Document · PDF

2025.331 - St. Oude Zeeuwse Kerken - Bijlage - Rapport-NieuweKerk (1580906)

Gemeenteraad 25 september 2025, gemeente Schouwen-DuivelandBij agendapunt: Ingekomen stukken17.449 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Ze noemen inspirerende voorbeelden als het Watersnoodmuseum en de wijnboer uit Dreischor. Juist dit soort verhalen lenen zich voor publieksprogrammering en erfgoedbeleving. Melu ziet kansen in creatieve vormen, zoals moderne kunst, jonge makers en sociaal-maatschappelijke thema’s. 4. Doelgroepen en communicatie De communicatie rondom de kerk is nu versnipperd. Zowel visuele signalering (buiten) als online aanwezigheid kunnen beter. De kerk moet zich scherper proXileren: wie is welkom, wat is er te beleven, en waarom zou je naar binnen willen? Belangrijke doelgroepen zijn toeristen met interesse in cultuur, jongvolwassenen, gezinnen en de oudere lokale doelgroep. Melu wijst op het belang van heldere taal en visuele communicatie, zeker voor jongeren. 5. Samenwerking en verankering Samenwerking met de Dikke Toren en andere erfgoedlocaties is cruciaal. De huidige versnippering in marketing en ticketing werkt verwarrend. De kerk zou zich sterker kunnen positioneren als sociaal-cultureel hart van de stad, bijvoorbeeld via gekoppelde activiteiten of gedeelde hospitality. Ruurt benadrukt het belang van é én verhaal en gemeenschappelijke uitstraling richting bezoekers. Citaten die het perspectief samenvatten “Iedereen maakt een foto, maar niemand loopt naar binnen.”

“Zorg dat je op straat al ziet: hier gebeurt iets.” “De kerk voelt nu nog te veel als iets waar je toevallig langskomt.” “Verhalen van makers, van pioniers, dá t is het DNA van dit eiland.” “Jongeren moeten zich ook aangesproken voelen — met wat er is é n hoe het eruitziet.” Afdronk: belangrijkste inzichten De kerk heeft uitstraling, maar mist zichtbaarheid, routing en beleving. Samenhang in marketing en samenwerking is noodzakelijk. Verhalen en identiteit van het eiland bieden inhoudelijke aanknopingspunten. Jongere generaties vragen om toegankelijke, visueel aantrekkelijke communicatie. Positie in de stad kan sterker door koppeling aan andere locaties en publiekstrekkers. Ideeë n voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk Ontwikkel een herkenbare buitenpresentatie: vlaggen, bord, toegankelijke entree. Creë er een belevingsroute in de kerk met meerdere lagen informatie (beeld, taalniveau). Verbind de kerk inhoudelijk en praktisch aan de Dikke Toren en andere lokale plekken. Ontwikkel programmareeksen rond ‘makers’ van het eiland (kunst, ambacht, innovatie). Betrek jongeren bij tijdelijke expo’s, spoken word of participatief erfgoed. Zorg voor samenhang in marketing en ticketing met andere erfgoedlocaties in Zierikzee. Naam respondent: Maris Goudzwaard en Kees Nederlof Datum gesprek: 5 februari 2025 Interviewer: Ewout Schrö der, Heleen Agterhuis Thematische samenvatting 1.

Rol, achtergrond en motivatie Maris is al meer dan twaalf jaar betrokken bij de Nieuwe Kerk. Hij is jarenlang bestuurslid geweest en actief als vrijwilliger bij opbouw, gastheerschap en in de organisatie. Kees is technisch vrijwilliger en richt zich op licht, geluid en techniek. Beiden zijn intrinsiek gemotiveerd: ze vinden zingeving, sociale contacten en plezier in hun werk. Voor Kees begon het bij zijn pensionering, toen zijn vrouw hem tipte dat ze mensen nodig hadden bij de techniek. “Het is goed voor iedereen om een beetje actief en sociaal bezig te blijven.” 2. Visie op de Nieuwe Kerk: potentie, gebruik, beperkingen De Nieuwe Kerk heeft uitstraling en mogelijkheden, maar ook knelpunten: de akoestiek maakt toneel en gesproken woord lastig, de capaciteit is beperkt en de voorzieningen zijn verouderd. Muziek werkt goed, vooral bij visuele of gecombineerde vormen. De kerk heeft nu een breed proXiel, maar mist richting en herkenbaarheid. Bezoekers weten vaak niet wat er speelt of dat de kerk open is. “Er moet een nieuwe richting komen. Als we dit blijven doen, droogt het op.” 3. Techniek, gebouw en vrijwilligers De organisatie draait professioneel, maar op een kwetsbare basis. De meeste vrijwilligers zijn 70+ en het werk wordt fysiek zwaarder — denk aan stoelen sjouwen,

podium opbouwen, kabels leggen. De techniek is relatief complex en vertrouwt op enkele individuen. Werving van jongere vrijwilligers lukt nauwelijks. Er is behoefte aan taakverlichting, basisopleiding techniek en bredere inzetbare proXielen. “Het draait op veel mensen van boven de 80. Fysiek wordt dat lastig.” 4. Samenwerking en organisatie Maris ervaart frustratie over het gebrek aan afstemming met de Stichting Oude Zeeuwse Kerken (SOZK), en over hoe plotseling besluiten over de toekomst van de kerk werden gecommuniceerd. Ook samenwerking met andere plekken, zoals de Dikke Toren, verloopt stroef. Toch zijn er inspirerende voorbeelden: bij het Watersnoodmuseum en het Militair Museum werken veel ouderen succesvol in rollen met betekenis en structuur. 5. Sociale waarde en groepssfeer De kerk is niet alleen een plek voor publiek, maar ook voor vrijwilligers. Er is een sterke onderlinge band en informele zorgstructuur: men houdt elkaar in de gaten, praat na aXloop na met kofXie of wijn, en haalt voldoening uit het werk. Dit sociale weefsel moet gekoesterd worden. “De sfeer in de groep is belangrijk. Die zit gelukkig nog goed.” 6. Veranderende rol van vrijwilligers Er is een duidelijke behoefte aan bestuurlijke erkenning en structurele communicatie. Veel vrijwilligers voelen zich niet altijd gehoord, zeker als professionalisering dreigt zonder overleg.

Tegelijk beseffen Maris en Kees dat verandering nodig is. Belangrijk is dat dit gebeurt met behoud van betrokkenheid en het sociaal netwerk. “Je moet toch iets doen, anders zit je maar thuis. Het geeft zin.” Afdronk: belangrijkste inzichten De vrijwilligersgroep is toegewijd maar kwetsbaar, met weinig aanwas. Techniek en opbouw zijn fysiek zwaar en te aXhankelijk van een paar mensen. Er is behoefte aan meer richting in het proXiel van de kerk en betere zichtbaarheid. Samenwerking stagneert door gebrek aan afstemming en regie. De sociale functie voor vrijwilligers is groot en moet behouden blijven. Ideeë n voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk Programmering en publieksaanbod: Zet in op succesvolle formats zoals fototentoonstellingen (bijv. World Press Photo). Combineer disciplines: muziek + beeld, sport + erfgoed (bijv. kickboksen, dans). Maak de kerk onderdeel van stadsbrede evenementen (zoals de historische spelen). Experimenteer met publiekssegmenten: jongeren, toeristen, gezinnen. Exploitatie en hospitality: Organiseer evenementen met pauze voor cateringinkomsten (drankjes, snacks). Bied kofXie/thee aan tijdens exposities; verken klein terras buiten. Verkoop souvenirs of foto’s tijdens tentoonstellingen.

Vrijwilligersorganisatie versterken: Start een gerichte wervingscampagne rond pensioenleeftijd (± 60 jaar). Bied basisopleiding techniek aan, zodat meer mensen inzetbaar zijn. Betrek jongeren via korte, Xlexibele taken (eventondersteuning, host). Maak ruimte voor sociale momenten na aXloop van evenementen. Verspreid inzet over meer mensen om druk per persoon te verlagen. Verbeter de taakverdeling bij verhuur en opbouw met duidelijke planning en aanspreekpunten. Samenwerking en positionering: Ontwikkel combi-tickets en gezamenlijke communicatie met de Dikke Toren. Zorg voor zichtbare buitencommunicatie (vlaggen, banners, open bord). Positioneer de kerk als cultureel-sociaal hart van de stad. Stel een beter afsprakenkader op met huurders over verantwoordelijkheden, kosten en taken. Naam respondent: Albert de Vos (voorzitter) en Giljam de Bil (penningmeester) Datum gesprek: 5 februari 2025 Interviewer: Ewout Schrö der, Heleen Agterhuis Thematische samenvatting 1. Rol, achtergrond en motivatie Albert en Giljam vormen samen het bestuur van de Stichting Nieuwe Kerk Zierikzee (SNKZ). Hun motivatie ligt in het besef van erfgoedverantwoordelijkheid, maar ook in de betrokkenheid bij de gemeenschap en de vrijwilligers. Beide heren combineren nuchter Xinancieel inzicht met een warm hart voor de plek en de mensen.

Ze benadrukken het spanningsveld tussen wat nodig is voor toekomstbestendigheid en de beperkte mogelijkheden van een vrijwillige organisatie. 2. Visie op de Nieuwe Kerk: potentie en beperkingen De kerk wordt als indrukwekkend ervaren qua uitstraling, maar ook als beperkt qua gebruiksgemak: het gebouw is moeilijk te verwarmen, akoestisch niet voor alles geschikt, en niet Xlexibel ingericht. Een tribune ontbreekt, en het sjouwen met stoelen en podiumdelen door oudere vrijwilligers is zwaar. Toch zien de bestuurders potentie: de plek raakt mensen, en met de juiste investeringen is veel mogelijk. 3. Vrijwilligers en exploitatie Het bestuur signaleert een stevige aXhankelijkheid van een relatief kleine en vergrijzende groep vrijwilligers. De exploitatie is kwetsbaar: techniek, zaalopbouw en ontvangst worden nu gedaan door mensen van 70+. Bij verdere professionalisering bestaat het risico dat deze groep aXhaakt. Tegelijk is de rek eruit — de druk op deze groep is hoog. Er is behoefte aan realistische verwachtingen en versterking vanuit professionele ondersteuning bij grote evenementen. 4. Samenwerking en positionering

SNKZ programmeert zelf niet, maar faciliteert onder meer Theaters aan Zee, Santé en Visiteater. Samenwerking met andere partijen verloopt wisselend, mede door een gebrek aan transparantie vanuit eigenaar SOZK in het verleden. De bestuursleden willen vooruitkijken, maar benadrukken dat een helder afsprakenkader met partners en verhuurders essentieel is. De kerk moet zich duidelijker positioneren binnen het culturele landschap van Zierikzee, ook in relatie tot nieuwbouwplannen elders. 5. Toekomstperspectief en publieke functie Naast culturele programmering zien Albert en Giljam ook mogelijkheden voor een bredere maatschappelijke rol: als dorpshuisachtige ontmoetingsplek in het centrum, waar nu juist geen centrale voorziening bestaat. Daarvoor is een aanpassing van het gebouw nodig: bijvoorbeeld een glazen ruimte binnen de kerk (zoals in Veere), of een foyer aan de pleinzijde. Het sociaal kapitaal van de vrijwilligers verdient bescherming, maar dat kan niet zonder verandering.

Citaten die het perspectief samenvatten “Het valt als een gevoel over je heen dat je in een pompeuze kerk terugkomt en niet in een concertzaal.” “Een kerk van deze omvang en ambitie kan niet op termijn door vier vrijwilligers worden bestuurd.” “Wat mij ook een doorn in het oog is, is dat ik iedere keer weer al die handige gezellige stoeltjes zie.” “Ik zou geen tonnen investeren in dit orgel.” “De kerk is een Xiguurorganisatie. In de uitvoering werken we samen met Visiteater, Santé en Probe.” Afdronk: belangrijkste inzichten De kerk heeft uitstraling, maar is qua techniek, comfort en Xlexibiliteit functioneel beperkt. Vrijwilligers vormen het fundament, maar hun draagkracht is beperkt en kwetsbaar. Toekomst vraagt om professionalisering en herverdeling van rollen. Samenwerking met culturele en maatschappelijke partijen moet versterkt en geformaliseerd worden. Naast cultuur ligt er ook een kans in het vervullen van een bredere sociale functie in de stad. Ideeë n voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk Realiseer een vaste of verrijdbare tribune om fysieke belasting te verminderen. Onderzoek klimaatbeheersing voor comfort, exploitatie en behoud van het erfgoed. Overweeg een uitruil van het orgel (bijv. met Brouwershaven) om ruimte en middelen te creë ren. Zet in op professionele ondersteuning bij techniek en zware opbouwtaken.

Positioneer de kerk als sociaal-maatschappelijk hart voor het centrum van Zierikzee. Overweeg een foyer of aanbouw aan de pleinzijde voor ontvangst, ticketing en horeca. Ontwikkel Xlexibele indelingen en vaste elementen voor gebruiksgemak bij programmering. Creë er programmering en ruimten die ook ouderen en kwetsbare groepen bedienen. Versterk de samenwerking met partners zoals gemeente, SOZK en culturele stichtingen via duidelijke afspraken.

Naam respondent: Frans Lievens (directeur Zeelandtheaters) Datum gesprek: 28 maart 2025 Interviewer: Ewout Schrö der (Kathedraaldenkers) Thematische samenvatting 1. Organisatie en werkwijze Zeelandtheaters Zeelandtheaters exploiteert drie grote podia in Middelburg, Terneuzen en Goes. De organisatie combineert een centrale backofXice (voor programmering, kaartverkoop en marketing) met lokale uitvoering (techniek en horeca). Frans benadrukt het belang van efXicië ntie, schaalvoordeel en een herkenbare formule. De werkwijze is zakelijk, met oog voor lokaal draagvlak. Hij ziet zichzelf nadrukkelijk als professionele speler in de culturele infrastructuur van Zeeland. 2. Visie op de Nieuwe Kerk De Nieuwe Kerk is volgens Frans een prachtige locatie met veel potentie, met name voor muziek. De akoestiek en uitstraling zijn sterk, maar de locatie is niet geschikt voor alle genres — gesproken woord en toneel zijn uitdagender vanwege galm en zichtlijnen. Succesvolle exploitatie vereist meer dan sfeer: het geheel moet kloppen qua ontvangst, techniek, routing en comfort . 3. Exploitatiemodel en voorwaarden Frans zou alleen instappen onder duidelijke voorwaarden: zeggenschap over programmering, een lokaal aanspreekpunt met netwerk, en professionele regie over techniek, ontvangst en hospitality.

Zijn ervaring leert dat vrijwilligers welkom zijn, maar geen basis kunnen vormen voor structurele exploitatie. Hij pleit voor een model waarin vrijwilligers aanvullend werken aan een professioneel kader. 4. Scenario bij volledige exploitatie In een ideaal scenario ziet Lievens ruimte voor: 50–60 voorstellingen per seizoen in eigen regie; 30–40 verhuurlingen, deels aan amateurgezelschappen; een lokaal bedrijfsleider als spin in het web; samenwerking met heemkundigen voor verankering in het lokale DNA . 5. Samenwerking en regionale positie Zeelandtheaters is momenteel niet actief in Schouwen-Duiveland, maar staat open voor uitbreiding als de voorwaarden kloppen. Frans wijst op de noodzaak van langdurige afspraken met gemeenten, helderheid over taakverdeling en een format waarin het geheel professioneel georganiseerd is. Hij maakt expliciet onderscheid met vrijwilligersinitiatieven als Theaters aan Zee, die volgens hem anders opereren. Citaten die het perspectief samenvatten “Wij werken alleen maar op basis van langetermijnafspraken met de gemeente.” “Als wij het voor het zeggen hadden, zouden we 50–60 voorstellingen per seizoen programmeren.” “De horeca moet efXicië nt é n gastvrij zijn. Dat is ook deel van de ervaring.”

“Vrijwilligers zijn welkom, maar techniek, ontvangst en veiligheid zijn gewoon werk.” “Je moet het DNA van zo’n omgeving doorgronden. Het gaat over cultuur — dan moet je verankerd zijn.” Afdronk: belangrijkste inzichten De Nieuwe Kerk heeft uitstraling en potentie, vooral voor muziek. Techniek, akoestiek en ontvangst zijn essentieel voor een professionele exploitatie. Vrijwilligers kunnen waardevol zijn, maar vormen geen structurele basis. Zeelandtheaters zou alleen instappen bij regie, zeggenschap en lange termijn. Lokale verankering is randvoorwaarde: via programmering é n mensen uit de omgeving. Ideeë n voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk Realiseer structurele samenwerking met een professionele exploitant zoals Zeelandtheaters. Stel een lokale bedrijfsleider aan met netwerk in stad en regio. Optimaliseer de akoestiek en investeer in vaste technische voorzieningen. Ontwikkel een gastvrije horecaformule (zoals de ‘portemonneeloze pauze’). Creë er ruimte voor coproducties met amateurgezelschappen binnen professioneel kader. Gebruik het Zeelandtheaters-format (de ‘schijf van vijf’) als blauwdruk voor efXicië ntie en kwaliteit. Borg langdurige afspraken met gemeente en eigenaar voor stabiliteit. Naam respondent: Peter de Neef (oprichter en programmeur Theaters aan Zee) Datum gesprek: 1 april 2025 Interviewer: Ewout Schrö der Thematische samenvatting 1.

Rol, achtergrond en motivatie Peter is sinds 2006 actief als cultureel ondernemer in Zeeland en oprichter van Theaters aan Zee. Hij verzorgt programma’s op acht locaties, waaronder de Nieuwe Kerk. Zijn betrokkenheid bij de kerk begon toen hij werd gevraagd om advies na ontvangst van een legaat. Theaters aan Zee richt zich op passende programmering per locatie, met oog voor sfeer, akoestiek en doelgroep. 2. De Nieuwe Kerk in perspectief Peter noemt de Nieuwe Kerk “een locatie met uitstraling, maar ook een zorgenkind”. De kerk mist voorzieningen als foyer, heldere routing en gastvrije ontvangst. Dit beperkt de theaterbeleving. Bezoekers staan soms letterlijk in de kou, artiesten missen goede faciliteiten en de technische ondersteuning is aXhankelijk van een enkele vrijwilliger . 3. Vrijwilligersstructuur en kwetsbaarheid De continuı̈teit van producties is aXhankelijk van een kleine, wisselende groep vrijwilligers. Techniek en horeca zijn de zwakke schakels. Vooral de aXhankelijkheid van é én persoon voor licht en het ontbreken van geschikte geluidsinstallatie noemt Peter als risicovol. Wel spreekt hij waardering uit voor de betrokkenheid van de vrijwilligers die zich inzetten .

4. Akoestiek en programmering De akoestiek is uitdagend voor gesproken woord en toneel, maar geschikt voor muziektheater. Hierdoor stuurt Peter bewust op genres. De locatie leent zich niet voor alle soorten optredens. Er is structureel een externe geluidsXirma nodig en de huidige infrastructuur beperkt de Xlexibiliteit . 5. Samenwerking en toekomst Peter staat open voor intensievere samenwerking, mits er stabiliteit, structuur en ruimte voor initiatief is. Hij pleit voor meer afstemming in de verhuuragenda en betere samenwerking met andere culturele spelers in de regio. Een geı̈ntegreerde aanpak van marketing, programmering en hospitality is volgens hem essentieel. Hij noemt het ontbreken van een Zeeuwse overkoepeling als een gemis dat nu leidt tot versnippering . Citaten die het perspectief typeren “Als Kees morgen zegt: ik stop ermee, dan hebben wij een serieus probleem.” “Je komt in de kou aan, staat voor een dichte kerkdeur. Binnen is er geen foyer.” “Het publiek wil het naar z’n zin hebben.” “We missen nu een stabiele kern van vrijwilligers die je verantwoordelijkheid kunt geven.” “Het komt straks vanzelf wel terug, dat je weer iets van samenwerking krijgt in Zeeland.” Afdronk: belangrijkste inzichten De kerk heeft een sterke uitstraling, maar mist basisvoorzieningen voor professionele exploitatie.

Techniek en horeca zijn kwetsbaar door de aXhankelijkheid van enkele vrijwilligers. Akoestiek stuurt de genrekeuze; muziektheater werkt, toneel is lastig. Peter ziet kansen voor samenwerking, maar alleen als er structuur en gedeeld eigenaarschap ontstaat. De plek vraagt om maatwerk in programmering, techniek en ontvangst. Ideeë n voor duurzame toekomst Nieuwe Kerk Richt een vaste foyer of ontvangststructuur in. Bouw een structureel technisch team binnen het vrijwilligersbestand. Koppel de kerkwebsite aan het ticketsysteem van Theaters aan Zee. Harmoniseer de verhuuragenda om doublures en verwarring te voorkomen. Bied training en begeleiding aan voor vrijwilligers met sleutelrollen. Kies voor herkenbare en gebalanceerde programmering passend bij akoestiek en karakter. Werk aan regionale samenwerking met andere podia, op termijn mogelijk via een overkoepelende structuur.

Bijlage II – Onderbouwing SWOT I. Interne analyse Sterktes 1. Monumentale waarde en uitstraling De Nieuwe Kerk is een rijksmonument met een krachtige visuele aanwezigheid in de stad Zierikzee. In een interview met de gemeente Schouwen-Duiveland werd het gebouw aangeduid als een “landmark” met strategische betekenis voor de stad. Ook de directeur van Eilandmarketing gaf aan dat het gebouw zeer herkenbaar is voor bezoekers: “Iedereen loopt er een foto van te maken, maar niemand gaat naar binnen.” Deze publieke aantrekkingskracht wordt ondersteund door ervaringen van programmeurs en artiesten: zij reageren met bewondering op de bijzondere sfeer van de ruimte. Dankzij de centrale ligging aan het kerkplein en de zichtbaarheid vanaf de toegangswegen vervult de kerk een natuurlijke rol als erfgoedicoon van de stad. 2. Groeiende exploitatieopbrengst en stabiele huurrelaties In de jaarrekening over 2023 zijn de huuropbrengsten opgenomen als €68.139. Dat is een duidelijke stijging ten opzichte van eerdere jaren, waarin de opbrengsten substantieel lager lagen. Deze groei komt vooral door concertverhuur en door het feit dat meerdere partners de kerk structureel huren voor culturele en publieke evenementen. Voorbeelden hiervan zijn Theaters aan Zee (met meerdere voorstellingen per jaar), het Eilandenkoor, en de gemeente Schouwen-Duiveland (voor officiële ontvangsten).

Dit duidt op een stabiel netwerk van huurders dat jaarlijks terugkeert. 3. Betrokken en goed georganiseerd vrijwilligersteam De exploitatie van de Nieuwe Kerk wordt in belangrijke mate gedragen door een hechte groep vrijwilligers. Zij zijn verantwoordelijk voor onder andere publieksontvangst, opbouw, techniek en catering. In gesprekken met vrijwilligers komt naar voren dat zij het werk als zinvol en sociaal verbindend ervaren: “Het is goed voor iedereen om een beetje actief en sociaal bezig te blijven.” De sfeer binnen de groep wordt als positief beschreven, en er is sprake van een duidelijke taakverdeling per persoon. Dit zorgt voor een goed georganiseerde inzet, ondanks de beperkingen in bezetting. 4. Aanwezige basisvoorzieningen maken breed gebruik mogelijk De kerk beschikt over enkele belangrijke voorzieningen die het mogelijk maken het gebouw jaarrond te gebruiken. Het gaat daarbij onder andere om vloerverwarming, mechanische ventilatie en een warmtepompinstallatie. Ook zijn er akoestisch werkende gordijnen geplaatst die bijdragen aan comfort tijdens evenementen. Deze technische basis maakt het mogelijk om concerten, bijeenkomsten en exposities te faciliteren, zelfs zonder grootschalige investeringen.

5. Erkenning van potentie door culturele partners Professionele organisaties in de regio spreken hun vertrouwen uit in het potentieel van de Nieuwe Kerk als culturele locatie. Zo noemde de directeur van Zeelandtheaters het gebouw “een prachtige plek met uitstraling” en gaf aan bereid te zijn om jaarlijks tientallen professionele voorstellingen te programmeren, mits aan technische en organisatorische voorwaarden wordt voldaan. Ook Theaters aan Zee blijft actief betrokken en ziet mogelijkheden voor verbreding van het aanbod als het comfort en de structuur worden verbeterd. Gesprekspartners vanuit de gemeentelijke organisatie en vertegenwoordigers van Eilandmarketing bevestigden deze potentie en onderstreepten de betekenis van de locatie voor het culturele en toeristische profiel van de stad. Zwaktes 1. Structurele financiële afhankelijkheid van incidentele bijdragen Hoewel de huuropbrengsten in 2023 ruim €68.000 bedroegen, blijkt uit eerdere jaarcijfers dat de exploitatie niet structureel sluitend is. In 2022 werd een uitzonderlijk positief resultaat geboekt dankzij een incidentele vrijval van ruim twee ton aan middelen van de eigenaar van het gebouw. Zonder dit soort eenmalige bijdragen of legaten zou de exploitatie verlieslatend zijn. Tegelijkertijd bedragen de vaste lasten — waaronder energie, onderhoud en verzekering — een aanzienlijk deel van het jaarlijkse budget.

Zo werd in een energiescan benoemd dat de stookkosten gemiddeld €300 per week bedragen. De financiële positie is dus gevoelig voor externe steun en kwetsbaar op de lange termijn. 2. Ontbreken van basisvoorzieningen voor gastvrij gebruik Bezoekers van de kerk ervaren een gebrek aan comfort en gastvrijheid. In gesprekken met programmeurs wordt herhaaldelijk genoemd dat er geen foyer is, dat bezoekers in de kou moeten wachten en dat er binnen geen duidelijke ontvangstplek is. Er is geen klimaatregeling, routing ontbreekt en horecavoorzieningen zijn beperkt en onregelmatig beschikbaar. Deze tekortkomingen maken het lastig om de kerk te positioneren als volwaardig podium of publieke ontmoetingsplek. De ervaring sluit hierdoor niet aan bij de verwachtingen van hedendaags cultureel publiek. 3. Geen directe regie over publieksgegevens De Stichting Nieuwe Kerk Zierikzee beschikt niet over contactgegevens van bezoekers, zoals e-mailadressen of postcodegegevens. Hierdoor is het opbouwen van een eigen publiek, het gericht communiceren over evenementen of het meten van impact nauwelijks mogelijk. De marketing is grotendeels afhankelijk van externe organisatoren, wat een structurele drempel vormt voor publieksontwikkeling en relatiemanagement. 4. Verstoorde samenwerking tussen beheerder en eigenaar

Hoewel de Stichting Nieuwe Kerk verantwoordelijk is voor de dagelijkse exploitatie van het gebouw, is het eigendom in handen van een andere stichting. In gesprekken met zowel vrijwilligers als bestuurders werd benoemd dat de samenwerking tussen deze twee partijen moeizaam verloopt. Er is sprake van onvoldoende structureel overleg, beperkte afstemming over investeringen en frustratie over de rolverdeling bij subsidieverwerving. Dit belemmert de slagkracht en strategische ontwikkeling van het gebouw. 5. Kwetsbare afhankelijkheid van vrijwilligers De uitvoering van licht- en geluidstechniek is afhankelijk van één vrijwilliger die als enige bekend is met de installatie. In gesprekken met programmeurs werd duidelijk dat er op dit moment geen back-up of overdraagbare kennis is. Bij uitval of vertrek van deze vrijwilliger ontstaat direct een risico voor het doorgaan van voorstellingen of verhuur. Dit geldt in mindere mate ook voor de opbouw en publieksontvangst, waar de inzet eveneens draait op een kleine groep betrokkenen. Binnen het vrijwilligersteam dat verantwoordelijk is voor de horeca zijn interne conflicten ontstaan over assortiment, werkwijze en verantwoordelijkheden. In een gesprek met een van de vaste programmeurs werd benoemd dat deze spanningen ertoe hebben geleid dat een gewaardeerde vrijwilliger is gestopt.

Ook is de gastvrijheid bij voorstellingen soms afhankelijk van de beschikbaarheid van een beperkt aantal mensen, wat de continuïteit onder druk zet. Dit is niet alleen belastend voor het team zelf, maar beïnvloedt ook de ervaring van bezoekers en partners. 6. Beperkte flexibiliteit door gebouwindeling De kerk bestaat uit één grote ruimte zonder vaste opstelling. Dit betekent dat stoelen, podiumdelen en techniek telkens opnieuw moeten worden opgebouwd. Dit legt een zware fysieke belasting op de vrijwilligersgroep en beperkt het aantal evenementen dat achter elkaar geprogrammeerd kan worden. Daarbij belemmert de bestaande inbouw — zoals het monumentale orgel en de consistorieruimte — de vrije inzetbaarheid van de ruimte. Meerdere gesprekspartners benoemen dat de kerk niet ‘werkt’ als theaterzaal en dat dit beperkingen oplevert voor divers cultureel gebruik. 7. Mismatch tussen uitstraling en binnenbeleving De monumentale buitenkant van de kerk wekt hoge verwachtingen bij bezoekers. De plek wordt veel gefotografeerd en trekt spontaan publiek aan. Tegelijkertijd blijkt uit gesprekken dat de binnenruimte deze verwachtingen niet waarmaakt: er is geen duidelijke publieksentree, geen zichtbare informatie of programmering, en weinig uitnodiging om naar binnen te gaan. Hierdoor blijven bezoekers buiten en blijft het gebouw onderbenut, ondanks de zichtbare aantrekkingskracht. II.

Externe Analyse Kansen

1. Toenemende behoefte aan culturele infrastructuur in de regio Volgens betrokken beleidsadviseurs is samenwerking op termijn denkbaar, mits de inhoud aansluit bij bredere doelen en er bestuurlijke en organisatorische ruimte voor ontstaat. Zij benoemden dat er in de stad behoefte is aan publieksruimtes voor ontvangst, presentatie en culturele activiteiten. De Nieuwe Kerk wordt daarbij gezien als een strategisch gelegen locatie die hierin een rol zou kunnen spelen. Dit biedt kansen voor samenwerking, coinvestering of inhoudelijke afstemming met andere maatschappelijke of culturele partners. 2. Professionalisering via samenwerking met culturele partners Zowel Zeelandtheaters als Theaters aan Zee gaven in interviews aan dat zij mogelijkheden zien voor een steviger gebruik van de kerk als podium. Zeelandtheaters sprak concreet de bereidheid uit om 50 tot 60 professionele voorstellingen per jaar te programmeren, mits er wordt voldaan aan technische, organisatorische en comfortvoorwaarden. Theaters aan Zee is al langer actief in de kerk en blijft actief betrokken, ondanks knelpunten. Beide partijen tonen bereidheid tot samenwerking en investeren, wat kansen biedt voor gezamenlijke exploitatie of gedeelde programmering. 3. Toeristische potentie door ligging en uitstraling De kerk ligt op een prominente plek in de stad en maakt visueel een sterke indruk op bezoekers.

In gesprekken werd herhaaldelijk benoemd dat veel toeristen de kerk fotograferen, maar de drempel om daadwerkelijk naar binnen te gaan hoog blijft. Met relatief eenvoudige ingrepen in routing, signalering en ontvangst kan deze spontane aandacht worden omgezet in daadwerkelijk bezoek. Koppelingen met andere erfgoedlocaties zoals de Dikke Toren of het Stadhuismuseum liggen voor de hand en kunnen bijdragen aan een samenhangend aanbod voor dagjesmensen en toeristen. 4. Cultureel toerisme als groeimarkt De inhoudelijke potentie van het gebouw als plek voor betekenisvolle verhalen sluit goed aan bij bredere trends in cultuurtoerisme. Thema’s als rampen, veerkracht, erfgoed en hergebruik zijn verbonden met de geschiedenis van Zierikzee én met de beleving die bezoekers zoeken. In gesprekken met bestuurders werd benoemd dat de kerk zich goed leent voor tentoonstellingen, lichtprojecten of participatieve kunst die deze thema’s tot leven brengen. Dit maakt de kerk aantrekkelijk voor projectmatige samenwerking met fondsen, instellingen of regionale netwerken. 5. Verduurzaming als investering in toekomstbestendigheid Uit een energiescan blijkt dat met relatief beperkte ingrepen tot 75% energiebesparing mogelijk is. Denk hierbij aan het isoleren van het gewelf, toepassing van het ‘warm bouwen’-principe en de inzet van bodemwarmte via WKO.

Deze verduurzamingsmaatregelen maken het gebouw aantrekkelijker voor structureel gebruik

én dragen bij aan het verlagen van de vaste lasten. Bovendien zijn er op dit vlak potentiële financieringsbronnen via overheden of fondsen voor monumenten en energietransitie. 6. Aansluiting bij cultuurvisie en stadsbrede strategieën De Nieuwe Kerk kan beter worden ingebed in het grotere culturele verhaal van Zierikzee en Schouwen-Duiveland. Door aan te sluiten bij de cultuurvisie van de gemeente, toeristisch beleid (zoals ‘Eilandmarketing’) en activiteiten van andere locaties (zoals de Dikke Toren), ontstaat synergie. De kerk heeft de potentie om een herkenbare culturele schakel te worden binnen een samenhangend stadsverhaal dat toerisme, erfgoed en lokale creativiteit verbindt. Bedreigingen 1. Veranderende publieksverwachtingen en concurrentie In gesprekken met culturele partners werd benadrukt dat bezoekers in toenemende mate waarde hechten aan comfort, gastvrijheid en professionele ontvangst. De kerk voldoet op dit moment niet aan die verwachtingen: er is geen foyer, de akoestiek is niet afgestemd op gesproken woord, en bezoekers moeten vaak wachten in koude omstandigheden. Programmeurs van Zeelandtheaters en Theaters aan Zee geven aan dat dit het draagvlak voor herhaald gebruik onder druk zet. Andere podia in de regio bieden wél voorzieningen die aansluiten bij deze hedendaagse publieksbehoeften, wat de concurrentiepositie van de kerk verzwakt. 2.

Kwetsbare afhankelijkheid van vrijwilligers voor uitvoering De exploitatie van het gebouw leunt sterk op een relatief kleine groep vrijwilligers, waarvan het merendeel op leeftijd is. Taken als opbouw van stoelen en techniek, catering of publieksontvangst vragen fysieke inzet en specifieke kennis. In meerdere gesprekken werd benoemd dat er momenteel geen overdraagbare structuur is voor bijvoorbeeld de technische voorzieningen. Dit maakt de organisatie kwetsbaar: als één of meerdere sleutelpersonen uitvallen, komt de continuïteit van evenementen direct in gevaar. 3. Onzekerheid rond investeringen zonder regie Voor verduurzaming, inrichting of verbetering van comfort zijn investeringen nodig die niet door één partij alleen gerealiseerd kunnen worden. Het eigenaarschap ligt bij een andere stichting dan de exploitatie, en gesprekken met bestuurders laten zien dat er nog geen duidelijke taakverdeling is over wie investeringsbeslissingen neemt of de uitvoering daarvan coördineert. Dit vergroot het risico dat technische investeringen stagneren, vertragen of niet goed worden afgestemd op het daadwerkelijke gebruik. 4. Beperkte samenhang in erfgoedaanbod binnen de stad Zowel gesprekspartners vanuit de gemeentelijke organisatie als vanuit Eilandmarketing benoemden dat erfgoedlocaties zoals de Nieuwe Kerk, de Dikke Toren en het

Stadhuismuseum onvoldoende op elkaar zijn afgestemd qua marketing, programmering en publieksrouting. Hierdoor blijft synergie tussen deze plekken onbenut. Er zijn nog weinig gedeelde arrangementen, themaroutes of combinatietickets, wat het voor bezoekers minder aantrekkelijk maakt om meerdere locaties te combineren. De Nieuwe Kerk profiteert daardoor onvoldoende van het toeristisch potentieel in de directe omgeving. 5. Politieke en Beleidsmatige onzekerheid over steun en subsidierin De exploitatie van de Nieuwe Kerk ontvangt momenteel geen structurele gemeentelijke subsidie. Tegelijkertijd worden sommige partners van de stichting (zoals culturele huurders) wél ondersteund. In gesprekken met het bestuur werd dit benoemd als frustratiepunt: het ontbreken van directe steun leidt tot afhankelijkheid van partners en maakt de positionering van SNKZ als serieuze speler in de culturele infrastructuur complexer. Zonder duidelijker beleid over de rol en ondersteuning van dergelijke erfgoedplekken blijft de exploitatie financieel kwetsbaar en bestuurlijk beperkt. 6. Vergrijzing vrijwilligersbestand De exploitatie van de Nieuwe Kerk wordt grotendeels gedragen door een kleine groep oudere vrijwilligers, waarvan een aanzienlijk deel boven de 70 jaar is. Deze groep levert waardevolle inzet op het gebied van ontvangst, techniek, catering en opbouw.

Tegelijkertijd wordt duidelijk dat de fysieke belasting toeneemt en de capaciteit kwetsbaar is bij ziekte of uitval. In gesprekken met zowel bestuur als vrijwilligers wordt geconstateerd dat er nauwelijks aanwas is van jongere krachten en dat kennisoverdracht onvoldoende structureel is geborgd. Zonder gerichte werving en begeleiding van nieuwe vrijwilligers komt de continuïteit van de huidige exploitatievorm op termijn in het gedrang.

DuMo ADVIES, Herbestemmingsonderzoek Nieuwe Kerk, Kerkplein 1 4301 EE Zierikzee

versie: 11 Apr 2025 projectnr: 25.041

Inhoudsopgave:

Inleiding en Algemene gegevens

Samenvatting en Conclusie

Morfologie en Energie

Foto-impressie met toelichting

Relevante maatregelen, met toelichting per hoofdgroep

1 - Inleiding en Algemene gegevens Voor u ligt een rapport dat beoogt kaders aan te geven voor de verduurzaming van het in het herbestemmingsonderzoek onderzochte pand. Verduurzaming die enerzijds bijdraagt aan het terugdringen van het gebruik van (fossiele) energie, en anderzijds rekening houdt met het monumentale karakter van het gebouw. Maximale verduurzaming is het doel, maar de verduurzaming van monumenten kent beperkingen. Verkeerd toegepaste maatregelen kunnen risico’s opleveren voor de fysieke instandhouding van het monument. Zo kunnen bijvoorbeeld binnenzijde-isolatiepanelen in buitengevels ervoor zorgen dat houten balkkoppen, door verhoogde condensatie, sneller aangetast raken door rot. Ook bestaat er een risico dat de monumentale uitstraling te zeer wordt aangetast. Het vervangen van bobbelig getrokken glas in oude vensters door strak nieuw isolatieglas is niet altijd wenselijk, aangezien juist het karakteristieke bobbelige glas in veel gevallen sterk bijdraagt aan de sfeer van zowel het exterieur als het interieur. Bij verduurzaming van monumenten is er voortdurend een afweging tussen verduurzamingskansen (de Du-score) en bescherming van monumentwaarden (de Mo-score).

Verduurzaming mag niet ten koste gaan van het monument, maar tegelijkertijd is het behoud van het pand erbij gebaat dat verduurzaming bijdraagt aan de toekomstbestendigheid, zodat het monument duurzaam in gebruik kan blijven. Het gebruik van een monument is immers essentieel voor de instandhouding op de lange termijn. Op basis van de morfologie, de vorm en samenstelling, van het gebouw doen we een inschatting van de beperking van het energieverlies door toepassing van isolatie op of in de aan de buitenlucht geëxposeerde gebouwschil. Voor gevels en daken, en de daarin opgenomen openingen, wordt een inschatting gemaakt van de maximaal te realiseren Rc waarden, binnen de mogelijkheden die het monument daartoe biedt. Op basis van een globale warmteverliesberekening wordt een inschatting gemaakt wat de consequenties van deze isolatie zijn ten opzichte van het energieverlies, de besparing in kosten en de CO2 reductie. Naast deze berekening benoemen wij op basis van een volledige lijst wenselijke verduurzamingsmaatregelen, maatregelen die voor het pand relevant zijn. De geselecteerde maatregelen worden beoordeeld op basis van de Du- en Mo-scores en worden ingedeeld naar wenselijkheid en toepasbaarheid. Op hoofdgroepniveau worden de maatregelen tekstueel toegelicht. Het rapport is samengevat en voorzien van een conclusie.

tijdstip uitdraai: 11/04/2025|14:06:35

HBO|DuMo-advies: 1| 1

1 - Inleiding en Algemene gegevens 1.1

Inspectiegegevens

soort inspectie:

DuMo advies Herbestemmingsonderzoek

auteur

Gerco Meijer

1.2

Opdrachtgever

naam

Nieuwe Kerk,

adres

Kerkplein 1

postcode en plaats

4301 EE Zierikzee

1.3

Vertegenwoordigd door

naam

Hylkema Erfgoed B.V.

projectnummer

25.041

adres

Mariahoek 4

postcode en plaats

3511 LD Utrecht

telefoonnummer

030-232 88 66

e-mail

info@hylkemaerfgoed.nl

1.4

Gegevens van het pand

objecttype

kerk

adres

Kerkplein 1

postcode en plaats

4301 EE Zierikzee

monumentenstatus

rijksmonument | 40634

tijdstip uitdraai: 11/04/2025|14:06:35

HBO|DuMo-advies: 1| 2

2 - Samenvatting en Conclusie Samenvatting, Conclusie en Advies: Bij de renovatie van de Nieuwe Kerk in 2012 is op een goede wijze geprobeerd om de facilitering van meerdere vormen van gebruik vorm te geven. Er is vloerverwarming aangebracht, de ventilatie is sterk verbeterd en er zijn facilitaire ruimten gebouwd. De ingrepen zijn op een eigentijdse en subtiele manier vormgegeven. In de praktijk blijkt de energierekening echter nog steeds erg hoog. Gemiddeld ligt deze ruim boven de €300 per week, het hele jaar door. Dat dit een substantiële post binnen de exploitatie vormt, behoeft geen verdere uitleg. Er zijn opties voor verdere verduurzaming: isolatie van het gewelf en toepassing van het ‘warm bouwen’-principe in de dichte geveldelen van de zuid- en noordmuur. Verdere isolatie van de gevelopeningen heeft beperkt effect, omdat deze slechts 7% van het geveloppervlak beslaan. Een tweede maatregel kan het toevoegen van een warmte en koude opslag bron (WKO) zijn. Dit levert niet direct een grote besparing op, zeker niet als de aanlegkosten in de exploitatie verdisconteerd moeten worden. Het heeft vooral een gunstig effect op de vereffening van de elektriciteitsvraag: er is minder elektriciteit nodig tijdens echt koude periodes.

Daarnaast kan de WKO ook worden gebruikt voor koeling, wat in een opwarmend klimaat geen overbodige luxe is, zeker op plaatsen waar veel mensen tegelijkertijd samenkomen.

tijdstip uitdraai: 11/04/2025|14:06:35

HBO|DuMo-advies: 2| 1

3 - Overzicht morfologische opbouw energie In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in de morfologische opbouw en wordt het energieverlies via gevels en daken gekwantificeerd. Het in dit onderzoek beschouwde pand is een kerk en heeft een bruto oppervlak van 870 m2 en een totale bruto inhoud van 13.920 m3. Het aan de buitenlucht grenzende geveloppervlak is 2.157 m2, hiervan bestaat ca. 151 m2 uit kozijnen, ramen en deuren. Het dakoppervlak is ca. 870 m2 groot en heeft ca. 3 m2 aan dakopeningen. De dichte geveldelen zijn in de huidge situatie niet geïsoleerd, het dak is niet geïsoleerd. Naar inschatting van de DuMo adviseur is een maximaal te behalen isolatieniveau voor de gevel: matig geïsoleerd en matig geïsoleerd voor de dichte delen van het dak. De gevelopeningen hebben qua invulling het niveau van niet geïsoleerd, enkel glas en de openingen in het dak zijn voorzien van niet geïsoleerd, enkel glas. De inschatting is dat de isolatie van de verschillende gevelopeningen kan worden verbeterd tot het isolatieniveau van redelijk geïsoleerd, voorzetramen en voor de openingen in het dak tot niet geïsoleerd, enkel glas. Wanneer de geschetste niveaus gehaald worden, wordt er op jaarbasis in een maximale gebruiksvariant een energiewinst gerealiseerd van: 1.294 GJ. Dit komt neer op een maximale financiële besparing van: € 53.360.

Uitgedrukt in CO2 reductie komt dit neer op een verminderde uitstoot van: 78.523 kgCO2. Bij de berekening wordt uitgegaan van een continue gevraagde binnentemperatuur van 20 oC met een jaargemiddelde van 2.650 graaddagen. Graaddagen zijn daarbij een eenheid waarmee de zwaarte van het klimaatjaar wordt vastgesteld. Hoe hoger het aantal graaddagen, hoe kouder het klimaatjaar. (https://energiebespareninfo.nl/kennisbank/energiebegrippen/wat-zijn-graaddagen/) De beoogde maatregelen leveren een percentagegewijze bezuiniging van 75% op ten opzichte van de bestaande situatie. Dit percentage is feitelijk relevanter dan de maximaal mogelijke besparing bij de gegeven uitgangspunten. Immers het gebouw zal niet altijd tot de gewenste binnentemperatuur verwarmd worden en het gebruik kan variëren van continue gebruik tot incidenteel evenementen gebruik. Indien het energie gebruik bekend is dan kan men er in principe van uitgaan dat wanneer de genoemde maatregelen worden geimplementeerd, 75% op de werkelijke energie rekening bespaard kan worden. Een en ander is overigens sterk afhankelijk van het gebruik. Een gebruik dat bij deze berekening buiten beschouwing is gehouden omdat dit beoogde gebruik vooralsnog onbekend is. De vermelde energiewinst is gerelateerd aan de gebouwtypologie en is een afweging van de optimaal mogelijke isolatie binnen de beperkingen van de monumentale waarden.

De integriteit van het monument dient niet in het geding te komen.

tijdstip uitdraai: 11/04/2025|14:06:35

HBO|DuMo-advies: 3| 1

3 - Overzicht morfologische opbouw energie NKZ| 001, Nieuwe Kerk 1

bouwvolumes:

oppervlak:

prim maat:

sec maat:

hoogte:

inhoud:

buitengevel oppervlak:

begane grond

870 m2

50,0 m1

17,40 m1

16,00 m1

13920 m3

2.157 m2

Overzicht waarden berekening, energieverlies: buitengevel

dak

2.156,8 m2

870,0 m2

7,0%

0,3%

percentage openingen

2005,8 m2

867,4 m2

oppervlak dichte gevel

151,0 m2

2,6 m2

oppervlak openingen

Dichte delen: 0,5m2K/W

0,5m2K/W

Rc waarde bestaand

2,5m2K/W

Rc waarde nieuw

848 GJ

367 GJ

maximale mogelijke energiebesparing per jaar

€ 34956

€ 15116

maximaal mogelijke besparing per jaar in €

Onderverdeling: oppervlak totaal

Openingen: 5,0W/m2K

5,0W/m2K

u waarde bestaand

3,0W/m2K

5,0W/m2K

u waarde nieuw

80 GJ

0 GJ

€ 3289

€0

Cumnulatieve besparing van de verschillende maatregelen in %

maximale mogelijke energiebesparing per jaar maximaal mogelijke besparing per jaar in €

75 %

Uitgangspunten: 20,0 grC

gewenste binnentemperatuurt

€ 1,45

gasprijs per m3

€ 0,21

elektraprijs per kWh

tijdstip uitdraai: 11/04/2025|14:06:35

2.650 grdg gas

aantal graaddagen per jaar warmtebron

HBO|DuMo-advies: 3| 2

4 - foto impressie, met vermelding relevantie verduurzaming 1

Noordoost aanzicht De Nieuwe kerk is gebouwd in de periode tussen 1835 en 1848 en op de oostzijde voorzien van een collonade portiek en bekroond met een timpaan. De langsgevels zijn van eenvoudig metselwerk en voorzien van een viertal grote vensters.

Zuidwest aanzicht De westgevel kent nog wel een rijke beklede gevel, maar ontbeert de timpaan.