2026.104 Bijlage 1 herbestemmingsonderzoek (1685938)
Tekst van het document
Herbestemmingsonderzoek + Energiescan Ond erzo ek na ar een duur zaam per sp ec tief vo or d e Nieuw e K erk in Zierik zee
Uitgevoerd door:
In opdracht van:
Versie mei 0.95
Schouwen-Duiveland is bekend om haar prachtige
vergezichten
en
historische
gebouwen.
Een
aantrekkelijk gebied vol van natuur en cultureel erfgoed. Een actieve en betrokken gemeenschap maakt het mogelijk om je prettig te voelen op ons eiland. De Nieuwe Kerk geeft ons de ruimte om onze
ambities waar te maken op het gebied van kunst en cultuur en meer.” Drs. A.V.J. (Albert) de Vos Voorzitter dagelijks bestuur Nieuwe Kerk Zierikzee
Foto: PZC.nl
Voorwoord Onderzoek naa r een duurza a m pers pec t ief Ni euwe Kerk
De Nieuwe Kerk te Zierikzee is een beeldbepalend monument in het hart van de stad. Sinds de overdracht aan de Stichting Oude Zeeuwse Kerken in 1977 heeft het gebouw, na ingrijpende restauraties, een nieuwe bestemming gekregen als locatie voor culturele en maatschappelijke activiteiten. De exploitatie wordt verzorgd door de Stichting Nieuwe Kerk Zierikzee, met steun van een grote groep vrijwilligers. Ondanks de inzet en het brede gebruik door de lokale gemeenschap is het structureel lastig gebleken om financieel sluitend te opereren. Dit vormde de aanleiding voor een onderzoek naar mogelijkheden voor een toekomstbestendige exploitatie, in combinatie met verduurzaming van het monumentale gebouw.
Dit herbestemmingsonderzoek moet niet alleen bijdragen aan een gezonde exploitatie, maar ook aan een bredere maatschappelijke inbedding van de Nieuwe Kerk. Het biedt kansen om functies toe te voegen die recht doen aan het karakter en de betekenis van dit bijzondere erfgoed voor Zierikzee en haar inwoners. Dit rapport is bedoeld als startpunt voor verdere verkenning. Wij geloven dat het een breed palet aan perspectieven biedt die — in samenhang bezien — richting en inspiratie kunnen geven bij het aangaan van (nieuwe) verbindingen en kunnen leiden tot een duurzaam gebruik van de Nieuwe Kerk. Namens Kathedraaldenkers,
“We moeten durven denken als kathedraalbouwers,en dingen doen waarvan toekomstige generaties zullen genieten, die de tand des tijds doorstaan.” Herman Konings, veranderpsycholoog
Ewout Schröder en Heleen Agterhuis, mei 2025. 3
Inhoud
On derz oek n aar een d uur zaam per spectief Colofon Titel: Scenario’s voor duurzaam perspectief Nieuwe Kerk Zierikzee Opdrachtgever: SOZK Status Concept Datum: 1 mei 2025 Adviseur: Kathedraaldenkers B.V. Afbeeldingen: Kathedraaldenkers B.V of onder licentie verkregen via Microsoft Stock Images tenzij anders vermeld
Aanleiding voor het onderzoek | 3 Overzicht invalshoeken | 5 Invalshoek 1: Huidig gebruik in cijfers | 7 Invalshoek 2: Energiescan | 16
Invalshoek 3: Huidig en toekomstig gebruik in verhalen | 20 Invalshoek 4: Cultuurvisie Schouwen-Duiveland | 30
Copyright © 2025 Kathedraaldenkers B.V.
SWOT Analyse | 34 Interne Analyse | 36 Externe Analyse | 37
Advies| 38 Strategische implicaties | 39 Vrijwilligersbeleid| 42 Scenario’s | 44 Inspiratie | 50
Subsidies | 54 Vervolgstappen | 57 Bijlagen | 60 Disclaimer, verantwoording en intellectueel eigendom | 61
4
Invalshoeken T o e l i c h t i n g
o p
d e
g e b r u i k t e
5
k a d e r s
v o o r
s c e n a r i o ’ s
Verschillende invalshoeken In dit on derzoek bekijken we de Nieuwe Kerk vanuit vier in valshoek en: cijfers, energiehuishouding, verh alen en de lokale cultuu rvis ie. D aarmee s chets en we een actueel en veelzijd ig b eeld van waar d e kerk nu s taat en waar kansen liggen.
Invalshoek 1
Huidig gebruik in cijfers pagina 7
Invalshoek 2 Energiescan pagina 16
Invalshoek 3
Heden en toekomst in verhalen pagina 20
Invalshoek 4
Cultuurvisie SchouwenDuiveland pagina 30
Huidig gebruik in cijfers A n a l y s e
v a n
a c t i v i t e i t e n
7
2 0 2 0
-
2 0 2 4
Kerkgebouwen voor de structuur samenleving Organisatie en financiële
1 De kerk wordt intensief en veelzijdig gebruikt. Jaarlijks vinden tientallen activiteiten plaats, variërend van concerten, tentoonstellingen en herdenkingen tot kerkdiensten, vergaderingen en huwelijken. De verhuur
vormt de belangrijkste bron van structurele inkomsten en laat over meerdere jaren een gestage groei zien in zowel aantal als diversiteit van gebruikers. Opvallend is dat de zomermaanden relatief rustig zijn; het Toelichting invalshoek
De Stichting Nieuwe Kerk Zierikzee is verantwoordelijk voor het dagelijks beheer en de exploitatie van het kerkgebouw. De stichting werkt zonder winstoogmerk, onder toezicht van een vrijwillig bestuur. Het eigendom van het gebouw ligt bij de Stichting Oude Zeeuwse Kerken (SOZK). SNKZ beschikt over beperkte middelen en is financieel
kwetsbaar: de reguliere exploitatie dekt de structurele lasten niet. In 2022 kon het negatieve eigen vermogen tijdelijk worden hersteld dankzij een incidentele bijdrage van de eigenaar.
gebruik concentreert zich vooral in het voor- en najaar en rond terugkerende evenementen.
Het verdienmodel is gebaseerd op een modulair tariefsysteem. Naast zaalhuur
worden
aanvullende
voorzieningen
zoals
verwarming,
techniek, vleugel of orgel afzonderlijk doorbelast. Dit maakt het mogelijk om uiteenlopende gebruikers te bedienen — van professionele
concertorganisaties tot lokale verenigingen. Tegelijkertijd vraagt deze aanpak relatief veel afstemming en inzet van het vrijwilligersteam en beheer,
en
biedt
schaalvoordeel. 8
ze
weinig
ruimte
voor
standaardisatie
of
Nieuwe Kerk 2020 - 2024
Gebruik kerk
Ty pe ev enementen
Er is een stijging zic htbaar in he t aantal verhuurde dagen vanaf 2021 (na Corona). In 2024 is het aantal concerte n toegenomen, het aantal recepties is afge nomen. Mogelijk is de capacite itsgre ns (aantal verhuurde dage n) in 2024 bereikt (groei stagneert).
Aantal verhuurde dagen per type evenement
Verdeling per type evenement
90
100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
80 70 60 50 40 30 20 10 0 2024
2023
2022
2021
2020
2024
2023
2022
2021
concert
tentoonstelling
kerkdienst
educatief
concert
tentoonstelling
kerkdienst
educatief
koorrepetitie
receptie
congres
divers
koorrepetitie
receptie
congres
divers
9
2020
Nieuwe Kerk 2020 - 2024
Gebruik kerk
Ty pe ev enementen en opb ren gst
Conce rten (en theate r) generen de hoogste totale opbre ngst; Er zijn uitschie ters in gemiddelde opbrengst (tentoonstellingen, re cepties); Er zijn schommelingen in opbrengsten per categorie per jaar.
Totale opbrengst per evenement
Gemiddelde opbrengst per evenement
40000 35000
30000 25000
20000 15000
10000
2024 2023 2022
5000
2021
0
2020
10000 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0
10
2024 2023 2022 2021 2020
Nieuwe Kerk 2020 - 2024
Gebruik kerk
Verlo op aan tal v erhu ur de dag en do or top -hu ur ders*
Aantal verhuurde dagen huurders >10 evenementen in periode 2020-2024
16
14
Significante afname Significante toename Afname sinds 2022
TaZ, Theaters aan Zee
Aantal verhuurde dagen
12
10
8
Stichting Koffieconcerten
6
4
Chr Gemengd Eilandenkoor
2
Gemeente Schouwen-Duiveland Muziekschool & theater Zeeland Animato Thomaskerk Music Productions CASD
0 2020
2021
2022
2023
* Het wegvallen van CASD (Culturele Activiteiten Schouwen-Duiveland) als huurder komt voort uit een combinatie van interpersoonlijk conflict, veranderde strategie, financiële risico’s, versnippering van het aanbod én verminderde publieksbereik. Dit alles maakt het voor CASD momenteel niet aantrekkelijk of haalbaar om zelfstandig voorstellingen in de Nieuwe Kerk te organiseren. Bron: Albert de Vos.
11
2024
Nieuwe Kerk 2020 - 2024 Op bren gsten
Gebruik kerk
Top verhuurders door de jaren heen (>10 evenementen)
14000
12000 TaZ, Theaters aan Zee
10000
8000
6000
Gemeente Schouwen Duiveland 4000
Chr Gemengd Eilandenkoor Stichting Koffieconcerten
2000
Animato Music Productions CASD Muziekschool Zeeland Thomaskerk
0 2020 TaZ, Theaters aan Zee Chr Gemengd Eilandenkoor Animato Music Productions Stichting Koffieconcerten
2021
2022
2023
CASD gem SD, Gemeente Schouwen-Duiveland, Gemeente SD Muziekschool Zeeland Thomaskerk
12
2024
Nieuwe Kerk in 2024
Gebruik kerk
Ov erz icht v an aand eel huu rd ers per categ or ie
Concert 2%
2% 2% 2% 2%
2%
2% 2% 2% 2% 2% 2%
31%
2% 2% 2% 2% 15%
2%
4% 4%
4% 6%
Educatief
TaZ Stichting Koffieconcerten Vrienden van de Nieuwe Kerk gem SD Kunst en Eer Stichting Maher India Animato Music Productions CASD Duivelands Mannenkoor Gezamenlijke Ouderenbonden Lithora Niek van der Sprong PdH Bookings & Agency Popkoor Seaside Rendez-Vous Popwave Ruben Kristalijn Steunfonds Israël Stichting Kamermuziek Zeeland Vereniging van Orgelvrienden
Divers
17%
16%
17%
16%
17%
gem SD Plus Retail B.V. No Mercy Gym SOZK Stichting Rederijkers Zierikzeese Bridgeclub
17%
Koorrepetitie
14% 29% 14%
14%
Muziekschool Zeeland Kunst en Eer Chr Gemengd Eilandenkoor Flutopia Kunstkring Goedereede Move-It Dance
25%
Chr Gemengd Eilandenkoor Muziekschool Zeeland
15%
14%
75%
13
Nieuwe Kerk in 2024
Gebruik kerk
Ov erz icht v an aand eel huu rd ers per categ or ie
Receptie
Kerkdienst
10% 20%
Con Spirito
10%
25%
25%
Platform voor de Kerken
Animato Music Productions
Thomaskerk
10%
20% 10%
Demolevents
Bovenstemgroep Scherpenisse
Kamerkoor Luscinia 25%
20%
Tentoonstelling
25%
Stichting Koffieconcerten
Stichting Daguerre Festa Bellissima 50%
RC Schouwen-Duiveland en Goeree 25%
14
25%
Nieuwe Kerk in 2024
Gebruik kerk
Bez ettin g d oor het jaar
Avondbezetting is het hoogst en fluctuee rt he t meest; In april, september en oktober is een lichte toename te zien in de bezetting voor zowel de ochtend als avond; Het algemene bezettingspercentage is relatief laag (onder 30%). % bezetting 2024 100 90 80
% bezetting
70 60
Ochtend 50
Middag Avond
40 30 20 10 0 Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
15
Augustus
September
Oktober
November
December
Energiescan
16
Overzicht concrete maatregelen
2
In opdracht van Stichting Oude Zeeuwse Kerken en Stichting Nieuwe Kerk Zierikzee is een energiescan uitgevoerd, in samenwerking met Hylkema Erfgoed. Deze brengt kansrijke verduurzamingsmaatregelen in beeld, inclusief globale kosten- en besparingsramingen, met respect voor de monumentale waarde van het gebouw.
De scan is gebaseerd op visuele inspectie, dossierstudie en gestandaardiseerde analyse, en levert een reeks maatregelen op: van
Toelichting invalshoek
De Nieuwe Kerk in Zierikzee is een rijksmonument met een
imposant
volume,
klimaatomstandigheden
gebouwd en
voor
andere
gebruikspatronen
dan
vandaag. In het licht van een toekomstbestendige exploitatie
is
inzicht
in
energieverbruik
gebruik
en
beheer.
subsidiemogelijkheden,
Daarbij zoals
is
DuMaVa
ook
gekeken
naar
en
ondersteuning
via
Monumentenwacht.
en
verduurzamingsmogelijkheden essentieel — niet alleen om kosten te beheersen, maar ook om aan te sluiten bij maatschappelijke en beleidsmatige ambities rond
CO₂-reductie.
isolatie en duurzame installatietechniek tot slimme ingrepen in
De resultaten vormen een eerste richtinggevende businesscase voor verduurzaming. Deze wordt in samenhang met de andere sporen van het
herbestemmingsonderzoek
gewogen,
zodat
keuzes
over
investeringen en exploitatie goed onderbouwd kunnen worden. De volledige scan is opgenomen in de bijlage. 17
HBO DuMo* advies
Energiescan
Ov erz icht v an ger ichte en erg iebespar ing voo r d e Nieuwe K erk
De Nieuwe Kerk Zierikzee is een monumentaal gebouw met hoge gebruikskosten, vooral door energieverbruik en klimaatregeling. Het HBODuMo rapport, gemaakt door Hylkema Erfgoed, biedt concrete verduurzamingsmaatregelen, afgestemd op de mogelijkheden van het gebouw en met respect voor het erfgoed. De aanbevelingen zijn beoordeeld volgens het MoSCoW-model: van essentieel (Must) tot optioneel (Could),
met uitsluiting van af te raden maatregelen. Conclusie in het kort De hoogste besparingen liggen bij het isoleren van dak en gevel en het voorkomen van onnodig gebruik van elektrische bijverwarming. Centrale regeling en slimme techniek kunnen direct verspilling tegengaan zonder grote ingrepen.
Structurele ingrepen zoals een WKO-bodeminstallatie verlagen structureel de energievraag en verhogen comfort. Sommige maatregelen, zoals raambekleding en voorzetramen, leveren beperkt financieel voordeel maar verbeteren wel het binnenklimaat en beschermen waardevolle onderdelen zoals het orgel of het interieur. De beoogde maatregelen leveren een percentagegewijze bezuiniging van 75% op ten opzichte van de bestaande situatie
* Bij verduurzaming van monumenten is er voortdurend een afweging tussen verduurzamingskansen (de Du-score) en bescherming van monumentwaarden (de Mo-score). 18
HBO DuMo advies
Energiescan
Ov erz icht v an ger ichte en erg iebespar ing voo r d e Nieuwe K erk
Categorie
Maatregel
Toelichting
Rapport #
Must have
Centrale uitschakeling elektrische bijverwarming
Via WiFi-schakelaar of groepschakeling; voorkomt sluipverbruik door ongebruikte apparaten.
13
Must have
Extra gordijnen westgevel
Beperkt temperatuurpieken rond het orgel; geen effect op totale ruimte, maar wel belangrijk lokaal.
5
Must have
Isolatie dak (vlas/houtvezel)
Tot 20% besparing mogelijk; dampopen pakket op gewelf aan te brengen zonder schade aan monument.
5
Should have
Isolatie gevels (‘warm bouwen’)
Onzichtbare gevelisolatie via leidingsysteem; levert ~50% besparing bij volledige toepassing.
5
Should have
Duidelijke regeling ventilatie (driestandenschakelaar)
Makkelijk instelbaar per bezetting; voorkomt overventilatie en stroomverbruik.
5
Should have
Onderzoek aanleg WKO met bodembron
Structureel efficiëntere verwarming dan luchtwarmtepomp, vooral in koude periodes.
3
Should have
Voorzetbeglazing ramen
Besparing 5–9%; beperkt effect door klein raamoppervlak, maar beschermt ook kozijnen.
5
Could have
Vervanging Lexan door vacuümglas
Esthetisch gevoelig, levert beperkte extra besparing t.o.v. voorzetramen.
5
Could have
Koudevalventilatoren
Verbeteren thermisch comfort bij ramen, met beperkt effect op totaalverbruik.
5
Won’t (advies)
Infraroodpanelen bij entree
Worden expliciet afgeraden: hoog verbruik, weinig comfortwinst in grote ruimte. 19
4
Huidig en to ekomstig geb ruik in ve rhalen I n t e r v i e w s
20
Perspectieven op de kerk
3
De gesprekken leverden een breed scala aan perspectieven op.
Sommigen benadrukken de waarde van het gebouw als plek voor rust, schoonheid en reflectie; anderen zien juist kansen voor levendige programmering en publieksgerichte activiteiten. Wat hen verbindt, is het besef dat de kerk niet alleen een fysieke ruimte is, maar een plek van betekenis voor de stad en haar inwoners.
De
opbrengsten
zijn
vertaald
naar
thematisch
opgebouwde
Toelichting invalshoek
onepagers, elk met een introductie, kernboodschap, opvallend citaat
Een duurzame toekomst voor de Nieuwe Kerk in
en ideeën voor toekomstig gebruik. Deze kwalitatieve input vormt een
Zierikzee vraagt niet alleen om een sterke exploitatie
belangrijk
en een passende fysieke inrichting, maar ook om een
aanvullend op de financiële en ruimtelijke analyses. Een meer
goed begrip van wat er leeft onder de mensen die
uitgebreide weergave van de gesprekken is opgenomen in de bijlage.
verbonden zijn met het gebouw. In het kader van het herbestemmingsonderzoek zijn daarom ruim twintig gesprekken gevoerd met uiteenlopende betrokkenen: culturele
huurders,
erfgoedprofessionals,
ambtenaren,
ondernemers,
inwoners van Zierikzee en
bestuursleden van de stichting.
21
fundament
onder
het
herbestemmingsonderzoek,
Ruurt van der Wel & Mei Lu van Eerten (Eilandmarketing)
“Iedereen maakt een foto, maar niemand loopt naar binnen.”
Belangrijkste inzichten uit gesprek
Ruurt benadrukt het belang van samenwe rking en samenhang in communicatie en uitstraling, en ziet kansen voor een gelaagde aanpak waarin betekenis, gebruik en gastvrijheid samenkomen.
•
Zorg voor duidelijke positionering in het culturele profiel van Zierikzee.
•
Verlaag de drempel om binnen te komen met een open entree en duidelijke signalering.
•
Ruurt ziet de Nieuwe Kerk als een plek met onbenut pote ntieel. De huidige positionering is volgens hem onduidelijk: bezoekers maken er foto's van, maar weten niet waarvoor ze naar binnen zouden moete n. Hij pleit voor een herke nbaar profiel dat aansluit bij het bredere eilandverhaal. De kerk moet toegankelijker worden, letterlijk en figuurlijk – met een duidelijke entree, zichtbare programmering en aansluiting bij andere erfgoedloc aties zoals de Dikke Toren. De buitenkant is sterk, maar binnen mist een beleving die uitnodigt.
Eilandmar keting
Sluit aan bij andere erfgoedlocaties zoals de Dikke Toren voor een gezamenlijk verhaal.
•
Ontwikkel programmering voor meerdere doelgroepen in seizoenen.
•
Gebruik de kerk als drager van betekenisvolle verhalen over veerkracht en identiteit.
Ideeën voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk •
Duidelijke entree en bewegwijzering aan de buitenzijde.
•
Laagdrempelige culturele programmering voor gezinnen en ouderen.
•
Tentoonstellingen voor regendagen in hoogseizoen.
•
Gezamenlijke marketing met erfgoedpartners. 22
Maris Goudzwaard & Kees Nederlof
Vr ijwilliger s
(actieve vrijwilligers)
Belangrijkste inzichten uit gesprek
Maris en Kees zijn al jaren actief als vrijwilligers en kenne n het gebouw van binnenuit. Ze benadrukken de waarde van de kerk als sociale plek voor zowel vrijwilligers als bezoekers. Tegelijkertijd signaleren ze kwetsbaarheden: het team vergrijst, de aanwas stagneert en fysieke belasting neemt toe. Ze pleiten voor vernieuwing in programmering en betere samenwe rking met stadsbrede evene menten. Ook zien ze kansen in het gericht werven van nieuwe vrijwilligers en in formats die beter aansluiten bij het gebouw en publiek. Ondanks zorgen ove r samenwe rking en belastbaarheid ove rheerst betrokkenhe id en motivatie om de kerk nieuw leve n in te blazen.
“Er moet een nieuwe richting komen. Als we dit blijven doen droogt het op.”
•
De vrijwilligersteam is goed georganiseerd, maar kwetsbaar door vergrijzing.
•
Richting en vernieuwing zijn nodig om aanwas te stimuleren.
•
Structurele samenwerking met erfgoedpartners ontbreekt nu.
•
De kerk vervult een waardevolle sociale functie in de gemeenschap.
Ideeën voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk •
Meer tentoonstellingen zoals eerdere succesvolle fotoprojecten.
•
Culturele koppeling met evenementen zoals de historische spelen.
•
Combi-ticket of gezamenlijke evenementen met de Dikke Toren.
•
Werven van nieuwe vrijwilligers via verenigingen of lokale netwerken.
•
Invoering van korte opleidingen en flexibele rollen voor nieuwe vrijwilligers.
•
Terras bij zomertentoonstellingen of pauzes bij concerten
om catering mogelijk te maken. 23
Vrijwilligers per evenement*
Toelichting: Druk op vrijwilligers In 2025 bestaat de vrijwilligersgroep uit 50 vrijwilligers; Deze zijn verdeeld over de verschillende taken; Per evenement zijn er c irca 15 vrijwilligers nodig; Gemiddeld moet een vrijwilliger 24 keer per jaar helpen; In de praktijk ligt druk op een kleinere groep ivm specialisme / betrokkenheid.
Conciërge, 1
Coördinator verhuur
Roostermaker
Coördineren opbouw (bouwploeg) V o o rb ere i d in g
Bestuur, 4
Onderhoud, 1 Roostermaker, 1 Coördinator verhuur, 1
Op en afbouw (bouwploeg)
Coördineren licht en geluid (Techniek)
Bouwploeg; 13
Techniek; 7
Inkopen catering (Catering) Verzorgen licht en geluid (Techniek) T i jd e n s e v e nt
Gastheer/vrouw & catering
Catering; 22
Controleren gebouw (Conciërge) N a af lo o p
Afhandelen financiën (Penningmeester, bestuur) *Op basis van aangeleverd document, weergave is gemiddeld. Per evenement wordt gekeken naar benodigd aantal vrijwilligers.
Vr ijwilliger s
Albert de Vos & Giljam Bil (Bestuur SNKZ)
Belangrijkste inzichten uit gesprek •
"We draaien met vrijwilligers, maar als je echt wil opschalen, heb je er 150 nodig."
intensiever gebruik. •
Ze ervaren onduidelijkheid over de kostenstructuur van de eigenaar, SOZK, dit bemoeilijkt de samenwerking.
Vrijwilligers zijn cruciaal, maar de inzetbaarheid staat onder druk (leeftijd,
belastbaarheid kleine groep).
Albert en Giljam zijn sterk ve rbonden met het gebouw en de vrijwilligers. Ze waarderen de monumentale sfeer, maar zien tegelijk beperkingen in comfort, bruikbaarheid en exploitatie.
Het orgel, de stoelen en de verwarming staan symbool voor het spanningsveld tussen behoud en gebruik. Ze maken zich zorgen over de belasting van de huidige vrijwilligers en zien de noodzaak van structurele voorzieningen zoals een tribune en klimaatbeheersing. De wens is om de sociale functie van de kerk te behouden, terwijl de exploitatie profe ssioneler en toekomstbestendiger wordt ingericht.
Het gebouw is indrukwekkend, maar mist comfort en technische basis voor
•
Willen van SOZK meer inzicht in de financiële huishouding.
•
Het orgel, stoelen en verwarming staan symbool voor het spanningsveld tussen behoud en bruikbaarheid.
•
Toekomstbestendigheid vraagt vaste voorzieningen en heldere keuzes in
exploitatiemodel.
Ideeën voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk •
Vaste of verrijdbare tribune voor minder fysieke opbouw.
•
Klimaatbeheersing geschikt voor meerdere gebruiksdoelen.
•
Uitruilconstructie voor het orgel (bijv. met Brouwershaven).
•
Steunpunt voor professionele ondersteuning bij technische of fysieke taken.
•
Toegankelijke programmering i.s.m. bestaande culturele spelers.
•
Afspraken met gemeente over structurele subsidie of ondersteuning. 25
Peter de Neef (Oprichter Theaters Aan Zee)
Huur der
Belangrijkste inzichten uit gesprek
Peter typeert de Nieuwe Kerk als een bijzondere locatie binnen het netwerk van Theate rs aan Zee. Het is een plek met uitstraling en karakter, maar ook met uitdagingen. De fysieke randvoorwaarden — zoals het ontbreken van een foyer, de complexe techniek en het gebrek aan een vaste structuur in de ondersteuning — maken het lastig om een consistente theaterbeleving te creëren. Bezoekers staan soms letterlijk in de kou, en het succes van een voorstelling leunt sterk op een kleine groep vrijwilligers, waarvan sommige sleutelrollen door één persoon worden vervuld. Toch ziet Peter volop pote ntie. Artiesten zijn vaak onder de indruk van de sfeer, en het publiek we et de locatie goed te vinden. Verdere ontwikkeling vraagt om investeringen in comfort, gastvrijheid en samenwe rking. De Nieuwe Kerk is geen standaardpodium, maar een plek die vraagt om maatwerk en passe nde programmering.
“Als Kees morgen zegt: ik stop ermee, dan hebben wij een serieus probleem. Er is niemand die de set snapt.”
• • •
•
De uitstraling van het gebouw is sterk, maar basisvoorzieningen zoals routing, ontvangst en foyer ontbreken. Techniek en horeca zijn kwetsbaar door afhankelijkheid van een beperkt aantal mensen. Vrijwilligers zijn betrokken, maar vragen om heldere rollen, structuur en ondersteuning. De beleving van bezoekers begint bij binnenkomst; daar is ruimte voor verbetering.
Ideeën voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk • • • •
Ontwikkel een duidelijke ontvangststructuur, bijvoorbeeld via een permanente of tijdelijke foyeroplossing. Zorg voor professionele ondersteuning bij techniek en hospitality waar nodig. Bouw een vast team binnen het vrijwilligersbestand rond theater- en concertactiviteiten, met gedeeld eigenaarschap over programmering en uitvoering. Kies voor een herkenbare en gebalanceerde programmering, passend bij de akoestiek en uitstraling van de kerk — met ruimte voor kwaliteit en identiteit zonder concurrentie met andere podia.
26
Benchmark
Frans Lievens
(DGA Zeelandtheaters)
”Wij werken alleen maar op basis van langer termijn afspraken met de gemeente.” Frans spreekt met waardering over de Nieuwe Kerk als locatie met uitstraling en potentie, vooral voor muziek. Tegelijk stelt hij voorwaarden voor samenwe rking: duidelijke afspraken, professioneel niveau en langdurige betrokkenhe id.
Belangrijkste inzichten uit gesprek •
Een locatie als de Nieuwe Kerk kan werken als er professioneel op ingezet wordt.
•
Technische kwaliteit, comfort en ontvangst zijn randvoorwaarden.
•
Verankering in de regio is belangrijk voor herkenning en publieksopbouw.
•
Samenwerking vereist duidelijke taakverdeling en resultaatverantwoordelijkheid.
“Wat als wij het voor het zeggen hadden?” Ideeën voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk
Akoe stiek, ontvangst en hore ca zijn volgens hem bepalend voor succes. De locatie moet kloppe n tot in de details – zowel qua beleving als exploitatie.
•
Jaarlijkse programmering van 50–60 professionele voorstellingen.
•
Aanstellen van lokale aanspreekpersoon (‘bedrijfsleider’) met netwerk.
•
Akoestische optimalisatie en vaste technische voorzieningen.
Hij ziet ruimte voor structurele programmering, mits Zeelandtheaters regie krijgt over inhoud en uitvoering. Vrijwilligers kunnen een rol spelen, maar allee n aanvulle nd op professionele inzet.
•
Gastvrije horecaformule zoals ‘portemonneeloze pauze’.
•
Ruimte voor verhuur en coproducties met amateurgezelschappen.
27
Toelichting: Plek van Nieuwe Kerk in theaterlandschap
Benchmark
In Zeeland bestaat een divers theaterlandschap waarin zowel grootschalige als kleinschalige initiatieven een rol spelen. Zeelandtheaters beheert de drie grootste professionele theaters in Middelburg, Terneuzen en Goes en verzorgt een breed
podiumkunstenaanbod. Theaters aan Zee richt zich op het toegankelijk maken van cultuur in met name Schouwen-Duiveland, door voorstellingen te
Belangrijkste inzichten uit vergelijking •
Zeelandtheaters professionaliseert rondom vaste theaters. Theaters aan Zee is mobiel, flexibel en
programmeren op bijzondere locaties zoals kerken, dorpshuizen en culturele
leunt op samenwerking.
centra, waaronder de Nieuwe Kerk in Zierikzee. •
Vergelijking
Zeelandtheaters
Theaters aan Zee (TAZ)
Organisatievorm
Overkoepelende organisatie met 3 vaste theaters
Stichting met flexibele programmering
Beheer locaties
Zelf verantwoordelijk voor exploitatie & onderhoud
Programmeert in externe locaties
Aantal medewerkers
Professioneel team (productie, techniek, frontoffice)
Klein team (2 personen) + bestuur + vrijwilligers
Locaties
3 theaters in Middelburg, Terneuzen & Goes
Meerdere locaties, o.a. Nieuwe Kerk Zierikzee, fiZi, dorpshuizen
Eigendom
In eigen beheer of via langdurige afspraken met gemeente.
Geen eigendom; gebruikt bestaande locaties
Rol locatie
Kern van organisatie, permanent ingericht voor theater
Middel om programma uit te voeren, afhankelijk per locatie
Verantwoordelijkheid
Full-service: techniek, ontvangst, veiligheid
Coördinatie en afstemming; uitvoering deels bij locatiebeheer
Aantal voorstellingen
Honderden per jaar
Ca. 70 per jaar
De Nieuwe Kerk is geen theaterorganisatie, maar een locatie.
•
Vergelijkingen met Zeelandtheaters vragen om een compleet ander organisatiemodel, met bijbehorende
28
mensen, middelen en mandaat. •
Het huidige model sluit inhoudelijk nauwer aan bij de werkwijze van Theaters aan Zee.
Gesprek met Guus Besuijen & Hubert Leeman
Gemeente
(Ambtenaren Gemeente Schouwen-Duiveland)
Guus en Hubert spraken vanuit hun rol als ambtenaar over het perspectief van de gemeente op herbe stemming van de Nieuwe Kerk. Hoewel er geen formee l gemeentelijk standpunt is, erkennen zij dat de kerk een bijzondere positie heeft als cultureel en fysiek landmark. Zij onderstrepen dat initiatief en eigenaarsc hap primair bij de gebouweigenaar ligt, maar zien wel kansen voor toekomstig partnerschap – mits er een duidelijke visie en samenhangend plan ligt. De Nieuwe Kerk kan volgens hen inspe le n op meerdere behoeften in de stad: culturele ruimte , publieksontvangst, bac koffice-functies en inhoudelijke programmering. Tegelijkertijd is het netwerk ve rsnippe rd, ontbreken gezamenlijke kaders en staat samenwe rking tussen erfgoedpartijen, cultuuraanbieders in Zie rikzee onder druk. Inspiratie wordt gevonden in voorbeelden als Vee re en de beurs van Berlage, waar moderne ingrepen een historische plek versterkten. Tot slot zien zij de noodzaak van een strategisch cultuurmasterplan voor Zie rikzee dat belangen, potentie en haalbaarheid verbindt.
Belangrijkste inzichten uit gesprek •
Er is geen formeel gemeentelijk standpunt, maar de kerk wordt wel gezien als strategisch relevant gebouw.
•
De gemeente ziet zichzelf niet als trekker, maar staat open voor samenwerking
op basis van een breed gedragen visie. •
De kerk zou kunnen bijdragen aan structurele behoeften in de stad zoals culturele werkplekken, publieksontvangst en presentatie.
•
Zonder samenhang tussen bestaande erfgoedplekken en instellingen blijven kansen op synergie onbenut.
•
Een masterplan is nodig om culturele functies, draagvlak en economische waarde samen te brengen.
“De Nieuwe Kerk is een landmark, daar kun je als gemeente mede een bestemming aan geven.” 29
Cultuurvisie
30
Cultuurvisie Schouwen-Duiveland
4
Religieus erfgoed als verbindende kracht Schouwen-Duiveland ziet religieus erfgoed als een waardevolle bron voor verbinding en ontmoeting. Monumentale kerkgebouwen, zoals de Nieuwe Kerk in Zierikzee, worden ingezet als locaties voor diverse culturele en maatschappelijke activiteiten. De historische gebouwen bieden een inspirerende omgeving voor ontmoeting, reflectie en culturele uitwisseling, waardoor ze actief bijdragen aan sociale cohesie en gemeenschapszin op het eiland.
Op Schouwen-Duiveland wordt gestreefd naar een samenleving waarin iedereen optimaal kan deelnemen. Inwoners van alle leeftijden, culturele achtergronden, talenten en beperkingen krijgen ruimte om volledig en actief deel te nemen aan onderwijs, werk, vrije tijd, cultuur en zorg. Hiervoor heeft de gemeente samen met inwoners, scholen, ondernemers, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties een Lokale Inclusie Agenda opgesteld. In deze agenda zijn gezamenlijke actiepunten vastgelegd om inclusiviteit te versterken, onder andere door verbetering van inclusief onderwijs, een toegankelijke arbeidsmarkt en toegankelijke woonwijken. Op deze manier wordt gewerkt aan een samenleving waarin gelijkwaardigheid, participatie en acceptatie vanzelfsprekend zijn. De gemeente vervult hierbij een faciliterende en verbindende rol en zorgt samen met lokale partners voor uitvoering en evaluatie van deze agenda Bron: Lokale Inclusie Agenda
Inclusieve culturele participatie Iedere inwoner krijgt op Schouwen-Duiveland de mogelijkheid om deel te nemen aan culturele activiteiten. De cultuuragenda zet daarom expliciet in op het wegnemen van fysieke, financiële en sociale drempels. Dit gebeurt door een breed en toegankelijk aanbod van culturele activiteiten, variërend van tentoonstellingen en muziekvoorstellingen tot educatieve en laagdrempelige evenementen. Culturele organisaties en initiatieven worden daarbij ondersteund om inclusiviteit tastbaar te maken. Behoud en beleving van cultuurhistorische waarden De gemeente Schouwen-Duiveland hecht aan het behoud en de actieve beleving van haar rijke cultuurhistorische erfgoed. Dit erfgoed wordt toegankelijk gemaakt door activiteiten zoals koorconcerten, tentoonstellingen en rondleidingen die de historische verhalen en tradities van het eiland levend houden en doorgeven aan nieuwe generaties. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met erfgoedorganisaties, culturele instellingen en inwoners, om zo een duurzame verbinding te creëren tussen verleden, heden en toekomst van Schouwen-Duiveland.
De gemeente Schouwen-Duiveland werkt aan een actualisatie van de strategische visie, bekend als "Tij van de Toekomst: de doorstroom". Daarnaast is er een nieuwe Cultuurvisie (2025) en een Lokale Inclusie Agenda (2022). Deze hebben we als bron genomen.
31
Cultuur visie
Zierikzee als culturele kern |
Een plek waar mensen samen
Ruimte voor jonge makers en
Verhalen
De gemeente ziet Zierikzee
cultuur maken | In de visie ligt de
nieuwe vormen van cultuur | Er
verbinden met nu | Erfgoed
als het culturele hart van het
nadruk op samen doen: cultuur
wordt gezocht naar manieren om
wordt belangrijk gevonden,
eiland. De Nieuwe Kerk ligt
als iets van bewoners zelf. De
jongere generaties aan te haken.
maar wel als iets dat in
daar letterlijk middenin. Dat
kerk zou een ruimte kunnen zijn
Denk aan nieuwe vormen van
beweging is. De Nieuwe Kerk
maakt het een logische plek
waar mensen zelf activiteiten
expressie zoals spoken word,
kan daarin een rol spelen: als
om
organiseren, experimenteren of
dans, digitale kunst of game-
plek
maken, te laten groeien en
gewoon
achtige installaties. De kerk kan
voelbaar is, maar waar óók
beter te verbinden met wat er
maken, leren of genieten.
een spannende plek zijn voor
nieuwe verhalen ontstaan die
dingen die nét een beetje anders
bij deze tijd passen.
cultuur
zichtbaar
te
binnenlopen
om
te
al leeft in de stad.
zijn.
32
waar
die
erfgoed
geschiedenis
Cultuur visie
omgaan
Een plek met maatschappelijke
Bijdragen aan toerisme, maar
met ruimte | De gemeente zoekt
betekenis | Cultuur wordt gezien
dan het hele jaar door | Toerisme
naar manieren om cultureel
als manier om mensen samen te
speelt een belangrijke rol op het
vastgoed slim en duurzaam te
brengen, om eenzaamheid tegen
eiland, maar er is behoefte aan
gebruiken. Meerdere functies in
te gaan of juist om ontmoeting te
spreiding. Een culturele plek die
één gebouw, overdag en ’s
stimuleren.
als
ook buiten de zomermaanden
avonds gebruik, energiezuiniger
‘huiskamer van de stad’ is een
aantrekkelijk is — zoals een kerk
maken:
idee dat goed aansluit bij dit
met wisselende programmering
streven.
of tentoonstellingen — kan hier
Toekomstbestendig
allemaal
thema’s
waarin de kerk als ‘casus’ goed
De
kerk
echt iets toevoegen.
past.
33
SWOT Analyse 34
Duiding SWOT-analyse
SWOT
De SWOT-analyse op de volgende pagina biedt een overzicht van de krachten, zwaktes, kansen en risico’s die samen het speelveld van de Nieuwe Kerk in
Zierikzee bepalen. De analyse is gebaseerd op jaarcijfers, verhuuroverzichten, een energiescan en gesprekken met vrijwilligers, programmeurs, beleidsadviseurs en bestuurders. In plaats van losse constateringen te verzamelen, zijn de gegevens geïnterpreteerd
in samenhang. Zo valt op dat financiële kwetsbaarheid, beperkt publieksinzicht en bestuurlijke ruis elkaar kunnen versterken. Tegelijkertijd lijkt er sprake van een kloof tussen de zichtbaarheid van het gebouw en het daadwerkelijke gebruik ervan. De kracht van de plek zit in haar uitstraling en in de betrokkenheid van mensen; de uitdagingen liggen vooral in de structuur, het comfort en het eigenaarschap over publiek en programmering.
De volledige onderbouwing is opgenomen in de bijlage, waarin alle gesprekken en gegevens geordend terug te vinden zijn. 35
SWOT
I. Interne Analyse Sterktes (Strengths) • Monumentale waarde en uitstraling – erkend als cultureel en visueel landmark in Zierikzee. • Stabiele groei in verhuuropbrengsten en terugkerende huurders – met concerten als belangrijkste inkomstenbron. • Betrokken en ervaren vrijwilligersteam – een kleine, loyale groep draagt de uitvoering van techniek, ontvangst, horeca en opbouw. • Erkenning van potentie door professionele partners – o.a. Zeelandtheaters en Theaters aan Zee. • Basale voorzieningen aanwezig – vloerverwarming, ventilatie, warmtepomp en gordijnen.
Zwaktes (Weaknesses) • Structurele financiële afhankelijkheid van incidentele bijdragen – exploitatie is niet sluitend zonder externe steun. • Ontbreken van basisvoorzieningen voor gastvrij gebruik – geen foyer, klimaatregeling of goede routing. • Geen directe regie over publieksgegevens – SNKZ beschikt niet over bezoekersdata of e-mailadressen, wat publieksopbouw en marketing belemmert. • Verstoorde samenwerking tussen SNKZ en SOZK – gebrek aan transparantie over de financiën en structurele afstemming belemmert strategie. • Kwetsbare afhankelijkheid van vrijwilligers – nieuwe aanwas blijft uit, kennisoverdracht is beperkt en de maximale inzetcapaciteit lijkt bereikt. • Beperkte flexibiliteit door gebouwindeling – opbouw vereist telkens fysieke inzet, vaste inbouw belemmert alternatief gebruik. • Mismatch tussen buitenkant en binnen-beleving – hoge verwachtingen worden binnen niet waargemaakt. 36
II. Externe Analyse
SWOT
Kansen (Opportunities) •
Toenemende behoefte aan culturele infrastructuur in de regio.
•
Professionalisering via samenwerking met culturele partners (oa. Dikke Toren).
•
Toeristische potentie door ligging en monumentale waarde.
•
Cultureel toerisme als groeimarkt – thema’s zoals veerkracht sluiten aan bij erfgoedbeleving.
•
Verduurzaming als investeringskans – forse ingreep die comfort en gebruik verbetert, uitstoot verlaagt en de plek toekomstbestendig maakt.
•
Aansluiting bij cultuurvisie van de gemeente – de kerk past bij ambities voor Zierikzee als cultureel hart, met ruimte voor jongere makers, nieuwe vormen en maatschappelijke functies
Bedreigingen (Threats)
•
Veranderende publieksverwachtingen en concurrentie – comfort en gastvrijheid worden belangrijker.
•
Kwetsbare inzetstructuur – exploitatie leunt op een kleine groep sleutelfiguren, terwijl aanwas en overdracht achterblijven.
•
Onzekerheid rond investeringen in comfort en voorzieningen – zonder duidelijke regie en afstemming tussen betrokken partijen is uitvoering
lastig en blijft verbetering uit. •
Beperkte samenhang in erfgoedaanbod binnen de stad – kansen voor synergie blijven onbenut.
•
Politieke en beleidsmatige onzekerheid over steunstructuren en subsidiëring.
•
Vergrijzing vrijwilligersbestand – inzet leunt op oudere groep, continuïteit komt zonder aanvulling in het gedrang.
37
Advies
38
Strategische implicaties De strategische implicaties vormen een brug tussen de analyse en mogelijke richtingen voor actie. Ze benoemen waar bijsturing nodig is om bestaande kwaliteiten beter te benutten en waar gerichte investeringen of keuzes het verschil kunnen maken. Elk punt is gebaseerd op
knelpunten én kansen uit de SWOT, met oog voor de samenhang daartussen. Het doel is om concreet handelingsperspectief te bieden voor vervolgstappen in positionering, gebruik en samenwerking rond de Nieuwe Kerk.
39
Strategische implicaties
Formuleer een gedeelde visie op
Maak heldere keuzes over functie
Zet de zichtbare
exploitatie en eigenaarschap
en gebruiksmomenten
aantrekkingskracht om in daadwerkelijke bezoekers
De versnippering tussen eigenaar,
Zonder ritme of profiel blijft het
beheerder en partners vertraagt
gebouw
ontwikkeling.
ongrijpbaar.
voor
veel
partijen
De kerk is opvallend aanwezig in het stadsbeeld, maar dit vertaalt zich nauwelijks in instroom.
Een transparant beeld over de
Een
kosten en baten van de kerk, een
bijvoorbeeld
seizoensgebruik,
Met een duidelijke entree, zichtbare
gezamenlijke visie met duidelijke
experimentele programmering of
programmering en aansluiting op
taakverdeling én gedeelde regie
open
toeristische
maakt
handelen
bovendien aan bij ambities uit de
zichtbaarheid worden omgezet in
mogelijk — en versterkt de positie
cultuuragenda, waarin ruimte voor
bezoek en publieksrelatie.
richting subsidiegevers.
jongere
strategisch
bewuste
keuze
cultuurmomenten
makers
en
centraal staan.
40
voor
sluit
participatie
routes
kan
die
Strategische implicaties (vervolg)
Zorg voor basaal comfort als
Werk structureel samen vanuit
Versterk het vrijwilligersteam én
fundament onder exploitatie
gedeelde richting
verminder de afhankelijkheid
Gebrek
Om
aan
De huidige inzet is waardevol, maar
ontvangst en routing belemmert
ontwikkeling is meer nodig dan
kwetsbaar. Gericht werven, opleiden
gastvrijheid en herhaalgebruik.
afstemming: het vraagt gedeelde
en taken verdelen helpt het team te
keuzes
versterken.
aan
klimaatbeheersing,
richting
en
te
geven
rolverdeling
Gerichte investeringen, afgestemd
beheerder,
op de resultaten uit de energiescan,
partners en gemeente.
eigenaar,
tussen culturele
Tegelijkertijd is het zinvol om, in samenwerking met
zijn nodig om de ruimte werkbaar te
partners,
te
maken voor publiek, vrijwilligers en
Door samen te werken aan een
verkennen waar professionele inzet
partners.
gezamenlijk verhaal — over wat de
nodig is om continuïteit en kwaliteit
kerk wil betekenen en hoe dat
te waarborgen
georganiseerd wordt — ontstaat
ruimte
voor
co-investering,
coproductie en gedragen groei. 41
Strategische implicaties - Toelichting op vrijwilligersbeleid De vrijwilligers vormen het kloppend hart van de Nieuwe Kerk. Zij verzorgen ontvangst, opbouw, techniek, horeca en zijn het gezicht naar bezoekers. Hun inzet is loyaal, lokaal geworteld en vaak verbonden aan een persoonlijke band met de kerk. Veel van hen zijn al jaren actief en voelen zich mede-eigenaar van de plek. Dat is een kracht — maar ook een grens. Want de groep is relatief klein, gemiddeld op leeftijd, en nieuwe aanwas blijft uit. Taken zijn fysiek belastend en in sommige gevallen complex
(zoals techniek of logistiek). In gesprekken klinkt bezorgdheid: hoe houden we dit vol als iemand uitvalt? En hoe zorgen we dat kennis niet verdwijnt met de mensen die haar dragen. Die zorgen worden ook gedeeld door culturele partners. Zo benadrukt een vaste programmeur dat de continuïteit van het theateraanbod staat of valt met een team dat weet wat een voorstelling nodig heeft: techniek, timing, afstemming en gastvrijheid. Niet elk evenement vraagt dat — maar professioneel aanbod wél. Deze situatie staat niet op zichzelf. Landelijk neemt de beschikbaarheid van langdurige vrijwillige inzet af, zeker voor taken met vaste verantwoordelijkheid. Tegelijk groeit de bereidheid tot tijdelijke, thematische of meer begeleide inzet — mits goed georganiseerd.
42
Strategische implicaties - Toelichting op vrijwilligersbeleid (vervolg) Voor de Nieuwe Kerk vraagt dit om een dubbele beweging: 1. Versterk en ondersteun het bestaande team. Maak taken lichter, verdeel ze slimmer, investeer in begeleiding en opleiding. Erken hun inzet niet alleen sociaal, maar ook strategisch: zij zijn geen bijzaak, maar dragende kracht.
2. Bouw aan een toekomstbestendige inzetstructuur. Verken, samen met partners, waar professionele rollen nodig zijn — bijvoorbeeld rond programmering of techniek. Combineer dit met het
aantrekken van nieuwe vrijwilligers via projecten, inhoudelijke thema’s of maatschappelijke constructies. Tegelijk ligt hier ook een kans voor bredere samenwerking. Niet alleen de Nieuwe Kerk, maar ook andere culturele en maatschappelijke instellingen in Zierikzee en de regio kampen met vergelijkbare vraagstukken rond vrijwillige inzet. Door krachten te bundelen — in werving, scholing, planning of coördinatie — kan er een gedeeld netwerk ontstaan dat wendbaarder is dan ieder op zichzelf. Denk aan een lokaal
vrijwilligerscollectief of gedeelde coördinatie over erfgoedlocaties heen. Wat nu als kwetsbaar wordt ervaren, kan dan juist uitgroeien tot een gezamenlijke kracht in de stad.
43
Scenario’s
44
Scenario’s die richting geven Op basis van de SWOT-analyse en strategische implicaties zijn drie scenario’s ontwikkeld die elk een mogelijke koers voor de toekomst van de Nieuwe Kerk schetsen. De scenario’s zijn geen eindbeelden, maar concrete denkrichtingen die laten zien wat er nodig is om de plek structureel sterker te positioneren — inhoudelijk, organisatorisch en financieel.
De strategische implicaties vormden hierbij het vertrekpunt. Ze maken duidelijk dat een duurzame toekomst voor de kerk vraagt om keuzes: over functie en profiel, over samenwerking en organisatie, en over de wijze waarop gebouw en programma bijdragen aan publiekswaarde én inkomsten. De scenario’s laten zien dat verschillende routes denkbaar zijn — van versterking van het huidige gebruik tot een professionele podiumfunctie of een meer maatschappelijke en
participatieve rol. Elk scenario heeft een eigen balans tussen continuïteit, vernieuwing en investering. Naast de drie scenario’s is een vierde, geïntegreerd toekomstbeeld uitgewerkt ter inspiratie. In dit totaalscenario staan niet de functie of het verdienmodel centraal, maar de betekenis die de kerk wil hebben in de stad. Vanuit dat gekozen profiel worden commerciële, culturele en maatschappelijke verbindingen gezocht, en ontstaat een hybride vorm waarin publiekswaarde en exploitatie samen optrekken. Dit scenario borduurt voort op de sterkste elementen uit de andere drie, maar vraagt ook om de meeste regie — en daarmee om richting. Deze scenario’s helpen bestuurders, betrokkenen en partners om gezamenlijk keuzes te maken. Over waar de kerk voor staat, wie erbij betrokken is, en hoe zij in de toekomst tot bloei kan komen. 45
Scenario 1
Versterken wat er is: seizoensgebruik
De Nieuwe Kerk bouwt voort op haar bestaande functie als culturele en maatschappelijke plek, met een duidelijke focus op de zomermaanden en het toeristisch seizoen. Het karakter blijft informeel, maar wordt steviger georganiseerd. Door de bestaande vrijwilligersstructuur uit te breiden met een dedicated team voor theateraanbod en techniek, wordt de uitvoeringskracht vergroot zonder het informele karakter te verliezen.
Tijdspad 2025 – Structureren - Aanstellen coördinator (0,2–0,3 fte) voor programmering en het versterken en vernieuwen van de vrijwilligersstructuur - Versterking team rond techniek en ontvangst
- Verbeteren routing, informatie en daglichtbeheersing - Quick wins uit de energiescan toepassen (warmtezones, timing stookmomenten) 2026 – Seizoensaanbod uitbreiden - Eerste zomer met 12–15 culturele programmadagen
- Evaluatie publiek, inzet en inkomsten - Afspraken met toeristische partners intensiveren 2027 – Bestendiging en opschaling - Eigen zomerprogrammering met herkenbare signatuur - Doorontwikkeling gebouwcomfort (akoestiek, meubilair)
- Stabiliseren inzet vrijwilligers + voorbereiding mogelijk jaarrondaanbod
46
Scenario 2
Nieuwe Koers: Professionele exploitatie
De Nieuwe Kerk transformeert naar een professioneel geëxploiteerd podium met commerciële en culturele programmering. De focus ligt op structurele inkomsten via kaartverkoop, horeca en verhuur. Professionele rollen worden ingevuld, vrijwilligers ondersteunen op gastvrijheid en techniek . De kerk kiest voor een sterk cultureel profiel met jaarrond relevantie.
Tijdspad 2025 – Voorbereiding en positionering - Verkenning verdienmodellen en investeringstraject - Bepalen rolverdeling met eigenaar en professionele partners - Plan voor technische upgrade opstellen met basisinvesteringen
- Eerste fase comfortverhoging (bv. tijdelijke foyeroplossing) 2026 – Opbouw en uitvoering - Eerste jaarrond programmering met minimaal 50 activiteiten - Aanstelling technicus, producent, horeca-coördinator (freelance of inhuur)
- Eerste fase vaste techniek en akoestiek gerealiseerd - Doelgroepencommunicatie via eigen publiekskanalen 2027 – Verdieping en borging - Doorontwikkeling horeca-inkomsten, arrangementen en zakelijke verhuur - Volledige scheiding publieksontvangst en backstage geregeld
- Verankering in subsidie- en beleidsstructuren
47
Scenario 3
De kerk als culturele en sociale hub
De Nieuwe Kerk wordt een participatieve plek waar mensen samen cultuur maken, leren en betekenis geven. Jaarlijks staat één inhoudelijk thema centraal. De programmering ontstaat in coproductie met scholen, verenigingen, zorgpartijen en makers. Het gebouw is overdag toegankelijk en wordt herkenbaar als ‘huiskamer van de
stad’. Tijdspad 2025 – Start en netwerken - Formuleren van eerste jaarthema en werven van coproductiepartners - Pilots met scholen, zorginstellingen of buurtgroepen
- Basisinrichting voor informeel gebruik testen (tafels, mobiele elementen) - Fondsenverkenning (Fonds21, VSB, Cultuurparticipatie) 2026 – Opbouw - Volwaardig jaarprogramma met coproducties en maatschappelijke impact
- Aanstellen coördinator (0,5–1,0 fte) voor inhoud, netwerken en fondsen - Duurzame inrichting gebouw voor flexibel gebruik (verlichting, projectie, akoestiek). 2027 – Bestendiging - Jaarlijkse coproductie verankerd in stadsagenda
- Gemeente en fondsen structureel betrokken - De Nieuwe Kerk herkenbaar als plek van ontmoeting en nieuwe verhalen 48
Duiding
Waarom één scenario niet genoeg is
In dit rapport zijn drie scenario’s uitgewerkt. Elk laat zien hoe de Nieuwe Kerk zich op een andere manier kan ontwikkelen: als versterkt seizoenspodium, als professioneel geëxploiteerd podium, of als maatschappelijke hub van ontmoeting en participatie. Het zijn geen karikaturen, maar serieuze toekomstbeelden, gegrond in praktijk, gesprekken en cijfers. Elk van deze scenario’s biedt aanknopingspunten — en elk roept ook
nieuwe vragen op. Het ‘seizoens’ scenario bouwt voort op wat er is, en maakt ruimte voor publieksgroei in de zomer. Maar het blijft afhankelijk van een vrijwilligersteam dat zijn grenzen nadert. En de impact buiten het seizoen blijft beperkt. Het podiumscenario kiest voor commerciële slagkracht en professionalisering. Het geeft perspectief op structurele inkomsten en publieksopbouw, maar roept ook zorgen op: hoe blijft lokaal eigenaarschap
voelbaar? En waar zit de ruimte voor ontmoeting, of verhalen die niet renderen in tickets? Het maatschappelijke scenario brengt nieuwe energie en verbinding in de stad. Het verbindt mensen, thema’s en partners. Maar vraagt veel coördinatie, en levert financieel niet vanzelf rendement op. Wat deze scenario’s delen, is dat ze uitgaan van het hier en nu — en elk een ander deel van het potentieel proberen te verzilveren. Maar geen van drieën overstijgt de optelsom van functies. En juist daar ligt de kern van het denken van Kathedraaldenkers. Wij geloven niet alleen in gebouwen, maar in plekken met betekenis. Plekken die iets uitdrukken, generaties verbinden, verhalen mogelijk maken. Dat vraagt groot denken — niet groots in omvang, maar groots in visie. En samenwerking die niet alleen praktisch is, maar gedragen. Daarom presenteren we, naast deze drie scenario’s, een vierde: een inspiratieconcept. Geen gemakkelijke route, maar een richting die uitnodigt tot kiezen. Tot verbinden. Tot bouwen aan een plek die niet alleen gebruikt wordt, maar ook betekenis draagt — vandaag, en in de toekomst.
Inspiratie
De Nieuwe Kerk als plek van betekenis – voor iedereen, het hele jaar door
Inspiratie
De Nieuwe Kerk als plek van betekenis – voor iedereen, het hele jaar door
De Nieuwe Kerk wordt niet langer alleen een plek waar iets gebeurt, maar een plek die iets betekent. Een uitnodigende ruimte in het hart van Zierikzee waar erfgoed leeft, verhalen samenkomen en nieuwe ideeën wortel schieten. Rondom een jaarlijks wisselend
inhoudelijk thema (zoals veerkracht, zee & identiteit, of hergebruik) komen culturele programmering, sociale initiatieven en zakelijke verhuur op natuurlijke wijze samen. De kerk kiest bewust haar profiel — niet als neutrale verhuurlocatie, maar als initiatiefnemer die mensen en partners verbindt rond iets dat ertoe doet. Zo ontstaat een hybride model waarin inhoud, betrokkenheid en inkomsten elkaar versterken.
Inhoudelijke invulling • Jaarprogramma met een centraal thema dat zichtbaar is in voorstellingen, tentoonstellingen, gesprekken en workshops; • Coproducties met scholen, makers, zorg- en erfgoedinstellingen; • Zomermaanden met publiekstrekkers en toeristisch aanbod; • Doordeweeks open voor ontmoetingen, lesprojecten, werksessies en verhuur; • Verhuur afgestemd op de identiteit van de plek (bijv. conferenties over erfgoed, duurzaamheid, educatie).
51
Inspiratie
De Nieuwe Kerk als plek van betekenis – voor iedereen, het hele jaar door
Wat het gebouw nodig heeft •
Een open en gastvrije entree met duidelijke routing en ontvangst;
•
Mobiele techniek en flexibel meubilair voor afwisselend gebruik;
•
Mogelijkheden voor deelverhuur en meervoudig gebruik — denk aan compartimentering of het toevoegen van een extra verdieping, zodat de kerk ook overdag verschillende functies tegelijk kan faciliteren;
•
Eenvoudige klimaatmaatregelen op basis van de energiescan: ‘warm bouwen’, compartimentering, alternatieve warmteopslag;
•
Gefaseerde investering in comfort: denk aan gordijnen, licht, een mobiele bar of basisvoorziening voor catering;
•
Duurzaamheid als uitgangspunt, niet als sluitpost.
Wat dit vraagt van de organisatie
Een kleine professionele kern (0,5–1,0 fte) die het verhaal bewaakt, projecten coördineert en partners verbindt Vrijwilligers blijven van grote waarde, maar vervullen een ondersteunende rol binnen een goed georganiseerde structuur met professionele begeleiding, training en – waar nodig – aanvulling door vakmensen. Een netwerk van betrokken partners die jaarlijks bijdragen met ideeën, tijd, programma of middelen Inzicht in publiek en bereik wordt actief opgebouwd, zodat keuzes steeds scherper worden 52
Inspiratie
De Nieuwe Kerk als plek van betekenis – voor iedereen, het hele jaar door
2025 – Kiezen en starten Profiel en inhoudelijke koers vaststellen samen met bestuur, vrijwilligers en lokale partners Pilotjaar rond één thema met enkele coproducties (bijv. met scholen of Eilandmarketing) Start verbetering ontvangst (bewegwijzering, mobiele voorzieningen, gastvrijheid) Technische quick wins vanuit energiescan toepassen (bv. zonering, planning stookmomenten) 2026 – Verbreden en investeren Eerste volwaardige jaarthematiek zichtbaar in gebouw en programmering
Investering in comfortvoorzieningen (akoestiek, techniek, basis horeca) Uitbreiding publieksdata en communicatie
Fondsenwerving en samenwerking met culturele en maatschappelijke fondsen op basis van inhoudelijk profiel Eerste fase verduurzaming: isolatiemaatregelen, overleg over WKO, eventuele cofinanciering 2027 – Bestendigen en doorgroeien Jaarprogramma wordt herkenbaar en gewaardeerd — terugkerend publiek en partners Exploitatie rust op meerdere pijlers: fondsen, coproducties, inhoudelijke verhuur en horeca-inkomsten Verankering van duurzame maatregelen én culturele functie De Nieuwe Kerk is niet alleen een plek in de stad — maar een plek voor de stad 53
Subsidies
54
Subsidies
Subsidies Hylkema Erfgoed heeft een verkenning van subsidiemogelijkheden voor de restauratie, verduurzaming en het onderhoud van de Nieuwe Kerk opgesteld. Afhankelijk van de aard van de werkzaamheden (onderhoud, restauratie en verduurzaming), de omvang en het juridisch eigendom, zijn er de volgende subsidie- en financieringsmogelijkheden:
a) Instandhoudingssubsidie (SIM) In verband met de rijksmonumentale status is er voor regulier (sober en doelmatig) onderhoud een instandhoudingssubsidie beschikbaar. Van deze subsidie (Subsidie Instandhouding Monumenten, SIM), met een looptijd van zes jaar, wordt reeds gebruikgemaakt. De subsidie is in 2020 (en eerder in 2014) aangevraagd en toegekend en loopt tot en met 2026. In het laatste uitvoeringsjaar (2026) kan de subsidie opnieuw worden aangevraagd, zodat er opnieuw subsidie beschikbaar is voor de
onderhoudsperiode 2027–2032. Aanvragen voor de SIM kunnen jaarlijks worden ingediend van 1 februari tot en met 31 maart. De hoogte van de subsidie bedraagt voor stichtingen 50% van de onderhoudskosten, waarbij de subsidiabele kosten over de gehele periode van zes jaar maximaal 3% van de herbouwwaarde van het monument mogen bedragen. De SIM is bedoeld voor onderhoudswerkzaamheden aan de buitenschil, zoals schilder-, dak- en voegwerkzaamheden. Aangezien in de beschrijving van het rijksmonument in het Rijksmonumentenregister nadrukkelijk melding wordt gemaakt van monumentale interieurdelen – zoals de preekstoel, het doophek, de zitbanken, enige luifelbanken en het orgel – mag de SIM-subsidie ook worden besteed aan onderhoud hiervan.
55
Subsidies
Subsidies b) Provinciale subsidie Zeeland De Provincie Zeeland stelt subsidie beschikbaar voor de restauratie van rijksmonumenten van bepaalde categorieën, zoals kerkgebouwen, molens, stadhuizen en fabrieken. Dit geldt dus ook voor de Nieuwe Kerk. De openstellingsperiode voor 2025 loopt van 1 april tot en met 31 mei 2025. Toekenning vindt plaats op basis van een puntensysteem, waarbij een slechte onderhoudsstaat
bijvoorbeeld meer punten oplevert. Voorwaarden zijn onder meer: - minimaal één contactmoment met de loketfunctie van de provincie voorafgaand aan de indiening;
- het aantoonbaar aanvragen of afgegeven zijn van een omgevingsvergunning; - vanaf 2025 is een bouwhistorisch onderzoek verplicht. De subsidie bedraagt maximaal 70% van de subsidiabele restauratiekosten, met een maximum van € 500.000,-. c) Gemeente Schouwen-Duiveland De gemeente Schouwen-Duiveland stelt geen financiële middelen beschikbaar voor erfgoedbeheer en -onderhoud. Voor wat betreft verduurzaming verwijst zij naar de ISDE-regeling (Investeringssubsidie Duurzame Energie) voor bijvoorbeeld de installatie van warmtepompen, en naar de DUMAVA-regeling (verduurzaming maatschappelijk vastgoed), beide regelingen van de Rijksoverheid. De DUMAVA-regeling vergoedt 20%, 30% of 40% van de advies- en aanschafkosten van energiebesparende maatregelen. De subsidie
kan worden aangevraagd voor de projectkosten van één verduurzamingsmaatregel, een combinatie van maximaal drie maatregelen, of voor een integrale verduurzaming. d) Restauratiefonds Het Restauratiefonds kan een laagrentende lening verstrekken voor onderhoud, restauratie en verduurzaming van monumentaal vastgoed. 56
Vervolgstappen
57
Vervolgstappen in lijn met strategische implicaties Mog elijke in steek v erv olg
In samenspraak met elkaar, gemeente, lokale partners en gemeenschap (onderbouwing op pagina 59) Gedeelde visie op exploitatie & eigenaarschap Lees en bespreek ideëen over dit onderzoek met elkaar. Werk zo aan gedeelde visie én de onderlinge relatie. Ga gesprek aan met gemeente (zie toelichting volgende pagina). Werk toe naar gedeelde visie op rollen, kosten/baten en regie.
Heldere keuzes over betekenis, functie & gebruiksmomenten Werk aan eigen profiel…in verbinding met andere partijen (toren, musea). Onderzoek behoefte/wensen doelgroepen. Start met pilots voor meer ritme en richting. Maak gebruik van kennis en kunde Eilandmarketing Schouwen Duiveland.
Structurele samenwerking op koers Werk aan masterplan mét gemeente en (culturele) partners.
In samenspraak met elkaar, vrijwilligers Zichtbaarheid omzetten in bezoek Ontwikkel zichtbare entree en programmering. Koppel aan toeristische routes en partners voor zomermaanden.
Comfort als basis voor gebruik Lees en bespreek rapport Hylkema. Voer no-regret investeringen uit op basis van energiescan. Verbeter zo ontvangst, routing en klimaat.
Vrijwilligers versterken & afhankelijkheid verminderen Presenteer rapport aan vrijwilligers. Focus op werving en ondersteuning. Onderzoek professionele inzet voor continuïteit. Ga gesprek aan met TAZ om nog beter samen te werken aan geweldige theaterbeleving.
Vervolgonderzoek
Richting geven aan betekenis en samenwerking
Om tot een inhoudelijk gedragen en financieel haalbare koers te komen, is verdiepend onderzoek nodig. De centrale vraag: hoe kan de Nieuwe Kerk haar rol als betekenisvolle culturele en maatschappelijke plek in Zierikzee versterken — in samenhang met haar organisatie, publiek en partners? Dit onderzoek zou bij voorkeur niet geïsoleerd plaatsvinden, maar in samenwerking met de gemeente en waar mogelijk met andere lokale en culturele partijen, zoals Stichting Eilandmarketing en de Stichting Culturele Activiteiten op Schouwen-Duiveland. Op basis van gesprekken met de gemeente en culturele spelers adviseren wij om op korte termijn een vervolggesprek te organiseren met deze partijen, gericht op het gezamenlijk uitwerken van een masterplan voor de toekomst van de kerk. Drie samenhangende onderzoekslijnen ter ondersteuning: 1. Lokale en regionale samenwerking & positionering – in samenwerking met gemeente Breng in kaart waar de Nieuwe Kerk zich binnen het culturele en maatschappelijke veld kan onderscheiden of verbinden. Denk aan structurele koppelingen met de Dikke Toren
of het Stadhuismuseum, en samenwerking met scholen, zorginstellingen of buurtinitiatieven. Dit geeft richting aan de positionering én verbindt de kerk aan bredere beleidsdoelen. 2. Publiek & betekenis Onderzoek welke doelgroepen de kerk wil aanspreken en wat zij verwachten van een culturele plek. Denk aan het verschil tussen bewoners en toeristen, voorkeuren voor dagdelen en de rol van comfort en inhoud. Deze inzichten helpen bij het vormgeven van programmering, publieksbenadering en communicatie.
3. Impact en haalbaarheid Analyseer de kosten en opbrengsten van nieuwe formats en verken wat professionele inzet of coproductie vraagt én oplevert. On derzoek ook welke bouwkundige en duurzame ingrepen nodig zijn om de flexibiliteit en het comfort van het gebouw te verbeteren. Zo ontstaat inzicht in welke stappen wan neer realistisch en verantwoord zijn. Door dit onderzoek gezamenlijk op te zetten, met betrokkenheid van gemeente, Eilandmarketing en andere partners, wordt de Nie uwe Kerk niet alleen een plek met potentie — maar weer een baken van betekenis.
59
Bijlagen T o e l i c h t i n g
o p
d e
g e b r u i k t e
60
k a d e r s
v o o r
s c e n a r i o ’ s
Ve ra ntwo ord in g, di scla i mer e n i nte ll ec tue el e igen d om Dit document is een conceptversie van het rapport en is uitsluitend bedoeld voor het bestuur van de Nieuwe Kerk Zierikzee, Stichting Oude Zeeuwse Kerken en direct betrokken partijen. Het mag niet worden gedeeld of verspreid buiten deze kring. Het herbestemmingsonderzoek heeft als doel om bij te dragen aan een toekomstbestendige exploitatie van de Nieuwe Kerk, én aan een bredere maatschappelijke verankering van het gebouw in Zierikzee. De verkenning richt zich op het toevoegen van functies die passen bij het karakter en de betekenis van dit bijzondere monument.