732831 Bijlage 10 Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Zierikzee Jannewekken 11
28 mogelijke vindplaats zal bestaan uit de resten van een kleine agrarische nederzetting en zal zich manifesteren als een vondstconcentratie van indicatoren in de veraarde toplaag van het veen. Door de ligging van het plangebied in de stadskern van Zierikzee kunnen archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd verwacht worden. Deze zullen voornamelijk bestaan uit resten van structuren en puntlocaties als beer- en waterputten. In het noorden van het plangebied worden resten van het Driekoningenklooster verwacht.
4.2
Conclusie Booronderzoek 7.
Wat is de aard (geologisch en bodemkundig) en intactheid (verstoringen) van het bodemprofiel?
De ondergrond van het plangebied bestaat uit slappe kwelderafzettingen van het Laagpakket van Wormer. Deze worden afgedekt door het Hollandveen Laagpakket, dat in meer on mindere mate afgetopt lijkt te zijn. De veraarde toplaag van het veen is niet meer aanwezig. Boven het veenpakket is een pakket met geulafzettingen van het Laagpakket van Walcheren aanwezig. Deze worden afgedekt door een 100 tot 195 cm dik pakket met stadsophogingslagen en (waar oppervlakteverharding aanwezig is) door een recent opgebracht zandpakket. 8.
Zijn potentiële archeologische niveaus aanwezig, en zo ja, wat is de aard, diepteligging en verbreiding daarvan?
De top van het Laagpakket van Wormer wordt vanwege de slappe consistentie niet als potentieel archeologisch niveau beschouwd. De top van het Hollandveen is niet meer aanwezig en daarom worden op dit niveau geen archeologische waarden verwacht. Het pakket met stadsophogingslagen lijkt echter wel in het hele plangebied intact te zijn en bevindt zich in de niet-verharde delen van het plangebied direct onder het maaiveld. In dit pakket kunnen archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd aanwezig zijn. Mogelijk zijn tijdens het booronderzoek twee archeologische sporen aangeboord in het noorden van het plangebied; wellicht een met puin volgestorte kelder in boring 1 en wellicht een beer- of waterput in boring 2. 9.
Indien (mogelijk) archeologische waarden aanwezig zijn: a) Worden deze archeologische waarden verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? Bij bodemingrepen direct onder het maaiveld kunnen archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd verstoord worden. De sloopwerkzaamheden van de huidige bebouwing onder het maaiveld en de graafwerkzaamheden ten behoeve van de nieuwe bebouwing kunnen dus tot verstoring van archeologische waarden leiden. b) Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische waarden? Bodemverstoringen dieper dan het huidige maaiveld lijken onafwendbaar. Daarom adviseren wij in het plangebied vervolgonderzoek uit te voeren.
10.
Indien vervolgonderzoek nodig is: Welke methode(n), techniek(en) en strategie(ën) van Inventariserend veldonderzoek zijn hiervoor geschikt?
De resultaten van het onderzoek geven aanleiding tot vervolgonderzoek in de vorm van gravend onderzoek. Een inventariserend veldonderzoek in de vorm van Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
29 een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) is in de onbebouwde delen van het plangebied mogelijk. Het is echter met meest praktisch (vooral vanwege een mogelijke doorstart naar een opgraving) om het proefsleuvenonderzoek uit te voeren als de huidige bebouwing tot het maaiveld gesloopt is. De werkwijze van het proefsleuvenonderzoek dient vastgelegd te worden in een door de bevoegde overheid vast te stellen Programma van Eisen (PvE).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
30
5
Advies Bureau voor Archeologie adviseert om, vanwege de kans op archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd, in het plangebied een inventariserend veldonderzoek door middel van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) uit te voeren. Een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) is in de onbebouwde delen van het plangebied mogelijk. Het is echter met meest praktisch (vooral vanwege een mogelijke doorstart naar een opgraving) om het proefsleuvenonderzoek uit te voeren als de huidige bebouwing tot het maaiveld gesloopt is. De werkwijze van het proefsleuvenonderzoek dient vastgelegd te worden in een door de bevoegde overheid vast te stellen Programma van Eisen (PvE). Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht. Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente Schouwen-Duiveland.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
31
6
Literatuur Alterra Wageningen UR. 2012. ‘BISNederland’. Bodemkaart 1 : 50 000. http://www.bodemdata.nl/. Blaeu, Joan. 1659. ‘Toonneel des Aerdriics ofte Nieuwe Atlas’. Leiden. https://www.erfgoedleiden.nl/schatkamer/bladeren-door-blaeu/bekijk-deatlas-blaeu. Bosch, J.H.A. 2008. ‘Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1: Op basis van de Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2’. 2008-U-R0881/A. Deltares-rapport. van Deventer, J. 1545. ‘Stadsplattegronden van de Noord Nederlandse Steden (Planos de ciudades de los Países Bajos Parte III [Manuscrito])’. http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000015403. Hemerijk, J. 1751. ‘Zierikzee. Stadsplattegrond, uitgave Tegenwoordige Staat van Zeeland van Isaak Tirion.’ Tirion. https://proxy.archieven.nl/0/A7DBEC0824A44FDEAD7583883B760E7D. Kadaster. 2013. ‘BAG-Viewer’. http://bagviewer.geodan.nl/index.html. Kadaster, en PDOK. 2014. ‘AHN2 en 3 - WCS service’. http://nationaalgeoregister.nl. Maas, G.J., W.M. van der Meij, S.P.J. van Delft, en A.H. Heidema. 2019. ‘Toelichting bij de legenda Geomorfologische kaart Nederland 1:50.000 (2019), achtergronddocument bij het landsdekkende digitale bestand’. Wageningen: Wageningen Environmental Research. http://legendageomorfologie.wur.nl/. de Mulder, E.J.F. 2003. ‘De ondergrond van Nederland’. Wolters-Noordhoff. Nederlands Normalisatie Instituut. 1989.
Geotechniek: classificatie van onverharde grondmonsters. Delft: Nederlands Normalisatie-instituut. Past2Present. 2008. ‘Beleidsplan Archeologie gemeente 2008 SchouwenDuiveland’. Pleijter, G. 1994. ‘Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, Blad 42 Oost en West Zierikzee’. Wageningen: DLO-Staring Centrum. Provincie Zeeland. 2019. ‘Regeling aanvullende richtlijnen voor archeologisch onderzoek in de provincie Zeeland 2017’. https://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/xhtmloutput/Historie/ Zeeland/CVDR631011/CVDR631011_1.html. Rensink, E., H.J.T. Weerts, M. Kosian, H. Feiken, en B.I. Smit. 2015. ‘Archeologische Landschappenkaart van Nederland. Methodiek en kaartbeeld’. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. https://doi.org/10.17026/dans-xf6-ywnd. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 2016. ‘Kaart van verdedigingswerken, alle linies en stellingen’. https://landschapinnederland.nl/bronnen-enkaarten/militaire-landschapskaart. ———. 2017. ‘Rijksmonumentenregister’. Cultureelerfgoed.nl. https://cultureelerfgoed.nl/monumentenregister. ———. 2021. ‘Archis3 - Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed’. https://archis.cultureelerfgoed.nl/#/login. ———. ‘Kaart van de verstedelijking’. https://landschapinnederland.nl/bronnenen-kaarten/verstedelijkingskaart. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, en Data Archiving and Networking Services. ‘e-depot voor de Nederlandse archeologie’.
http://www.edna.nl. Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu. ‘Bodemloket’. http://www.bodemloket.nl/. Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
32 Roman, Zacharias. 1660. ‘Stadsplattegrond Zierikzee’. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/01/Zierikzee_1660_Ro man.jpg. SIKB. 2018. ‘BRL 4000: Beoordelingsrichtlijn Archeologie, versie 4.1’. SIKB. https://www.sikb.nl/doc/BRL4000/BRL%20SIKB%204000%20Archeologie %20versie%204_1.pdf. Stichting RAAP. 2017. ‘Indicatieve Kaart Militaire Waarden (IKME)’. december 22. Vos, P.C., en R. M. van Heeringen. 1997. ‘Holocene geology and occupation history of the Province of Zeeland (SW Netherlands)’. Mededelingen Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen 59. Haarlem. Wilgen, L.R. van. 2003. ‘Archeologische begeleiding sanering Korte Nobelstraat / Steiltjesstraat’.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
33
Figuren
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
34
Figuur 2: Locatie van het plangebied op een actuele luchtfoto.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
35
Figuur 3: Locatie van het plangebied op een recente topografische kaart.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
36
Onderzoeksgebied B
Onderzoeksgebied A
Terrein van hoge archeologische waarde
Terrein van archeologische waarde
Figuur 4: Locatie van het plangebied op de archeologische Beleidskaart van de gemeente Schouwen-Duiveland (Past2Present 2008).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
37
Figuur 5: Tekening van het plan (boven) en 3d model (onder).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
38
Figuur 6: Bouwtekening uit 1957 van het bedrijfspand (noordwest-georiënteerd).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
39
Figuur 7: Verbeelding van het bestemmingsplan.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
40
Figuur 8: Locatie van het plangebied op de Hoogte-Reliëfkaart, gebaseerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (Kadaster en PDOK 2014).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
41
Figuur 9: detailoverzicht van de Hoogte-Reliëfkaart (Kadaster en PDOK 2014). Hoogtewaarden in meters ten opzichte van N.A.P.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
42
Figuur 10: Locatie van het plangebied op de digitale Bodemkaart van Nederland (Pleijter 1994; Alterra Wageningen UR 2012).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
43
Figuur 11: Locatie van het plangebied op de digitale Geomorfologische Kaart van Nederland (Maas e.a. 2019).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
44
Figuur 12: Origineel (boven) en reconstructie (onder) van de stadsplattegrond van Zierikzee door Jacob van Deventer in ca. 1560 (Van Deventer 1545; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
45
Figuur 13: Stadsplattegrond van Zierikzee (Blaeu 1659). De locatie van het plangebied is aangegeven met de rode cirkel.
Figuur 14: Stadsplattegrond van Zierikzee uit 1660 door Roman (Roman 1660). De ligging van het plangebied is aangegeven met de rode cirkel.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
46
Figuur 15: Stadsplattegrond van Zierikzee getekend door Hemerijk en gepubliceerd door Tirion in 1751 (Hemerijk 1751). De ligging van het plangebied is aangeduid met de rode cirkel.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
Vijver a ls
moesland
moesla nd
47
moesland
tuin en tuinhuis
tuin
loods en tuin
tuin en tuinhuis tuin
Figuur 16: Locatie van het plangebied op de kadastrale minuutkaart uit de periode tussen 1811 en 1832.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
48
Figuur 17: Hulpkaart uit 1923 van het kadaster met de omtrek van de voormalige woning in het zuidoosten van het plangebied.
Figuur 18: Locatie van het plangebied op de Bonnekaart van 1914.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
49
Figuur 19: Locatie van het plangebied op de topografische kaart van 1983.
Figuur 20: Locatie van het plangebied op de topografische kaart van 1993.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
50
Figuur 21: Ligging van het plangebied op de archeologische verwachtingskaart voor de periode Neolithicum-Bronstijd.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
51
Figuur 22: Locatie van het plangebied op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Schouwen-Duiveland voor de periode IJzertijd-Romeinse tijd.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
52
Figuur 23: Archeologische terreinen (rood), vondstlocaties (geel) en zaken (blauw) uit ARCHIS (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2021).
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
53
Figuur 24: Boorpuntenkaart en kaart met indicatoren. Bij de boorlocatie 3 is een fragment van een roodbakkende, ongeglazuurde tegel gevonden.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
54
Figuur 25: Dwarsprofiel met interpretaties.
Bureau voor Archeologie Rapport 1107
Zierikzee Jannewekken 11
Bijlage 1: Boorbeschrijvingen nr.
grens (cm - mv) grond boven
bijmenging
mediaan
kleur
kalk
antropogene bijmengingen
interpretatie
boortype
overig
onder
1
grondwaterstand tijdens boring: 125 (cm - mv) 0
5 tegel
7cm- Edelman tegel
5
30 zand
zwak siltig
30
95 klei
matig zandig; matig humeus
95
250 zand
zwak siltig
250
290 klei
290 310
matig fijn
lichtgrijs
kalkrijk
recent opgebrachte grond 7cm- Edelman matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
donker kalkrijk -grijs
weinig baksteen stadsophogingslaag
7cm- Edelman basis scherp; mortel, stadsophogingslaag
lichtgrijs
kalkrijk
veel baksteen
mogelijk archeologisch spoor
3cm- Guts
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; puin, onderin harde baksteenlaag, opvulling kelder
matig zandig; zwak humeus
bruingrijs
kalkrijk
spoor baksteen
mogelijk archeologisch spoor
3cm- Guts
matig slap; hout, omgewerkte grond
310 klei
sterk zandig
grijs
kalkrijk
Laagpakket van Walcheren
3cm- Guts
zandlagen; basis geleidelijk; geulafzettingen
380 zand
zwak siltig
grijs
kalkrijk
Laagpakket van Walcheren
3cm- Guts
matig grote spreiding; zand matig afgerond; geulafzettingen geen monster, liep uit guts
matig fijn
matig fijn
2
grondwaterstand tijdens boring: 110 (cm - mv) 0
100 klei
matig zandig; matig humeus
donker kalkrijk -grijs
weinig baksteen stadsophogingslaag
7cm- Edelman basis scherp; mortel, stadsophogingslaag
100
150 klei
matig zandig; zwak humeus
grijs
spoor baksteen
mogelijk archeologisch spoor
3cm- Guts
matig slap; basis scherp; fosfaat
150
200 klei
sterk zandig; matig humeus
donker kalkrijk -grijs
mogelijk archeologisch spoor
3cm- Guts
matig slap; basis scherp; onderin liggend hout, opvulling put
200
250 klei
matig zandig
grijs
kalkrijk
Laagpakket van Walcheren
3cm- Guts
matig slap; zandlagen; basis scherp; geulafzettingen
250
260 veen
mineraalarm
bruin
kalkloos
Hollandveen
3cm- Guts
rietveen; basis geleidelijk
kalkrijk
nr.
grens (cm - mv) grond boven 260
bijmenging
mediaan
kleur
kalk
antropogene bijmengingen
interpretatie
boortype
overig
Laagpakket van Wormer
3cm- Guts
slap; veenlagen; riet, Laagpakket van Wormer
onder 300 klei
sterk siltig
lichtkalkloos blauwgrijs
3
grondwaterstand tijdens boring: 120 (cm - mv) 0
10 klinker
7cm- Edelman klinker
10
25 zand
zwak siltig
matig fijn
lichtgrijs
kalkrijk
recent opgebrachte grond 7cm- Edelman matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
25
40 zand
zwak siltig
matig fijn
lichtgrijs
kalkrijk
recent opgebrachte grond 7cm- Edelman matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond; gestorte bakstenen
40
95 klei
matig zandig; matig humeus
donker kalkrijk -grijs
95
125 klei
matig zandig
blauw- kalkrijk grijs
Laagpakket van Walcheren
3cm- Guts
matig stevig; basis geleidelijk
125
150 klei
uiterst siltig
blauw- kalkrijk grijs
Laagpakket van Walcheren
3cm- Guts
matig stevig; basis scherp
150
270 veen
mineraalarm
bruin
Hollandveen
3cm- Guts
bosveen; basis geleidelijk
270
300 klei
matig siltig
lichtkalkloos blauwgrijs
Laagpakket van Wormer
3cm- Guts
slap; veenlagen; riet, Laagpakket van Wormer
kalkloos
weinig baksteen stadsophogingslaag spoor aardewerkfragme nten
7cm- Edelman basis scherp; mortel, stadsophogingslaag, op 60 roodbakkende ongeglazuurde tegel
4
grondwaterstand tijdens boring: 110 (cm - mv) 0
90 klei
matig zandig; matig humeus
donker kalkrijk -grijs
weinig baksteen stadsophogingslaag
7cm- Edelman basis scherp; mortel, stadsophogingslaag
90
120 klei
sterk zandig; zwak humeus
lichtbruingrijs
kalkrijk
weinig baksteen stadsophogingslaag
3cm- Guts
basis scherp; mortel, stadsophogingslaag
120
170 klei
matig zandig
grijs
kalkrijk
3cm- Guts
matig slap; zandlagen; basis geleidelijk; geulafzettingen
Laagpakket van Walcheren
nr.
grens (cm - mv) grond boven
bijmenging
mediaan
kleur
kalk
antropogene bijmengingen
interpretatie
boortype
overig
onder
170
240 klei
uiterst siltig; zwak humeus
grijs
kalkrijk
Laagpakket van Walcheren
3cm- Guts
matig slap; veenlagen; basis scherp; geulafzettingen
240
280 veen
mineraalarm
bruin
kalkloos
Hollandveen
3cm- Guts
bosveen; basis geleidelijk
280
310 klei
sterk siltig
lichtkalkloos blauwgrijs
Laagpakket van Wormer
3cm- Guts
slap; riet, Laagpakket van Wormer
5
grondwaterstand tijdens boring: 125 (cm - mv) 0
10 klinker
Edelman
10
45 zand
zwak siltig
45
100 klei
100
matig fijn
klinker
lichtgrijs
kalkrijk
recent opgebrachte grond 7cm- Edelman matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
matig zandig; zwak humeus
bruingrijs
kalkrijk
weinig baksteen stadsophogingslaag
7cm- Edelman basis scherp; mortel, stadsophogingslaag
230 klei
matig zandig; matig humeus
donker kalkrijk -grijs
weinig baksteen stadsophogingslaag
3cm- Guts
basis scherp; mortel, stadsophogingslaag
230
265 klei
uiterst siltig
grijs
kalkrijk
Laagpakket van Walcheren
3cm- Guts
matig slap; zandlagen; basis scherp; geulafzettingen
265
280 veen
mineraalarm
bruin
kalkloos
Hollandveen
3cm- Guts
rietveen; basis geleidelijk
280
310 klei
sterk siltig
lichtkalkloos blauwgrijs
Laagpakket van Wormer
3cm- Guts
slap; riet, Laagpakket van Wormer
Coördinaten van de boringen: nr.
X (m RD)
Y (m RD)
Z (cm NAP)
1
53548
408158
-8
2
53584
408155
-7
3
53553
408123
-2
4
53582
408099
-2
5
53552
408085
-6