2025.436 Bijlage 1 Investeringsplan 2026 Tennet (1633412)
Tekst van het document
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Inhoud
4
14
27
44
Voorwoord
4
3. Totaaloverzicht
14
5. Methodiek
27
6. Scenario’s en marktsimulaties
44
Voorwoord
5
1. Inleiding
7
Totaaloverzicht 3.1 Totaaloverzicht investeringen 3.2 Totaaloverzicht assetrisicopositie
15 15 16
Inleiding 1.1 Wettelijk kader 1.2 Afstemming met andere netbeheerders 1.3 Weergave 1.4 Leeswijzer
8 8 8 9 10
4. Terugblik
18
Terugblik 4.1 Vertragingen ten opzichte van IP2024 4.2 Ontwikkelingen portfolio 4.3 Gerealiseerde en vervallen projecten
19 19 21 21
Methodiek 5.1 Overzicht 5.2 Scenario's en marktsimulaties 5.3 Analyse capaciteitsknelpunten 5.4 Analyse kwaliteitsknelpunten 5.5 Risicoscore knelpunten 5.6 Beschrijven projecten 5.7 Prioritering en optimalisatie portfolio 5.8 Inbedrijfname data in IP2026
28 28 28 30 34 36 37 40 42
Scenario’s en marktsimulaties 6.1 Introductie 6.2 Samenvatting scenariorapportage 6.3 Regionalisatie 6.4 Scenario's voor de rest van Europa 6.5 Ontwikkeling vraag en opwek 6.6 Resultaten marktberekeningen 6.7 Europese uitwisseling
45 45 45 50 53 55 56 59
2. Strategie
11
Bouwen aan het net voor de toekomst
12
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
2
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Inhoud
61
104
114
7. Investeringen
61
8. Projecten Rijksprojectprocedure
104
Bijlagen
114
Investeringen 7.1 Inleiding 7.2 Landelijke programma's 7.4 Het landelijke 380 kV- en 220 kV-net 7.5 Friesland 7.6 Groningen en Drenthe 7.7 Overijssel en de Noordoostpolder 7.8 Flevopolder, Gelderland en Utrecht 7.9 Noord-Brabant 7.10 Limburg 7.11 Noord-Holland 7.12 Zuid-Holland 7.13 Zeeland
62 62 63 65 71 74 78 81 87 91 94 99 102
Projecten Rijksprojectprocedure 8.1 Zuid-West 380 kV 8.2 Beter Benutten Bestaande 380 kV 8.3 Netversterking Friesland 110 kV
105 105 107 107
9. Congestie
109
Bijlage 1: RNB stations Bijlage 2: Vertragingen Bijlage 3: Tussenliggende mijlpalen Bijlage 4: Koppeling projecten-knelpunten Bijlage 5: Koppeling knelpunten-projecten Bijlage 6: Assetrisicoregister TenneT Bijlage 7: Benodigd flexibel vermogen
115 116 130 137 138 139 140
Congestie 9.1 Congestieonderzoek 9.2 Verschil congestie- en IP-berekeningen 9.3 Congestieoplossende projecten
110 110 110 111
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
3
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
Voorwoord
9. Congestie
Bijlagen
5
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
Voorwoord Nederland heeft de afgelopen jaren laten zien dat het in korte tijd de juiste stappen kan zetten in de energietransitie. We zijn wereldkampioen zonnepanelen op onze daken, we hebben een sterke start gemaakt met windenergie op zee, miljoenen burgers verduurzamen hun huizen, elektrisch vervoer wint terrein en bedrijven beginnen te verduurzamen. Dit alles is niet vanzelfsprekend. Het vraagt inzet, doorzettingsvermogen en vooral samenwerking. Geen partij kan dit alleen. Tegelijkertijd weten we ook dat de route niet zonder obstakels is, het laaghangende fruit is al geplukt. TenneT hecht waarde aan transparantie en is daarom open over de complexiteit in dossiers zoals netcongestie en vertragingen in onze projecten, maar ook over de wenselijkheid van de nog te realiseren elektrificatie van de industrie. Duidelijk is dat de koers naar een duurzame toekomst een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Daarom moeten we blijven investeren en innoveren. Alleen zo kan Nederland concurrerend blijven, zijn energiezekerheid waarborgen en voldoen aan de klimaatdoelen. Onze Noordzee speelt hierin een sleutelrol. De primaire bron die Nederland en omliggende landen kan voorzien van duurzame elektriciteit. Met goede windcondities, relatief ondiep water en vrij dicht bij de kust gelegen locaties waar vraag is.
Het is cruciaal dat we deze unieke positie benutten en de infrastructuur bouwen die nodig is om de opgewekte windenergie veilig en efficiënt aan land te brengen.
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
Investeringsplan als strategische routekaart Het investeringsplan (IP) 2026 bundelt alle projecten die TenneT in deze periode voorziet op land en op zee. Het gaat om uitbreidingen, verzwaringen en vervangingen van het elektriciteitsnet die essentieel zijn om woonwijken te bouwen, ondernemingen te verduurzamen, en een klimaatneutraal en betrouwbaar elektriciteitssysteem te realiseren. Transparantie, onderbouwing en realisme zijn in het IP onze leidraad. Nieuw in dit plan is dat de zichtperiode is verlengd van tien naar vijftien jaar. Dit is nodig omdat onze projecten vaak meer dan tien jaar doorlooptijd hebben en omdat ze grote impact hebben op andere partijen. Tevens lopen we hiermee vooruit op de Energiewet, die in 2025 en 2026 in fasen in werking treedt. Door verder vooruit te kijken, kunnen we beter plannen, tijdig keuzes maken en onze stakeholders eerder betrekken. Het IP is daarmee dé bron van informatie voor overheden, toezichthouders, netbeheerders, bedrijven en maatschappelijke organisaties, waarmee zij in een zo vroeg mogelijk stadium rekening kunnen houden. Een veranderlijke context Plannen maken voor vijftien jaar vooruit betekent ook omgaan met onzekerheden. Energiebeleid verandert mee met politieke keuzes. Zo is de ambitie voor wind op zee recent bijgesteld van 50 GW naar een realistischere bandbreedte van 30–40 GW (elektrische ontsluiting).
De onzekerheidsmarge van 10 GW illustreert hoe dynamisch het speelveld is. Dit politieke besluit in juli '25 kwam te laat om nog mee te nemen in dit investeringsplan. Dit betekent ook dat de knelpunten die in dit IP zijn gesignaleerd voor het 220/380 kV-net aanzienlijk anders kunnen zijn dan uit de huidige scenario's naar voren komt. Om die reden heeft TenneT in deze (consultatie-)versie van het IP nog geen oplossingsrichting gedefinieerd voor alle 380 kV-knelpunten. Het toont wel aan hoe belangrijk het is dat we als TenneT wendbaar blijven en lange termijn scenario’s blijven ontwikkelen die ons helpen inspelen op veranderende omstandigheden.
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
De druk op het elektriciteitsnet De vraag naar elektriciteit en naar netcapaciteit stijgt sneller dan ooit. Bedrijven en consumenten beginnen nu echt te elektrificeren. Tegelijkertijd groeit de lokale opwek van wind- en zonnestroom en komen er grote windparken op zee bij, waarvan de elektriciteit aan land wordt gebracht. Het gevolg is dat het net in vrijwel alle regio’s zijn maximale capaciteit heeft bereikt. Voor TenneT betekent dit dat we de komende jaren het hoogspanningsnet minimaal moeten verdubbelen. Ten opzichte van het vorige IP Net op land is het aantal projecten gegroeid van 700 naar 1.000. Helaas lukt het ons lang niet altijd om de planningen te halen. Een fors aantal projecten loopt een gemiddelde vertraging op van tweeënhalf jaar ten opzichte van het voorgaande IP. TenneT en andere netbeheerders zien dat de doorlooptijden van projecten langer worden terwijl de maatschappelijke behoefte een versnelling rechtvaardigt. Het verkrijgen van vergunningen, het toewijzen van locaties om te bouwen, stikstofbeperkingen en de complexiteit van onze projecten liggen daaraan als belangrijkste redenen ten grondslag. De leveranciersmarkt is krap en moet met de ambities meegroeien. Daarnaast ziet TenneT dat nieuwe inzichten in wat nodig is vanuit het systeemperspectief vaak resulteren in scopewijzigingen en dat werkt vertragend voor onze projecten.
Om het sterk groeiend aantal netuitbreidingen en de sterk stijgende vraag naar netcapaciteit het hoofd te bieden, zijn wij bezig interne processen zo te veranderen dat we sneller en meer toekomstgericht tot besluitvorming kunnen komen.
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
5
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Samen versnellen De enige duurzame oplossing voor netcongestie is het uitbouwen van de infrastructuur. Nieuwe hoogspanningsstations en -verbindingen hebben nu vaak een doorlooptijd van 10 tot 12 jaar. Daarom hebben het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) en TenneT in het voorjaar van 2025 het Versnellingspakket gepresenteerd met juridischeen beleidsmaatregelen. Hieronder valt ook het verkorten van – om te beginnen – 25 cruciale projecten die specifiek zijn geselecteerd vanwege hun bijdrage aan het verminderen van netcongestie. Zodra de effecten van het versnellingspakket concreet zichtbaar worden, zullen die in toekomstige versies van het IP worden meegenomen. Daarnaast is slimmer gebruik van het bestaande net essentieel: met digitale sturing, beter datagebruik en flexibel en slim aansturen van de vraag kunnen we meer uit het net halen. Het is belangrijk om flexibel gebruik te maken van het net om ruimte optimaal te benutten en om het net betaalbaar te houden. Samen bouwen aan vertrouwen en tempo Om onze cruciale projecten succesvol uit te voeren, heeft Nederland meer nodig dan techniek en vakmanschap alleen. Een consistent en betrouwbaar energiebeleid is onmisbaar.
Snellere vergunningprocedures, compacte inspraak- en bezwaarprocedures, tijdige locatiekeuzes en duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheden zijn randvoorwaarden om de elektriciteitsvoorziening op het hoge peil te houden waar we allemaal zo aan gewend zijn geraakt. Het hoogspanningsnet vormt de ruggengraat van ons energiesysteem. Het Investeringsplan 2026 is onze routekaart voor de komende jaren. Door met vertrouwen te bouwen en tempo te maken, kunnen we ervoor zorgen dat Nederland klaar is voor de toekomst. Ik ben ervan overtuigd dat we samen de noodzakelijke stappen kunnen zetten om de elektriciteitsvoorziening in ons land duurzaam, strategisch onafhankelijk en concurrerend te houden. Maarten Abbenhuis COO TenneT
“Door met vertrouwen te bouwen en tempo te maken, kunnen we ervoor zorgen dat Nederland klaar is voor de toekomst.” Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
6
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Inleiding 1.1 Wettelijk kader 1.2 Afstemming met andere netbeheerders 1.3 Weergave 1.4 Leeswijzer
8 8 8 9 10
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Inleiding TenneT is de wettelijke netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet in Nederland en daarmee verantwoordelijk voor de aanleg en het beheer van dit net. Het is de taak van TenneT om te zorgen voor een veilig en betrouwbaar net dat de verbinding vormt tussen elektriciteitsproducenten en verbruikers. Op basis van een hoge beschikbaarheid van het hoogspanningsnet wil TenneT de leveringszekerheid van elektriciteit waarborgen en een actieve rol spelen in de verdere ontwikkeling van een geïntegreerde en duurzame elektriciteitsmarkt in Noordwest-Europa. Waarborging van de leveringszekerheid is voor TenneT niet alleen een wettelijke plicht, maar ook een van de leidende principes in haar taakuitvoering. Daarnaast is het de taak van TenneT om elektriciteitsproducenten en verbruikers toegang tot het net te verlenen en te voorzien in de behoefte aan transportcapaciteit. Om aan deze opdrachten te kunnen voldoen, investeert TenneT in projecten die geïdentificeerde knelpunten in het landelijk hoogspanningsnet oplossen. In dit investeringsplan (IP) beschrijft en onderbouwt TenneT - met de kennis van nu - de voorziene, realistisch haalbare investeringen voor de zichtperiode van 2026 tot en met 2040.
1.1 Wettelijk kader De grondslag voor het investeringsplan is artikel 21 van de Elektriciteitswet 1998 (E-wet). Dit artikel schrijft voor dat TenneT tweejaarlijks een investeringsplan moet opstellen waarin alle noodzakelijke uitbreidings- en vervangingsinvesteringen worden beschreven en onderbouwd. De Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet worden vervangen door de Energiewet, welke naar verwachting begin 2026 in werking zal treden. Conform afspraak met de ACM worden de investeringsplannen 2026 van TenneT nog opgesteld op basis van de Elektriciteitswet 1998 en de bijbehorende lagere regelgeving. Conform artikel 2.1 van het Besluit investeringsplan en kwaliteit elektriciteit en gas is de zichtperiode van het IP tien jaar. Vooruitlopend op de Energiewet en de toekomstige verplichting dat de zichtperiode vijftien jaar wordt, heeft TenneT ervoor gekozen om voor dit IP de zichtperiode al aan te passen naar vijftien jaar. De eerste jaren van de zichtperiode hebben een grotere mate van zekerheid dan de latere jaren. Om hier rekenschap van te geven, worden in de latere jaren van de zichtperiode de inbedrijfname (IBN) data met een bandbreedte weergegeven. Deze methode is aangepast ten opzichte van IP2024 en een toelichting is te vinden in paragraaf 5.8. In 2025 heeft TenneT het 150 kV-net in het Randmerengebied overgenomen toen de cross-border-lease (CBL) overeenkomst afliep.
Knelpunten en projecten in dit netdeel zijn vanaf nu opgenomen in dit investeringsplan.
1.2 Afstemming met andere netbeheerders Binnen Netbeheer Nederland (NBNL), de branchevereniging van de Nederlandse netbeheerders, is een ‘werkgroep IP’ actief. Deze werkgroep werkt aan uniformering van de IP’s van de verschillende netbeheerders en zoekt afstemming met de toezichthouder ACM en relevante stakeholders
om te komen tot een IP dat zo goed mogelijk voldoet aan de eisen en verwachtingen. De netbeheerders werken met diverse landelijke en regionale partijen samen om te komen tot de beste, maatschappelijk verantwoorde, investeringsplannen. Het is een uitdagende opgave om de snel groeiende vraag naar elektriciteit en elektriciteitstransport te kunnen faciliteren. In die opgave willen de netbeheerders partijen zo goed mogelijk informeren en consulteren. Bij de totstandkoming van het IP2026 zijn stakeholders daarom actief betrokken bij het opstellen van de toekomstscenario’s. In de periode juni - november 2024 hebben hiervoor drie bijeenkomsten plaatsgevonden. De input van stakeholders draagt bij aan het verder verbeteren van de scenario’s. Ook geven de bijeenkomsten inzicht in de totstandkoming van de scenario’s. Daarnaast is TenneT voortdurend in gesprek met de regionale netbeheerders bij het vaststellen en het oplossen van knelpunten in de aansluiting van de regionale elektriciteitsnetten op het landelijk hoogspanningsnet. Tussen dit IP van TenneT en dat van de regionale netbeheerders zijn ook verschillen waar te nemen. Deze zijn onder andere gerelateerd aan de doorlooptijden die TenneT en de regionale netbeheerders nodig hebben om te komen tot een investeringsplan.
De sterk vermaasde netstructuur van TenneT maakt dat de analyses en berekeningen die TenneT moet maken complex zijn en veel tijd in beslag nemen. Dit heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat de regionale netbeheerders recentere data in hun berekeningen kunnen meenemen dan TenneT. Verschillen ontstaan ook omdat regionale netbeheerders de knelpunten kunnen berekenen per (hoogspanning-)station of deelnet zonder rekening te houden met uitwisselingen tussen deze deelnetten. De berekeningen van
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
8
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Inleiding
TenneT zien toe op het gehele Nederlandse hoogspanningsnet inclusief uitwisselingen met het buitenland. Om deze uitwisselingen te bepalen, voert TenneT marktsimulaties uit waarin de vraag en aanbod binnen het gekoppelde Europese net bepaald worden. Deze marktsimulaties bepalen de inzet van opwek en vraag op basis van de berekende prijzen en uitwisselingen. TenneT gebruikt de profielen die uit deze simulaties volgen. Deze zijn niet gelijk aan de profielen die de regionale netbeheerders gebruiken. Uit de knelpuntanalyses in de investeringsplannen van de regionale netbeheerders (RNB’s) kunnen investeringen voor TenneT volgen - zoals nieuwe stations of uitbreidingen van stations - die nog niet in het TenneT IP zijn opgenomen. Voor bepaalde RNB-knelpunten kan de bouw van een nieuw (TenneT) hoogspanning/middenspanning (HS/MS) station de beste oplossing lijken. Op basis van de Samenwerkingscode doen TenneT en de RNB’s dan gezamenlijk onderzoek naar de oplossing van dat knelpunt met de laagste maatschappelijke kosten. Voor een deel van de door de RNB’s al in hun IP’s genoemde nieuwe HS/MS stations is de afstemming met TenneT hierover nog niet afgerond. Voor deze knelpunten is dus nog niet definitief vastgesteld of de bouw van een nieuw TenneT- station of uitbreiding van een bestaand station de oplossing met de laagste maatschappelijke kosten voor het RNB-knelpunt is.
Uit deze afstemming kan ook volgen dat er geen aanleiding is voor een volledig hoogspanningsstation, maar dat – bijvoorbeeld – een verlengde transformatoraansluiting gerealiseerd wordt. Er worden dan 110 kV- of 150 kV-kabels aangelegd welke direct op de transformatoren van de regionale netbeheerder worden aangesloten; een schakelinstallatie van TenneT is dan niet nodig. Daarom staan deze stations nog niet vermeld in het IP van TenneT. In de bijlage ‘RNB-stations’ is een lijst van de regionale netbeheerders opgenomen met door hen voorgestelde nieuwe HS-stations of verlengde transformatoraansluitingen, die nog niet in dit TenneT-IP staan. De inbedrijfname data in de investeringsplannen van TenneT en de regionale netbeheerders zijn in principe afgestemd, maar verschillen tussen de inbedrijfname-data in de investeringsplannen zijn mogelijk. Regionale netbeheerders kunnen een eerdere inbedrijfname datum
hebben indien projecten meerdere fases kennen. In het TenneT investeringsplan is de afronding van de laatste fase bepalend voor de inbedrijfname-datum, terwijl de regionale netbeheerder mogelijk al na oplevering van het eigen project kan afronden. Daarnaast kan de inbedrijfname-datum van TenneT eerder zijn dan die van de regionale netbeheerder omdat na afronding van de TenneT werkzaamheden de regionale netbeheerder de middenspanningsassets nog in bedrijf moet nemen. De inbedrijfname door de regionale netbeheerder kan daardoor in een ander kalenderjaar vallen.
het net op zee zelf beschrijft TenneT in het separate Investeringsplan 2026-2040 Net op zee. Ten opzichte van het vorige investeringsplan uit 2024 heeft TenneT een aantal verbeteringen doorgevoerd om het investeringsplan beter navolgbaar te maken voor de lezer. Deze verbeteringen komen op verschillende plekken terug in dit document. Naast deze verbeteringen heeft TenneT aanvullende punten verbeterd naar aanleiding van zienwijzes en de evaluatie van het vorige investeringsplan.
1.3 Weergave TenneT hecht grote waarde aan een transparante weergave van alle projecten in het investeringsplan. Daarom wordt het grootste deel van het portfolio van TenneT zonder aggregatie in de tabellen van hoofdstuk 7 (Investeringen) opgenomen. Er is gekozen voor een onderverdeling van de projecten naar deelnet: het 380 kV- en 220 kV-net enerzijds en de negen 150 kV- en 110 kV-netten anderzijds. Deze onderverdeling verschaft inzicht in de investeringen in netten met een hoofdzakelijk nationale en internationale transportfunctie (380 kV- en 220 kV-net) en de investeringen in de negen deelnetten die een regionale en provinciale functie hebben (150 kV- en 110 kV-netten). Binnen de verdeling naar deelnet van projecten wordt onderscheid gemaakt tussen projecten die risicogedreven zijn (volgend uit berekeningen die capaciteits- en kwaliteitsknelpunten in het net inzichtelijk maken) en projecten die klantgedreven zijn (klantaanvragen en investeringen in het net om klantaanvragen te kunnen faciliteren). De aanvragen van de RNB’s staan per project in het IP. Voor de overige (private) klantprojecten worden alleen de aantallen weergegeven. Inbedrijfname data wordt weergegeven met een bandbreedte. Montage hoogspanningskabel Financiële informatie is geaggregeerd per categorie. De totalen zijn per jaar in de figuren weergegeven, inclusief een vergelijking met IP2024.
Bij de analyse van de capaciteitsknelpunten voor het landelijk hoogspanningsnet is ook de behoefte aan transport die ontstaat uit de aanlanding van het net op zee meegenomen. De investeringen in
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
9
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Inleiding
Deze verbeteringen betreffen onder andere: • Uitgebreidere uitleg van de projectfases van TenneT, de planningsmethodes per fase en de relatie tot de fases die door de regionale netbeheerders gebruikt worden. • In een apart overzicht worden per congestiegebied de congestieoplossende projecten weergegeven. • Uitgebreidere uitleg over de gehanteerde prioriteringssystematiek en meer transparantie door de prioriteringsscore van projecten weer te geven. • Harmonisatie en verdere uitsplitsing van de redenen van vertraging van de capaciteitsprojecten en nieuwe 110/150 kV-aansluitingen van regionale netbeheerders. • Meer inzicht wordt geboden in de planning van projecten en de tussenliggende mijlpalen van de grotere capaciteitsprojecten. • De ‘uitbreidingsinvesteringen’ en ‘overige investeringsprojecten’ zijn nu opgenomen in één hoofdstuk zodat de projecten per deelnet bij elkaar worden weergegeven. Dit vergroot de leesbaarheid en vindbaarheid van projecten. • Projectnamen en stationsnamen zijn uitgeschreven om duidelijker de scope weer te geven en het document leesbaarder te maken. • De toelichting op de ontwikkelingen per deelnet is uitgebreid. • Aanvullende communicatie vindt plaats rondom publicatie van de consultatieversie van het investeringsplan om regionale overheden en andere stakeholders beter te betrekken in het proces en de uitkomsten van het investeringsplan.
1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de strategie van TenneT toegelicht. Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van het voorgenomen investeringsvolume van TenneT voor de komende tien jaar weer en de assetrisicopositie met een verdeling van de capaciteitsknelpunten over Nederland. Hoofdstuk 4 bevat een analyse van de vertragingsredenen en een terugblik op IP2024. Hoofdstuk 5 beschrijft de methodiek waarmee dit investeringsplan tot stand is gekomen. Hoofdstuk 6 beschrijft de scenario’s en marktsimulaties die ten grondslag liggen aan de netberekeningen voor uitbreidingsinvesteringen. Hoofdstuk 7 bevat de investeringen en omschrijft regionale ontwikkelingen. In hoofdstuk 8 worden de uitbreidingsinvesteringen waarop de Rijksprojectenprocedure van toepassing is in detail beschreven. In hoofdstuk 9 wordt ingegaan op congestie en de congestiegerelateerde projecten. In bijlage 1 staan door de RNB’s voorgestelde nieuw te bouwen stations die nog niet in het TenneT IP staan. In bijlage 2 worden de oorzaken van vertragingen voor capaciteitsuitbreidingen weergegeven. Bijlage 3 bevat de tussenliggende mijlpalen van de capaciteitsuitbreidingen. In bijlage 4 is de uitgebreide risico-informatie van de investeringsprojecten opgenomen (koppeling projecten-knelpunten), welke in bijlage 5 ook is opgenomen maar dan bezien vanuit het knelpunt (koppeling knelpunten-projecten).
In de bijlage 6 is het assetrisicoregister opgenomen. Bijlage 7 geeft per verbinding of transformator een inschatting van de hoeveelheid flexibiliteit die nodig zou zijn om het N-1 knelpunt volledig op te lossen in het Koersvaste Middenweg scenario voor de jaren 2030 en 2035.
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
10
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Bouwen aan het net voor de toekomst
12
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Bouwen aan het net voor de toekomst Nederland staat voor de opgave om het energiesysteem betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam te houden, terwijl de vraag naar elektriciteit razendsnel toeneemt. Bedrijven en consumenten schakelen massaal over op elektriciteit, terwijl de opwek van wind- en zonnestroom op land en op zee sterk groeit. Daardoor bereikt het elektriciteitsnet in veel regio’s zijn maximale capaciteit. De keuzes die overheid, bedrijven en netbeheerders de komende jaren maken, bepalen het energiesysteem van morgen én overmorgen. Nu is het moment om door te pakken, vanuit een samenhangend perspectief dat de energievoorziening voor toekomstige generaties zekerstelt. Daarom bouwen we bij TenneT dag in dag uit aan het elektriciteitsnet van nu en morgen. In dit hoofdstuk van het Investeringsplan (hierna IP) vertellen we meer over onze strategie voor de toekomst. Ons doel is helder: to connect everyone with a brighter energy future. We focussen ons daarbij op onze klanten: partijen die aangesloten zijn op het hoogspanningsnet. Van regionale netbeheerder en elektriciteitsproducenten tot bedrijven en industrieën. Indirect, via ons net en via de regionale netten, bedienen we de samenleving en meer dan 18 miljoen mensen. De vraag van klanten naar netcapaciteit is hierbij ons vertrekpunt.
We geven daarom prioriteit aan het verkleinen van de kloof tussen de groeiende vraag naar klantaansluitingen en de beperkte transportcapaciteit. Tegelijkertijd is het onze taak de leveringszekerheid te blijven garanderen.
Onze strategie rust op twee pijlers: 1. Het hoogspanningsnet sneller bouwen – om nieuwe capaciteit sneller beschikbaar te maken. 2. Het hoogspanningsnet beter benutten – om optimaal gebruik te maken van wat er al ligt. Deze strategie vraagt om een nieuwe manier van samenwerken: binnen TenneT, met klanten, beleidsmakers en partners in de energieketen. Slimmer, innovatiever en met een sterk gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid. Sneller bouwen aan meer capaciteit Het sneller bouwen van het elektriciteitsnet betekent dat we meer netcapaciteit kunnen leveren aan klanten. Maar de uitbreiding van de infrastructuur kost tijd – vaak 10 tot 12 jaar per project. Samen met partners moeten we obstakels wegnemen die de voortgang nu vertragen. Daarom hebben het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) en TenneT samen in het voorjaar van 2025 het Versnellingspakket gepresenteerd. Dit pakket bevat juridische en beleidsmaatregelen om de realisatietijd van (om te beginnen 25 van de circa 100 cruciale congestie-oplossende) projecten te verkorten. We moeten procedures verkorten en processen binnen TenneT verder stroomlijnen, zodat we sneller tot besluitvorming komen en projecten eerder in uitvoering kunnen brengen. De effecten van het Versnellingspakket zullen in toekomstige versies van het IP worden meegenomen.
Om onze cruciale projecten op tijd te realiseren, vragen wij om een consistent energiebeleid, snellere vergunningprocedures, compacte inspraaktrajecten, tijdige locatiekeuzes en een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden tussen overheden.
Slimmer benutten van het bestaande net Naast bouwen ligt er veel winst in het beter benutten van het bestaande net. Met nieuwe inzichten, data en innovatieve technologieën kunnen we netcongestie beter voorspellen, real-time sturen en beschikbare capaciteit optimaal gebruiken. Flexibiliteit in het net wordt essentieel: producenten, consumenten en opslag moeten actief kunnen bijdragen aan een gebalanceerd systeem. Onbeperkt elektriciteit gebruiken op elk moment van de dag, tegen een vast tarief, past niet meer bij het energiesysteem van de toekomst.
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
12
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Bouwen aan het net voor de toekomst
Ook het marktontwerp zelf moet toekomstbestendig worden gemaakt. Zo kunnen we onshore en offshore capaciteit efficiënt benutten binnen een geïntegreerde Europese elektriciteitsmarkt, terwijl de leveringszekerheid gewaarborgd blijft. Vertragingen en netcongestie: van knelpunt naar actie De elektrificatie van Nederland versnelt. Bedrijven en consumenten schakelen over op elektriciteit of willen dat, terwijl de opwek van winden zonnestroom op land en op zee sterk groeit. Daardoor bereikt het elektriciteitsnet in veel regio’s zijn maximale capaciteit. Het aantal projecten in uitvoering en planning is gestegen van 650 naar 900, maar veel projecten kampen met vertragingen – gemiddeld zo’n tweeënhalf jaar. Oorzaken zijn onder meer lange vergunningstrajecten, stikstofbeperkingen, locatiekeuzes, complexe besluitvorming en een krappe leveranciersmarkt. Tegelijkertijd werken we verder aan onze eigen interne versnelling: snellere besluitvorming, meer standaardisatie en een cultuur van continu verbeteren. Target Grid: onze routekaart naar 2045 en verder Kijken we verder dan de scope van dit IP, dan zien we richting 2050 een energiesysteem dat sterk geëlektrificeerd zal zijn. De elektriciteitsnetten moeten daar natuurlijk op voorbereid zijn. Onze investeringen, nu en in de komende twintig jaar, moeten dat toekomstbeeld weerspiegelen.
De sterke groei van hernieuwbare elektriciteit en de stijgende vraag naar elektriciteit blijven om forse uitbreiding van het hoogspanningsnet vragen. Dat vraagt om keuzes die verder gaan dan de projecten van vandaag: om een visie op het energiesysteem als geheel, gebaseerd op integratie van technologie, ruimte, markt en beleid. Alleen dan bouwen we aan een net dat Nederland verbindt – niet alleen met stroom, maar met de toekomst zelf.
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
13
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Totaaloverzicht 3.1 Totaaloverzicht investeringen 3.2 Totaaloverzicht assetrisicopositie
15 15 16
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
Totaaloverzicht
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
waarin dit IP wordt opgesteld. Voor 2023 en 2024 zijn de daadwerkelijke realisaties in beeld gebracht. In de figuur is in de linker staven het verwachte investeringsvolume uit het vorige IP weergegeven. Zowel voor het huidige als voor het vorige IP is de verwachting in de laatste vijf jaar van de zichtperiode van een IP in een andere kleur weergegeven (outlook), omdat de onzekerheid over deze laatste periode nog vrij groot is.
In dit in dit hoofdstuk worden de totale kosten van de investeringen voor het net op land weergegeven voor de komende tien jaar. Daarnaast wordt de totale assetrisicopositie van TenneT besproken en gevisualiseerd.
Dit investeringsplan beschrijft de door TenneT voorgenomen investeringen in het landelijk hoogspanningsnet voor de periode 2026-2035. Enerzijds worden er investeringen gedaan ter mitigatie van de berekende knelpunten, de risicogedreven investeringen. Anderzijds bevat het portfolio extern gedreven investeringen, zoals klantaansluitingen. Figuur 3.1 toont in de rechter staven de maximale verwachting van het totale investeringsvolume uitgesplitst per jaar. Het verwachte investeringsvolume is ook weergegeven voor 2025, het lopende jaar
Figuur 3.1: Totaal investeringen Net op land
Bijlagen
Ten opzichte van het vorige investeringsplan stijgen de verwachte investeringen. De volgende redenen spelen een rol: • Klantaansluitingen: Het aantal projecten om nieuwe klantaansluitingen voor private klanten en regionale netbeheerders te realiseren, neemt met circa 60% toe, waardoor het investeringsvolume stijgt. • Klantgedreven uitbreidingsprojecten: Om aansluitingen te faciliteren moet TenneT investeren in het uitbreiden van bestaande stations en het realiseren van nieuwe stations. De toename van het aantal nieuwe klantaansluitingen zorgt ervoor dat ook de diepere netinvesteringen van TenneT stijgen. Waar deze diepere netinvesteringen voorheen vaak kleinere uitbreidingen op bestaande stations betroffen, zijn dit in IP2026 steeds vaker nieuwe 150/110 kV-stations. De bouw van een nieuw hoogspanningsstation kost aanzienlijk meer dan de uitbreiding op een bestaand station. • Prijsstijgingen en indexatie: De kosten van hoogspanningscomponenten en personeel zijn de afgelopen jaren hard gestegen vanwege de schaarste. Bovendien is de geplande inbedrijfname datum van een aantal projecten later geworden.
Figuur 3.2 toont het maximum investeringsvolume voor de komende tien jaar, verdeeld over dezelfde categorieën van uitbreidingsinvesteringen als in het IP2024. Zo is een directe vergelijking mogelijk. De nieuwe categorisering van dit IP wordt in paragraaf 5.6 uitgelegd. De uitbreidingsinvesteringen omvatten capaciteitsprojecten en klantgedreven projecten. De categorie 'overige investeringen' bevat klantaansluitingen, reconstructies, vervangingen en functionaliteitsprojecten. De individuele projecten staan in hoofdstuk 7. In onderstaande grafiek worden de investeringen over een 10-jaarsperiode van IP2024 en IP2026 met elkaar vergeleken. Voor IP2024 is dat de periode 2024-2033 en voor IP2026 de periode 2026-2035.
3.1 Totaaloverzicht investeringen
9. Congestie
Figuur 3.2: Totale investeringsvolume per categorie
EUR EUR mlnmln 8.000 8.0008
IP2026
7.000 7.0007
IP2024
6.000 6.0006 5.000 5.0005
Uitbreidingsinvesteringen 380/220 kV net
4.000 4.0004 3.000 3.0003
Uitbreidingsinvesteringen 150/110 kV net
2.000 2.0002
Overige investeringsprojecten
1.000 1.0001 0 00 2023 2023
2024 2024
2025 2025
2026 2026
■ Realisatie ■ Realisatie 2023 2023 en en 2024 2024 ■ Investeringsvolume ■ Investeringsvolume IP2024 IP2024 (t/m(t/m 2028) 2028) ■ Investeringsvolume ■ Investeringsvolume IP2024 IP2024 (outlook) (outlook)
2027 2027
2028 2028
2029 2029
2030 2030
2031 2031
2032 2032
2033 2033
2034 2034
2035 2035
EUR mln
0
■ IP2024 ■ Investeringsvolume ■ Investeringsvolume IP2026 IP2026 (t/m(t/m 2030) 2030) ■ Investeringsvolume ■ Investeringsvolume IP2026 IP2026 (outlook) (outlook)
5.000
10.000
15.000
20.000
25.000
30.000
■ IP2026
De De linker linker staven staven tonen tonen waarden waarden uit uit IP2024, IP2024, de de rechter rechter staven staven tonen tonen waarden waarden uit uit IP2026. IP2026.
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
15
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Totaaloverzicht
•
•
•
•
Vertragingen leiden niet alleen tot een latere inbedrijfname-datum, maar ook tot een stijging van de projectkosten, onder andere door indexatie. Opschaling: TenneT is bezig met het opschalen van de investeringen om de energietransitie te faciliteren waardoor het totale investeringsvolume toeneemt ten opzichte van het vorige IP. Langere zichtperiode: De zichtperiode van dit investeringsplan loopt tot en met 2040 in plaats van tot en met 2035. Dit leidt tot een stijging van het aantal projecten in de outlook van dit investeringsplan. Hoewel deze projecten een inbedrijfname-datum na 2035 hebben, worden er in de periode tot en met 2035 wel kosten voor gemaakt. Inzichten in de knelpunten van 2040 worden ook meegenomen in bestaande studiefase projecten, waardoor deze een grotere omvang kunnen krijgen. Toekomstvaster en robuuster investeren: Bij diverse projecten is de scope uitgebreid, wat kan leiden tot bijvoorbeeld extra grondaankoop, meer reserve-velden of extra transformatoren en circuits om tot een robuustere oplossing te komen. Nieuwe activiteiten: TenneT heeft het CBL-net van Liander overgenomen en dient het net van USG (Chemelot) over te nemen. Voorgenomen investeringen in deze netten zorgen ook voor een stijging van het investeringsvolume.
3.2 Totaaloverzicht assetrisicopositie Door capaciteits- en kwaliteitstekorten en externe invloeden ontstaan knelpunten in het net. De ernst van een knelpunt wordt door TenneT weergegeven in een risicoscore: een combinatie van de kans dát het knelpunt optreedt en de gevolgen áls het knelpunt optreedt. De optelsom van de risicoscores van alle knelpunten in het net geeft de totale asset risicopositie (aantal risicopunten) van TenneT weer. In hoofdstuk 5 staat uitgebreidere informatie over risico’s en knelpunten. Een risico wordt gemitigeerd door een maatregel. Dat kan een operationele maatregel zijn of een investering in het net. Wanneer deze maatregel is voltooid, is daarmee het knelpunt en dus het risico gemitigeerd, wat de risicopositie van TenneT verlaagt. Ieder knelpunt kent een kans van optreden. Naarmate een knelpunt verder in de toekomst ligt, kent de inschatting van deze kans een grotere onzekerheid. Daarom is het van belang deze knelpunten te blijven herijken door de jaren heen, zodat alleen een maatregel wordt getroffen als het knelpunt zich daadwerkelijk dreigt voor te doen.
Figuur 3.3: Verdeling risicopunten in 2035 over de type knelpunten
■ Capaciteit 380/220 kV ■ Capaciteit 150/110 kV ■ Kwaliteit ■ Functionaliteit
In figuur 3.3 is voor 2035 de bijdrage van de verschillende type knelpunten aan het totaal aantal risicopunten weergegeven. De capaciteitsknelpunten leveren de grootste bijdrage aan de asset risicopositie. Daarna komen de kwaliteitsknelpunten en de functionaliteitsknelpunten. Deze verdeling van risicopunten over de categorieën is echter geen maat voor de hoeveelheid uit te voeren werk.
De extern gedreven investeringen in het TenneT-portfolio zijn niet risicogedreven en dragen daarom niet direct bij aan het verlagen van de assetrisico’s. Projecten zoals het realiseren van klantaansluitingen vragen echter wel capaciteit van TenneT, waardoor die capaciteit niet beschikbaar is voor activiteiten die wél de risicopositie verlagen.
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
16
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Totaaloverzicht
Figuur 3.4: Verdeling risicopunten in 2040 over de type knelpunten
■ Capaciteit 380/220 kV ■ Capaciteit 150/110 kV ■ Kwaliteit ■ Functionaliteit
Figuur 3.5: Risicoprofiel van capaciteitsknelpunten op de 150/110 kV-netten in 2035, onderverdeeld naar productie en belasting als primaire oorzaak
In figuur 3.5 is verder ingezoomd op het soort capaciteitsknelpunten dat ontstaat in 2035 in de 150/110 kV-netten. Per deelnet geeft de grootte van de cirkel het aandeel van risicopunten weer. Daarnaast is per capaciteitsknelpunt in 2035 nagegaan wat de primaire oorzaak ervan is productie of belasting (elektriciteitsvraag). Doordat elektriciteitsproductie en -vraag geografisch en/of in de tijd niet goed op elkaar aansluiten, is transportcapaciteit naar andere gebieden nodig. Hiervoor moeten de 150/110 kV-netten verzwaard worden.
In figuur 3.4 staat dezelfde informatie weergegeven voor 2040. Richting 2040 neemt het aantal en de omvang van de capaciteitsknelpunten verder toe, waardoor deze een groter aandeel van de totale asset risicopositie inneemt. Dit komt onder andere omdat alleen projecten in de realisatiefase meegenomen worden in de netberekeningen; het getoetste hoogspanningsnet voor 2040 is daarmee vrijwel identiek aan het net van 2035. De prognoses voor productie en belasting in de scenario's voor 2040 zijn echter wel hoger dan in de scenario's voor 2035. Meer uitleg over de netberekeningen kan gevonden worden in paragraaf 5.3.
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
17
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Terugblik 4.1 Vertragingen ten opzichte van IP2024 4.2 Ontwikkelingen portfolio 4.3 Gerealiseerde en vervallen projecten
19 19 21 21
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
Terugblik Ten opzichte van het vorige investeringsplan 2024 vertragen een significant aantal projecten. Voor alle uitbreidingsprojecten (capaciteitsprojecten en klantgedreven uitbreidingsprojecten) en voor de 150/110 kV-aansluitingen van de regionale netbeheerders heeft TenneT aangegeven wat de vertragingsoorzaken zijn om zo te kunnen duiden hoe achterliggende oorzaken kunnen worden opgelost. In deze paragraaf worden de vertragingsredenen geanalyseerd. Meer informatie en verdere analyses zijn te vinden in bijlage 2. 4.1 Vertragingen ten opzichte van IP2024 Vertragingen en gebruik bandbreedtes Voor een goed begrip van de gerapporteerde vertragingen is het belangrijk te weten hoe TenneT in dit investeringsplan omgaat met de bandbreedtes voor inbedrijfnamedata. In dit investeringsplan hanteert TenneT bandbreedtes voor de verwachte inbedrijfname van projecten die starten na de eerste drie jaar van de zichtperiode. De breedte van deze band hangt af van de complexiteit van het project en de fase waarin het zich bevindt.
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
dan wordt dit project als vertraagd beschouwd. Als voorbeeld: een project dat in het vorige investeringsplan met een bandbreedte van 2030-2032 was opgenomen en in dit investeringsplan is opgenomen met een bandbreedte van 2031-2033 heeft dus een vertraging van 1 jaar.
9. Congestie
Bijlagen
relatief veel minder vertraging en bovendien is de impact ook gemiddeld genomen kleiner. Vertragingsredenen Binnen de sectororganisatie Netbeheer Nederland zijn gezamenlijke categorieën van vertragingsredenen vastgesteld die voor alle netbeheerders gelden. Deze zijn ook toegepast op de projecten van TenneT.
Hierbij wordt gekeken naar kalenderjaren, een project dat van december 2026 vertraagt naar januari 2027 is dus een jaar vertraagd in deze analyses. In de onderstaande analyse is het aantal vertragingen geplot per projectfase. Hierbij is de projectfase waarin het project zich in het vorige investeringsplan bevond gebruikt.
Voor de analyses in deze hoofdstukken zijn deze redenen geclusterd, omdat een aantal categorieën sterk met elkaar samenhangt. De geregistreerde vertragingsredenen per project en projectfase zijn in bijlage 2 te vinden.
In totaal vertragen er circa 200 projecten, waarvan ongeveer 70 RNBaansluitingen. De meeste en de grootste vertragingen treden op in de studiefase, wanneer er nog veel onzekerheid is over scope, haalbaarheid en planning. Richting basisontwerpfase en realisatiefase wordt het aantal vertragingen minder en neemt de omvang van de vertragingen af. Circa 70 capaciteitsprojecten en RNB-aansluitingen uit IP2024 zijn eind 2023, in 2024 of in 2025 afgerond, hiervan is 90% op tijd gerealiseerd. Deze projecten staan in de volgende paragraaf van dit hoofdstuk. Uit de tabel volgt dat zowel de impact als de frequentie van vertragingen het grootste is in de studie en basis ontwerp fase. Projecten in de realisatiefase kennen
De geclusterde redenen van vertraging zijn: • Afhankelijkheden: Het project is afhankelijk van een ander project van TenneT of een regionale netbeheerder. Door vertraging van een ander project, vertraagt het beschouwde project ook. • Ruimtelijke plannen en private rechten: Het vinden van een locatie of tracé en de publiek-private rechten om dit vast te leggen kost meer tijd dan oorspronkelijk verwacht of gaat naar verwachting meer tijd kosten.
Figuur 4.1: Aantal vertraagde projecten Aantal
Dit betekent een wijziging ten opzichte van het Investeringsplan 2024 (IP2024). Daarin werd nog gewerkt met een vaste standaardbandbreedte van twee jaar voor alle projecten waarvan de inbedrijfname gepland stond na de eerste vijf jaar van de zichtperiode (dus na 2029). Die band liep toen vanaf het geplande jaar van inbedrijfname tot twee jaar daarna. De nu gehanteerde aanpak sluit beter aan bij de daadwerkelijke onzekerheden in de planning van projecten en zorgt daardoor voor een realistischer weergave van de verwachte oplevermomenten. Meer toelichting op deze methodiek is opgenomen in paragraaf 5.8.
40 35 30 25 20 15 10 5 0 Jaren
Het begin van de bandbreedte is het geplande jaar van inbedrijfname, indien dit geplande jaar van inbedrijfname inmiddels later is geworden,
1
2
3
4
5
6
7
8
9
■ Studie ■ Basisontwerp ■ Realisatie
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
19
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Terugblik
• Tekort aan personeel of materiaal: Er is onvoldoende personeel beschikbaar bij TenneT of de aannemer of materiaal is niet tijdig beschikbaar. • Wijzigingen in de scope: De scope van het project wordt gewijzigd, hierdoor moeten er meer werkzaamheden uitgevoerd worden of moeten werkzaamheden deels opnieuw gedaan worden. Deze scopewijziging kan ontstaan door nieuwe inzichten, technische issues of door externe invloeden. • Planning: Aangepaste inzichten in de planning of (verwachte) problemen met het vrij schakelen van het net ten behoeve van veilig werken, leiden tot vertragingen. • Prioritering: Op basis van portfolio-inzichten blijkt dat er onvoldoende capaciteit is om een project op te pakken. In dit prioriteringsproces wordt een project vertraagd. Analyse vertragingsredenen Onderstaande grafiek laat zien welk percentage van de vertragingen veroorzaakt wordt door één van de geclusterde redenen. Omdat een project door meerdere redenen kan vertragen, tellen de percentages op tot meer dan 100%. Uit deze analyse blijkt dat de aansluitingsprojecten van regionale netbeheerders vaak vertragen door afhankelijkheden met andere projecten bij TenneT of de regionale netbeheerders. Als TenneT een nieuw station voor een regionale netbeheerder realiseert en dat project vertraagt, dan vertraagt de aansluiting van de regionale netbeheerder ook.
Binnen het portfolio van TenneT bestaan echter ook veel afhankelijkheden tussen projecten, waardoor een vertraging van een project tot vertraging van meerdere projecten kan leiden. Ruimtelijke plannen en private rechten zijn bij 30-40% van de projecten een factor van vertraging. Het tekort aan personeel of materiaal is een sector breed probleem en speelt bij ongeveer 25% van de vertragingen een rol. De scopewijzigingen bij capaciteitsprojecten spelen ook een grote rol. Een deel van deze scopewijzigingen komt door externe factoren. Een ander
deel zijn scopewijzigingen om de toekomstbestendigheid te borgen. Deze scope wijzigingen kunnen tot vertraging leiden. Aangepaste inzichten van de planning spelen bij circa 20% van de projecten een rol. Dit omvat zowel problemen met het vrij schakelen van het net (VNB) als wijzigingen in de planning naar aanleiding van gewijzigde inzichten over de verwachte (standaard) doorlooptijden van dit soort projecten. Bij 10% van de vertragingen speelt het prioriteringsproces een rol. In lijn met het prioriteringskader zijn er geen aansluitingen van de regionale netbeheerders vertraagd als gevolg van prioritering. Maatregelen Om vertraging aan te pakken hebben het ministerie van Klimaat en Groene Groei en TenneT het Versnellingspakket gepresenteerd. Dit pakket bevat een aantal maatregelen die projecten moeten versnellen. Daarnaast is TenneT zelf initiatieven gestart om de vertragingsredenen aan te pakken.
• Afhankelijkheden: Om vertragingen door afhankelijkheden te voorkomen, moeten de vertragingsredenen van andere projecten gemitigeerd worden, waarvoor diverse maatregelen gestart zijn. TenneT heeft veel afhankelijkheden reeds in het portfolio inzichtelijk en werkt aan het verbeteren en actualiseren van de afhankelijkheden. • Ruimtelijke plannen en private rechten: Samen met het ministerie van KGG werkt TenneT aan het Versnellingspakket. Dit pakket bevat maatregelen die de doorlooptijd van procedures moet verkorten. Deze maatregelen zien onder andere toe op congestie relevante en MIEKprojecten. • Tekort aan personeel en materiaal: Afgelopen jaren heeft TenneT veel personeel aangenomen, om te zorgen dat er voldoende capaciteit voor de realisatie van projecten is. Daarnaast gaat TenneT langdurige contracten aan met leveranciers en aannemers, onder meer om voldoende capaciteit te waarborgen bij deze partijen. • Scope wijzigingen: Door verder vooruit te kijken met Target Grid, maar ook door in dit investeringsplan vijftien in plaats van tien jaar vooruit te kijken, wil TenneT eerder zicht hebben op de benodigde investeringen zodat scope wijzigingen worden gereduceerd. Daarnaast werkt TenneT ook aan haar interne organisatie, cultuur en besluitvorming,
Figuur 4.2: Analyse vertragingsredenen Percentage vertraagde projecten 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Afhankelijkheden
Ruimtelijke plannen en private rechten
Tekort aan personeel of materiaal
Scope wijzigingen
Planning
Prioritering
■ Capaciteitsprojecten ■ RNB aansluitingen
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
20
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Terugblik
zodat projecten niet worden ingehaald door nieuwe inzichten welke uiteindelijk resulteren in scope wijzigingen en dus vertragingen. • Planning: Om verder vooruit te plannen, worden de mogelijkheden om het net vrij te schakelen ten behoeve van veilig werken nu eerder geregistreerd. Daarnaast werkt TenneT aan het breder invoeren van probabilistisch plannen zodat betrouwbaardere planningen afgegeven kunnen worden en om de risico’s van projecten beter te beheersen. Tevens heeft KGG de AMVB N-1 aangepast waardoor het regulatorische kader meer ruimte geeft om het net vrij te schakelen op 110/150 kV. • Prioritering: TenneT heeft het prioriteringskader herzien om meer focus te leggen op het aansluiten van klanten, in lijn met de aangescherpte strategie van TenneT. Dit voorkomt geen vertragingen, maar zorgt er wel voor dat bij prioriteringskeuzes, het aansluiten van klanten en capaciteitsprojecten meer prioriteit krijgt.
TenneT zal de komende jaren meer RNB-aansluitingen moeten realiseren en private klanten moeten aansluiten aangezien hier veel meer aanvragen voor zijn gekomen. Bij private klanten zitten veel batterij-partijen waarvan een deel waarschijnlijk geen doorgang gaat vinden. De aansluitingen van regionale netbeheerders zijn echter zekerder. Deze stijging in het aantal aansluitingen leidt ook tot een stijging van de klantgedreven uitbreidingsprojecten. Dit zijn de investeringen die TenneT in het net moet doen, zodat klanten aangesloten kunnen worden. Waar dit voorheen vaak kleinere uitbreidingen op bestaande stations waren, zien we nu steeds vaker dat regionale netbeheerders een nieuw 150 kV- of 110 kV-station nodig hebben of een transformator-op-steel locatie willen bouwen waarvoor TenneT de kabels moet aanleggen. De reden hiervoor is dat bestaande hoogspanningsstations niet voldoende uitbreidbaar zijn of omdat er onvoldoende ruimte is om middenspanningskabels aan te leggen. Dit leidt dan tot investeringen in extra hoogspanningsstations.
Het aantal nieuw geplande 150 kV- en 110 kV-hoogspanningsstations in dit investeringsplan is daarom verdubbeld van 50 naar 100 ten opzichte van het vorige investeringsplan. Van deze stations is een groot deel benodigd voor de regionale netbeheerders. Daarnaast staan er in de bijlage van dit investeringsplan nog ongeveer 40 door de regionale netbeheerders voorgestelde stations of transformator-op-steel stations waarover nog afstemming plaatsvindt.
4.3 Gerealiseerde en vervallen projecten In tabel 4.1 staan de projecten die sinds het vorige investeringsplan afgerond zijn.
4.2 Ontwikkelingen portfolio De hoeveelheid projecten in het portfolio van TenneT is fors toegenomen ten opzichte van het vorige investeringsplan. Het totaal aantal projecten is ten opzichte van IP2024 gegroeid van 700 naar ongeveer 1000 projecten. De verdeling van het aantal projecten over de types projecten staat hieronder weergegeven. De types projecten worden in hoofdstuk 5 verder uitgelegd. Klantaansluitingen en reconstructies zijn in onderstaande grafiek gesplitst in aansluitingen voor regionale netbeheerders, private klanten en reconstructies om de verschillende trends zichtbaar te maken. Het aantal capaciteitsprojecten is ten opzichte van IP2026 nagenoeg gelijk gebleven, dit komt onder andere doordat er op basis van de IP2026 resultaten slechts een beperkt aantal nieuwe capaciteitsknelpunten naar voren zijn gekomen en er voor het 380 kV-net geen nieuwe projecten gestart worden in verband met de onzekerheid (zie paragraaf 7.4). Daarnaast zijn er een aantal projecten afgerond. Vervangingen en functionaliteit neemt in aantal toe, dit komt ook doordat deze projecten nu verder vooruit gepland worden en eerder op stationsniveau uitgesplitst worden.
Figuur 4.3: Projecten per categorie Aantal projecten 300 250 200 150 100 50 0 Capaciteitsprojecten
■ IP2024
Vervangings- en functionaliteitsprojecten
Klantgedreven uitbreidingsprojecten
Regionale netbeheerders
Private klanten
Reconstructies
■ IP2026
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
21
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Terugblik
Tabel 4.1 Gerealiseerde projecten Projectnummer
Projectnaam
Soort project
Spanningsniveau IBN IP2024
IBN Realisatie
A-1003383 A-1003334 A-1003143 A-1002811 A-1002559 A-1003122 A-1003121 A-1002570 A-1002589 A-1003156 A-1003157 A-1002941 A-1002944 A-1003165 A-1002325 A-1003162 A-1002846 A-1003010 A-1000144 A-1003280 A-1002880 A-1002760 A-1002958 A-1003507 A-1003067 A-1002935 A-1002778 A-1003149 A-1003153 A-1002783 A-1003145 A-1003148 A-1003152 A-1000093 A-1000177 A-1003105 A-1002872 A-1003006 A-1000166
Almelo Mosterdpot 110 kV aanpassen 1 trafoveld Enexis Apeldoorn-Woudhuis 150 kV reconstrueren verbinding A1 Area ESP vervangen secundair 150 Reddyn Diemen 150 kV aansluiten Liander IJburg 20 kV Diemen 380 kV inlussen verbinding KIJ-OZN380 Eibergen 110 kV aanpassen 2 trafovelden Enexis Eibergen 110 kV splitsen secundair Eindhoven-Geertruidenberg 380 kV verzwaren verbinding Krimpen-Geertruidenberg 380 kV verzwaren verbinding Lemmer 110 kV aansluiten Liander Lemmer 110 kV verzwaren en uitbreiden rail Oosterhout 150 kV aansluiten Liander Oosterhout 150 kV realiseren station Rilland 380 kV plaatsen 380/150 kV transformatoren Strategische herstelcapaciteit Tiel 150 kV aansluiten Liander Vervangen RTUs Vierverlaten 110 kV aansluiten Enexis Vierverlaten-Eemshaven Oudeschip 380 kV verzwaren verbinding Vlissingen Oost 150 kV aansluiten Stedin Waalwijk 150 kV aansluiten Enexis Waalwijk 150 kV verzwaren station Zaltbommel 150 kV aansluiten Liander Zaltbommel 150 kV uitbreiden rail Almere 150 kV aansluiten Liander Almere 150 kV uitbreiden rail Area ESP TEASEc 150kV RNBs Area West TEASEc 150kV Area West TEASEc 380kV Area West vervangen kWh meters Area West vervangen secundair 380kV Area Zuid TEASEc 110/150kV Area Zuid TEASEc 380kV Beek 150 kV vervangen RTU Belfeld 150 kV vervangen RTU Borculo 150 kV aanpassen trafoveld Liander Borssele 380 kV realiseren blindstroomcompensatie Coevorden 110
kV vervangen primair Crayestein 380 kV vervangen primair doorvoeringen
klantaansluiting reconstructie kwaliteit klantaansluiting capaciteit klantaansluiting capaciteit capaciteit capaciteit klantaansluiting capaciteit klantaansluiting capaciteit capaciteit functionaliteit klantaansluiting kwaliteit klantaansluiting capaciteit klantaansluiting klantaansluiting capaciteit klantaansluiting capaciteit klantaansluiting capaciteit functionaliteit functionaliteit functionaliteit kwaliteit kwaliteit functionaliteit functionaliteit kwaliteit kwaliteit klantaansluiting capaciteit kwaliteit kwaliteit
110kV 150kV 150kV 150kV 380kV 110kV 110kV 380kV 380kV 110kV 110kV 150kV 150kV 380kV 380kV 150kV 110kV 110kV 380kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 380kV 380kV 380kV 150kV 380kV 150kV 150kV 150kV 380kV 110kV 380kV
2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2024 2023 2023 2023 2025 2025 2025 2024 2025 2024 2024 2024 2024 2024 2023 2023 2024
2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024
Ontwerp investeringsplan 2026 Net op land – Consultatiedocument TenneT TSO B.V.
22
1. Inleiding
2. Strategie
3. Totaaloverzicht
4. Terugblik
5. Methodiek
6. Scenario’s en marktsimulaties
7. Investeringen
8. Projecten Rijksprojectprocedure
9. Congestie
Bijlagen
Terugblik
Projectnummer
Projectnaam
Soort project
Spanningsniveau IBN IP2024
IBN Realisatie
A-1002895 A-1003552 A-1003181 A-1002769 A-1002515 A-1000165 A-1003258 A-1002637 A-1003298 A-1003553 A-1003028 A-1003021 A-1003440 A-1003177 A-1002809 A-1002616 A-1000069 A-1002442 A-1003225 A-1003376 A-1003381 A-1002816 A-1002530 A-1002812 A-1003417 A-1003272 A-1003348 A-1003347 A-1002708 A-1002732 A-1003154 A-1003007 A-1003418 A-1002938 A-1000287 A-1003161 A-1003147 A-1003151 A-1000145 A-1002773 A-1002772
Diemen 150 kV OTL150 DTC150 vervangen primair Diemen 380 kV vervangen primair Eemshaven 220 kV EEM380 vervangen kWH meters Enschede Vechtstraat-Wesselerbrink 110 kV vervangen kabel Ens-Zwolle 380 kV verzwaren verbinding Gouda 150 kV vervangen primair Groningen Hunze-Bloemsingel 110 kV stationswerk Groningen Hunze-Bloemsingel 110 kV vervangen verbinding Hengelo Weideweg-Oele 110 kV verzwaren verbinding Krimpen a/d IJssel 380 kV vervangen primair Lelystad 150 kV aansluiten Liander Lelystad 150 kV uitbreiden rail 4 velden Lelystad-Hattem 150 kV vervangen verbinding Lochem 150 kV aansluiten Liander Louwsmeer 220 kV plaatsen transformator Meeden-Diele 380 kV (GE) verzwaren verbinding Merum 150 kV plaatsen comptabel meten Oterleek-de Weel 150 kV realiseren verbinding Oudehaske 110 kV aansluiten Liander Oudehaske 110 kV uitbreiden rail voor Liander Renkum-Dodewaard 150 kV vervangen verbinding Rilland-Zandvliet 380 kV verzwaren verbinding Splitsing FGU net Splitsing FGU net CBL fase 1 Terneuzen 150 kV uitbreiden rail Theemsweg 150 kV aansluiten Stedin Theemsweg 150 kV aansluiten velden Gerbrandyweg Theemsweg 150 kV uitbreiden rail Theemsweg-Gerbrandyweg 150 kV realiseren verbinding Stedin Velsen 150 kV vervangen GIS Vervangen instrumentatietrafo's 110kV Vervangen primair Diemen 150 kV en Tiel 150 kV Vierverlaten 220 kV vervangen primair Vijfhuizen 150 kV aansluiten Liander Westerlee
150 kV plaatsen TR (tijdelijk) Zutphen 150 kV aansluiten Liander Area Noord TEASEc 110kV Area Noord TEASEc 220-380kV Borssele-Rilland 380 kV realiseren verbinding Bouwkundige aanpassingen 150kV Bouwkundige aanpassingen 380kV
kwaliteit kwaliteit kwaliteit kwaliteit capaciteit kwaliteit capaciteit kwaliteit capaciteit kwaliteit klantaansluiting capaciteit kwaliteit klantaansluiting capaciteit capaciteit functionaliteit capaciteit klantaansluiting capaciteit kwaliteit capaciteit capaciteit capaciteit capaciteit klantaansluiting klantaansluiting capaciteit klantaansluiting kwaliteit kwaliteit kwaliteit kwaliteit klantaansluiting capaciteit klantaansluiting functionaliteit functionaliteit capaciteit kwaliteit kwaliteit
150kV 380kV 380kV 110kV 380kV 150kV 110kV 110kV 110kV 380kV 150kV 150kV 150kV 150kV 220kV 380kV 150kV 150kV 110kV 110kV 150kV 380kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 150kV 110kV 150kV 220kV 150kV 150kV 150kV 110kV 380kV 380kV 150kV 380kV
2023 2024 2023 2025 2024 2023 2024 2023 2024 2024 2023 2025 2023 2025 2024 2024 2023 2024 2024 2024 2023 2023 2023 2023 2024 2024 2025 2025 2025 2024 2025 2023 2024 2024 2025 2025 2024 2025 2025 2024 2024