2c. Aanvullende notitie Laagfrequent geluid

TenneT TSO B.V. T.a.v. de heer W. Delleman Postbus 718 6800 AS ARNHEM

Mook, 20 oktober 2021 Betreft: Ref.:

150 kV station Schouwen-Duiveland, aanvulling m.b.t. LF-geluid GL/GvL//F 22106-6-BR

Geachte heer Delleman, Refererend aan ons telefoongesprek van 19 oktober jl. betreffende het geprojecteerde 150/20 kV station Schouwen-Duiveland, willen wij u het volgende mededelen. Recentelijk is door Peutz een akoestisch onderzoek uitgevoerd met betrekking tot het geprojecteerde 150 kV station Schouwen-Duiveland. De resultaten van dit onderzoek zijn weergegeven in (concept-)rapport nr. F 22106-5-RA d.d. 13 oktober 2021. In het rapport is ook (beknopt) ingegaan op het aspect 'laagfrequent geluid'. Hierbij is aangegeven dat 'naar verwachting geen sprake zal zijn van hinder als gevolg van laagfrequent geluid. Er zal in alle gevallen ruimschoots worden voldaan aan het Vercammencriterium'. In het telefoongesprek van 19 oktober is door u aangegeven dat de gemeente heeft gevraagd om de bovenvermelde stelling nader te onderbouwen. In het onderstaande wordt invulling gegeven aan dit verzoek. Toetsingscriterium Voor laagfrequent geluid zijn thans in Nederland nog geen wettelijke grens- of richtwaarden van kracht. Bij de beoordeling van laagfrequent geluid wordt in de praktijk veelal aansluiting gezocht bij het onderzoek dat in de jaren '90 in opdracht van het voormalige Ministerie van VROM is uitgevoerd (auteur ir. M.L.S. Vercammen) naar het optreden van hinder in relatie tot de optredende geluidniveaus bij lage frequenties.

De criteria in dit onderzoek (verder genoemd: VROM-onderzoek) zijn gebaseerd op de beoordeling van optredende geluidniveaus per tertsband (1/3 octaafband) en hebben betrekking op binnen woningen (of andere geluidgevoelige gebouwen) optredende geluidniveaus.

peutz bv, postbus 66, 6585 zh mook, +31 85 822 86 00, mook@peutz.nl, www.peutz.nl kvk 12028033, voorwaarden volgens DNR 2011, lid NLingenieurs, btw NL.004933837B01, ISO-9001:2015

In het VROM-onderzoek is het frequentiegebied tussen de tertsbanden met middenfrequentie 4 Hz en 160 Hz beschouwd. Geluid met een hogere frequentie wordt doorgaans niet meer als laagfrequent geluid beschouwd. De resultaten van het VROM-onderzoek kunnen als volgt worden samengevat: − De in het onderzoek aanbevolen grenswaarden voor frequenties tussen 4 en 20 Hz komen overeen met de gehoordrempel die voor een groot deel van de bevolking (9097%) wordt overschreden. − De grenswaarde voor frequenties tussen 20 en 125 Hz dient zich bij voorkeur te bevinden op een niveau van circa 25 dB(A). Bij lage achtergrondniveaus en/of fluctuerende geluiden zou een lagere grenswaarde van circa 20 dB(A) toegepast kunnen worden. Bij hoge achtergrondniveaus zijn hogere grenswaarden mogelijk. − De (voorgestelde) grenswaarden zijn geformuleerd per tertsband, en wel voor de tertsbanden met middenfrequentie van 4 t/m 160 Hz, van toepassing voor binnen de geluidgevoelige ruimten optredende geluidniveaus. In het onderzoek zijn voorstellen gedaan voor (mogelijk) te stellen grenswaarden afhankelijk van het toegestane dB(A)-niveau voor het hele frequentiegebied en het al dan niet optreden van fluctuerende signalen. Voor continu laagfrequent geluid worden hogere grenswaarden voorgesteld dan voor laagfrequent geluid met een fluctuerend karakter.

Transformatorgeluid manifesteert zich bij concrete frequenties van 100 Hz en de hogere harmonische frequenties (200, 300, 400 Hz etc.). In het kader van 'laagfrequent geluid' is alleen de grondfrequentie van 100 Hz van belang. In de navolgende tabel 1 is een overzicht gegeven van de in het onderzoek voorgestelde grenswaarden voor de relevante tertsband met middenfrequentie 100 Hz (NB. de reeks van grenswaarden wordt veelal 'Vercammen-curve' genoemd, naar de auteur van het onderzoek). t1

Overzicht voorstel grenswaarden VROM in dB voor de tertsband van 100 Hz , afhankelijk van het toegestane binnenniveau in dB(A) over het gehele geluidspectrum binnenniveau in dB(A) grenswaarde in dB

Fluctuerend geluid

Continu geluid

20 dB(A)

25 dB(A)

30 dB(A)

35 dB(A)

30 dB(A)

35 dB(A)

39

39

41

46

44

46

F 22106-6-BR 2

Conform de Wet geluidhinder geldt een binnenniveau van 35 dB(A) etmaalwaarde (i.e. een binnenniveau van 25 dB(A) gedurende de nacht) in geluidgevoelige ruimten als voorkeursgrenswaarde. In bepaalde gevallen wordt een binnenniveau van maximaal 40 dB(A) etmaalwaarde (i.e. 30 dB(A) in de nachtperiode) nog toelaatbaar geacht. In tabel 1 zijn derhalve, gelet op het bovenstaande, met name de grenswaarden behorend bij een binnenniveau van respectievelijk 25 en 30 dB(A) van belang. Het geluid vanwege het transformatorstation is continu van karakter. De strengste grenswaarde die volgens het VROM-onderzoek van toepassing zou zijn, is derhalve de grenswaarde van 39 dB. Nogmaals zij opgemerkt dat het hier om een binnenwaarde (geluidniveau binnen geluidgevoelige ruimten) gaat. De geluidniveaus die mogen optreden aan de buitengevel van het betreffende gebouw zijn aanmerkelijk hoger. NB. Door de gemeente is ook de 'NSG-richtlijn LF-geluid' genoemd als mogelijk toetsingskader. De referentiecurve die in deze richtlijn is vermeld is gelijk gesteld aan de 90%-gehoordrempel voor een bepaalde leeftijdsgroep blootgestelden. Een 'gehoordrempel' is een ander criterium dan een geluidniveau waarbij onacceptabele hinder optreedt (i.e. grenswaarde).

Mede omdat 100 Hz een relatief hoge frequentie betreft (binnen het bereik en definitie van 'laagfrequent geluid'), is de NSG referentiecurve in dit geval geen adequaat toetsingscriterium.

Resultaten Uit de resultaten van de berekeningen is gebleken dat aan de gevel van de hoogst belaste woning nabij het 150 kV station in de maatgevende nachtperiode een L Ar,LT van 22 dB(A) (exclusief toeslag) wordt berekend (positie 2, Industrieweg 8, uitgaande van locatie 1A). Hoewel de spectrale verdeling van het geluid in dit stadium nog niet exact bekend is, mag er van uit worden gegaan dat het totale geluidniveau verdeeld zal zijn over de grondfrequentie van 100 Hz en de diverse hogere harmonische frequenties hiervan (te weten 200, 300, 400, 500 Hz etc.). Voor het aspect 'laagfrequent geluid' is alleen de grondfrequentie van 100 Hz relevant. Indien er (worst case) vanuit zou worden gegaan dat de helft van de totale geluidenergie wordt veroorzaakt door de 100 Hz tertsband, zou het geluidniveau in deze tertsband maximaal 19 dB(A) bedragen, overeenkomend met een lineair geluidniveau van 38 dB (de A-weging bij 100 Hz bedraagt immers 19,1 dB). Op basis van het genoemde VROM-onderzoek kan worden vastgesteld dat de geluidwering van woningen (i.e. het verschil tussen het gemeten of berekende geluidniveau buiten aan de gevel van de woning en het geluidniveau in het betreffende woon- of slaapvertrek) in de tertsband van 100 Hz gemiddeld 14 à 19 dB bedraagt.

Uitgaande van het aan de buitengevel berekende geluidniveau van maximaal 38 dB, kan worden vastgesteld dat het geluidniveau binnen in de hoogst belaste woning naar F 22106-6-BR 3

verwachting niet hoger zal zijn dan 19 à 24 dB. Deze waarden zijn ruimschoots lager dan de strengste grenswaarde in het VROM-onderzoek voor de tertsband van 100 Hz, te weten 39 dB. Conclusie Uitgaande van het aan de buitengevel van woningen maximaal berekende geluidniveau in de tertsband met middenfrequentie 100 Hz van maximaal 38 dB, kan worden vastgesteld dat het geluidniveau binnen in de hoogst belaste woning naar verwachting niet hoger zal zijn dan 19 à 24 dB. Deze waarden zijn ruimschoots lager dan de strengste grenswaarde in het VROM-onderzoek voor de tertsband van 100 Hz, te weten 39 dB.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Peutz bv

ing. G.R.M. van Leemput

F 22106-6-BR 4