210505 Projectplan Goemanszorg

Projectplan museale vernieuwing Museumboerderij Goemanszorg

Maart 2021

Inhoud Samenvatting

2

Inleiding Locatie en omgeving Collectie

3

Aanleiding Publieksvisie Doelgroepenbereik Te bereiken effect

4

Doel van het projectplan

6

Hoofdonderwerpen van presentatie Vlasteelt Gewenste verbetering in de presentatie Zeeuwse trekpaard Gewenste verbetering in de presentatie Meekrap Gewenste verbetering in de presentatie

6

Overige verbetering van de presentatie Het verhaal van de eigen locatie Zoete en zoute landbouw toen en nu Indeling van het gepresenteerde Informatievoorziening Meertaligheid Verlichting

9

Planning 2022 t/m 2024

12

Noodzakelijke aanschaffingen

13

Externe en interne bijdragen Externe bijdragen Bijdragen via fondsen Bijdragen in natura Eigen bijdragen Reserveringen Eigen inkomsten Inkomsten uit winkelverkoop Inkomsten uit horeca Inkomsten uit entreegelden Overige eigen bijdragen Arbeid Promotie

13

Samenwerking Op Schouwen-Duiveland Buiten het eiland

15

Reeds verkregen ondersteuning

16

Verantwoording Gebruikte literatuur

16

-1-

Samenvatting Museale vernieuwing Museumboerderij Goemanszorg Met de museale vernieuwing wil Goemanszorg meer bezoekers binnenkrijgen door de museuminrichting te vernieuwen en aan te vullen met nieuwe technieken. Concreet doel Museumboerderij Goemanszorg wil haar presentatie vernieuwen, voldoen aan eisen van moderne kritische bezoekers, onderscheidend zijn van andere boerderijmusea in Nederland, meer geschikt voor scholieren, mensen met een auditieve en/of visuele beperking en tegelijk coronaproof: een inclusief museum, een plek waar iets te beleven valt, een betekenisvolle plek. Aanleiding Het aantal bezoekers vertoont al meerdere jaren een dalende lijn. Deze moet omgebogen worden. Het museum moet aantrekkelijker worden om het aantal bezoekers minstens te kunnen verdubbelen in de komende jaren en daarmee weer een gezonde bedrijfsvoering na te streven. Speerpunten van de museale vernieuwing o de presentatie van de hoofdonderwerpen in het museum o bekendheid met de activiteiten van het museum. o inzet om brede(re) doelgroepen te bereiken. o storytelling o belichten van tegenstellingen (bv.

verleden en toekomst, arm en rijk) o educatieve programma’s o gebruik van moderne (digitale) middelen o inzet op PR en communicatie Te bereiken doelgroepen o inwoners van Dreischor en Schouwen-Duiveland o toeristen uit binnen- en buitenland o mensen met lichamelijke, visuele en/of auditieve beperking o leerlingen uit basisonderwijs en brugklassen Te bereiken aantal bezoekers van 2.150 in 2021 naar 5.500 in 2024 Hoe doelgroepen te bereiken o verbeterde inzet op PR en communicatie o opzetten nieuwe website o aanbieden presentatie via digitale en audiovisuele middelen o presenteren films en teasers in museum, op website, facebook, Instagram Looptijd 3 jaar met start in 2022 Locatie Dreischor, gemeente Schouwen-Duiveland Samenwerking met: o Gemeente Schouwen-Duiveland o Stichting Renesse o Musea op Schouwen-Duiveland o Agrarisch Schouwen-Duiveland

-2-

Inleiding De stichting Streek- en Landbouwmuseum Schouwen-Duiveland is de beheersstichting van Museumboerderij Goemanszorg op Dreischor. Museumboerderij Goemanszorg bestaat al ruim 45 jaar. Het bestuur van de stichting bestaat uit vrijwilligers die in de operationele uitvoering worden ondersteund door ongeveer 45 lokale vrijwilligers. De museumstichting heeft de ANBI-status (RSIN 9502806), is lid van de Nederlandse Museumvereniging en heeft sinds 2004 de status van Geregistreerd Museum en is dus toegankelijk met een Museumjaarkaart. Lokaal is de stichting Streek- en Landbouwmuseum Schouwen-Duiveland aangesloten bij de Vereniging Musea Schouwen-Duiveland (VMSD). De stichting stelt zich volgens de statuten (art. 2) tot doel het exploiteren van een streek- en landbouwmuseum, waarin het leven en werken van de plattelandsbevolking op SchouwenDuiveland tot uitdrukking wordt gebracht.

De missie van de stichting is de bezoekers te informeren over de schatten die de streek heeft voortgebracht. Dit doet zij middels het tonen van haar collectie en het presenteren van de bijbehorende verhalen via mondelinge, schriftelijke en digitale mogelijkheden. Dit alles om belangstelling te wekken en kennis te vergroten. De stichting richt zich op het in stand houden van Museumboerderij Goemanszorg, het verzamelen en tentoonstellen van voorwerpen, geschriften, boeken, kaarten, tekeningen enz. van oudheidkundige, culturele en geschiedkundige aard en van zodanige zaken, welke uit dat oogpunt van waarde zijn en in de toekomst van waarde kunnen worden voor de Gemeente Schouwen-Duiveland.

Locatie en omgeving De locatie Museumboerderij Goemanszorg is gevestigd in een in 1815 gebouwde boerderij gevestigd aan de Molenweg 3 in Dreischor en een in 1906 in het verlengde van de boerderijwoning gebouwde forse boeren schuur. Het geheel heeft de status van Rijksmonument.1 In het woongedeelte van de boerderij zijn de deuromlijstingen nog geheel origineel. Verder stammen de kleine roedenverdelingen, de houtenhekposten aan de weg en drie voetstukken van tuinbeelden in de tuin uit de achttiende eeuw. De rode bakstenen schuur is onder andere bijzonder vanwege de gele bakstenen ontlastingsbogen, het ingebroken mendeurstel in de langsgevel aan de voorzijde, de getoogde, groene, gedeelde staldeuren, de dubbele deur onder dubbel getoogd bovenlicht, de getoogde houten schuurraampjes, het houten oogstluik en de eveneens houten oogstluiken in de kopgevel. Maar zeker ook vanwege de gepotdekselde houten delen waaruit de achtergevel is opgebouwd en de twee stellen houten mendeuren met klinket en bovenluikje in de langsgevel aan de achterzijde en het afgewolfde zadeldak gedekt met rode holle pannen en het met gedecoreerde neerhangende elementen voorziene wolfseind van het dak overstek.

1

Rijksmonument ID: 496796. Zie www.rijksmonumenten.nl, het laatst geraadpleegd 22 januari 2020.

-3-

De omgeving Dreischor is een ringdorp in de gemeente Schouwen-Duiveland met momenteel 976 inwoners. Het is gelegen op een plek waar al vanaf ongeveer 700 AD schapen op onbedijkte schorren werden geweid. Vanaf ongeveer 1200 AD dateert de eerste vermelding van het dorp. Tot 1374 was de polder Dreischor een eiland met nog maar weinig bewoning. In die veertiende eeuw werd begonnen aan de bouw van de nog steeds aanwezige Adriaanskerk en aan het in 1873 weer afgebroken huis Windenburg. De korenmolen Aeolus aan de rand van Dreischor stamt uit 1739. Dreischor is sinds 1973 een van zeven beschermde dorpsgezichten van Zeeland met maar liefst 32 rijksmonumenten binnen de dorpsgrens.

Collectie De door Museumboerderij Goemanszorg beheerde collectie is 3.600 objecten groot en wordt gevormd door objecten, geschriften, boeken, kaarten, tekeningen enz. van oudheidkundige, culturele en geschiedkundige aard en van zodanige zaken, die vanuit dat oogpunt van waarde zijn of kunnen worden voor het verhaal dat wordt gepresenteerd. Een deel van de collectie bestaat uit bruiklenen van het Stadhuismuseum te Zierikzee, het gemeentelijk museum van Schouwen-Duiveland. De collectie is volledig geregistreerd in het op het beheer van museumcollecties gerichte programma AdLib, gefotografeerd en beschreven. Een deel van de collectie is online te raadplegen via www.Zeeuwseankers.nl. In de huidige presentatie wordt aan het monumentale boerderijcomplex en haar historische bewoners weinig aandacht geschonken. Dit is een gemiste kans want de monumentale boerderij is zo mooi en de historie van de boerderij en haar bewoners is zo rijk dat die absoluut een onderdeel zou moeten zijn van de collectie/de presentatie. Vanuit de bezoekers is er bovendien wel vraag naar. Datzelfde geldt voor de geschiedenis van het ringdorp Dreischor en haar historische bewoners.

Aanleiding Het wordt steeds moeilijker om bezoekers naar het museum toe te trekken. Nederland kent ruim 1.250 musea, daarvan zijn er ongeveer 400 aangesloten bij de Nederlandse Museumvereniging. Die 400 leden ontvangen via de vereniging extra aandacht bij de gemiddelde museumbezoeker. De professionele musea die werken met betaalde medewerkers in de grote steden en de Randstad hebben verreweg de grootste aantrekkingskracht op deze groep. Dit niet in de laatste plaats door de centrale ligging, de betere bereikbaarheid, het feit dat er meerdere musea dicht bij elkaar liggen en het aantrekkelijk voordeel dat de Museumkaarthouder heeft ten opzichte van de bezoekers die de volle entreeprijs moeten betalen. In de provincie en dan zeker op het platteland van de provincie moet een museum het hebben van haar speciale karakter én bijzondere presentaties. Daar komt bij dat deze plattelandsmusea over het algemeen werken met lokale vrijwilligers terwijl de gemiddelde bezoeker met een museum jaarkaart verwend is door de hoge standaard die de grote musea met een professionele staf bieden.

-4-

Publieksvisie Museumboerderij Goemanszorg wil met de museale vernieuwing meer aandacht geven aan de inwoners van de eigen woonkern Dreischor. Het afgelopen jaar is het ‘Goemansuurtje’ geïntroduceerd. Een keer per maand ontmoeten vrijwilligers van Goemanszorg elkaar. Men praat dan bij, onder het genot van een kop koffie en wat lekkers, en staat stil bij de activiteiten van het museum; goed voor de betrokkenheid bij elkaar en bij het museum. Zodra mogelijk wordt het ‘Goemansuurtje’ ook toegankelijk voor inwoners van Dreischor. De betrokkenheid vanuit de bewoners van het eigen dorp bij Goemanszorg en de animo om deel te nemen aan de activiteiten zullen hiermee toenemen. Mensen met een visuele of auditieve beperking worden in de huidige presentatie onvoldoende bediend. Een deel van de informatie is voor hen op dit moment niet beschikbaar. Daar gaat met de nieuwe presentatie verandering in komen. Goemanszorg wil met de museale vernieuwing via haar educatie-programma tevens meer mogelijkheden bieden om de leerlingen vanuit het basisonderwijs kennis te laten maken met de basisonderwerpen in de presentatie van Goemanszorg. Bewustwording van en kennis over de eigen of nabije woonomgeving staan daarbij centraal.

Doelgroepen Met de museale vernieuwing wil Museumboerderij Goemanszorg zich inzetten voor een beter bereik van de inwoners van de eigen woonkern Dreischor, van de eigen gemeente SchouwenDuiveland, maar ook van het hoge aantal bezoekers dat het eiland Schouwen-Duiveland voor een dag of heel vaak langer aandoet. Mensen met een fysieke beperking kunnen in Museumboerderij Goemanszorg goed terecht. Mensen met een auditieve en/of visuele beperking worden in de huidige opstellingen echter geen recht gedaan. Bij de vernieuwing wordt wel meteen rekening gehouden met deze doelgroep. Schoolklassen van Schouwen-Duiveland mogen jaarlijks eenmaal gratis het museum bezoeken. Scholen van andere gemeenten wordt tegen een geringe vergoeding een programma over de onderwerpen van Museumboerderij Goemanszorg aangeboden. Dit programma wordt zo opgezet dat delen ervan tegelijk in de schoolvakanties inzetbaar zijn voor de jonge inwoners of bezoekers van Schouwen-Duiveland.

Te bereiken effect Vanuit het team van vrijwilligers van Museumboerderij Goemanszorg is een reeks van ideeën voor vernieuwing van de presentatie naar voren gekomen. Daarbij is gekeken hoe musea met vergelijkbare onderwerpen de presentatie verzorgen. Tegelijk wordt steeds rekening gehouden met de beoogde doelgroepen van Goemanszorg. Aangezien het team niet alle kennis in huis heeft om de voorgestelde vernieuwingen te realiseren dient bij een deel van de uitvoering de hulp te worden ingeroepen van externe professionals.

-5-

Doel van het projectplan Museumboerderij Goemanszorg in Dreischor (gemeente Schouwen-Duiveland) wil de presentatie vernieuwen zodat deze gaat voldoen aan de eisen van de moderne kritische bezoeker. De presentatie moet onderscheidend worden van andere boerderijmusea in Nederland, meer geschikt zijn voor de leerlingen vanuit het basisonderwijs, voor mensen met een auditieve en/of visuele beperking en tegelijk coronaproof zijn. Er wordt toegewerkt naar een inclusief museum. Museumboerderij Goemanszorg dient een plek te worden waar iets te beleven valt; een plek van betekenis.

Hoofdonderwerpen van presentatie Boerderijmuseum Goemanszorg heeft momenteel drie speerpunten in de vaste presentatie, te weten: vlasteelt, het Zeeuwse trekpaard en de teelt van meekrap. In het onderstaande wordt nader ingegaan op deze drie onderwerpen en wordt tegelijk aangegeven waar verbeteringen zouden moeten worden doorgevoerd.

Vlasteelt Tot in de 19de eeuw was de vlasteelt een van de belangrijkste economische activiteiten van het dorp Dreischor. Vlas voor de textielindustrie werd in die jaren veelal vervangen door katoen. Tegenwoordig geniet vlas weer de belangstelling omdat alles van het gewas gebruikt kan worden voor hedendaagse producten. Het museum organiseert in het seizoen een keer per maand een vlasdemonstratie en doet actief mee aan de jaarlijkse Vlasdag.

Gewenste verbetering in de presentatie De huidige presentatie in Museumboerderij Goemanszorg geeft bijna geen aandacht aan de moderne toepassingen van vlas. Om het product vlas meer aansluiting te bieden bij de belevingswereld van de tegenwoordige museumbezoeker is aanpassing van de huidige presentatie daarop bijzonder gewenst.

-6-

Zeeuwse trekpaard Zo’n honderd jaar geleden imponeerden de zware trekpaarden op het Zeeuwse platteland. Zij werden door boeren gebruikt bij werkzaamheden op het land. Het Zeeuwse trekpaard is een bijzonder paardenras dat is ontstaan uit het fokken van paarden uit België. Vanuit Zeeuws-Vlaanderen is dit betrekkelijk jonge ras verspreid geraakt over heel Zeeland en tot aan de komst van de tractor ingezet in de landbouw. In Zeeland bleef het paard in het kader van twee tradities behouden: op het eiland Walcheren vanwege het ringrijden en op het eiland Schouwen-Duiveland vanwege de Straô. Deze laatste is sinds 2018 opgenomen in de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed, opgesteld door het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland.

Gewenste verbetering in de presentatie In de huidige presentatie wordt veel te weinig ingegaan op de inzet van dit paardenras voor het boerenbedrijf op Schouwen-Duiveland. De gevolgen voor het paardenras, vanwege de inzet van tractoren op het boerenbedrijf sinds de jaren vijftig van de twintigste eeuw, kan eveneens heel veel beter wordt belicht. Tevens zal hier aandacht worden besteed aan de Straô en aan het ringrijden op SchouwenDuiveland; dit laatste is een van oorsprong Walcherse traditie. Deze presentatie sluit helemaal aan bij de Zeeuwse provinciale erfgoedlijn Zwarte schuren en stoere paarden | leven en werken op het platteland van Erfgoed Zeeland.

Meekrap De meekrap (Rubia tinctorum), ook wel mee of mede genoemd, is een plant die in het verleden werd gebruikt als grondstof voor de rode kleurstoffen alizarine en purpurine. Aan meekrap wordt ook een medicinale werking toegeschreven. Van nature komt meekrap voor in Klein-Azië en in het oostelijke deel van het Middellandse Zeegebied. Meekrap werd al in de oudheid verbouwd om er een verfstof uit te winnen. Het is een

-7-

van de meest stabiele natuurlijke kleurstoffen. Met meekrapwortel gekleurde textiel is dan ook aangetroffen in bijvoorbeeld het graf van Toetanchamon, in de ruïnes van Pompeï en in het oude Corinthië. In het Grieks heet meekrap erydrodana; Plinius de Oudere vermeldt het als rubia. Vermoedelijk hebben de Romeinen het tijdens de late keizertijd naar West-Europa gebracht. In de vroege Middeleeuwen werd de teelt van meekrap gestimuleerd door Karel de Grote. Meekrap komt vanaf de 14e eeuw voor in het huidige Nederland, vooral op de goed bemeste kleigronden van Zeeland en de Zuid-Hollandse Eilanden. Pogingen om de plant in andere delen van Nederland te telen, zoals de Betuwe, Friesland, Groningen en Noord-Holland, zijn mislukt. Rond 1870 verdwijnt de soort in relatief korte tijd als landbouwproduct omdat er een procedé is gevonden waarmee de verfgrondstof alizarine relatief eenvoudig op chemische wijze uit koolteer kan worden gewonnen.

Gewenste verbetering in de presentatie Meekrap als natuurlijke kleurstof voor textiel wint de laatste jaren weer aan populariteit, maar is dus al meer dan 2.000 jaar oud. De teelt van de meekrap was kapitaal- en arbeidsintensief. Het vereiste hoge investeringen met een door de langzame groei uitgesteld rendement en grote arbeidsintensieve zorg. Voor de oogst van de meekrap moeten grote ploegen arbeiders worden ingehuurd. Vanwege de demografische situatie op Schouwen-Duiveland dienen die grotendeels van buiten het eiland te worden ingehuurd. Het verhaal van meekrap en van de sociale gevolgen van de uitvinding van alizarine voor de meekrapteelt op Schouwen-Duiveland – die tegelijk al eeuwen voor grote welvaart onder de telers zowel als onder de handelaren én voor de stad Zierikzee heeft gezorgd – wordt naar mening van de vrijwilligers veel te weinig belicht. Een nauwe samenwerking met het

-8-

Stadhuismuseum Zierikzee – het gemeentelijk museum van Schouwen-Duiveland – ligt hierbij voor de hand, aangezien daar in semipermanente presentatie de keur en de handel in meekrap wordt gepresenteerd. Het is de bedoeling in de toekomst per jaar roulerend door middel van een wisselexpositie extra aandacht te besteden aan een van de vier speerpunten in de presentatie van het museum. De wisselexpositie wordt telkens aan het eind van het seizoen opgeslagen en zal na vier jaar met zo nodig nieuwe aanvullingen worden hergebruikt.

Overige verbetering van de presentatie Het verhaal van de eigen locatie (vertolking van de identiteit van de regio)

In de huidige presentatie wordt slechts summier aandacht besteed aan de monumentale boerderij waarin het museum is gevestigd. Over haar bewoners, haar naamgevers en hun leefomstandigheden als lokale herenboeren en over hun personeel valt heel veel meer te vertellen. Het museum heeft ter illustratie van dit verhaal een aantal objecten in collectie die momenteel niet worden getoond. Het team vrijwilligers van Museumboerderij Goemanszorg wil daar met een nieuwe presentatie verandering in aanbrengen.

In 2014 is binnen het project Venster op de Wereld van de Universiteit Wageningen de studie Venster op km2 Dreischor voltooid. De publicatie bevat het resultaat van de belichting van onder andere hydrologen, landbouweconomen, ornithologen, meteorologen, historici, archeologen, cultureel antropologen. Het is een uitstekende basis voor een nog niet eerder samengestelde presentatie over het dorp Dreischor en omgeving.2 Tevens is een dergelijke presentatie de sleutel naar meer betrokkenheid van de inwoners van het dorp Dreischor bij Museumboerderij Goemanszorg.

Zoete en zoute landbouw toen en nu (invloed van de eeuwenlange overstromingen op de landbouw in verleden en heden)

Schouwen-Duiveland wordt al sinds mensenheugenis met regelmaat overspoeld met zout water. De Watersnoodramp van 1953 is vanzelfsprekend de meest bekende. Maar in de 20 eeuwen daarvoor dat er mensen op dit deel van Nederland woonden hebben tientallen overstromingen ervoor gezorgd dat de grond op plaatsen heel veel meer zout is dan elders.

2

Schaminee, J.H.J. e.a., Venster op km 2 Dreischor, Amsterdam, 2014

-9-

De invloed van dit zout op de landbouw, maar ook het verschil op het eiland tussen de zoete en de zoute landbouw, is een onderwerp dat zeer actueel is maar tot nu toe in geen enkel museum in Nederland wordt belicht. Door haar locatie op Schouwen-Duiveland, waar beide vormen van landbouw aanwezig zijn en waar de zoetwaterproblematiek groot is, leent Museumboerderij Goemanszorg zich er uitstekend voor om hét museum in Nederland te worden dat hier aandacht aan besteed.

Deze nieuwe verhaallijn in de presentatie van Museumboerderij Goemanszorg past bovendien helemaal in de in 2020 door Erfgoed Zeeland gepubliceerde Verhaallijnen van SchouwenDuiveland: eiland van dijken en polders, leven met het water en het pure leven.3 Overleg over samenwerking met de lokale landbouwers en met de ZLTO over dit onderwerp is vanuit het bestuur van Museumboerderij Goemanszorg inmiddels gestart.

Indeling van het gepresenteerde Momenteel bestaat de presentatie uit 26 onderdelen die voor de bezoeker zeker niet allemaal logisch op elkaar aansluiten. Het ligt in de bedoeling van de presentatie een lopend verhaal te maken. Hiervoor zullen delen van presentatie worden verplaatst en/of heringericht. Het aantal verschillende tegelijkertijd gepresenteerde onderdelen zal afnemen. Een voorbeeld is de presentatie over het imkerschap. In de presentatie op de begane grond staat een actieve bijenkast, terwijl op de eerste etage een presentatie te vinden is over het winnen van honing. Het mag vanzelf spreken dat deze twee stukken presentatie beter op de begane grond met elkaar kunnen worden geïntegreerd.

Informatievoorziening (van objectgericht presenteren naar storytelling)

De huidige informatievoorziening is niet meer van deze tijd. Te lange teksten uitgeprint op hoogglans gelamineerde vellen A4-papier hangen her en der door de presentatie. Het idee is de teksten te stroomlijnen, meer onder te verdelen in museale A, B en C-teksten en aan de bezoekers coronaproof aan te bieden via digitale middelen. Daarnaast is voor alle presentaties, die nu nog veelal objectgericht zijn, een duidelijke verhaallijn gewenst. Storytelling zal bezoekers meer aanspreken en doet recht aan de beleving van de collectie in het museum. Voordeel van gebruik van digitale middelen is dat:  de presentatie niet op diverse plekken hoeft te worden ‘vervuild’ met tekstpanelen en/of beeldschermen  er ter verdieping van het gepresenteerde naast tekst eenvoudig ook beeldmateriaal (foto én film) en zelfs geluidsfragmenten kunnen worden aangeboden  er ter verlevendiging van het gepresenteerde ook aangepaste filmpjes kunnen worden aangeboden specifiek voor kinderen c.q. basisschoolleerlingen  bezoekers zelf kunnen kiezen welke soort informatie ze tot zich willen nemen  teksten in meerdere talen via één medium kunnen worden aangeboden 3

Verhaallijnen Schouwen-Duiveland, Erfgoed Zeeland, 2020

- 10 -

In de financiële bijlage van dit projectplan worden de kosten voor de aanschaf en inrichting van de digitale informatievoorziening nader gespecificeerd. Verder voorziet het plan van de vernieuwing van de informatievoorziening richting groepsbezoeken in een filmzaal met een capaciteit van 10 tot 15 personen (coronaproof!), waar met behulp van een groot beeldscherm algemene informatie over Museumboerderij Goemanszorg kan worden geboden. Deze ruimte is tevens geschikt om aan de museumonderwerpen gerelateerde workshops aan te bieden.

Educatie Het museum heeft diverse educatieve activiteiten voor kinderen t/m 12 jaar in de vorm van lespakketten en speurtochten door de presentaties van het museum. De bedoeling is dat deze activiteiten gedigitaliseerd en daarmee tegelijk coronaproof gemaakt worden met voldoende mogelijkheden tot uitbreiding en actualisering waar gewenst.

Meertaligheid De informatievoorziening aan bezoekers is momenteel nog grotendeels in het Nederlands. Schouwen-Duiveland wordt in het toeristenseizoen bezocht door miljoenen Duitstaligen (2019: 5,7 miljoen toeristische overnachtingen waarvan ruim 34% Duitstalig).4 Het aanbieden van de toelichtingen op de presentatie in het Duits is feitelijk al jaren een noodzaak waarvoor vanwege gebrek aan budget nooit gelegenheid is geweest. Daarnaast wordt informatievoorziening in het Engels steeds meer gevraagd. Door gebruik te maken van bovengenoemde digitale middelen zal meertalige informatievoorziening geen extra ruimte innemen in de presentatie. In de financiële bijlage van dit projectplan worden de kosten voor professionele vertaling van de museumteksten apart gespecificeerd. Verlichting De aanlichting van de presentatie is op diverse plekken voor de bezoeker verre van ideaal. Op circa vijftien plekken in de huidige presentatie worden bezoekers verblind. De kosten voor aanschaf van nieuwe armaturen zijn opgenomen in de bijlage bij dit projectplan.

4

Van alle door het CBS geregistreerde verblijfstoeristen in Zeeland komt 34,2% uit Duitsland. Daarnaast is er in Zeeland nog sprake van een omvangrijke groep vaste gasten: mensen met een eigen tweede woning of jaarplaats op een camping. Van deze groep komt 32% uit Duitsland. Gegevens ontvangen van het Kenniscentrum Kusttoerisme d.d. 26 januari 2020.

- 11 -

Planning 2022 t/m 2024 Het realiseren van boven omschreven plannen tot vernieuwing van de museale presentatie zal niet binnen één kalenderjaar passen. Per onderdeel zal er een onderzoeksfase, een bouwfase en een inrichtingsfase worden ingepland. In 2022 wordt begonnen met het vernieuwen van de presentatie over de monumentale boerderij waarin het museum is gevestigd en over de bewoners die de naam aan de boerderij hebben gegeven. Ook wordt de papieren informatievoorziening vervangen door digitale informatievoorziening. In dit jaar zal tevens in de hal van het woongedeelte van de boerderij de presentatie worden aangepast. 2022 staat een nieuwe presentatie over de zoete en zoute landbouw op Schouwen-Duiveland (zo mogelijk Zeeland breed) op de planning. 2023 staat een nieuwe presentatie over het Zeeuwse trekpaard op de planning. De presentatie zal zo worden ingericht dat deze kan worden opgeslagen om na drie jaar nogmaals te worden ingezet. 2024 staat het onderwerp vlas centraal in de grote wisseltentoonstelling van Goemanszorg. De presentatie zal zo worden ingericht dat zij kan worden opgeslagen om na drie jaar nogmaals te worden ingezet. In de loop van 2024 start de voorbereiding voor de presentatie over de meekrapteelt. Ook deze presentatie zal zo worden ingericht dat zij kan worden opgeslagen om na drie jaar nogmaals te worden ingezet

- 12 -

Noodzakelijke aanschaffingen algemene informatievoorziening

digitale en audiovisuele middelen inhuur functionele inrichting digitale en audiovisuele middelen productie diverse filmpjes

presentatie over monumentale boerderij en bewoners/ naamgevers in hal van woonhuis

2 tafelvitrines met hardglazen kap (150x70x70 cm)

spanningsrail met zes led spots 2 nieuwe meer levensechte poppen om het verhaal van de bewoners en naamgevers te vertellen; zie bijvoorbeeld Gerry Embletons www.time-machine.ch en/of W OII museum Eyewithness in Beek (L) www.eyewitnesswo2.nl reparatie antieke klok zodat deze weer loopt inhuur vormgeving en uitvoering verhaal professionele vertalers Nederlands-Duits en Nederlands-Engels voor omzetting van de museumteksten

Externe en interne bijdragen Externe bijdragen Voor de aanvragen van externe bijdragen is een begroting en dekkingsplan opgemaakt en als bijlage aan het projectplan toegevoegd.

Bijdragen in natura Met Agrarisch Schouwen-Duiveland ASD, een afdeling van de Zeeuwse Land- en Tuinbouworganisatie ZLTO, lopen reeds contacten in verband met de planning voor 2022. Aan ASD zal voor de wisseltentoonstelling over de zoete en zoute landbouw op SchouwenDuiveland (mogelijk heel Zeeland) 2022 een bijdrage in natura – in de vorm van kennis en bestaande data – worden gevraagd.

Eigen bijdragen Reserveringen Vanzelfsprekend draagt Museumboerderij Goemanszorg ook zelf financieel bij aan de museale vernieuwing in 2022 én aan de te realiseren wisseltentoonstellingen. De museumstichting heeft voor deze bijdrage in de jaarrekening reeds reserveringen gemaakt tot en met 2024. Verwacht wordt dat in de komende jaren voor 2025 opnieuw 10.000 gereserveerd kan worden. Samen met de subsidieaanvragen bij diverse Fondsen, de gemeente Schouwen-Duiveland en de Stichting Renesse bewerkstelligen deze reserveringen dat de museale vernieuwing en de wisseltentoonstellingen op professioneel niveau kunnen worden uitgevoerd.

- 13 -

Goemanszorg Goemanszorg Goemanszorg Goemanszorg Goemanszorg

reservering projectdeel museale vernieuwing wisseltentoonstelling wisseltentoonstelling wisseltentoonstelling wisseltentoonstelling

€ 10.000 10.000 10.000 10.000 10.000 50.000

jaar 2022 2022 2023 2024 2025

Eigen inkomsten Inkomsten uit winkelverkoop Aan Goemanszorg is ook een winkeltje verbonden waarin wat streekproducten, relevante boekjes en andere kleinigheden verkocht worden. Dit levert het museum jaarlijks een bescheiden bedrag op van rond de € 400.

Inkomsten uit horeca Museumboerderij Goemanszorg besteed haar horeca-activiteiten uit. Van de uitbater ontving zij daarvoor per jaar aan huur een bedrag € 3.500. De verwachting is dat in 2021 de inkomsten uit huur wegens de gedwongen sluiting door coronamaatregelen maximaal € 2.500 zullen bedragen. De horecafaciliteit van het museum wordt sinds eind april 2021 geëxploiteerd door het Watersnoodmuseum. Afgesproken is dat dat bij een stijgend aantal bezoekers in de jaren na 2021 de huurprijs opnieuw zal worden bekeken, hetgeen daarmee mogelijk ook een stijging van de inkomsten van het museum kan betekenen.

Inkomsten uit entreegelden Museumboerderij Goemanszorg is er in de periode 2016-2021 niet in geslaagd de bezoekersaantallen op peil te houden. Deze dalende trend is enerzijds veroorzaakt door gebrek aan inzicht wat de museumbezoeker op het eiland werkelijk aanspreekt. De vaste presentatie van het museum is gedateerd. De als aanvullend bedoelde wisselexposities van de afgelopen jaren hadden weinig of niets met de kernthema’s van het museum te maken. Zij trokken daardoor geen extra bezoekers naar het museum. De lichte stijging van de inkomsten uit bezoekers is veroorzaakt door verhoging van de toegangsprijs. De maatregelen ter bestrijding van de verspreiding van het corona-virus hebben vanaf 2020 gezorgd voor een grotere daling van de inkomsten uit bezoekers dan had kunnen worden ingeschat. Momenteel is de verwachting dat de inkomsten uit bezoekers in 2021 niet hoger zullen uitvallen dan € 8.000. Dit heeft alles te maken met het feit dat er nog geen zicht is op het moment waarop de musea weer open mogen, maar zeker ook omdat in het vorig jaar al is geconstateerd dat juist de groep potentiele museumbezoekers door de corona erg terughoudend is kleinere musea te bezoeken. jaar (verwacht) aantal bezoekers (verwachte) inkomsten uit entree

€

2016 4.105 15.150 €

2017 3.914 13.776 €

2018 3.837 14.894 €

2019 3.665 16.184 €

2020 2.491 9.124 €

2021 2.150 8.000

Museumboerderij Goemanszorg gaat er vanuit dat de neergaande spiraal in het bezoekersaantal wordt doorbroken door het doorvoeren van de in dit plan beschreven museale vernieuwing. Juist omdat het van essentieel belang is voor de toekomst van Museumboerderij Goemanszorg de dalende lijn in bezoekersaantallen om te buigen naar een stijgende lijn, moet de eerste stap van de vernieuwing voor de start van het seizoen 2022 gerealiseerd zijn.

- 14 -

Bij doorvoering van de museale vernieuwing mag voor de jaren 2022-2024 tevens worden gerekend op een stijgende lijn in ‘inkomsten uit bezoekers’. jaar verwacht aantal bezoekers verwachte inkomsten uit entree

€

2021 2.150 8.000 €

2022 4.000 16.000 €

2023 4.750 19.000 €

2024 5.500 22.000

Overige eigen bijdragen Arbeid Werkzaamheden in het kader van de museale vernieuwing zullen grotendeels verricht worden door de bestuur en vrijwilligers van Goemanszorg. Bestuur en vrijwilligers van Goemanszorg ontvangen voor hun inspanningen geen geldelijke vergoeding.

Promotie Om intensiever in te kunnen zetten op de promotie van Museumboerderij Goemanszorg en daarmee op toename bezoekers zijn nieuwe vrijwilligers aangetrokken. Binnen de algemene promotie van Museumboerderij Goemanszorg betreft het hier vooral de volgende speerpunten:   

aanleveren content voor en beheer van de nieuwe website intensieve inzet op het gebruik van sociale media: FaceBook, Instagram, Twitter e.d. fietstochten, picknickarrangementen, benadering touringcarbedrijven, etc.

Samenwerking Op Schouwen-Duiveland De inzet van Museumboerderij Goemanszorg op meer samenwerking met andere partijen zal haar inkomsten ten goede komen. Het gaat hier in eerste instantie om de musea op SchouwenDuiveland: leden van de Vereniging Musea Schouwen-Duiveland (VMSD). Het Stadhuismuseum Zierikzee levert deskundige museale ondersteuning bij het tot stand komen van het projectplan 2022-2024. Zij zal de voortgang van het projectplan mede begeleiden. Ook promotie van museale fietstochten maken onderdeel uit van de samenwerking. Het Watersnoodmuseum baat het museumcafé met ingang van dit jaar uit, d.w.z. zodra voldoende verruiming geboden wordt i.v.m. de huidige coronamaatregelen. Tevens wordt aandacht besteed aan de gezamenlijke verzorging van arrangementen en werving van groepen. Waar mogelijk in verband met de profilering van hoofdthema’s van Goemanszorg wordt samengewerkt met de kleine musea van de VMSD op het gebied van wisseltentoonstellingen en promotie van de musea op Schouwen-Duiveland. Samenwerking met ASD is vooral van belang voor de wisseltentoonstelling 2022. Voorafgaand daaraan zal Museumboerderij Goemanszorg zo mogelijk gepromoot worden in de door ASD te organiseren ‘Boerenbioscoop’ in 2021.

Buiten het eiland Museumboerderij Goemanszorg onderhoudt contacten met het Zeeuws Museum te Middelburg in verband met het aanvragen van subsidies.

- 15 -

Met het Vlasmuseum in Kortrijk (B) wordt contact gelegd om de themaexpositie over vlas meer inhoud te geven en gezamenlijk de vlasteelt en de toepassing van vlas binnen de huidige maatschappij meer vorm te geven. Met de Stichting “Ogen en Oren Tekort” en met het Museum Veere wordt samengewerkt om de toegankelijkheid voor visueel en auditief beperkte bezoekers te verbeteren.

Reeds verkregen ondersteuning Tijdens het schrijven van dit projectplan is op basis van een bij het Prins Bernhard Cultuurfonds aangevraagde en inmiddels gehonoreerde subsidie, groot € 3.300, de website van Museumboerderij geheel vernieuwd kunnen worden. De nieuwe website gaat dit voorjaar nog online. De bij hetzelfde fonds reeds neergelegde vraag om financiële ondersteuning bij de inrichting van de filmzaal middels aanschaf van een 85 inch TV, is inmiddels ook gehonoreerd met een bijdrage van € 3.000. Met een aanvulling uit eigen middelen kan nu ook deze aanschaf worden gedaan en de filmzaal verder gereedgemaakt. Stichting Renesse heeft in haar vergadering van 19 april 2021 besloten een bedrag van € 10.000 voor de museale vernieuwing te schenken en in totaal € 10.000 bij te dragen aan de realisering van de wisseltentoonstellingen.

Verantwoording Dit projectplan voor de museale vernieuwing van Museumboerderij Goemanszorg is opgesteld op basis van gesprekken met bezoekers, met vrijwilligers van het museum, met collegae uit de musea op Schouwen-Duiveland en na bezoek aan musea in Nederland en België met vergelijkbare thema’s in presentatie. Het plan is besproken en goedgekeurd in de vergaderingen van het bestuur d.d. 4 februari en 16 maart 2021 en vervolgens gecommuniceerd met de vrijwilligers die het bestuur assisteren bij de operationele uitvoering.

Gebruikte literatuur Ontwikkelperspectief kleinere musea Schouwen-Duiveland, BMC Advies, 2018 Schaminee, J.H.J. e.a., Venster op km2 Dreischor, Amsterdam, 2014 Verbeterplan musea. Eindrapportage verbeterplanprofiel van de vijf kleinere musea SchouwenDuiveland, Erfgoed Zeeland, 2020 Verhaallijnen Schouwen-Duiveland, Erfgoed Zeeland, 2020 © Museumboerderij Goemanszorg Dreischor / Klinkaart bv Zierikzee, 2021

- 16 -