2024 56 Bijlage 1 - Bestuursopdracht beleidskader breed sociaal domein (1)

Bestuursopdracht BenW advies

Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder

Bestuursopdracht beleidskader breed sociaal domein 984263 20 februari 2024 Externe communicatie Werken, Wonen en Leven (WWL) P. Schot J.G. Smit Opdrachtgever Afdelingshoofd WWL Behandelend ambtenaar Peter Bijzet

1. Inleiding

Vanaf 2015 heeft de gemeente Schouwen-Duiveland gewerkt aan het laten landen van de drie decentralisaties Jeugd, Wmo en Participatiewet in de organisatie en in beleid. In 2016 stelden we daarvoor het Integraal Dienstverleningsmodel vast en later in 2017 de kadernota Maatschappelijke Resultaten. Beide documenten gaan een breder sociaal domein dan de drie decentralisaties. Gezien de looptijd van deze plannen, landelijke ontwikkelingen en wetswijzigingen en ook organisatieontwikkelingen binnen de gemeente is er noodzaak voor een nieuw plan voor het brede sociaal domein. Deze bestuursopdracht beschrijft het kader waarbinnen dit nieuwe plan opgeleverd moet worden, inclusief doelstelling, beoogde resultaten en randvoorwaarden.

2. Inhoudelijke specificatie 2.1 Probleem of situatieschets We hebben een nieuwe inhoudelijke koers en focus nodig om op een goede manier op ontwikkelingen in het sociaal domein te kunnen inspelen en daarin samenhang aan te brengen: 1. Het sociaal domein is blijvend in ontwikkeling. We krijgen met belangrijke wijzigingen te maken zoals de Hervormingsagenda Jeugd, de wetswijziging van de Participatiewet en mogelijke aanpassingen in de Wmo op bijvoorbeeld het abonnementstarief. 2. Het ontbreekt nu op een aantal belangrijke beleidsvelden aan actueel beleid of huidig beleid is aan herziening toe. 3. Tot slot zien we dat het Rijk steeds vaker vraagt om regionale samenwerking, al dan niet verplicht gesteld. Zorg Nog meer dan in 2015 dient deze koers gericht te zijn op het versterken van de sociaal-maatschappelijke verbanden in onze samenleving en de ondersteuning via deze verbanden. De toenemende zorgvraag van de afgelopen jaren, zowel in het sociaal domein als in het medisch domein, is voor de toekomst niet vol te houden en niet wenselijk. Dit constateerde recent ook de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid in het rapport 'Houdbare zorg'. Bovendien krijgt Schouwen-Duiveland steeds meer te maken met ontgroening en vergrijzing. Dat betekent dat de toenemende zorgvraag op steeds minder schouders rust.

Verantwoordelijke overheden, zorgpartijen en zorgverzekeraars moeten hier samen met de samenleving een oplossing voor bedenken. Waarbij de focus verschuift van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. Ook onze gemeente is hierin aan zet, zowel lokaal als in regionaal verband (zoals het Integraal Zorgakkoord ook vereist). Het gemeentelijk sociaal domein is namelijk een vangnet als het toegangsbeleid bij de Wlz of ziekenzorg strenger wordt. Brede samenwerking voorkomt onnodig en onwenselijk gebruik van dit vangnet. Organisatie gemeentelijk sociaal domein Ook de uitgangspunten voor de organisatie van ons gemeentelijk sociaal domein zijn vernieuwing toe. In 2023 startte de bestuursopdracht 'doorontwikkeling van de toegang' met het doel om de toegang te

Pagina 1 van 7

verbreden naar het voorveld. Het Integraal Dienstverleningsmodel is in 2023 geëvalueerd. De belangrijkste aandachtspunten (naast de verbreding van de toegang) hieruit voor de toekomst zijn: 1. Een nieuw sturingsmodel en daarmee invulling van de regiefunctie van de gemeente op beleidsniveau en op casus- en procesniveau in de uitvoering. 2. Focus op een uitvoeringsplan tot realisatie van inhoudelijke doelstellingen met keuzes op basis van prioriteit. Kadernota Maatschappelijke Resultaten Tot slot is ook de kadernota 'Sturen op maatschappelijke resultaat' (2017) aan herziening toe. In de kadernota staan de hogere doelen van het sociaal domein, uitgaande van de missie 'Iedereen doet mee en draagt zijn steentje bij'. De vernieuwde hogere doelen (in deze nota nog: de vijf maatschappelijke resultaten) moeten aansluiten bij de actualisatie in 2024 van de gemeentelijke strategische visie 'Tij van de Toekomst 2040' als koersdocument voor de komende 10 - 20 jaar. Als vervolg hierop ontwikkelen we parallel aan deze actualisatie een beleidskader breed sociaal domein voor de komende 4 - 5 jaar. Daarin leggen we vast hoe we de ambities van de gemeentelijke strategische visie vormgeven. Dit betekent dat we niet alleen inhoudelijk kunnen aansluiten, maar dat ook participatie afgestemd is in beide trajecten.

2.2 Doelstelling van het beleidsproces of project Deze bestuursopdracht heeft tot doel het opleveren van een nieuw beleidskader breed sociaal domein die zich richt op de ontwikkeling van: • Een actueel beleidskader ingedeeld vanuit inwonersperspectief waarbij alle beleidsontwikkelingen in het brede sociaal domein een plek hebben. • Richtinggevende principes voor richting, houvast en gezamenlijk (handelings)perspectief • Een nieuw sturingsmodel waarin we de aandachtspunten uit de evaluatie van het Integraal Dienstverleningsmodel meenemen. • De opdracht tot uitwerken van uitvoeringsprogramma's per onderdeel van het beleidskader. 2.3 Breder kader of programma, relatie met andere processen/projecten. De ontwikkeling van een nieuw beleidskader breed sociaal domein heeft verschillende raakvlakken met andere ontwikkelingen. Hieronder zijn deze ontwikkelingen opgenomen en hoe die zich verhouden tot het nieuwe beleidskader: • Actualisatie gemeentelijke strategische visie 'Tij van de Toekomst 2040'. Het beleidskader breed sociaal domein werkt aan de hogere doelen in de gemeentelijke strategische visie. We actualiseren waar nodig de opgaven in strategische visie naar de opgaven in het brede sociaal domein. • Coalitieakkoord 'Samen koers houden' 2022 - 2026. We werken uit op welke wijze het werken met Positieve Gezondheid een plek in de visie en later in de uitvoering krijgt.

• Doorontwikkeling van de toegang. Het verbreden van de toegang is gestart en loopt parallel in het ontwikkelen van een nieuwe visie. Beide trajecten houden we verbonden aan elkaar, zodat keuzes kloppen. • Hervormingsagenda Jeugd. We verwerken de opgaven vanuit deze Hervormingsagenda met de visie in het beleidskader en de beoogde inzet in een uitvoeringsprogramma. • Wetswijziging 'Participatiewet in balans' en gemeentelijk onderzoek naar optimale uitvoering Participatiewet: input vanuit de wetswijziging en onderzoek landt in visie én uitvoeringsprogramma. • Integraal Zorgakkoord. In 2024 gaan we in Zeeland met onze partners aan de slag met het regioplan. Aan de betekenis daarvan willen we in onze lokale en regionale samenwerking uitvoering geven. Dit betekent onder andere uitvoering geven aan de ambities van de Zeeuwse Zorgcoalitie voor onze gemeente, inclusief de uitkomsten van het Burgerberaad Zorg Zeeland. • Gezond en Actief Leven Akkoord. De onderdelen van dit akkoord beleggen we in beleid en uitvoering vanuit het beleidskader breed sociaal domein. Zoals de uitwerking van een visie 'versterken sociale basis'. • Woonzorgvisie 2024: de visie binnen beleidskader breed sociaal domein is de basis voor het opstellen van de Woonzorgvisie 2024.

• Zeeuwse samenwerking in het sociaal domein: Hierin staat de vraag centraal hoe en in welke mate we willen samenwerken • Nieuw gemeentelijk cultuur- en museumbeleid. We geven cultuur een plek in het beleidskader sociaal domein. In het nieuwe cultuur- en museumbeleid staat ook de sociale component van cultuur beschreven.

Pagina 2 van 7

• Herijking dorpshuizenbeleid: Maatschappelijk vastgoed is cruciaal voor het bereiken van maatschappelijke doelstellingen. We onderzoeken specifiek voor dorpshuizen hoe zij kunnen helpen bij de realisatie van de doelen van het beleidskader breed sociaal domein. We koppelen dit vervolgens aan het nog op te stellen dorpshuizenbeleid in 2024. • We herzien het ambitiekader Welzijn (2019) binnen dit beleidskader en verbinden dit aan SchouwenDuiveland Vitaal. In de uitvoering en contractmanagement in 2025 nemen we de consequenties voor SMWO en het daartoe door de gemeenteraad ingediende amendement mee voor de begroting 2026 - 2029. • Nieuw kabinet 2024. Voor zover mogelijk brengen we de plannen van het nieuwe kabinet in beeld, inclusief consequenties. 2.4 Beoogde resultaten Het eindresultaat bevat: 1. Visie op het brede sociaal domein vanuit inwonersperspectief gekoppeld aan de gemeentelijke strategische visie 'Tij van de toekomst 2040' als basis voor keuzes en prioritering. 2. Richtinggevende principes die richting geven aan ons handelen: gemeente, partners en samenleving. 3. Inrichtingskeuzes voor een sturingsmodel voor ons sociaal domein, in lijn met de visie en die het werken vanuit die principes versterkt. Dat betekent dat we een plan maken over hoe we ons organiseren en samenwerken met partners, lokaal en in de regio. 4.

Hoe we willen monitoren en leren door data gedreven te werken. 5. Hoe we blijven inzetten op kostenbeheersing. 6. Concrete vervolgafspraken voor uitvoeringsprogramma's in lijn met de gekozen visie. Deze eindresultaten worden opgeleverd met aandacht voor de volgende uitgangs- en aandachtspunten: Ad 1 Visie vanuit inwonersperspectief • We bouwen het beleidskader vanuit de leefwereld van onze inwoners. We gebruiken de theorie van Positieve Gezondheid om onze beleidsdoelen naar inwonersperspectief te vertalen. Deze theorie biedt namelijk op individueel niveau naar de inwoner meteen handelingsperspectief en een aantal belangrijke partners en samenwerkingsverbanden hebben Positieve Gezondheid als kern van hun visie geformuleerd, zoals SMWO, Emergis en de Zeeuwse Zorgcoalitie. Dit zorgt voor een betere eenheid van taal en daarmee de samenwerking. • Het beleidskader richt zich op een visie en daarop samenhang van bestaande inzet met mogelijkheid tot prioritering en keuzes in uitvoeringsplannen. Waar nodig passen we bestaande kaders en inzet aan naar wat nodig is voor de toekomst van Schouwen-Duiveland. • Het beleidskader richt zich op het versterken van de sociale basis. Dit betekent dat we willen zorgen voor duurzame relaties, gezinnen en sociaal-maatschappelijke verbanden.

We willen meer nadruk leggen op collectiviteit en gemeenschapszin waarbij mensen elkaar helpen en ondersteunen en zelfstandig kunnen leven. Dit past goed bij de doelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord. • We versterken deze sociale basis verder door in te zetten op onder andere welzijn en preventie. • Een belangrijke plek in het beleidskader is weggelegd voor mantelzorgers en vrijwilligers. Hoe vangen we samen de grote zorgvraag van de toekomst op en hoe werken professionals hierin samen met vrijwilligers en mantelzorgers? • Voor inwoners is hun leefomgeving zowel ruimtelijk als sociaal. Het beleidskader benoemt inhoudelijke raakvlakken met het ruimtelijk domein. De stads- en dorpsvisies zijn platformen waar inwoners soms al hun sociaal-maatschappelijke vraagstukken in benoemen. Ad 2 Richtinggevende principes • Vanuit inwonersperspectief werken vraagt om richtinggevende principes die daarop aansluiten. • Wanneer de leefwereld van inwoners centraal staat moet het voor hen makkelijk zijn om hulp te vragen, ook aan onze partners. Een vraag aan onze partners zien we als een vraag aan ons. • Een visie en doelstellingen helpen ons te richten op de toekomst. Proactief werken voorkomt dat we te veel tijd steken in adhoc of reactief beleid/uitvoering. Ad 3 Inrichting en sturing

Pagina 3 van 7

• De gemeente kan het niet alleen en wil het beleid regisseren zijn. We willen een andere relatie met de samenleving en partners. We werken uit wat dit betekent voor onze manier van werken: hoe kunnen we samenwerken om de uitdagingen op te pakken waar we voor staan? • Als we beleid maken vanuit het perspectief van de inwoner, moeten we samen met partners integraal werken. We leggen in het beleidskader uit wat integraal werken betekent en zorgen dat het uitvoerbaar is. • In Zeeland werken we samen in het sociaal domein. Sommige opgaven kunnen het beste regionaal of provinciaal worden opgepakt. We maken duidelijk hoe we ons verhouden tot de regionale samenwerkingsverbanden en opgaven. • De bestuursopdracht tot verbreden van de toegang is al gestart. Uitgangspunten en resultaten van beide processen zijn aan elkaar verbonden. Ad 4 Data en monitoring • We sluiten met monitoring aan op de organisatieontwikkeling op het gebied van bedrijfsvoering. • We ontwikkelen en implementeren stapsgewijs datagedreven werken waarmee we op basis van data en duiding een beter beeld van de samenleving krijgen. Daarmee zijn we in staat ons beleid en interventies aan te passen. Ad 5 Kostenbeheersing • We leggen vast op welke wijze we de kostenontwikkeling monitoren op het gebied van het Sociaal Domein en dat we in de uitvoering plannen opstellen die bijdragen aan kostenbeheersing.

Ad 6 Implementatie • We maken realistische afspraken over de uitvoering. Bij het formuleren van onze doelstellingen houden we rekening met de uitvoerbaarheid. • We spreken een wijze van implementatie en coördinatie af, zodat we tijdig evalueren en bijsturen. 2.5. Projectafbakening • Een visie brengt richting en een kader waarbinnen keuzes gemaakt kunnen worden. Keuzes over welke activiteiten we moeten inzetten, welke samenwerking daarin gewenst is en hoe we dit financieren volgt via de uitvoeringsprogramma's. • In eerdere kadernota's is in de definitie van sociaal domein de huisvesting van maatschappelijk vastgoed niet meegenomen. In een nieuwe definitie gaan we uit van het feit dat behoud en realisatie van maatschappelijk vastgoed cruciaal is voor de realisatie van doelen binnen het sociaal domein. We beperken ons tot de rol en noodzaak van deze voorzieningen, zodat we behoud of nieuwe voorzieningen kunnen agenderen. Taken zoals onderhoud, beheer van en projectleiding op deze voorzieningen passen niet bij een beleidskader breed sociaal domein, dus laten we die bewust buiten beschouwing.

3. De procesvoering 3.1 Rol van de gemeente De gemeente heeft een belangrijke rol bij het maken en implementeren van een nieuw beleidskader. We hebben zowel een regisserende als uitvoerende rol. Uitvoerend betekent dat we het beleidskader zelf willen schrijven en ontwikkelen met onze eigen mensen. Regisserend betekent dat we het gewenste resultaat samen met partners en inwoners willen opstellen. Onze rol bij het uitvoeren van het beleidskader wordt verder uitgewerkt in het nog te ontwikkelen sturingsmodel (zie doelstelling bestuursopdracht). 3.2. Omgevingsanalyse, rolneming, partners en externe betrokkenen De uitdagingen in het sociaal domein raken alle mensen op het eiland. Het gaat over veel aspecten van het leven van onze inwoners, zoals werk, gezin en familie, vrijetijdsbesteding, noodzakelijke zorg en ondersteuning. Om onze doelen te bereiken, hebben we hulp nodig van alle inwoners, organisaties en bedrijven. Daarom is het belangrijk dat iedereen meedoet en meedenkt. Onze insteek tot participatie gaat uit van de volgende principes: • Als gemeente moeten we zelf helder hebben waar we minimaal aan moeten voldoen (opdrachten vanuit het Rijk, zoals Hervormingsagenda Jeugd). • Inwoners kunnen vaak zelf goed aangeven wat ze nodig hebben (Nationale Ombudsman). • Om gezamenlijk aan opgaves te werken moeten we de opgaves gezamenlijk bepalen. Pagina 4 van 7

• Samenwerken betekent deels autonomie opgeven in het vertrouwen dat je er meer voor terug krijgt. • Participatie stopt niet bij het opstellen van een beleidskader. Participatie is de start van langjarige en duurzame samenwerking. De Adviesraad sociaal domein is een belangrijke partner en is van begin tot eind betrokken bij het realiseren van het beleidskader breed sociaal domein. 3.3. Strategische communicatie We ontwerpen een nieuw beleidskader breed sociaal domein zodat we samen met partners en samenleving vanuit gedeelde ambities de uitvoering kunnen vormgeven. Strategische communicatie richt zich op actieve betrokkenheid van medewerkers, inwoners en partners bij het realiseren van het beleidskader breed sociaal domein en de gedragen boodschap zichtbaar en beeldend maken. Communicatie blijft in de uitvoering noodzakelijk voor blijvende betrokkenheid en om voortgang en resultaten zichtbaar te houden.

4. Beheersaspecten 4.1. Werkorganisatie We werven een externe deskundige(n) die ervaring heeft met: • het begeleiden om te komen tot een visie en strategie en kan helpen in het omzetten naar uitvoeringsplannen • kennis heeft van het toepassen van Positieve Gezondheid • vraagstukken rondom het inrichten van een nieuw sturingsmodel op basis van beleidsregie, opgavegericht samenwerken en de implementatie daarvan kan begeleiden • het vormgeven van een participatief traject met partners en inwoners De begeleiding van het traject om te komen tot het beleidskader wordt uitgevoerd via een projectstructuur: Stuurgroep • Wethouder Schot • Wethouder Smit • Strategisch manager WWL - Jacintha van den Dries • Adjunct manager WWL - Angelika Herben • Transformatiemanager WWL - Peter Bijzet Kernteam: hierin wordt de voortgang getoetst en van input voorzien voorafgaand aan de stuurgroep. De kernteamleden vertegenwoordigen de input van overige beleidsvelden en medewerkers. De samenstelling hiervan volgt nog, maar bestaat in ieder geval uit: • Transformatiemanager WWL - Peter Bijzet • Communicatieadviseur sociaal domein - Liselore Sonius De afzonderlijke onderdelen worden uitgewerkt in kleine projectgroepen die in doel en omvang kunnen wisselen. 4.2.

Tijdsplanning mijlpalen Q1 2024: start en werving externe deskundig bureau • Tij van de Toekomst: eind april is 'de Oogst' opgeleverd (intern en extern): overzicht en inzicht. Q2 2024: analyse - wat staat ons te doen en welke ambities hebben we? • Incl. gesprek gemeenteraad en adviesraad Sociaal Domein Q2 en Q3 2024: opstellen kaders, doelstellingen en sturingsmodel, inclusief participatieve bijeenkomsten voor partners en inwoners • Tij van de Toekomst: eind september is 'Som der delen' opgeleverd (intern en extern getoetst) als kader met uitgangspunten voor de actualisatie • Toetsing kaders, doelstellingen en sturingsmodel bij gemeenteraad Q4 2024: afronden beleidskader en besluitvorming Q1 2025: uitvoeringsplannen vormgeven en starten • Inclusief start contractmanagement SMWO Precieze planning geven we vorm via externe begeleiding. 4.3. Risicobeheersing en kwaliteitszorg Pagina 5 van 7

Aan het project zijn risico’s verbonden op het gebied van de beheers-factoren Geld, Organisatie, Tijd, Informatie, Kwaliteit (GOTIK). De risico’s zijn als volgt te beheersen: Geld Risico: het totale budget voor het project is niet toereikend. Maatregel: Periodieke rapportage van externe begeleiding in projectgroep over uitgaven en uitgavenpatroon. Tijdig via P&C-cyclus maatregelen ter besluitvorming voorleggen aan college en eventueel gemeenteraad. Organisatie Risico: door uitval of vertrekkende mensen ontstaan vacatures en mogelijk kennisleemten. Maatregel: transformatiemanager WWL bespreekt met MT WWL het aangekondigd vertrek, en zorgt zo voor tijdige kennisoverdracht en hoe in- of extern de leemte is op te vullen. Rapportage hierover volgt in projecten stuurgroep. Risico: mensen zijn nodig voor andere taken. Maatregel: transformatiemanager WWL bespreekt met MT WWL over prioriteiten en keuzes. MT WWL bespreekt wat is op te vullen met externe inhuur of andere werkafspraken in participatie. Rapportage hierover volgt in project- en stuurgroep. Tijd Risico: de totaalplanning loopt uit. Maatregel: indien uit periodieke rapportage blijkt dat de planning niet gehaald wordt, tijdig in overleg met bestuurlijk en ambtelijk opdrachtgever over oorzaak, bijsturingsmogelijkheden en bijbehorende communicatie naar college en gemeenteraad.

Informatie Risico: medewerkers, partners en inwoners zijn niet goed en/of tijdig geïnformeerd. Maatregel: betrekken van een communicatieadviseur in de uitvoering van de bestuursopdracht die adviseert over wijze van communiceren naar interne en externe stakeholders. Risico: informatie naar college of gemeenteraad is niet tijdig. Maatregel: per fase in stuurgroep bepalen wat, hoe en wanneer gedeeld wordt met college en gemeenteraad over voortgang en resultaten. Kwaliteit Risico: het projectresultaat (deelprojecten of project als geheel) voldoet niet aan de gestelde of verwachte kwaliteit. Maatregel: per fase vindt beoordeling van de opgeleverde producten en resultaten plaats. Het kritisch beoordelingsvermogen van de projectgroep, stuurgroep, tussentijds voorleggen aan gemeenteraad en participatie van partners en inwoners bieden voldoende waarborgen om de beoogde kwaliteit te halen. 4.4. Financiering Begroting Begrotingswijziging Eenmalige lasten Structurele lasten Eenmalige baten Structurele baten Dekking

Binnen begroting

Via de specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord is er jaarlijks € 70.000,- beschikbaar voor het versterken van de sociale basis. Binnen GALA is de afspraak dat gemeenten uiterlijk 2024 een visie op de sociale basis hebben. Met deze middelen en binnen deze bestuursopdracht ontwikkelen we de visie. We zetten maximaal € 70.000,- in 2024 in op externe (proces)begeleiding. Wanneer externe inzet op communicatie nodig is houden we rekening met een maximaal budget van € 25.000,- en maximaal € 10.000,- voor externe bijeenkomsten, te dekken uit het innovatiebudget sociaal domein

Pagina 6 van 7

Voorstel •

In te stemmen met de bestuursopdracht 'Beleidskader breed sociaal domein'

Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, S.J.A. Bronsveld

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 7 van 7