30602 CONCEPT Accountantsverslag gemeente Schouwen-Duiveland
Tekst van het document
Gemeente Schouwen-Duiveland
CONCEPT rapportage aan gemeenteraad over de controle 2020 9 juni 2021
Bestuurlijke samenvatting
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Aan de gemeenteraad van de Gemeente Schouwen-Duiveland Postbus 5555 4300 JA ZIERIKZEE Middelburg, 9 juni 2021 Ons kenmerk: [DP&S referentie] Geachte leden van de raad,
Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Schouwen-Duiveland. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2020 van de gemeente Schouwen-Duiveland. De jaarrekening 2020 van de gemeente Schouwen-Duiveland geeft een getrouw en rechtmatig beeld De jaarrekening 2020 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Schouwen-Duiveland. Bij deze jaarrekening zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid te verstrekken. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 10 februari 2021. Wij bespreken onze bevindingen met de audit commissie Wij hebben deze rapportage tijdens de bijeenkomst met de auditcommissie op 2 juni 2021 besproken. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met de wethouder financiën en het financiële management van de gemeente.
Graag danken wij u en uw medewerkers voor de medewerking die wij hebben ervaren tijdens onze controle. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Deloitte Accountants B.V. Park Veldzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland
J. van Koert MSc RA Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ ged eponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands af filiate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Tel: +31 (0)88 288 2888 Fax: +31 (0)88 288 9895 www.deloitte.nl DPS-kenmerk/../2
Bestuurlijke samenvatting
Inhoudsopgave
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2020 Belangrijkste actiepunten voor boekjaar 2021
4
Inleiding
7
Belangrijkste bevindingen
11
Financiële positie
23
Interne beheersing
27
Overige aangelegenheden
31
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a: Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b: Onzekerheden in de controle Bijlage A2: Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B: Bevindingen controle Sisa-bijlage 2020 Bijlage C: Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D: Urenbesteding jaarrekeningcontrole 2020
Bijlagen
33
DPS-kenmerk/../3
Bestuurlijke samenvatting
DPS-kenmerk/../4
Bestuurlijke samenvatting
Bestuurlijke samenvatting controle 2020
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Conclusies jaarrekeningcontrole 2020 Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij zijn voornemens een goedkeurend oordeel af te geven voor getrouwheid en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.350.000 respectievelijk € 4.050.000.
De controle voor 2020 is grotendeels afgerond
•
Op onderdelen is de verkregen informatie nog te beoordelen.
•
De belangrijkste openstaande punten zijn het verkrijgen van een ondertekende bevestigingsbrief, het voltooien van werkzaamheden met betrekking gebeurtenissen na balansdatum en de interne kwaliteitsreviews.
•
De totale omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2020 € 41,9 miljoen ten opzichte van € 37,9 miljoen ultimo 2019.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 27,7 miljoen ten opzichte van een benodigde weerstandscapaciteit van € 8,9 miljoen. De ratio weerstandsvermogen bedraagt derhalve 3,1 wat hoger is dan het streefgetal van tenminste ruimvoldoende ad 1,5. In hoeverre het weerstandsvermogen zich verhoudt tot voorgaande jaren of begrotingen is moeilijk in te schatten. In de jaarrekening 2020 zijn voor het eerst de risico’s gewogen.
•
Uit de balansratio’s blijkt dat de financiële positie van de gemeente Schouwen-Duiveland aandacht blijft vragen. Volgens de vastgestelde Kadernota risicomanagement is de gemeente Schouwen-Duiveland op basis van de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing matig financieel gezond. Op basis van onze tussentijdse en jaareinde controlewerkzaamheden hebben wij enkele tekortkomingen geïdentificeerd in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. De gemeente bevindt zich in een ontwikkeltraject op het gebied van interne beheersing, waarbij aspecten als opstellen interne controleplannen, procesbeschrijvingen, werklijsten in ontwikkeling zijn.
Financiële positie
•
Interne beheersing • •
Onze belangrijkste bevindingen inzake de automatiseringsomgeving hebben wij in dit accountantsverslag nader toegelicht. Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn toegepast. De jaarstukken bevatten naar onze mening de noodzakelijke informatie voor de raad om een goed beeld te kunnen vormen over realisatie van voorgenomen beleid en de financiële resultaten. Wel zijn wij van mening dat op onderdelen de jaarstukken erg uitgebreid zijn en (te) gedetailleerde informatie bevatten.
•
Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten met betrekking tot de grondexploitatie ontwikkeld en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel. Wij hebben specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn toegepast.
Kwaliteit verslaggeving
Grondexploitatie
DPS-kenmerk/../5
Bestuurlijke samenvatting
Bestuurlijke samenvatting controle 2020
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Conclusies jaarrekeningcontrole 2020 Overige gemeentespecifieke onderwerpen
CONCEPT COVID-19 (coronavirus)
•
Onrechtmatigheden bij naleven Europese aanbestedingsregels kleiner dan de rapportagetolerantie (€ 56.000)
•
Onzekerheden over rechtmatigheden sociaal domein (PersoonsGebonden Budgetten en Wmo-verstrekkingen) ad € 334.000.
•
Onrechtmatigheden en onzekerheden hebben geen invloed op de strekking van de verklaring.
•
De financiële effecten van COVID-19 zijn in de jaarrekening 2020 verwerkt. Op advies van het Ministerie van BZK is in de jaarstukken 2020 een speciale COVID-19 paragraaf gemaakt. In één oogopslag is te zien welke gevolgen Covid-19 op de gemeentelijke begroting heeft gehad en welke maatregelen er zijn genomen.
•
In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn de financiële risico’s van COVID-19 neerwaarts bijgesteld. Dit als gevolg van de compensaties van het Rijk.
•
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). De regeling is uitgevoerd door de gemeente Schouwen-Duiveland en is via de SiSa-bijlage verantwoord in de jaarrekening.
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.
•
Subsidieverstrekkingen: de gemeente heeft besloten om de subsidies 2020 uit te betalen overeenkomstig hetgeen in de beschikking is vastgelegd. De gesubsidieerde organisaties is gevraagd om zoveel als mogelijk de prestatie afspraken na te komen. Voor de vaststelling van de verantwoording over de prestatieafspraken zal uw gemeente maatwerkoplossingen maken. Indien de gemeente voornemens is in bepaalde gevallen niet over te gaan tot terugvorderen dan dient er een collegebesluit (hardheidsclausule) genomen te worden dat afgeweken wordt van de subsidieverordening.
•
Sociaal domein: binnen het sociaal domein zijn enkele continuïteitsbijdragen verstrekt aan zorgaanbieders en zijn meerkosten als gevolg van het coronavirus vergoed. Daarnaast is voor het vervoer besloten de betalingen te continueren en 80% van de niet gereden ritten te vergoeden.
DPS-kenmerk/../6
Inleiding
DPS-kenmerk/../7
Bestuurlijke samenvatting
Inleiding
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Onze belangrijkste bevindingen Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2020 te verstrekken Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2020 van gemeente Schouwen-Duiveland grotendeels uitgevoerd, en zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid bij deze jaarrekening te verstrekken.
CONCEPT
Financiële positie
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen en onzekerheden geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringstolerantie ad € 100.000 die van invloed zijn op het vermogen of het resultaat van de gemeente.
Wel zijn onzekerheden geconstateerd over de lasten Persoonsgebonden budgetten (PGB) voor een bedrag van € 334.000.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid, met uitzondering van de EUaanbesteding
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2020 zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2020. Er is sprake van controleverschillen (feitelijke afwijkingen ad € 266.000) ten aanzien van rechtmatigheid bij Europese aanbestedingen. Verder hebben wij onzekerheden ten aanzien van rechtmatigheid geconstateerd bij de PGB voor een bedrag van € 334.000 zoals eerder genoemd. De begrotingsoverschrijdingen zijn in de jaarrekening toegelicht en wegen niet mee in ons oordeel.
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2020 verstrekt. De echtmatigheidsfout van € 266.000 van de Europese aanbestedingen valt ruimschoots binnen de tolerantie van € 1.350.000 en heeft geen invloed op de strekking van de controleverklaring.
Wij hebben de volgende onzekerheden inzake getrouwheid en rechtmatigheid: PGB
€ 334.000
Deze vallen binnen de tolerantie van € 4.050.000 en hebben geen invloed op de strekking van de controleverklaring.
Fouten in naleving van Europese aanbestedingsregels
Uit de uitgevoerde controlewerkzaamheden op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij onrechtmatigheden ad € 56.000 vastgesteld die evenwel geen impact hebben op de strekking van de controleverklaring.
DPS-kenmerk/../8
Bestuurlijke samenvatting
Inleiding
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Onzekerheden in de PGB-bestedingen
De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een oordeel met beperking bij de verantwoordingen 2020 verstrekt, vanwege rechtmatigheidsafwijkingen.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
•
De Controleverordening gemeente Schouwen-Duiveland (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet).
•
Het door de raad op 25 februari 2021 vastgestelde controleprotocol accountantscontrole jaarrekening 2020 van de gemeente SchouwenDuiveland en het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole 2020.
Het ontbreken van voldoende en geschikte controle-informatie over de prestatielevering (getrouwheid) voor de verantwoorde PGB-bestedingen in de jaarrekening 2020 leidt tot een onzekerheid in onze controle voor de getrouwheid en de rechtmatigheid van in totaal € 334.000.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in onze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2020 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Schouwen-Duiveland
Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2020 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op de WNT. Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging van 10 februari 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de memberfirms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- en/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in bijlage C bij deze rapportage. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn zeer belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van de gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn.
DPS-kenmerk/../9
Bestuurlijke samenvatting
Inleiding
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’ in de jaarrekening 2020. Wij hebben het door het management toegepaste proces voor de totstandkoming van de jaarrekening geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controles uitgevoerd. Voor het beoordelen van de door de gemeente bij de grondexploitaties bedrijventerreinen gehanteerde parameters voor kosten- en opbrengstenstijging hebben wij onze vastgoedspecialisten ingeschakeld.
CONCEPT
Wij zijn van mening dat de verslaggeving en de toegepaste schattingen redelijk zijn en door uw gemeente consistent zijn gebruikt.
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2020 uitgevoerd met inachtneming van de volgende toleranties, zoals opgenomen in de door u vastgestelde controleverordening: Voor fouten bedraagt de tolerantie 1% van het totaal van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves: € 1.350.000. Voor onzekerheden bedraagt de tolerantie 3% van het totaal van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves: €4.050.000.
Als rapportagetolerantie voor fouten en onzekerheden hanteren we conform het controleprotocol accountantscontrole jaarrekening 2020 een bedrag van € 100.000.
DPS-kenmerk/../10
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
DPS-kenmerk/../11
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag.
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen van de jaarrekening 2020.
Op basis van Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
Wij hebben het door het college en de directie toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controle werkzaamheden uitgevoerd. Waar nodig hebben wij specialisten betrokken bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, aannames, berekeningen en consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggevingsvoorschriften.
•
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van de gemeenteraad in het jaarverslag en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen. Overigens zijn in het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening niet de ingevolge het BBV verplichte cijfers van de primitieve begroting opgenomen. Deze primitieve begrotingcijfers staan wel vermeld in het jaarverslag.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening De jaarstukken 2020 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2020 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2020 (waaronder onder meer de balans met toelichting, overzicht van lasten en baten in de jaarrekening met toelichting, overzicht lasten en baten per taakveld en de SiSa-bijlage).
In het onderdeel “programmaverantwoording” van het jaarverslag dient informatie te worden opgenomen met betrekking tot de vragen: wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a.
Bijlagen
Tijdens onze controle hebben wij geen tegenstrijdigheden tussen het jaarverslag en de jaarrekening geconstateerd.
Het jaarverslag en de jaarrekening zijn goed met elkaar verenigbaar.
DPS-kenmerk/../12
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
De grondexploitaties zijn geactualiseerd In de jaarrekening is onder de vlottende activa een post opgenomen van € 5,4 miljoen inzake onderhanden werk grondexploitaties. Op deze post is een voorziening voor verliesgevende exploitaties in mindering gebracht van € 1,0 miljoen zodat de netto boekwaarde € 4,4 miljoen bedraagt. De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? De marktbehoefte bepaalt immers wanneer de gemeente welke projecten kan realiseren.
Programmering: economische ontwikkelingen leiden continu tot (belangrijke) wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van verkopen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in relatie tot de huidige marktvraag?
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
•
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of ze redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
In de paragraaf grondbeleid is per grondexploitatie aangegeven wat de boekwaarde is en wat de verwachte nog te maken kosten en opbrengsten zijn. Deze informatie is als volgt samen te vatten:
Prijs: de prijzen vastgoed en dus van grond stijgen nog steeds. Is afgewogen welke prijzen realistisch zijn, rekening houdend met het risico dat gronden bij te hoge prijzen later of in het geheel niet afnemen maar ook rekening houdend met het risico dat de prijzen op enig moment stabiliseren of zelfs dalen? Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor actualisatie van de grondexploitaties, zijnde vooral de uitgangspunten voor de planning (fasering), de programmering, het prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (renteomslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:
Uit dit overzicht blijkt dat het zwaartepunt van de grondexploitaties met name ligt in de bedrijventerreinen. Voor woningbouwexploitaties kan worden geconstateerd dat deze zich alle in de eindfase bevinden en de financiële risico’s die hiermee gemoeid zijn erg beperkt zijn. Onze werkzaamheden zijn op grondexploitaties zijn dan ook hoofdzakelijk gericht geweest op de bedrijventerreinen. DPS-kenmerk/../13
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet om ons een afzonderlijk oordeel te vormen over de grondexploitatie. Wij hebben specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt. De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2020 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd). Waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen dan wel tussentijdse winst op basis van de Percentage of Completion (POC)-methode moet worden genomen. In 2020 is voor een bedrag van € 429.000 aan tussentijdse winst genomen volgens bovengenoemde methode. Ultimo 2020 is voor een bedrag van € 950.000 (2019: € 1.169.000) opgenomen in de voorziening negatieve plannen, om de naar verwachting niet meer met verkopen goed te maken kosten te dekken.
Een overzicht van de ontwikkeling in de boekwaarden van de grondexploitaties en de omvang van de voorziening ter dekking van ‘negatieve plannen’ (verliezen) treft u hierna aan.
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Boekwaarde en voorziening grondbedrijf (x € 1.000) € 14.000,0 € 12.000,0
€ 10.000,0 € 8.000,0 Voorziening
€ 6.000,0
Boekwaarde
€ 4.000,0
€ 2.000,0 € 0,0 2017
2018
2019
2020
De boekwaarde van de grondexploitaties is de afgelopen jaren sterk gedaald door gerealiseerde grondverkopen, als ook omdat er geen nieuwe grondexploitaties zijn opgestart. De rekenrente voor actualisatie grondexploitaties De bij de actualisatie van de grondexploitaties gehanteerde rekenrente is berekend op basis van de voorschriften van de Commissie BBV waarbij voor het huidige jaar is uitgegaan van een rente van 2,1% op jaarbasis. Dit wijkt beperkt af van de werkelijke rente over 2020 (deze is iets lager). Uitgaande van de voorschriften van de commissie BBV en de te hanteren bandbreedte van 0,5%, is een bijstelling derhalve niet aan de orde. Voor een nadere onderbouwing omtrent de grondexploitaties verwijzen wij naar de paragraaf ‘Grondbeleid’ van het jaarverslag, waar u de complexen en de daarmee gepaard gaande ontwikkelingen worden toelicht.
DPS-kenmerk/../14
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Overige grondposities
In de jaarrekening zijn de volgende overige grondposities (niet zijnde gronden met een maatschappelijke bestemming) opgenomen: omschrijving
ultimo 2020 (x € 1.000)
ultimo 2019 (x € 1.000)
Materiële vaste activa: gronden en terreinen met economisch nut
15.429
15.779
Voorraden: te verkopen gronden / gebouwen
1.229
1.229
Bij vastgoed met een bedrijfseconomische functie bestaat de mogelijkheid dat een duurzame waardeverminding moet worden verantwoord. Dit is tegenstelling tot vastgoed met een maatschappelijke functie waarvan de intentie bestaat om deze duurzaam te exploitateren (bijvoorbeeld een gemeentehuis). Wij hebben de waardering van het vastgoed met een bedrijfseconomische functie, zijnde hoofdzakelijk grondposities, beoordeeld en komen tot de conclusie dat de waardering daarvan aanvaardbaar is. Materiële vaste activa In 2020 is de gemeentelijke nota afschrijvings- en waarderingsbeleid aangepast, waaronder de afschrijvingstermijnen. In de jaarrekening 2020 is overeenkomstig het BBV de aanpassing van de afschrijvingstermijnen prospectief (middels aanpassing van de toekomstige afschrijvingstermijnen) verwerkt. Wij merken op dat in de nieuwe vastgestelde afschrijvingstermijnen de onderwijsgebouwen niet expliciet zijn meegenomen. De gemeente
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
hanteert in de regel een afschrijvingstermijn van onderwijsgebouwen van 60 jaar. Wij hebben het college geadviseerd ook deze afschrijvingstermijnen expliciet te benoemen in het geactualiseerd overzicht van de afschrijvingstermijnen en deze expliciet door de raad te laten vaststellen.
Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen.
Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingsposten. Indien nodig hebben wij specialisten ingeschakeld (bijv. actuarissen, taxateurs, belastingspecialisten en derivaten specialisten) bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van
DPS-kenmerk/../15
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
toepassing zijnde financiële verslaggeving. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt. Voorziening onderhoud gebouwen Voor de onderhoudskosten van gebouwen is een voorziening gevormd (ultimo 2020 € 3,0 miljoen) gebaseerd op meerjarige onderhoudsplannen. Wij constateren dat deze onderhoudsvoorzieningen onderbouwd zijn met actuele onderhoudsplannen. De onderhoudsvoorzieningen zijn toereikend om de toekomstig geplande onderhoudskosten te kunnen dekken. Voorziening precario
CONCEPT
In het boekjaar 2017 is een voorziening gevormd voor de in rekening gebrachte en van Enduris B.V. ontvangen precariobelasting op kabels en leidingen 2016 en 2017. De fiscale juistheid van de aanslagen van de gemeente Hulst (en daarmee overeenkomstig de gemaakte afspraken met Enduris B.V. die van alle Zeeuwse gemeenten) was namelijk onderhevig aan een gerechtelijke procedure waarbij in hoger beroep Enduris B.V. voor het belastingjaar 2015 in het gelijk is gesteld. Ook voor de belastingjaren na 2015 lopen er momenteel gerechtelijke procedures. Voorzichtigheidshalve zijn de baten precariobelastingen 2020 (€ 727.000) aan de voorziening toegevoegd, waardoor ultimo 2020 de voorziening € 3,6 miljoen bedraagt.
Risicovoorziening leges omgevingsvergunning
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
resterende terugbetalingsverplichting ad € 1,6 miljoen is in de balans opgenomen onder de overlopende passiva. Pensioenvoorziening voormalige wethouders
In de jaarrekening 2020 is een pensioenvoorziening voor voormalig wethouders opgenomen van € 3,2 miljoen. Deze voorziening is onderbouwd met actuariële waardeberekingen die ten behoeve van het opstellen van de jaarrekening worden opgevraagd. Het financieel effect van deze berekeningen, zijnde een extra dotatie van € 320.000, is verwerkt in de jaarrekening 2020. Juridische claims / procedures Het college heeft ons geïnformeerd dat sprake is van enkele juridische procedures c.q. tegen de gemeente ingediende claims. De belangrijkste zaken betreffen een aansprakelijkheidsstelling voor een beoogd bouwproject in Het Grevelingenmeer en juridische procedure inzake een gebiedsontwikkelingsproject.
Voor beide zaken stelt het college zich op het standpunt, mede op basis van extern ingewonnen juridisch advies, dat er op dit moment geen aanleiding is om in de jaarrekening rekening te houden mogelijke financiële schade middels het opnemen van een voorziening. Wij kunnen ons vinden in dit standpunt van de gemeente. Overigens is in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing rekening gehouden met een algemeen risico voor juridische claims voor een bedrag van € 7,8 miljoen.
In de jaarrekening 2019 was de risicovoorziening leges omgevingsvergunning gevormd voor een bedrag van € 2,1 miljoen als gevolg van een negatieve uitspraak door het gerechtshof inzake opgelegde leges voor bouw van 35 windturbines. In maart 2021 heeft de gemeente een vaststellingsovereenkomst afgesloten over deze zaak met Winkpark Krammer BV. De financiële uitkomsten van deze overeenkomst zijn verwerkt in de jaarrekening 2020. Een bedrag van € 500.000 dat niet terugbetaald hoeft te worden is vrijgevallen in het resultaat 2020 en de DPS-kenmerk/../16
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Sociaal Domein De gemeente Schouwen-Duiveland voert diverse sociale wetten uit in het sociaal domein, waarbij enkele taken zijn ondergebracht bij derde partijen. Wij noemen de volgende belangrijkste onderdelen: Onderdeel
Bedrag 2020 x € 1.000
Uitvoerder
Wijze van uitbesteding
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (met name Inkomensdeel)
7.861
Gemeente
niet van toepassing
Werkelijke kosten
TOZO
4.963
Gemeente
niet van toepassing
Werkelijke kosten
Jeugdwet
7.639
Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland
Delegatie
Vaste bijdrage op basis van de begroting
Wmo
8.454
Samenwerkingsverband welzijnszorg Oosterschelderio
Delegatie
Vaste bijdrage op basis van de begroting
334
Sociale Verzekeringsbank
Mandatering
Afrekening op basis van werkelijke kosten
PGB’s Wmo / Jeugd
Voor de jaarrekeningcontrole 2020 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de beroepsorganisatie van accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te komen tot een getrouwe en rechtmatige besteding van de zorg in natura geëvalueerd. Uitkeringen / TOZO Uitvoering van de Uitkeringsregelingen (WWB, participatiewet, Ioaw, Ioaz, BBZ en TOZO) als ook het werkdeel voert de gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben de juistheid en rechtmatigheid van de verstrekte uitkeringen vastgesteld. Voorts hebben wij vastgesteld dat de in de SiSabijlage opgenomen cijfers inzake de uitkeringsregelingen op een juiste wijze zijn ontleend aan de financiële administratie en uitkeringen-
administratie van de gemeente Schouwen-Duiveland. Jeugdwet Uitvoering van de jeugdwet is uitbesteed aan de inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland, welke is gepositioneerd als een bestuurscommissie onder de GGD Zeeland. Over de voorgaande jaren is bij de jaarrekening van de GGD Zeeland een verklaring van oordeelonthouding afgegeven wegens een wezenlijke onzekerheid in de rechtmatigheid van de zorgkosten. Omdat de verantwoordelijkheid van de uitvoering van de Jeugdwet is gedelegeerd aan de GGD Zeeland, raakt deze onzekerheid niet de gemeentelijke jaarrekening.
DPS-kenmerk/../17
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Overigens wordt de wezenlijke onzekerheid in de rechtmatigheid van de zorgkosten grotendeels veroorzaakt doordat de rechtmatigheid van de toekenning van zorg niet kon worden vastgesteld. Dit betreft een taak welke door de gemeenten wordt uitgevoerd. Er is met ingang van begrotingsjaar 2020 besloten tot een andere methodiek waarbij bijdragen aan de GGD worden verstrekt op basis van de begroting van het lopende jaar. Deze methodiek is ingaande de begroting 2020 geïmplementeerd. Het bepalen van de gemeentelijke bijdragen op basis van de begroting, betekent dat de gemeenten niet meer behoeven te wachten op de jaarrekening van de GGD Zeeland alvorens de jaarrekening van de gemeente kan worden opgesteld. Het resultaat volgens de jaarrekening van de GGD Zeeland wordt betrokken bij de bepaling van de bijdrage van een jaar later (t+1). Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo wordt uitgevoerd door het Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio. Net als voor uitvoering van de Jeugdwet geldt dat met ingang van begrotingsjaar 2020 een andere methodiek geldt waarbij bijdragen aan het samenwerkingsverband worden verstrekt op basis van de begroting van het lopende jaar.
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Persoongebonden budgetten (PGB) De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een oordeel met beperking bij de verantwoordingen 2020 verstrekt, vanwege rechtmatigheidsafwijkingen. Het ontbreken van voldoende en geschikte controleinformatie over de prestatielevering (getrouwheid) voor de verantwoorde PGB-bestedingen in de jaarrekening 2020 alsook de geconstateerde rechtmatigheidsafwijkingen, leiden tot een onzekerheid in onze controle voor de getrouwheid en rechtmatigheid van in totaal € 334.000. Prestatievaststelling zorg in natura
Wij merken op dat de gemeente niet exliciet werkzaamheden uitvoert naar de prestatievaststelling van aan derde organisaties uitbestede zorgverlening (Jeugd / WMO / PGB’s). Wij hebben het college in overweging gegeven te bezien of, en zo ja in welke vorm en al dan niet in samenwerking met andere partners, hier invulling aan gegeven kan worden.
Door de accountant van het samenwerkingsverband is over de afgelopen boekjaren een goedkeurende controleverklaring verstrekt bij de betreffende jaarrekeningen.
DPS-kenmerk/../18
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Begrotingsoverschrijdingen zijn toegelicht in de jaarrekening Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020 hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad.
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zoals blijkt uit het hoofdstuk begrotingsrechtmatigheid van de jaarrekening is vier programma’s een begrotingsoverschrijding op de lasten te constateren.
De belangrijkste begrotingsoverschrijdingen nader toegelicht, die passen binnen het bestaande beleid
Verder zijn er op een aantal investeringskredieten overschrijdingen te constateren.
totaal € 71.000
De overschrijdingen op programma’s en kredieten zijn in te delen in de categorieën zoals genoemd in de Kadernota Rechtmatigheid 2018 (paragraaf 4.2.3) en zijn in de tabel hiernaast door ons vermeld. Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van deze overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in de jaarrekening 2020. Hiermee legt uw gemeente verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2020. De geconstateerde kostenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt hebben – gezien de oorzaak en de toelichting – geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring.
Programma 1.3
Programma 2.2 totaal € 1.035.000
Programma 4 totaal € 192.000
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie BBV. De belangrijkste inhoudelijke aanpassing betreft de vaststelling dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen.
Bijlagen
Overhead totaal € 292.000
De overschrijding is veroorzaakt door een hogere administratieve doorbelasting van loonkosten.
De overschrijding wordt veroorzaakt door de financiële verwerking van de uitkomsten van de vaststellingsovereenkomst Windpark Krammer, welke na balansdatum is ondertekend. Deze kosten zijn gedekt middels een uitname aan de getroffen voorziening. De overschrijding van de lasten is het gevolg van de herberekening van de voorziening pensioen voormalige wethouders. Deze herberekening vindt jaarlijks plaats bij het opstellen van de jaarrekening. De overschrijding op Overhead is veroorzaakt door een hogere administratieve doorbelasting van loonkosten aan dit programma.
DPS-kenmerk/../19
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid van Europees aanbesteden
Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden in de SiSa-bijlage 2020 geconstateerd
Bij de uitgevoerde controlewerkzaamheden op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij de volgende onrechtmatigheden vastgesteld:
De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is ten opzichte van vorig jaar niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien vijf documenten aan het CBS aan te leveren.
•
Telekom (lasten 2020: € 56.000). Betreft de levering van Breedband internet. Contract in 2017 afgesloten. Contract is doorgelopen geduende 2017-2020. Uitgaven komen boven grens Europees aanbesteden uit. Op grond hiervan zijn uitgaven 2020 aan te merken als onrechtmatig.
•
Groenvoorzieningen (lasten 2020: € 96.000). Betreft de levering van bomen, heesters en planten. Is gedurende de jaren 2017-2020 enkelvoudig onderhands aanbesteed bij dezelfde leverancier. Uitgaven komen boven grens Europees aanbesteden uit. Op grond hiervan zijn uitgaven 2020 aan te merken als onrechtmatig.
Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd.
•
Straatverlichting (lasten 2020: € 542.000). Betreft het beheer en onderhoud van de openbare verlichting en de monumentenverlichting. Het contract wat liep t/m 31-3-2020 is niet Europees aanbesteed wat gezien de omvang wel had moeten plaatsvinden. Per 1-4-2020 is het contract Europees aanbesteed. De uitgaven t/m 31-3-2020 zijn aanmerkt als onrechtmatig en bedragen € 113.000.
De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden wat betreft de specifieke uitkeringen is opgenomen in bijlage B van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd.
CONCEPT
Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2020. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren).
De totale fout m.b.t. rechtmatigheid van Europees aanbesteden bedraagt € 265.000.
DPS-kenmerk/../20
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet Normering topinkomens (WNT) De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt.
CONCEPT
De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 per jaar. Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2020 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van een overtreding van wet- en regelgeving
Het college van burgemeester en wethouders is primair verantwoordelijk voor het voorkomen en ontdekken van fraude en voor de naleving van wet- en regelgeving. Recente ontwikkelingen laten zien dat de handhaving van anticorruptiewetgeving aan globalisering onderhevig is, waardoor ook gemeenten in toenemende mate te maken krijgt met anticorruptieregels.
Bijlagen
Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en/of met betrekking tot de publicatieverplichtingen van de WNT.
Als onderdeel van onze controle hebben wij het college verzocht inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat he management daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met het personeel en met de raad. Tijdens deze gesprekken heeft het college aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. Hierbij heeft het college ook voorbeelden gegeven van de manier waarop het deze beheerst. Een overkoepelende frauderisicoanalyse, waarin ook de koppeling wordt gelegd tussen onderkende risico’s en beheersmaatregelen is niet opgesteld. Wij hebben het management geadviseerd deze op te stellen, bijvoorbeeld middels gebruikmaking van de ‘fraudedriehoek’, als vast onderdeel van de interne beheersingsomgeving en de conclusies te delen met de raad en het college.
DPS-kenmerk/../21
Bestuurlijke samenvatting
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Druk
Gelegenheid
Rationalisatie
DPS-kenmerk/../22
De financiële positie van uw gemeente
DPS-kenmerk/../23
Bestuurlijke samenvatting
De financiële positie van uw gemeente
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van de ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is ten opzichte van 2020 toegenomen In het BBV, de verslaggevingsregels van gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd.
De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2020 bedraagt € 3,9 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 24.000 aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2020 € 4,0 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het hiernavolgende overzicht hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen.
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Eigen vermogen (in € 1.000)
2020
Eigen vermogen per 1 januari
37.940
Tussentijdse resultaatbestemming
-24
Gerealiseerd resultaat
3.976
Totaal (‘saldo van baten en lasten’)
3.952
Eigen vermogen per 31 december
41.920
Bijlagen
De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2020 27,3% van het balanstotaal (2019: 25,9% van het balanstotaal). In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn een zestal verplichte kengetallen opgenomen waaruit (op hoofdlijnen) blijkt hoe financieel gezond de gemeente is. Uit de evaluatie van deze kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen blijkt dat de gemeente Schouwen-Duiveland, conform de richtlijnen uit de vastgestelde Kadernota risicomanagement, matig financieel gezond is. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit de in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in de reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de politieke besluitvorming.
DPS-kenmerk/../24
Bestuurlijke samenvatting
De financiële positie van uw gemeente
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende:
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
omschrijving
Totale baten
123.049
Totale lasten
119.097 3.952
Af: stortingen in reserves
15.903
Bij: onttrekkingen aan reserves
15.927
Saldo mutaties reserves
24
Gerealiseerd resultaat
3.976
In de jaarrekening is een gedetailleerde analyse gegeven van de verschillen tussen de werkelijke en begrote uitkomsten, die in een samengevat overzicht zijn opgenomen in een bijlage bij het raadsvoorstel tot vaststelling van de jaarstukken.
bedrag x € 1.000
Voordeel Zuidhoek (exploitatie + niet benodigd budget herstructurering)
513
Vrijval voorziening risico leges omgevingsvergunningen
500
Voordeel uitkeringen BUIG
346
meevallen TOZO + hogere aflossing Bijstandsbesluit Zelfstandigen
245
Hogere algemene uitkering
502
Hogere opbrengst toeristenbelasting
354
Niet benodige inhuur
418
Subtotaal
De exploitatie over 2020 laat een voordelig gerealiseerd saldo van baten en lasten van € 3.976.000 zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van nihil.
Bijlagen
Deze analyses zijn als volgt samen te vatten:
Exploitatieresultaat (in € 1.000)
Gerealiseerde saldo van baten en lasten
CONCEPT
Financiële positie
2.878
Doorgeschoven middelen naar 2021
945
saldo overige mee- en tegenvallers
153
Totaal
3.976
DPS-kenmerk/../25
Bestuurlijke samenvatting
De financiële positie van uw gemeente
CONCEPT
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Het weerstandsratio
Het weerstandsratio betreft de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit (voor samenstelling verwijzen wij naar de paragraaf “weerstandsvermogen en risicobeheersing” in uw jaarverslag 2020) bedraagt 27,7 miljoen.
De inventarisatie van de risico’s die in de paragraaf Weerstandsvermogen (in het jaarverslag) is opgenomen, geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een kans inschatting van het zich voordoen van het geïdentificeerde risico, om zo de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij wordt een doorlopend inzicht gegeven in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente.
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Bovengenoemde bedragen voor beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit leidt tot een ratio weerstandsvermogen van 3,1. Uit de Kadernota risicomanagement blijkt dat de gemeente streeft naar een weerstandsvermogen dat tenminste ruim voldoende is. Dit vereist een ratio dat gelijk is aan of hoger is dan 1,5. Overigens merken wij op dat de methodiek voor het bepalen van het benodigde weerstandsvermogen veranderd is door een weging te geven aan risico’s. Het ratio van 3,1 is derhalve moeilijk vergelijkbaar met voorgaande jaren. Verder leidt aanpassing van de methodiek in de regel tot een lagere inschatting van de benodigde weerstandscapaciteit, en dus tot een hogere ratio. De norm van 1,5 is in het verleden bepaald voordat weging plaatsvond van risico’s. Wij geven derhalve in overweging te bepalen of dit ratio nog actueel is.
In de jaarrekening 2020 zijn de financiële risico’s voor het eerst gewogen middels het toekennen van waarschijnlijkheidspercentages aan de risico’s. Hieruit volgt een gekwantificeerd bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit van € 8,9 miljoen, waarvan de risico’s van mogelijke schadeclaims ad € 7,8 miljoen veruit het grootste onderdeel betreft.
DPS-kenmerk/../26
Interne beheersing
DPS-kenmerk/../27
Bestuurlijke samenvatting
Interne beheersing
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Tekortkomingen in de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2020 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle is primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. In onze managementletter rapporteren wij onze bevindingen naar aanleiding van deze controle, welke ook is voorgelegd aan de auditcommissie. volledigheidshalve verwijzen wij hierna.
Betrouwbaarheid en continuïteit van geautomatiseerde gegevensverwerking Overeenkomstig artikel 2:393, lid 4 van het Burgerlijk Wetboek zijn wij verplicht om onze bevindingen te rapporteren met betrekking tot de betrouwbaarheid en de continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze controle heeft geen aangelegenheden geïdentificeerd die op dit gebied aan u gerapporteerd moeten worden, anders dan de waarnemingen die zijn opgenomen in onze managementletter, die als volgt zijn samen te vatten:
CONCEPT Interne beheersing IT-omgeving Cybersecurity en privacy Data-analyse
•
• •
•
De gemeente controleert op accounts die geen acties meer verrichten. Het risico ziet ook toe op accounts die nog wel worden gebruikt maar eigenlijk buiten gebruik zouden moeten zijn. het beleid inzake het toekennen of wijzigen toegangsrechten is niet geformaliseerd; geen sprake is van standaard door het MT of College vastgestelde autorisatiematrix die vervolgens wordt toegepast bij het toekennen van rechten. Het wachtwoord moet elke twee maanden worden gewijzigd. Hieraan ligt geen geformaliseerd wachtwoordbeleid dat door het management bekrachtigd is ten grondslag. De procedure inzake user acces review is niet geformaliseerd. Voorts adviseren wij hierbij twee functionarissen bij te betrek ken.
Op basis van onze bevindingen kunnen niet steunen op de IT-omgeving van de gemeente Schouwen-Duiveland, waarbij opgemerkt dat deze conclusie geldt voor het overgrote deel van onze gemeenten en andere organisaties die wij controleren.
DPS-kenmerk/../28
Bestuurlijke samenvatting
IT-omgeving, cybersecurity en privacy
CONCEPT Interne beheersing IT-omgeving Cybersecurity en privacy Data-analyse
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Cybersecurity Cyber is een onlosmakelijk onderdeel geworden van onze samenleving. Dagelijks werken we met digitale oplossingen, zowel privé als zakelijk. Door het gebruik van het internet, bedrijfsnetwerken en -applicaties hebben alle organisaties, ongeacht hun omvang, te maken met aan cyber gerelateerde risico’s, zoals cybercrime. Als cyberrisico’s zich voordoen, kunnen deze een (significante) impact hebben op de financiële systemen, op de interne beheersing, en daarmee ook op de jaarrekeningcontrole. Aangezien cyberrisico’s voor iedere organisatie ernstige gevolgen kunnen hebben, attenderen wij u op het belang van een cyberrisicoanalyse als vast onderdeel van het interne-controlesysteem dat relevante financiële, operationele en rapportagerisico’s onderkent, het belang en de waarschijnlijkheid daarvan adequaat inschat, en de interne beheersing daarop toespitst. Als onderdeel van onze controle hebben wij het management verzocht inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van cyberrisico’s, bijvoorbeeld als dit heeft geleid tot ongeautoriseerde wijzigingen in de IT-systemen of in de gegevens die met deze systemen worden beheerd, tot het openbaar worden van persoonsgegevens, andere vertrouwelijke gegevens of Intellectual Property, of tot het verstoren van de bedrijfsvoering.
Tijdens deze gesprekken heeft het management aangegeven zich bewust te zijn van cyberrisico’s, en zijn er voorbeelden gegeven van de manier waarop zij deze beheerst.
Aangezien iedere organisatie waardevolle informatie heeft te verliezen of ernstige schade kan lijden als de IT-infrastructuur (tijdelijk) niet meer beschikbaar is, benadrukken wij het belang van een cyberrisicoanalyse als vast onderdeel van het interne controlesysteem, dat erop is gericht bedrijfsrisico’s te onderkennen, het belang en de waarschijnlijkheid daarvan in te schatten en de interne beheersing daarop toe te spitsen. Bescherming van persoonsgegevens Sinds mei 2018 is de GDPR (General Data Protection Regulation) binnen de EU van kracht, in Nederland geïmplementeerd op basis van de AVG (Algemene verordening persoonsgegevens). Wij controleren de naleving van GDPR-regelgeving niet. Echter, in verband met onze verantwoordelijkheid voor het controleren van de jaarrekening stellen wij wel vast of er sprake is van materiële afwijkingen in de jaarrekening in het kader van GDPR. Daarnaast informeren wij u over overige zaken die voor GDPR relevant zijn, voor zover wij deze gedurende onze controlewerkzaamheden hebben vastgesteld. Een van de vereisten vanuit de GDPR-regelgeving is dat de onderneming passende beveiligingsmaatregelen treft met het oog op het beschermen van persoonsgegevens. Onze bevindingen met betrekking tot de GITC’s, zoals beschreven onze managementletter, zijn relevant in het kader van deze gegevensbeveiliging.
Wij benadrukken in het kader van GDPR dat het belangrijk is om onze aanbevelingen op het gebied van GITC’s op te volgen.
DPS-kenmerk/../29
Bestuurlijke samenvatting
Data-analyse
Inleiding
Belangrijkste bevindingen
Financiële positie
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Innoveren van onze controle. Onze controleaanpak is gebaseerd op data-analyse tools die voor de controle van toegevoegde waarde zijn, omdat zij de efficiëntie en effectiviteit van de controlewerkzaamheden verhogen. Onze data-analyse bevordert de efficiëntie en de focus tijdens het toetsen van transacties en saldi. Het toepassen van deze technieken zorgt ervoor dat fouten en uitzonderingen snel worden geïdentificeerd. Wij kunnen ons dan richten op de vraag hoe hierop is gereageerd en hoe deze kwesties zijn opgelost, in plaats van een steekproef te doen om uitzonderingen te identificeren. Hieronder hebben wij de tools opgenomen die wij gebruiken bij het uitvoeren van onze controle.
Wij hebben gebruikgemaakt van gegevens uit uw systeem, om specifieke aandachtsgebieden voor onze controle te identificeren, de uitkomsten van bepaalde processen te bevestigen en gegevensgerichte werkzaamheden uit te voeren. In dit hoofdstuk worden onze bevindingen naar aanleiding van de data-analyses gepresenteerd. Hieronder hebben wij de tools opgenomen die wij gebruiken bij het uitvoeren van onze controle.