2025.313 Bijlage 1 - 20250115 Brogum - visie en risicoanalyse (1298528)

Een nieuw Brogum! Basis en bereik, toekomstperspectief, inbedding in het culturele landschap, beheersing van risico’s. De gemeenteraad is in mei 2023 akkoord gegaan met een krediet van circa € 3.500.000 voor (ver-) nieuwbouw van podium Brogum. Tijdens het ontwerpproces hebben we in overleg met Stichting Brogum op basis van actuele inzichten en toekomstige gebruiksmogelijkheden besloten voor volledige nieuwbouw te gaan. In november 2024 heeft de gemeenteraad het met circa € 2.200.000 verhoogde investeringsbudget (totaal € 5.700.000) voor de nieuwbouw goedgekeurd. In de actuele planning zal in Q4 2026 de nieuwbouw zijn afgerond. Brogum zal in zijn nieuwe jas een grotere zaal kennen met een capaciteit van ca. 300 staanplaatsen. Daarbij komt een foyer, waar kleinschalige optredens met een beperkt geluidsvolume kunnen plaatsvinden, met daaromheen studio- en repetitieruimtes en enkele werkruimtes. Met de keuzes die in het gebouwontwerp qua maatvoering, ruimteverdeling en constructie zijn gemaakt, is de toekomstige functie van Brogum bepaald. Brogum blijft in de eerste plaats gericht op programmering van livemuziek en dance, en een programmering van theater en kleinkunst die het kan stellen zonder theatertechniek. Daarnaast is (commerciële) verhuur van de zaal en de foyer een mogelijkheid. Door compartimentering van de grote zaal kan flexibel worden geprogrammeerd.

Risicoanalyse en beheersmaatregelen Via een motie van 17 oktober 2024 heeft de gemeenteraad het college gevraagd om in het kader van de toekomstige exploitatie een risicoanalyse op te stellen, met daarbij ook beheersmaatregelen. De gemeenteraad wil inzicht krijgen in de organisatorische en financiële risico’s die de nieuwbouw en schaalvergroting van Brogum met zich mee kunnen brengen. Daarbij wil de gemeenteraad ook ‘knoppen om aan te draaien’: beheersmaatregelen om financiële tegenvallers te vermijden of tijdig te identificeren. We presenteren in deze notitie de gevraagde risicoanalyse. Huidige basis en bereik van Brogum • Brogum voert nu een muziekprogrammering merendeels gericht op de voorkeuren van het huidige publiek. Daarnaast is een aanbod van dance en livemuziek in diverse niches, en tenslotte een kleinschalige programmering van singer/songwriters en jazz. De huidige zaalcapaciteit stelt grenzen aan de programmering. • Brogum faciliteert ook het project Regioruis, een regionaal talentontwikkelingsprogramma voor jonge bands. • Eens per jaar in de zomer organiseert Brogum op zijn terrein het popfestival ‘Anywave’ met een rijke traditie en een groot regionaal bereik. • In 2023 trok Brogum rond de 5700 bezoekers, waarvan ca. 3000 tijdens Anywave. • De basis voor exploitatie is de zaalcapaciteit: recette met de daarbij gegenereerde baromzet, aangevuld met enige verhuur.

De gemeente verleent een jaarlijkse subsidie waarbij de loonkosten van de directeur, vrijwilligersvergoedingen en kosten van de programmering als basis dienen. Voor Anywave worden tot dusver ook subsidies verleend door provincie en fondsen. Brogum is een zelfstandige stichting met 1 betaalde beroepskracht (de directeur). • Binnen Zeeland ligt Brogum excentrisch ten opzichte van andere steden. Het bereik van Brogum gaat, uitzonderingen daargelaten, dan ook niet veel verder dan de gemeente (het eiland). Dit beperkt de bezoekersaantallen, maar verleent aan het podium wel een duidelijke identiteit. • Vanwege de geografische situatie en matige beschikbaarheid van openbaar vervoer is Brogum vooral voor de jongere jeugd ’s avonds slecht bereikbaar. Ook de leeftijdsgrens voor alcohol is voor de jongere jeugd een drempel. • Anderzijds is er een groep trouwe bezoekers van oudsher. In dat opzicht vormt Brogum geen uitzondering op de landelijke trend van een poppubliek dat gemiddeld genomen ouder (en breder) wordt. Nieuwe perspectieven en ambitie • Een nieuw, fris en goed geoutilleerd gebouw met een nieuwe zaal van 300 bezoekers geeft nieuwe allure aan Brogum. Tegelijkertijd blijft de context (geografisch bereik, publiek) grotendeels dezelfde.

Brogum zal hoofdzakelijk een poppodium blijven gericht op het lokale publiek, met daarnaast een potentiële uitbreiding van commerciële verhuur en mogelijk de introductie van kleinschalige theateracts. • Een ‘upgrade’ van de organisatie is noodzaak. In ieder geval zal Brogum aan zijn publiek een moderner en zakelijker gezicht laten zien. Ook zal er sprake zijn van een verdere professionalisering. In de subsidie van de gemeente is meer ruimte opgenomen voor inzet van beroepskrachten. Inzet van vrijwilligers blijft daarbij wel essentieel. Het festival Anywave is juridisch en financieel al in een zelfstandige stichting ondergebracht. Voor de Stichting Brogum wordt een nieuwe beheers- en bestuursvorm opgezet in lijn met de ‘governance code cultuur’. Ook wordt in dit kader de eigendomsverhouding tussen de stichting en de gemeente vastgelegd. Inbedding in het cultureel landschap van Schouwen-Duiveland Het ligt voor de hand dat een vernieuwd Brogum vanaf najaar 2026 een grotere uitstraling zal krijgen. Voor een verantwoorde exploitatie van een groter Brogum is ook een aanzienlijke uitbreiding van bezoekersaantallen 1

noodzakelijk. Brogum zelf mikt op een groei naar ca 14.500 bezoekers op jaarbasis (drie jaar na start exploitatie), een kleine verdrievoudiging ten opzichte van de huidige situatie. Dit streven vereist een oriëntatie op de positie van het nieuwe Brogum in het culturele landschap in de gemeente. Dat heeft twee aspecten: inhoudelijk/programmatisch en financieel. Wat betreft inhoud en programmering is het beeld genuanceerd: • Brogum kan door een interessante programmering nieuw publiek aanboren, maar de primaire basis blijft de gemeente met haar circa 34.500 inwoners en relatief weinig jongeren. • Het grotere podiumaanbod kan wel degelijk een verrijking zijn voor inwoners en bezoekers van de gemeente, waarbij het publiek wel (zeker onder millennials en Gen-Z) verder fragmenteert. • De functie zal breder worden dan alleen popmuziek, maar Brogum zal ook in de toekomst vooral herkenbaar willen blijven als poppodium. • Het programmeren van echt grote publiekstrekkers uit het landelijke club- en festivalcircuit zal ook met een nieuwe zaal en uitstraling vooral afhangen van gunstige ‘buitenkansjes’ en daarom niet maatgevend voor de toekomstige programmering. Voorwaarde hiervoor is een sterk team met een goed netwerk, en een goede naam in het circuit.

• Concurrentie om het publiek tussen Brogum en de podia in Goes en Middelburg valt door de ligging van Brogum niet meteen te verwachten, wat ruimte laat voor goede afstemming tussen deze zalen over de programmering. Maar voor een goede inbedding in het cultuurlandschap op het eiland moeten we breder kijken: • Er zal in de gemeente behoefte blijven bestaan aan een kleinschalig aanbod náást Brogum, zoals voor tieners in de verspreide kernen op het eiland, bijvoorbeeld jeugdsoos De Pul in Bruinisse of in locaties van SMWO. • Daarnaast zijn er bestaande of nieuwe initiatieven van particulieren of vanuit de horeca die soms spontaan ontstaan, los van Brogum. • Het nieuwe Brogum kan aanjager zijn voor het culturele landschap in de gemeente en stimuleert nieuwe initiatieven. Aanstormend talent vanuit cafés en jeugdclubs richting Brogum vindt in de kleinschalige programmering en binnen Anywave een voedingsbodem. Brogum kan zich verder actief richten op het onderwijs (Pieter Zeeman, muziekschool) en op SMWO (het jongeren- en buurtwerk, o.a. rondom oefenruimtes, jamsessies etc.). • Hetzelfde kan gezegd worden voor een mogelijke functie voor de amateurmuziek op het eiland, en voor (landelijke of provinciale) initiatieven rondom kunsteducatie en jongerencultuur zoals de Popronde, PopaanZee en de Kunstbende.

Brogum kan zich ook meer dan nu verhouden tot de overige culturele initiatieven in Zierikzee zelf (de Nieuwe Kerk, FiZi, CASD) en kan daarin een toonaangevende positie verwerven die past bij de nieuwe allure: ambiance, podiumtechniek, capaciteit en professionaliteit. Desondanks zal het publiek vooral stemmen met de voeten. Alle instellingen zullen slim moeten samenwerken en aanvullend op elkaar programmeren om (verdere) verdunning van het publiek te voorkomen. Brogum als ‘dragende culturele instelling’. In de nieuwe gemeentelijke cultuurvisie die in 2025 van kracht wordt, introduceren wij het begrip ‘dragende culturele instelling.’ Gezien de aard en doelstelling van Brogum kan de organisatie hieraan voldoen, mits de gemeente Brogum hiervoor toereikend faciliteert. Een vernieuwd Brogum zal voor de exploitatie en programmering aangewezen blijven op een structurele subsidie van de gemeente. Ten opzichte van nu zal deze in ieder geval hoger moeten worden vastgesteld. In het raadsvoorstel van november 2024 is vanaf 2027 hiermee rekening gehouden.

Risicoanalyse, oplossingsrichtingen en beheersmaatregelen Voor deze analyse is advies ingewonnen bij Synarchis, (adviseur bij de realisatie van het nieuwe Brogum) en bij de Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals. Deze organisatie heeft een uitgebreide schriftelijke inbreng geleverd die grotendeels in onze risicoanalyse is verwerkt. Ook zijn gesprekken gevoerd met diverse experts in de regio. Slotsom van al deze input is dat drie factoren een groot risico vormen: - Ontbreken van een doordachte, integrale organisatievisie, vooral ook gericht op de langere termijn; - Falen of disfunctioneren van het bestuur c.q. gebrekkige directie- of bedrijfsvoering; - Een te optimistisch geraamde exploitatie of een te laag geraamd programmeringsbudget. Zoals uit de analyse blijkt, zijn deze ook bij goed en prudent bestuur niet altijd te voorkomen of voldoende te compenseren. De risico’s vallen in drie thema’s uiteen: - Interne risico’s (organisatiegericht); - Externe risico’s (omgevingsgericht); - Demografische risico's (specifiek voor de gemeente). We gaan hierna puntsgewijs op de risico’s in. 2

Interne risico’s (organisatiegericht): Financiële risico’s: ▪ Risico: Onzekerheid over inkomsten uit kaartverkoop, horeca en sponsoring. Hoge vaste kosten zoals huur, personeel en techniek kunnen financiële druk veroorzaken. ▪ Oplossingsrichting: een professionele bedrijfsvoering. Bestuur en directie stellen een solide financieel plan op met een buffer voor onvoorziene omstandigheden en de mogelijkheid om de buffer verder aan te vullen met positieve exploitatieresultaten. Werken op basis van kostprijsberekening (‘costing’). Gemeente en bestuur bespreken de exploitatie periodiek en hanteren bij de financiering een ingroeimodel. Personeelsrisico’s: ▪ Risico: Moeite met het aantrekken en behouden van gekwalificeerd personeel (ook bestuur en directie) en vrijwilligers. NB: terwijl vrijwel alle organisaties van deze aard voor de bedrijfsvoering grotendeels (en steeds meer) afhankelijk zijn van vrijwilligers, zijn juist de vrijwilligers steeds slechter te vinden of langdurig te motiveren. Door het uitbreiden/aanpassen van de programmering is dit risico m.i. bij aanvang zeer zeker relevant. Daarnaast vraagt een succesvol Brogum steeds meer van vrijwilligers(inzet). Daar moet het nodige tegenover staan.

▪ Oplossingsrichting: samenwerking tussen podia in backoffice, investeren in opleiding en binding, zowel voor personeel als voor vrijwilligers goede arbeidsvoorwaarden bieden (voor personeel cao-poppodia of welzijn toepassen, voor vrijwilligers reële kostenvergoedingen). ▪ ▪

Organisatorische risico’s: Risico: Gebrekkige interne communicatie, onduidelijke verantwoordelijkheden of onvoldoende ervaring met concert- en eventorganisatie bij directie, team en bestuur. Oplossingsrichting: Heldere interne structuren en taakverdeling, hanteren cao-poppodia. Personeel regelmatig bijscholen. Samenwerking zoeken met overige podia in de regio.

Artistieke risico’s: ▪ Risico: Het boeken van acts die niet aanslaan bij het publiek of het ontbreken van een duidelijk artistiek profiel. ▪ Oplossingsrichting: Markt- en publieksonderzoek doen om de juiste potentie en programmering te bepalen en flexibiliteit behouden om te experimenteren. Technische risico’s ▪ Risico: technische apparatuur (licht, geluid) veroudert snel, eisen van bands worden steeds hoger. ▪ Oplossingsrichting: Regelmatig onderhoud en het voeren van afschrijvings- en investeringsschema. . Reputatierisico’s: ▪ Risico: negatieve publiciteit, bijvoorbeeld door onveilige werkomstandigheden of grensoverschrijdend gedrag, misdragingen van publiek, overlast en onveiligheid, middelengebruik, etc. ▪ Oplossingsrichting: Investeren in sociale veiligheid, heldere gedragscodes en communicatieprotocollen bij incidenten. In gesprek blijven over alcohol en middelengebruik etc. Externe risico’s (omgevingsgericht): Concurrentierisico’s: ▪ Risico: Concurrentie van andere locaties en vrijetijdsbestedingen (horeca, andere podia, festivals of online), waardoor publiek en artiesten kunnen wegblijven. ▪ Oplossingsrichting: Zorgen voor een goede bezoekerservaring en/of niche programmering en zoek samenwerking met andere culturele organisaties. Zoek kansen, maak ook van de nood een deugd.

Voorbeeld: ‘Into the Great Wide Open’ op Vlieland is altijd uitverkocht terwijl Vlieland ook niet eenvoudig bereikbaar is en dun bevolkt. Publieksrisico’s: ▪ Risico: Onvoldoende opkomst of een steeds veranderende smaak van het publiek (met name voor club/danceprogrammering is dat van belang). ▪ Oplossingsrichting: Actief publieksbetrokkenheid stimuleren via samenwerken met communities, marketing, sociale media. Aansluiten bij regionaal publieksonderzoek en daaruit leren. Economische risico’s: ▪ Risico: Schommelingen in de economie kunnen leiden tot lagere uitgaven aan vrijetijdsbesteding en minder sponsoring. ▪ Oplossingsrichting: Professionele financiële huishouding inrichten en aanhouden. Financiële reserves aanleggen en lange-termijn partnerschappen met financier (gemeente) en sponsors opbouwen.

3

Overheids- en regelgevingsrisico’s: ▪ Risico: Veranderingen in subsidies, regelgeving rondom geluidsoverlast, vergunningen en vooral op het gebied van arbeidswetgeving. ▪ Oplossingsrichting: Nauwe contacten onderhouden met lokale overheid (niet alleen bellen als het mis gaat) en zorgen dat je altijd aan de wetgeving voldoet. Omgevingsrisico’s: ▪ Risico: Klachten van omwonenden over geluidsoverlast of verkeershinder. Groter worden betekent meer programma, meer publiek, meer overlast. Je kan niet vroeg genoeg beginnen om daar over na te denken met alle stakeholders. ▪ Oplossingsrichting: Goede afspraken maken met de buurt en werken aan geluidsbeheersing en mobiliteitsplannen. Het ontwikkelen van een groter Brogum op Schouwen-Duiveland, brengt ook een aantal demografische risico's met zich mee: 1. Vergrijzing van de bevolking ▪ Risico: De gemeente Schouwen-Duiveland vergrijst sneller dan het landelijke gemiddelde. Veel jongeren trekken vanaf hun 18e weg. Dit betekent automatisch minder jong publiek voor live-acts, vooral als het gaat om pop, rock, dance of andere genres gericht op jongere doelgroepen. ▪ Oplossingsrichting:: Programmeren van een divers aanbod dat ook aantrekkelijk is voor oudere doelgroepen, zoals klassieke muziek, jazz en theater/kleinkunst. 2.

Krimp van de bevolking: ▪ Risico: Als groei van de bevolking stagneert kan dat leiden tot minder vrijwilligers en vooral een kleinere potentiële doelgroep, wat de kaartverkoop en inkomsten uit tickets en horeca onder druk zet. ▪ Oplossingsrichting: Actief samenwerken met omliggende gemeenten en regio's om een breder publiek te bereiken. Daarnaast inzetten op toeristen als belangrijke doelgroep. Goed onderzoek naar samenwerking met toonaangevende Zeeuwse podia De Spot (Middelburg) en ’t Beest (Goes) en Gebouw T in Bergen op Zoom. 3. Beperkte aanwas van jong talent: ▪ Risico: Door de krimp en vergrijzing is er een beperkte aanwas van jong muzikaal talent in de regio, wat de ontwikkeling van lokale muziekscenes kan belemmeren. ▪ Oplossingsrichting: Maak van de nood en deugd, word het centrum van educatieve programma's, workshops en talentontwikkelingstrajecten om jong talent te stimuleren. Oriënteer breed, en regionaal, op talentontwikkeling. 4. Toerisme als afhankelijkheid: ▪ Risico: De economie van Schouwen-Duiveland leunt sterk op toerisme, wat betekent dat het publiek voor live muziek sterk kan fluctueren tussen hoog- en laagseizoen. ▪ Oplossingsrichting: Aanbieden van seizoensgebonden programmering en evenementen die specifiek gericht zijn op toeristen tijdens het hoogseizoen, terwijl het laagseizoen (meer) gericht kan zijn op de lokale gemeenschap. 5.

Beperkte toegang tot personeel en vrijwilligers: ▪ Risico: De afname van de bevolking en vergrijzing kunnen het moeilijk maken om voldoende personeel en vrijwilligers te vinden om de organisatie te ondersteunen. ▪ Oplossingsrichting: Samenwerkingen aangaan met onderwijsinstellingen, vrijwilligersprogramma's ontwikkelen en aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden bieden om personeel te werven en te behouden. NB: de grote steden worden langzamerhand onbetaalbaar voor jongeren, zelfs zij met vermogende ouders. Dat kan voor onze gemeente ook een kans zijn, als we een goed aanbod weten te realiseren. 6. Concurrentie en bereikbaarheid: ▪ Risico: De relatief afgelegen ligging van Schouwen-Duiveland kan het moeilijk maken om te concurreren met grotere culturele centra in steden zoals Middelburg, Goes of Rotterdam. ▪ Oplossingsrichting: Inzetten op een uniek cultureel profiel of niche, bijvoorbeeld festivals of muziekgenres die elders minder aanbod hebben, en nadruk leggen op lokale identiteit. Stem beleid af met andere podia.

Beheersmaatregelen Alles opsommend zijn er voor de gemeente vier beheersmaatregelen aangewezen: 1. Draag zorg voor een stevige positionering van het bestuur, toon commitment aan de opgave die directie en bestuur hebben, houd voeling, wees alert op kansen en reageer tijdig op signalen. 2. Draag zorg voor een goede inbedding van Brogum in het culturele veld en faciliteer samenwerking. 3. Bezie de jaarsubsidie in het perspectief van een kansrijke programmering die de organisatie armslag geeft. 4. Evalueer de financiële ontwikkeling uiterlijk na twee volledige boekjaren en stel de jaarsubsidie bij waar nodig. 4