2025.456 Bijlage 1 - uitvoeringsplan Dorps- en Gemeenschapshuizen (1629129)

Uitvoeringsplan Dorps- en Gemeenschapshuizen Inleiding en context Op 26 juni 2025 heeft de gemeenteraad van Schouwen-Duiveland de nota Dorps- en Gemeenschapshuizen vastgesteld. In deze nota is het oude dorpshuizenbeleid geëvalueerd. Op basis van deze evaluatie zijn nieuwe uitgangspunten geformuleerd voor een toekomstbestendig gebruik van de dorps- en gemeenschapshuizen. De volgende 12 uitgangspunten zijn vastgesteld: Thema Algemeen

Functie en gebruik

Bezetting en spreiding

Eigendom, beheer en exploitatie

Kwaliteit en functionaliteit Financiën

Uitgangspunt 1. De dorpshuizen in de dorpskernen blijven - als sociale, culturele en educatieve accommodatie & laagdrempelige en inclusieve plek voor ontmoeting - in stand. 2. De gemeente subsidieert de instandhouding van de dorpshuizen. 3. De dorpshuizen bieden ruimte voor alle vormen van activiteiten op het gebied van zorg, recreatie, educatie en cultuur. 4. Dorpsactiviteiten hebben voorrang boven niet dorps gebonden activiteiten en commerciële activiteiten. 5. In iedere kern wordt de mogelijkheid tot ontmoeting gefaciliteerd. 6. Het realiseren van een goede spreiding en bezettingsgraad is geen doel op zich. Echter monitoring van zowel de bezettingsgraad als de herkomst van de bezoekers per dorpshuis is nodig om in te spelen op de behoefte van inwoners. 7. Inwoners zijn medeverantwoordelijk voor beheer en exploitatie. 8. De gemeente heeft een regierol (geen uitvoerende taken) en faciliteert en ondersteunt het beheer en exploitatie. 9. De gemeente, Zeeuwland en de welzijnsorganisatie(s) op Schouwen-Duiveland vormen een partnerschap om de leefbaarheid in de dorpen te vergroten in aansluiting op activiteiten door bewoners. De besturen van de dorpshuizen en de dorpsraden hebben hierin ook een verantwoordelijkheid. 10. De gemeente ondersteunt een visionair en daadkrachtig bestuur voor de dorpshuizen. 11. De gebouweigenaar draagt zorg voor adequate instandhouding van de gebouwen.

12. Het gemeentelijk subsidie-instrument vormt de basis voor het verder vormgeven van de

geformuleerde uitgangspunten binnen het beleid voor de dorps- en gemeenschapshuizen.

Context Dorps- en Gemeenschapshuizen Schouwen-Duiveland Er zijn 16 dorpshuizen op Schouwen-Duiveland; in iedere kern is een dorps- of gemeenschapshuis beschikbaar met uitzondering van Zierikzee. Bij de dorpshuizen zijn meerdere partijen betrokken, met uiteenlopende verantwoordelijkheden. Eigenaarschap: Zeeuwland (14), SMC Bruinisse (1), Stichting Leefbaarheid Noordwelle (1). Exploitatie: Stichting Dorps- en Gemeenschapshuizen (13), SMC Bruinisse (1), Stichting Dorpsraad Ouwerkerk (1), Stichting Leefbaarheid Noordwelle (1). Dagelijks beheer: de meeste dorpshuizen hebben een (betaalde) beheerder die ofwel in dienst is bij de stichting of op ZZP-basis wordt ingehuurd. Enkele dorpshuizen werken volledig met vrijwilligers. Subsidieverstrekking: iedere stichting verantwoordelijk voor de exploitatie van een dorpshuis/dorpshuizen ontvangt een subsidie van de gemeente Schouwen-Duiveland. Actiepunten uitvoeringsplan dorps- en gemeenschapshuizen In dit uitvoeringsplan staan de actiepunten beschreven die we de komende jaren gaan realiseren. Deze acties dragen bij aan het behalen én behouden van de uitgangspunten uit de nota Dorps- en Gemeenschapshuizen.

1

De actiepunten behorende bij de Nota Dorps- en Gemeenschapshuizen 2025 luiden als volgt: 1. Herziening overeenkomsten dorps- en gemeenschapshuizen; 2. Herziening subsidieregeling dorps- en gemeenschapshuizen; 3. Oprichten werkgroep dorps- en gemeenschapshuizen; 4. Inrichten van een effectieve overlegstructuur; 5. Stimuleren (laagdrempelig) gebruik en ontmoeting; 6. Opstellen van kaders voor de monitoring van het gebruik van dorps- en gemeenschapshuizen; 7. Opstellen van ambities voor de basiskwaliteit van de gebouwen (incl. verduurzaming en toegankelijkheid); 8. Opstellen ontwikkelagenda ter versterking van de bestuurlijke kracht van dorpshuisbesturen. In de volgende hoofdstukken worden de actiepunten nader toegelicht en uitgewerkt.

1. Herziening overeenkomsten dorps- en gemeenschapshuizen Voor 14 dorpshuizen zijn momenteel tripartiete huur- en samenwerkingsovereenkomsten (afgekort: HOK en SOK) afgesloten. Deze overeenkomsten lopen van 2018 tot en met 2027. Per 1 januari 2028 dienen nieuwe overeenkomsten in werking te treden. De volgende HOK/SOK moeten worden herzien: • SDGH, Zeeuwland, gemeente (13 dorpshuizen) • Ouwerkerk, Zeeuwland, gemeente (1 dorpshuis) Dorpshuis de Vanger Bruinisse: SMC Bruinisse is zowel eigenaar als exploitant van dorpshuis de Vanger en de naastgelegen sporthal. Er is geen SOK afgesloten met deze partij. SMC ontvangt wel subsidie voor het dorpshuis (in 2025 € 36.305,85) en een tijdelijke exploitatiebijdrage voor de sporthal (€ 35.000 per jaar t/m 2027). Er loopt momenteel een businesscase voor de mogelijke nieuwbouw van het dorpshuis en de sporthal, in combinatie met woningbouw. Afhankelijk van de toekomstige rolverdeling (eigenaar, huurder, exploitant) wordt hiervoor een overeenkomst opgesteld. Daarbij is het streven om de overeenkomsten zoveel mogelijk met elkaar in lijn te brengen. Ons Dorpshuis Noordwelle: Per 1 januari 2017 heeft Stichting Leefbaarheid Noordwelle (SLN) het dorpshuis volledig overgenomen. Het dorpshuis wordt gerund door vrijwilligers, zowel voor onderhoud als exploitatie.

De afspraken tussen SLN en Zeeuwland zijn vastgelegd in de Overeenkomst ten behoeve van ingebruikgeving van Ons Dorpshuis. Daarnaast is er een vaststellingsovereenkomst opgesteld met SLN, Zeeuwland en gemeente. Hierin staan met name afspraken over de subsidie van de gemeente. Aandachtspunten bij het opstellen van nieuwe overeenkomst(en): • Er zijn nu 2 overeenkomsten (HOK en SOK), de voorkeur gaat naar één nieuwe allesomvattende overeenkomst. Door de huur- en samenwerkingsovereenkomst te combineren ontstaat één helder kader waarin het gebruik van het dorpshuis en de onderlinge samenwerking optimaal op elkaar zijn afgestemd. • Doel is om voor alle dorps- en gemeenschapshuizen zoveel mogelijk identieke overeenkomsten te hebben. • Zaken die in een nieuwe overeenkomsten opgenomen moeten worden: o Termijn van de overeenkomst o Afspraken m.b.t. rollen en verantwoordelijkheden o Afspraken m.b.t. huur, verhuur, subsidie o Afspraken m.b.t. monitoring en evaluatie o Afspraken m.b.t. kwaliteit gebouwen en investeringen (incl. verduurzaming en toegankelijkheid)

2

Planning: Wanneer? Q1 2026 Q2 – Q3 2026 Q4 2026 – Q1 2027 Q2 2027 Q4 2027 Q1 2028

Wat? Voorbereiding, bestaande overeenkomsten analyseren, inventariseren van wensen en knelpunten, juridische en financiële kaders bepalen. Opstellen meerjarenonderhoudsplan (MJOP) door woningcorporatie, huur- en kostprijsmodel opstellen, scenario’s huur en subsidie opstellen en toetsen. Opstellen concept overeenkomst(en), juridische en financiële toets, gezamenlijke bespreking en aanpassen waar nodig. Conceptovereenkomst(en) gereed Besluitvorming overeenkomsten Inwerkingtreding nieuwe overeenkomsten per 1-1-2028

Betrokken partij(en): gemeente, Zeeuwland, Stichting- Dorps- en Gemeenschapshuizen, dorpsraad Ouwerkerk. Doel/resultaat: nieuwe overeenkomsten zijn gereed en ondertekend per Q4 2027. De overeenkomsten omvatten heldere en werkbare afspraken over rollen, verantwoordelijkheden, onderhoud, financiën en monitoring.

2. Herziening subsidieregeling dorps- en gemeenschapshuizen De huidige subsidieregeling waarop de subsidies voor de dorpshuizen worden verstrekt is aan herziening toe. Hiervoor zijn meerdere aanleidingen: - De subsidievoorwaarden uit de huidige subsidieregeling 9.5 zijn niet meer actueel. - De subsidieregeling moet aansluiten op de afspraken uit de (nog te herijken) overeenkomsten dorpshuizen. - De subsidieregeling moet rekening houden met eventuele (toekomstige) wijkcentra Zierikzee. - Momenteel lopen de subsidiebedragen voor diverse stichtingen uiteen. Waar mogelijk streven naar zoveel mogelijk dezelfde uitgangspunten. Planning: Q2 2026: ophalen informatie (intern/extern). Q3 - Q4 2026: nieuwe subsidieregeling opstellen en ter besluitvorming aan college voorleggen. Q1 2027 subsidieregeling gereed zodat de subsidies voor de periode 2028-2031 verstrekt worden op basis van deze nieuwe regeling.

3. Oprichten werkgroep dorps- en gemeenschapshuizen Het toekomstbestendig houden en/of maken van de dorps- en gemeenschapshuizen op SchouwenDuiveland is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van meerdere partijen: gebouweigenaren, exploitanten, beheerders, inwoners en de gemeente. Het streven is om actiepunten die in dit uitvoeringsplan zijn benoemd in gezamenlijkheid te onderzoeken, uit te voeren en waar nodig bij te stellen. Om deze samenwerking structureel vorm te geven, wordt een werkgroep Dorps- en gemeenschapshuizen opgericht, waarin een afvaardiging van betrokken partijen en inwoners plaatsnemen. De werkgroep ontwikkelt en haalt ideeën en ervaringen, toetst plannen en beleid, signaleert knelpunten en geeft daarmee richting aan de toekomst van de dorps- en gemeenschapshuizen.

3

Betrokken partijen: afvaardiging van SDGH, Ouwerkerk, Bruinisse, Noordwelle, 2 beheerders, Zeeuwland, SMWO, dorpsraden. Beoogd aantal deelnemers: 10-12 Doel: • Ophalen en ontwikkelen ideeën, ervaringen en plannen. • Toetsen van plannen of beleid • Signaleren knelpunten • Thematisch ingericht. Thema’s kunnen zijn: o Laagdrempelig gebruik en ontmoeting o Toegankelijkheid en kwaliteit gebouwen o Financieel construct (subsidie, huur, verhuur) o ntb Frequentie: 2x per jaar Evaluatie: per bijeenkomst en jaarlijks Planning: Wanneer? Q4 2025 Q1 2026 Q3 2026 Ntb

Wat? Uitnodiging startbijeenkomst naar partners en vragen om afvaardiging in werkgroep. Starbijeenkomst. Doel en afspraken werkgroep vastleggen + thema-gesprek (onderwerp: laagdrempelig gebruik en ontmoeting) Bijeenkomst 2. Thema-gesprek. Verdere planning en invulling nader (gezamenlijk) te bepalen.

4. Inrichten van een effectieve overlegstructuur Er zijn veel partijen betrokken bij de dorpshuizen op Schouwen-Duiveland met allerlei verschillende rollen. Dit vraagt om een gestructureerde, effectieve overlegstructuur zonder dat deze te uitgebreid wordt. De overlegstructuur wordt vanaf 2026 als volgt vormgegeven: Wat

Wie

Frequentie

Wanneer

Doel

Werkgroep dorpshuizen (zie hoofdstuk 3)

Brede vertegenwoordiging van belanghebbenden

2x per jaar

Q1 + Q3

Bestuurlijk overleg (BO) 13 dorpshuizen Stichting Dorps- en Gemeenschapshuize n BO SMC Bruinisse

Gemeente, Zeeuwland, SDGH

1x per jaar

Q2

Gemeente, SMC Bruinisse Gemeente, Zeeuwland, Stichting dorpsraad Ouwerkerk Gemeente, Stichting Leefbaarheid Noordwelle Gemeente, Zeeuwland, alle stichtingen

1x per jaar

Q2

Een werkgroep die structureel samenkomt. De werkgroep produceert concrete adviezen of voorstellen. Er is een positieve evaluatie van de samenwerking. Afstemming huisvesting (kwaliteitsdoelstellingen, MJOP, investeringen), financiën, subsidie, jaarplannen, visie & beleid. idem

1x per jaar

Q2

Idem

1x per jaar

Q2

idem

1x per jaar

Q4

Algemeen beleid ontmoeting/visie dorpshuizen, kennisdeling, delen van uitkomsten monitoring en evaluatie.

BO dorpshuis Ouwerkerk BO dorpshuis Noordwelle Strategisch dorpshuizenoverleg alle dorpshuizen

4

Naast deze vaste structuur zijn er nog overige (bestaande) overlegvormen die benut kunnen worden voor afstemming (op verzoek), zoals: - BO Zeeuwland / Gemeente Schouwen-Duiveland (6-wekelijks) - Beheerders bijeenkomsten (4x per jaar) Planning: start met deze structuur vanaf 2026.

5. Stimuleren (laagdrempelig) gebruik en ontmoeting Hoewel de dorpshuizen voorzien in de behoefte voor activiteiten en voldoende mogelijkheden bieden om als ontmoetingsplek te fungeren, wordt (nog) niet overal voorzien in een laagdrempelige en inclusieve ontmoeting. Activiteiten voor en door inwoners zijn over het algemeen in verenigingsverband. De ontmoetingsfunctie (voor individuele inwoners) moet een prominente(re) plek in het aanbod krijgen. Tevens blijkt uit de evaluatie ook dat de huurtarieven als drempel worden ervaren voor met name ongeorganiseerde (kwetsbare) gebruikers. We gaan onderzoeken hoe we het laagdrempelig gebruik van de dorpshuizen kunnen stimuleren. Opties die onderzocht kunnen worden, zijn bijvoorbeeld: - Het verlagen van de huurprijs van de dorpshuizen voor gebruikers; - Het dorpshuis bepaalde dagdelen (gratis) beschikbaar te maken voor inwoners; - Het mogelijk te maken om een dorpshuis per uur te huren i.p.v. per dagdeel (waarbij bijv.

starttarief hoger is; Zaken die hierbij ook worden meegenomen zijn: - Wat kost het, wat levert het (financieel en/of maatschappelijk) op?; - Welke gebruikers van dorpshuizen worden momenteel ook gesubsidieerd door gemeente?; - Hoe zorgen we voor een goede verhouding tussen commerciële en niet-commerciële activiteiten? - Wat zijn huurprijzen van dorps- en gemeenschapshuizen in andere gemeenten?; - Samenhang met ander gemeentelijk beleid: In de gemeente zijn diverse ontwikkelingen/projecten gaande waarin de dorps- en gemeenschapshuizen ook een grotere rol kunnen spelen. Denk aan de ontwikkeling van Sterke Lokale Teams of het Cultuurbeleid. Dit wordt actief opgevolgd en verbindingen gezocht waar mogelijk. Planning: Q1 2026: organiseren van sessie met de werkgroep dorps- en gemeenschapshuizen over het onderwerp “laagdrempelig gebruik en ontmoeting”. Ideeën en ervaringen ophalen, mogelijkheden onderzoeken en vertalen naar concrete acties. Vanaf 2028 wordt dit opgenomen in de nieuwe overeenkomst. Als wijzigingen eerder kunnen worden doorgevoerd buiten de bestaande overeenkomst om, dan gebeurt dat. Betrokken partijen: Diverse stakeholders dorpshuizen via de werkgroep dorpshuizen (actiepunt 3). Doel/resultaat: Concrete ideeën/plannen voor het stimuleren van laagdrempelig gebruik en ontmoeting. Het uiteindelijke doel is om het gebruik van de dorpshuizen te intensiveren.

De precieze indicatoren zijn afhankelijk van de actuele gegeven vanuit monitoring en de voorgestelde maatregel(en). Meten door middel van structurele monitoring en (gebruikers)evaluaties.

6. Opstellen van kaders voor de monitoring van het gebruik van dorps- en gemeenschapshuizen De dorps- en gemeenschapshuizen vervullen een belangrijke maatschappelijke functie als ontmoetingsplek, podium en thuishaven voor het lokale verenigingsleven. Om die rol ook in de toekomst goed te kunnen ondersteunen, is inzicht nodig in hoe de dorps- en gemeenschapshuizen worden gebruikt en wat ze

5

betekenen voor de gemeenschap. Op dit moment is dat inzicht beperkt. Daarom wordt in nauwe samenwerking met de stichtingen gewerkt aan het opstellen van kaders voor monitoring. Deze kaders moeten niet alleen voorzien in de informatiebehoefte van de gemeente, maar ook helpend zijn voor de stichtingen zelf: om trends in gebruik te signaleren, de maatschappelijke waarde van hun werk zichtbaar te maken, en om onderbouwd keuzes te kunnen maken over beheer, verhuur en toekomstige investeringen. Monitoring wordt zo een gezamenlijk instrument voor leren en verbeteren. Door samen te bepalen welke informatie echt van waarde is en hoe die efficiënt kan worden verzameld, ontstaat een werkbare aanpak die recht doet aan ieders rol en verantwoordelijkheid. Uitgangspunt is dat deze monitoring niet leidt tot onnodige hoge administratieve lasten voor de stichtingen en beheerders. Planning: Q2 2026: agenderen voor BO dorpshuizen, ophalen informatie en bepalen behoefte. Q3-Q4 2026: opstellen van (concept) kaders. Q1-Q2 2027: toetsen (concept) kaders bij betrokkenen. Q3 2027 kaders monitoring gereed (opnemen in nieuwe overeenkomst). Betrokken partijen: Stichting Dorps- en Gemeenschapshuizen, SMC Bruinisse, Stichting dorpsraad Ouwerkerk, Stichting Leefbaarheid Noordwelle. Doel/resultaat: Format voor monitoring ontwikkeld en vastgesteld. Jaarlijkse rapportage beschikbaar voor alle dorpshuizen.

Monitoringresultaten worden besproken en waar nodig vertaald naar concrete actiepunten.

7. Opstellen van ambities voor de basiskwaliteit van de gebouwen (incl. verduurzaming en toegankelijkheid) We willen zorgen dat alle dorps- en gemeenschapshuizen in de gemeente voldoen aan een basiskwaliteit en toekomstbestendige standaarden op het gebied van veiligheid, duurzaamheid en toegankelijkheid, zodat ze langdurig bruikbaar en uitnodigend blijven voor alle inwoners. Dit actiepunt wordt meegenomen in het proces om te komen tot een nieuwe overeenkomsten (actiepunt 1). Hierbij worden de volgende aandachtspunten meegenomen: - Stand van zaken (technisch) dorpshuizen; - Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) dorpshuizen; - Indien beschikbaar gebruikerstevredenheid over comfort en toegankelijkheid (n.a.v. gebruikersevaluaties, zie actiepunt 6). - Doelstellingen voor toegankelijkheid en verduurzaming. Waar mogelijk koppelen aan duurzaamheidsambities gemeentelijke panden. - Koppeling maken met monitoring en gebruik van dorpshuizen (actiepunt 6). Natuurlijke momenten voor levensduurverlenging, verduurzaming en/of ruimtelijke en functionele aanpassingen worden benut om een integraal plan op te stellen waarin een doelmatige exploitatie het uitgangspunt vormt. - Financiële gevolgen. Planning: Gaat mee in planning herziening overeenkomst(en) (zie actiepunt 1). Q3 2027: ambitiekader gereed.

Betrokken partijen: Gemeente, Zeeuwland, Stichting- Dorps- en Gemeenschapshuizen, Dorpsraad Ouwerkerk, Stichting Leefbaarheid Noordwelle. Stichting Multifunctioneel Centrum Bruinisse wordt (nog) niet meegenomen, hiervoor loopt momenteel een separaat traject (businesscase SMC Bruinisse).

6

Doel/resultaat: een ambitiekader voor de basiskwaliteit van de dorps- en gemeenschapshuizen waarmee keuzes gemaakt kunnen worden voor toekomstig onderhoud en investeringen.

8. Opstellen en uitvoeren van een ontwikkelagenda ter versterking van de bestuurlijke kracht van dorpshuisbesturen De stichtingsbesturen van de dorpshuizen nemen het voortouw in de verdere ontwikkeling van hun organisatie en de positie van het dorpshuis binnen de gemeenschap. Zij werken aan een (waar mogelijk gezamenlijke) ontwikkelagenda om hun rol als spil van de lokale samenleving duurzaam te versterken. De ontwikkelagenda wordt opgesteld op basis van de behoeften en wensen van de besturen zelf, zodat deze aansluit bij de praktijk en ambities van de verschillende dorpshuizen. De gemeente ondersteunt dit proces. De ontwikkelagenda omvat bijvoorbeeld de volgende thema’s: • De rol en verantwoordelijkheden van stichtingen, beheerders en vrijwilligers; • Een toekomstvisie voor de dorps- en gemeenschapshuizen per kern/wijk; • Het jaarlijks organiseren van trainings- of inspiratiesessies voor bestuurders; • Marketing en communicatie. Planning: Q2 2026: agenderen voor BO dorpshuizen. Q3 2026: agenderen voor strategisch BO dorpshuizen. Q2 2027: ontwikkelagenda gereed. Betrokken partijen: Stichting Dorps- en Gemeenschapshuizen, Stichting dorpsraad Ouwerkerk, Stichting Multifunctioneel Centrum Bruinisse, Stichting Leefbaarheid Noordwelle. De gemeente ondersteunt en faciliteert waar nodig.

Doel/resultaat: • Een gedragen ontwikkelagenda van en voor de stichtingsbesturen van de dorpshuizen. • Besturen beschikken over actuele kennis en vaardigheden om hun rol duurzaam te vervullen. • Toegenomen samenwerking en uitwisseling tussen de dorpshuisbesturen. • Dorpshuizen zijn beter gepositioneerd als centrale ontmoetingsplek binnen hun gemeenschap.

9. Vervolg De planning zoals opgenomen in dit uitvoeringsplan wordt uitgevoerd. De gemeenteraad wordt periodiek geïnformeerd over de voortgang van het dorpshuizenbeleid. De voortgang wordt tevens periodiek besproken met de betrokken partijen en in de ambtelijke organisatie. De uitvoering en prioriteiten kunnen in de praktijk wijzigen op basis van nieuwe inzichten, ontwikkelingen of ervaringen uit de samenwerking met de dorpshuisstichtingen en andere partners. Waar nodig wordt de planning bijgesteld, met behoud van de uitgangspunten van het beleid. De gemeente Schouwen-Duiveland, de betrokken stichtingen en woningcorporatie Zeeuwland blijven samen investeren in sterke, toekomstbestendige dorps- en gemeenschapshuizen die een bijdrage leveren aan het gemeenschapsleven in onze kernen.

7