 niet-permanente standplaatsen naar 5 permanente standplaatsen Bouwen van een berging t.b.v. dienstverlening en beheer op eigen perceel Heroprichten 2 recreatiewoningen

VVGB afgegeven?

hamerstuk / bespreekstuk hamerstuk

ja bespreekstuk ja ja ja ja ja ja ja ja ja

hamsterstuk hamsterstuk hamerstuk bespreekstuk hamsterstuk bespreekstuk hamerstuk hamerstuk hamerstuk

ja hamerstuk ja ja ja ja ja ja

hamerstuk bespreekstuk hamerstuk hamerstuk hamerstuk hamerstuk

ja

ja

hamerstuk

ja

hamerstuk

Een belangrijk verschil met de huidige praktijk is dat er onder de Omgevingswet in de basis geen onderscheid is tussen reguliere vergunningen en uitgebreide vergunning. Elke aanvraag voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit is gelijk. Overwegingen Bij de afweging van de verschillende scenario’s geven wij u de volgende overwegingen mee. Doorlooptijd voor de aanvrager en efficiency Een doelstelling van de Omgevingswet is bekorting van doorlooptijd (sneller antwoord) voor de aanvrager. Invulling van het adviesrecht betekent een extra stap in het proces van vergunningverlening en daarmee extra doorlooptijd. De aanvrager zal langer moeten wachten op een beslissing. In principe moeten aanvragen binnen 8 weken worden behandeld, met de mogelijkheid tot verlenging met 6 weken. Uitgaande van de huidige vergaderfrequentie van de raad betekent dit in ieder geval dat de wettelijke beslistermijn van acht weken, inclusief verlenging met zes weken, niet kan worden gehaald. De extra procedurestappen betekenen vanzelfsprekend ook extra werk voor de ambtelijke organisatie. Taakverdeling raad en college De gemeenteraad stelt de kaders en controleert het college. Het college is belast met de uitvoering. Vergunningverlening is de taak van het college.

Voor die gevallen waarin het college voor het verlenen van een vergunning af moet wijken van de kaders van het Omgevingsplan kan de gemeenteraad voor zichzelf een adviesrecht in het leven roepen. Dit advies is bindend, het college mag er niet van afwijken. Daarmee kan een te ruime invulling van het adviesrecht leiden tot een verkapte verschuiving van bevoegdheden.

Andere middelen naast het adviesrecht Afgezien van dit adviesrecht heeft de gemeenteraad de mogelijkheid zich te laten informeren (actieve informatieplicht college, vragenrecht) en het college ter verantwoording te roepen. Bij de afweging van het adviesrecht gaat het ook over bestuurscultuur en de vraag in welke mate de gemeenteraad bereid is het college ruimte en vertrouwen te geven. Mate van betrokkenheid van de gemeenteraad De gemeenteraad heeft ervoor gekozen onder de huidige wet intensief betrokken te zijn bij initiatieven waarvoor met een zogenaamde uitgebreide procedure wordt afgeweken van het bestemmingsplan. Deze aanvragen hebben een beslistermijn van 26 weken. In alle gevallen is daarvoor een verklaring van geen bedenkingen van de gemeenteraad nodig. Het is mogelijk dat de raad een lijst maakt met gevallen waarvoor een verklaring van geen bedenkingen niet nodig is. Zo’n lijst hebben we in onze gemeente niet meer. De gemeenteraad heeft er op 9 mei 2019 voor gekozen de bestaande lijst in te trekken. Uit dit besluit spreekt een behoefte om als raad betrokken te zijn bij individuele gevallen. Leren door te doen Hoe de Omgevingswet in het samenspel tussen gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie in de praktijk gaat werken, is lastig te voorspellen. Daarvoor moet eerst ervaring worden opgedaan en lessen geleerd.

Het is verstandig na inwerkingtreding van de wet periodiek te evalueren en waar nodig bij te stellen.

Scenario 1 Geen adviesrecht. In dit scenario beslist het college over initiatieven die niet passen in het Omgevingsplan. De gemeenteraad heeft hier geen rol in anders dan zich te laten informeren en zo nodig het college ter verantwoording te roepen over het gevoerde bestuur/beleid. Consequenties: 1. Geen extra proceduretijd nodig. Dit scenario voldoet daarmee het best aan de doelstelling van de Omgevingswet de doorlooptijd voor aanvragers te verkorten. 2. In dit scenario worden geen extra stappen gezet. Daarmee is dit scenario het meest efficiënt. 3. Deze optie geeft het college, binnen de (wettelijke) kaders, maximaal ruimte in te spelen op ontwikkelingen en waar nodig maatwerk te leveren. 4. De gemeenteraad heeft geen actieve betrokkenheid bij afwegingen op het niveau van individuele dossiers.

Scenario 2 Adviesrecht voor een aantal specifieke onderwerpen     

Nieuwvestiging van verblijfsrecreatie. Uitbreiding van verblijfsrecreatie in oppervlakte en/of eenheden met meer dan 20%. Nieuwvesting van een horecabedrijf. Uitbreiding van een horecabedrijf in oppervlakte met meer dan 20% Realiseren van woningbouwprojecten van meer dan 20 woningen;

Consequenties 1. Voor de genoemde gevallen is extra proceduretijd nodig. De wettelijke termijn van acht weken (mogelijk te verlengen met zes weken) zal niet worden gehaald. 2. In dit scenario worden, beperkt, extra stappen gezet. Dit vraagt, ten opzichte van scenario 1, extra ambtelijke inzet. 3. Het college heeft minder bewegingsruimte op genoemde onderwerpen maar is gebonden aan het advies van de gemeenteraad. Voor de overige onderwerpen heeft het college wel de ruimte in te spelen op ontwikkelingen en de mogelijkheid om maatwerk te leveren. 4. De gemeenteraad heeft actieve betrokkenheid bij een aantal politiek-gevoelige onderwerpen. Wat onderwerpen betreft sluiten deze ontwerpen min of meer aan bij de dossiers die afgelopen periode op de agenda van de gemeenteraad zijn gekomen voor een verklaring van geen bedenkingen.

Scenario 3 Uitgebreid adviesrecht Adviesrecht voor een groter aantal onderwerpen.    

Elke ontwikkeling waarbij de functie wordt gewijzigd; Elke ontwikkeling waarbij horeca wordt toegevoegd, uitgebreid of verplaatst; Elke ontwikkeling waarbij verblijfsrecreatie wordt toegevoegd, uitgebreid of geherstructureerd; Elke ontwikkeling waarbij een woning wordt toegevoegd.

Consequenties 1. Voor een breed scala aan dossiers is extra proceduretijd nodig. Daaronder vallen ook dossiers die onder de huidige wettelijke regeling door het college worden behandeld. De wettelijke termijn van acht weken (mogelijk te verlengen met zes weken) zal in veel meer gevallen niet worden gehaald. 2. In dit scenario worden voor veel meer dossiers extra stappen gezet. Dit vraagt, ten opzichte van scenario 2, aanzienlijk meer extra ambtelijke inzet. 3. Het college heeft minder bewegingsruimte in een groter aantal dossiers. Deze bewegingsvrijheid van het college is kleiner dan onder de huidige wettelijke regeling. 4. De gemeenteraad heeft actieve betrokkenheid bij een breed scala aan ruimtelijke afwegingen in vergunningprocedures. De Omgevingswet maakt dit mogelijk, maar het staat wel op gespannen voet met een aantal doelstellingen van de wet: snelheid in procedures en flexibiliteit.

Bestuurscommissie Tijdens de informatiebijeenkomst is de bestuurscommissie kort toegelicht. Aan de bestuurscommissie, zoals bedoeld in artikel 83 van de Gemeentewet, zitten een aantal consequenties: 

Bij het instellen van een bestuurscommissie delegeert de gemeenteraad bevoegdheden aan de bestuurscommissie. Deze bevoegdheden gaan daarmee over en de gemeenteraad heeft ze zelf niet meer. In geval van het adviesrecht gaat de bestuurscommissie het adviesrecht uitoefenen namens de gemeenteraad.





De leden van de bestuurscommissie hebben allemaal één stem. De stem van de vertegenwoordiger van een grote fractie weegt dus even zwaar als die van een kleine fractie. Afhankelijk van de omvang van het adviesrecht betekent invulling van een bestuurscommissie extra belasting voor betrokken raadsleden, de griffie en de ambtelijke organisatie.

Richtinggevend advies van het college 1. Kies voor het scenario dat het meest overeenkomst met de huidige praktijk. Dat is scenario 2. In dat scenario is de gemeenteraad direct betrokken bij afwegingen waarvan wij inschatten dat ze politiek-bestuurlijk gevoelig zijn. Deze afwegingen zijn in scenario 2 concreet benoemd. Consequentie is we dat de doorlooptijd voor de aanvrager voor die gevallen langer is en extra inzet van het ambtelijk apparaat vraagt. Scenario 1 ‘scoort’ weliswaar beter op doorlooptijd en efficiency maar betekent dat in vergunningprocedures waarin wordt afgeweken van het omgevingsplan de gemeenteraad geen rol krijgt. 2. Maak nu de afspraak om anderhalf jaar na inwerkingtreding van de Omgevingswet te evalueren over de ervaringen met de toepassing van de wet. 3. Maak concrete afspraken over de wijze waarop het college uw raad informeert over de toepassing van de Omgevingswet, meer specifiek over verleende en geweigerde vergunningen. Wij stellen voor om elk half jaar een overzicht te geven van omgevingsvergunningen die niet passen in het omgevingsplan. In dit overzicht komt te staan de locatie, soort ontwikkeling en de overweging van het college. 4. Stel vooralsnog geen bestuurscommissie in maar heroverweeg de instelling ervan bij de eerste evaluatie. 5. Heroverweeg bij de evaluatie tevens de invulling van het adviesrecht.