2024 54 Bijlage 4 Brief zienswijzen ontwerp NPLG S-D

\WF

.

`

O

Gemeente

~{

'

'\ /-t /

Schouwen-Duiveland /

I

Ministerie van infrastructuur en Waterstaat Directie Participatie

o.v.v. Zienswijzen Ontwerpprogramma

Programma Landelijk Gebied

|

Nationaal

Postbus 20901 2500 EX Den Haag

Ons kenmerk

zaaknr 1015664

Behandeld door:

Aantal bijlage(n):

2

Verzenddatum

Onderwerp

Zienswijzen ontwerp NPLG

Uw kenmerk

Uw brief van

:

:

:

:

K. Henderson

Doorkiesnummer

(0111) 452259

Datum

20 februari 2024

:

:

Geacht Ministerie van Infrastructuur en Water, Met veel belangstelling hebben we kennis genomen van het ontwerp van het Nationaal Programma Landelijk Gebied. De opgaven voor het landelijk gebied zijn groot. Dat en/aren wij als een van de grote plattelandsgemeenten ook. Wij onderschrijven de zienswijzen die het samenwerkingsverband van de grootste plattelandsgemeenten P10 samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in zijn geheel. Graag maken we gebruik om aanvullend onze zienswijzen mee te geven. Inleiding Als eerste een korte kennismaking met onze gemeente: zijn het noordelijkste eiland van Zeeland, geheel omgeven door zoute wateren, met een grondoppen/lakte van ongeveer 488 km2 (land en water). Ongeveer 15.397 hectare daarvan is agrarisch terrein. De landbouw en visserij neemt in de economische structuur op Schouwen-Duiveland relatief een grotere plaats in met 6,8% van het aantal banen tegenover 2,5% landelijk. Er zijn ongeveer 200 akkerbouwbedrijven, ongeveer 20 veehouderijen en een cluster van ongeveer 40 hectare aan glastuinbouw. De agrarische bedrijven stofferen voor het overgrote deel het landschap. Naast deze agrarische pijler is het toerisme en recreatie een belangrijke pijler. Dit concentreert zich voornamelijk aan de westkant met de unieke kust en het natuurgebied Kop van Schouwen.

Ook de randen van het eiland zijn favoriete locaties met de dijken en de havens voor onze gasten. Het is een gemeente met vele omgevingskwaliteiten waar we heel zuinig op zijn. Nieuwe intensieve veehouderijen zijn al jaren uitgesloten. En ook nieuwvestiging van recreatiebedrijven is niet meer mogelijk. Met de toekomstvisie in 2011 Tij van de Toekomst kijken we vooruit naar 2040. Dit jaar vindt een herijking plaats waarbij we onderzoeken hoe Schouwen-Duiveland in 2040 krachtiger, groener en menselijker is geworden. Dit sluit aan op de denktank Nederland 2040 van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Volgend op de herijking van de strategische keuzen stellen we de omgevingsvisie op.

We

Postadres: Postbus 5555, 4300 JA Zierikzee

Bezoekadres: Laan van St. Hilaire 2, 4301 SH Zierikzee

T: (0111) 452 000

gemeente@schouwen-duiveland.nl vvww.schouwen-duive|and.nl

BIC: BNGHNLZG

IBAN: NL80BNGH0285076094

Ons kenmerk :zaaknr 1015664 :20 februari 2024 Datum Pagina

-

:2/6

Onze gemeente werkt aan verduurzaming. Er moeten maatregelen getroffen worden om de situatie voor toekomstige generaties te verbeteren als het gaat

-

om het klimaat en natuurlijke

hulpbronnen. De samenleving is alleen volhoudbaar als we ons aanpassen aan klimaatverandering en de CO2-uitstoot terugdringen om verdere opwarming te voorkomen en slimmer omgaan met ons land. We werken vanuit een Spoorboekje Duurzaamheid en Milieu aan 5 sporen: Schouwen-Duiveland Energieneutraal in 2040; 1. 2. Lokale Agenda Klimaatadaptatie; 3. Versterken van de biodiversiteit

Kringloopeconomie Milieu- en omgevingskwaliteiten ln een samenwerking met experts, andere overheden, kennis- en ondenfvijsinstellingen, (agrarisch)ondernemers en natuurorganisaties werken we aan de opgaven in het landelijk gebied (zie voor nadere informatie vwvw.|ivinglabschouwen-duiveland.n|). Broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland is daar een onderdeel van met bodem- en watercoaches fieldlabs, praktijkproeven gericht op innovatie en experiment, kennisdeling en -ontwikkeling en governance (technische, sociale en institutionele innovaties). Het is een gebiedsgerichte lerende omgeving. Deze broedplaats valt onder het lnterbestuurlijke Programma Vitaal Platteland Zuidwestelijke Delta welke een looptijd heeft tot en met 2024. Dit netwerk samen met de samenwerking van Programma Zuidwestelijke Delta is van belang in de transitieaanpak, zo is er veel uitwisseling van kennis en ervaringen op verschillende niveaus. Beschikbaarheid van voldoende zoet water is steeds urgenter voor Schouwen-Duiveland. Daarom is het van belang dat er een structurele oplossing komt. Naast alle duurzame initiatieven is externe aanvoer noodzakelijk als tijdelijke oplossing, om agrariërs en waterbeheerders in de gelegenheid te stellen de benodigde transitie te maken naar een watersysteem dat beter om kan gaan met periodes van droogte.

ln bijlage 1 bij deze zienswijze is een nadere toelichting opgenomen in de notitie “Zoetvvatervoorziening Schouwen-Duiveland". 4. 5.

-

-

Deze korte schets van onze gemeente laat zien hoe belangrijk voor ons de nationale koers voor het landelijk gebied is. Daar waar we kunnen willen we onze bijdrage leveren aan de doelen uit het NPLG. Over het maatregelenpakket om de doelen te bereiken praten we verder met provincie Zeeland in het kader van de uitwerking in het Zeeuwse Gebiedsprogramma Landelijk Gebied. Het zijn grote samenhangende maatschappelijke opgaven en mogelijk pijnlijke keuzes in de ruimtelijke puzzel en dat vraagt om een zeer zorgvuldig proces.

Onze zienswijzen op een aantal thema's geven we u graag mee om te betrekken bij de uiteindelijke besluitvorming.

Invloed klimaateffecten - voldoende zoetwaterbeschikbaarheid essentieel om verzilting en verdroging van ons platteland tegen te gaan.

Schouwen-Duiveland heeft vruchtbare kleigronden die zeer geschikt zijn voor de noodzakelijke voedselproductie. De gronden behoren tot de beste gronden voor voedselproductie. Veranderende weersomstandigheden hebben groot effect op de landbouwgronden en de bedrijfsvoering. We zetten ons in om bij te dragen aan duurzame teelten en een gezonde voedselproductie. We zetten in op behoud van agrarische bedrijven en ondersteunen hen in de transitie naar een volhoudbare landbouw. Daarvoor is een landelijk agrarisch toekomstperspectief noodzakelijk. Dit onderdeel ontbreekt in het proces van het NPLG en zonder een dergelijke perspectief komen gebiedsprocessen met de agrarische sector lastig of niet tot uitvoering en worden de NPLG-doelen niet (tijdig) bereikt. Het verzoek is meer duidelijkheid te verschaffen over de agrarisch toekomstperspectieven en de paden daar naartoe. Dit is een noodzakelijke aanvulling op het afwegingskader van de structurerende keuze “Zorgvuldig omgaan met areaal landbouwgrond".

Ons kenmerk :zaaknr 1015664 :20 februari 2024 Datum Pagina

:3/6

We verzoeken u met klem meer aandacht te besteden aan de problemen die de verdroging en verzilting

met zich meebrengen in de lage delen van Nederland en specifiek voor Schouwen-Duiveland. SchouwenDuiveland is omgeven door zout water en heeft geen externe aanvoer van zoet water. We moeten het hebben van het regenwater dat valt en in bepaalde gebieden zijn er zoetwaterbellen in de ondergrond. ln het Living Lab werken we sinds 2018 samen met agrariërs, experts, provincie en waterschap aan innovatieve oplossingen om de zoetwaterbeschikbaarheid voor de droge perioden (voorjaar) te vergroten. Verschillende fieldlabs en praktijkproeven op het gebied van water en bodem zijn met agrarische koplopers in uitvoering en er worden goede resultaten geboekt. Monitoring van deze resultaten is van belang voor de opschaling om ook zo de middengroep van agrariërs mee te krijgen. Het tempo van opschaling van de innovaties en zoetwatermaatregelen blijft achter op het tempo dat de agrariërs nodig hebben voor een financieel gezonde bedrijfsvoering. Agrarisch Schouwen-Duiveland heeft een rapport laten opstellen over de relevantie van zoet water en de vraag en aanbodkant van zoet water in beeld gebracht. Er komt duidelijk naar voren dat er geen toekomstperspectief voor de bedrijven is als er een gebrek blijft aan zoet water op cruciale momenten. ln bijlage 2 vindt u dit rapport Droogte Oplossingen Regio Schouwen Duiveland - Delphy 20 mei 2023).

Onze gemeente staat voor onze familiebedrijven die een bijdrage willen leveren aan een duurzame en volhoudbare landbouw. Om dat te kunnen bereiken is zoet water essentieel. En het gaat zelfs zover dat we met voldoende zoet water een vitaal platteland kunnen realiseren dat bijdraagt aan de brede welvaart in onze gemeente. U heeft daar in het NPLG-proces ook aandacht voor en vraagt van de provincies een sociaal-economische impact analyse. We verzoeken u met klem om dan ook breder te kijken dan alleen het behalen van de concrete doelen maar ook de leefbaarheid van het landelijk gebied hierbij te betrekken. Voor ons is voldoende zoet water een belangrijke sleutel voor een leefbare, groene en krachtige gemeente. Met voldoende zoet water kan bijgedragen worden aan meerdere NPLG-doelen zoals het verbeteren van de waterkwaliteit en stikstofreductie. Dit sluit aan op de prioriteit die u legt bij de stikstofopgave en uw uitgangspunt om op een slimme manier maatregelen te nemen die aan meerdere doelen bijdragen. Beschikken over zoet water is essentieel voor het telen van gezonde robuuste gewassen. Deze zijn minder gevoelig voor ziekten en plagen waardoor er minder gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn. Zoet water beschikbaar hebben ten tijde van droogte heeft ook invloed op de mate van mesttoediening. ls zoet water voor handen dan zal de boer efficiënter om kunnen gaan met mest.

Minder mest hoeven toe te dienen leidt tot minder nutriëntenuitspoeling en draagt bij aan de KRW-doelen. Kortom met een robuuster gewas is er niet alleen minder mest maar zijn er ook minder gewasbeschermingsmiddelen nodig. Dit draagt bij aan de KRW-doelen. Provincie Zeeland pakt dit in haar gebiedsprogramma zeer serieus aan en is samen met AIKC / proefboerderij De Rusthoeve onderzoeken en langjarige monitoring gestart over zoet water en stikstof. U mag dit voor een toekomstbestendig agrarische sector in Zeeland niet negeren.

De uienteelt staat onder druk door de effecten van het klimaat en het gebrek aan zoet water op cruciale momenten. Ook het telen van andere gewassen zoals pootaardappelen. Dit heeft invloed op de

gewasrotatie en de bedrijfsvoering. En heeft invloed in de hele voedselketen. ln het ontwerp NPLG wordt gesproken over zilte teelt en telen van zouttolerantie gewassen. We kennen de proeven op Texel en in andere delen van de wereld met watertekorten (via het Kenniscluster Verzilting). Maar dat is op dit moment nog niet de oplossing. En ook voor het telen en specifiek het ontkiemen van deze gewassen, is zoet water nodig. Tevens is de afzetmarkt voor zilte producten klein.

Met name de biologische akkerbouwbedrijven hebben op Schouwen-Duiveland een heel zwaar jaar achter de rug door de extremere weersomstandigheden, met het droge voorjaar en het natte najaar. We zien graag een groei van de biologische tak maar vrezen het tegenovergestelde waarbij de biologische boer terug moet vallen op de meer gangbare methoden om voort te kunnen bestaan. Dit is een tegengestelde ontwikkeling die we niet willen. Investeren in een klimaatrobuust watersysteem met voldoende zoet water in het voorjaar en een balans in vasthouden en afvoeren is een noodzaak.

Ons kenmerk :zaaknr 1015664 220 februari 2024 Datum Pagina

:4/6

Een goed verdienvermogen van de agrariër is noodzakelijk om te verduurzamen Naast alle doelstellingen met betrekking tot natuurherstel, stikstofreductie, verbeteren waterkwaliteit, versterken biodiversiteit moet er meer aandacht zijn voor het verdienvermogen van de ondernemers die bij gaan dragen aan het behalen van deze doelen. Bedrijven zitten in een neen/vaartse spiraal vanwege tegenvallende opbrengsten. Het financiële effect hiervan werkt lang door. Verdienvermogen is een essentiële voorwaarde voor de vergroening en verduurzaming van bedrijven. Daarbij moet er meer

aandacht zijn voor agrariërs die niet willen stoppen maar wel willen verduurzamen. Zij moeten geholpen worden met een gezonde bedrijfsvoering voor de langere termijn. Dit heeft onvoldoende aandacht in het ontvverp-NPLG.

`

Structurerende Keuze: Overgangsgebied rond Natura 2000-gebieden

Schouwen-Duiveland is omgeven door Natura 2000-gebieden: Voordelta, Kop van Schouwen, Oosterschelde en Grevelingen. Deze structurerende keuze heeft dan ook grote impact op ons eiland. Met de uitvoering van Regiovisie Schouwen-West en de landinrichtingsplannen voor Schouwen-West en Schouwen-Oost, die gestart zijn in de jaren negentig van de vorige eeuw, hebben we op SchouwenDuiveland veel ervaring opgedaan met transformaties, herstructureringen, gebiedsprocessen en samenwerking. Daarin is wederkerigheid belangrijk. Dat er veranderingen op ons afkomen is onvermijdelijk en dat er moeilijke keuzes moeten worden gemaakt ook. Des te belangrijker is het om het bestaande te respecteren en daar aandacht voor te hebben. Aandacht voor bestaande agrarische bedrijven en hun bestaansrecht, aandacht voor de functies landbouw en natuur en hoe deze twee functies elkaar kunnen versterken. Structurerende keuzen en PlanMER

We lezen in de P|anMER dat bij veel van de structurerende keuzes sprake kan zijn van verlies aan

landbouwareaal en daarmee ook een terugloop van agrarische bedrijven. Dat is zeer verontrustend en veroorzaakt een onaanvaardbare schaduwwerking op de toekomst. We vragen aandacht voor het verdienmodel van de agrariërs en aandacht voor de agrariërs die niet willen stoppen maar hun bedrijf toekomstbestendig willen maken. Er is niet één transitiepad maar er zijn meerdere transitiepaden We verzoeken u verschillende toekomstscenario's/transitiepaden op te nemen in het ontvverp-NPLG en daar de regelingen op af te stemmen. _

Aanpak en proces NPLG en Provinciale programma's (PPLG's) “De sturingsfilosofie van het NPLG richt zich op het programmatisch, cyclisch en adaptief werken. Langs een aantal principes wordt de 4-jarige cyclus voor zowel aanpassing van het NPLG als de PPLG's toegelicht. Van belang hierbij is dat de uitvoering altijd door kan gaan". Deze sturingsfllosofie is weliswaar een goed uitgangspunt. Maar, we ervaren in de praktijk wel dat de sturing van “bovenaf” niet helemaal aansluit bij de praktijk, ervaringen en wensen in het gebied. Men weet aan het begin van het gebiedsproces niet wat de inhoudelijke en flnanciële mogelijkheden zijn. Er moet te lang worden gewacht op duidelijkheid. Anders gaat de energie uit het gebied en wordt er geen resultaat geboekt.

Een top down benadering waarbij maatregelen van bovenaf generiek worden opgelegd, en gemeentelijke bevoegdheden kunnen worden ingeperkt, staat haaks op uw visie om binnen gebiedsprocessen te komen tot oplossingen in het gebied en samen te werken aan natuurherstel, waterkwaliteit, waterkwantiteit en de klimaatopgaven. Laat dit in de aanpak beter op elkaar aansluiten. Het NPLG en de uitvoering daarvan gaat grote invloed hebben op de toekomstige inrichting van onze gemeente. We vragen u om integraal naar de ruimtelijke inrichting te kijken en voldoende rekening te houden met andere programma's zoals de provinciale ruimtelijke arrangementen uit de NOVI. Er moet een goede afstemming zijn met de andere programma's en de ruimtelijke puzzel. Het gaat hier immers over ruimtelijke keuzes.

Datum

Pagina

120 februari 2024 :5/6

Afstemming met andere programma's zoals het Deltaprogramma Zoetwater en Integraal Riviermanagement Specifiek vragen wij u aandacht dat in het NPLG de grote wateren buiten het programma vallen. De grote wateren hebben grote invloed op de waterhuishouding in het landelijk gebied. Ze zorgen voor de aanvoer van zoet water voor het landelijk gebied. Een van de belangrijkste opgave voor het landelijk gebied is de beschikbaarheid en verdeling van zoet water. De zoetvvaterverdeling zit in andere landelijke programma's en zal verder worden uitgewerkt in het programma Integraal Riviermanagement (IRM) en het Deltaprogramma Zoetwater. Het NPLG en deze programma's moeten goed op elkaar worden afgestemd en de samenhang en zelfs afhankelijkheid van elkaar moet goed geborgd zijn.

Systematiek verbeteren: wat kan wél in plaats van wat kan niet Er kan meer samenhang gebracht wordt in de doelen van het NPLG, dat is ook wat u beoogd. Maar u

SPUK

en veelal sectoraal. Dat past stuurt strak op doelbereik en daar sluit de financiering op aan met een helemaal niet bij de opgave en de ambitie van het Rijk om te komen tot een integrale gebiedsgerichte aanpak. Het woord “ontschotten“ van de budgetten is al vaak ter sprake gekomen. Voorgesteld wordt te

werken met een andere financieringssystematiek zoals gebiedsfondsen. Samenhangende gebiedsgerichte doelen vragen om een samenhangende financiering en niet om verschillende potjes waar het gebied iedere keer opnieuw een beroep op kan doen. Dat vraagt extra capaciteit en inzet van de andere overheden en het werkt vertragend in het proces en richting de doelen die we met elkaar willen bereiken. Het proces van het NPLG ervaren we als een technisch proces met veel sturing en regels, voorwaarden, toetsing, extra motivering en bewijsvoering, aanpassing, versnipperde financiering wat niet aansluit op de wensen en het tempo in de gebieden. Het geeft het gevoel van wantrouwen of we wel met de juiste plannen bezig zijn. Er is aandacht nodig om de afstand die in de regio wordt gevoeld te overbruggen. kunnen daar als gemeente onze bijdrage aan leveren met onze regionale/lokale kennis en het regionale goed te kunnen lokale netwerk. Zo kan vertrouwen opgebouwd worden, een essentiële voorwaarde

We

samen werken. En dat kan bijdragen aan draagvlak.

om

Om het vertrouwen op te bouwen in de regio kan aangesloten worden bij bestaande samenwerkingen in de Zuidwestelijke Delta zoals het programma van de Zuidwestelijke Delta en het netwerk rondom de projecten van het lBP Vitaal Platteland Zuidwestelijke Delta met betrekking tot de thema's volhoudbare landbouw, klimaatrobuuste zoetvvatersysteem en zoetwatervoorziening, beleven en genieten (landschap en erfgoed). We ervaren in de praktijk dat overheden niet voldoende kunnen aansluiten bij het tempo dat ondernemers nodig hebben om vooruit te kunnen, om te kunnen veranderen. Zo duren subsidietrajecten lang en zijn beleid en regels van de overheid vaak zo afgebakend om elk risico te mijden en al snel achterhaalt om ontwikkelingen bij te kunnen houden. Stroperige procedures weerhoudt bedrijven om te veranderen. Afwijken van beleid of regels kan vaak nog wel bij een pilot of experiment, op kleine schaal. Maar bij opschalen en reguliere toepassing op grotere schaal loopt het beleidsmatig of qua regelgeving vast of het duurt te lang voordat het vernieuwingsproces verder kan. Hoe kunnen we dit doorbreken? ls er ondersteuning in het proces van het NPLG op dit onden/verp?

De vitaliteit en toekomst van het platteland heeft al langere tijd onze aandacht, via het ruimtelijke, ecologische en economische spoor. Vanuit onze klimaat- en duurzaamheidsdoelen werken we samen aan kennis, innovatie en experimenten. We beginnen niet bij 0. Lopende processen of het vervolg daarop die bijdragen aan de NPLG-doelen én gemeentelijke doelen bespreken we met provincie Zeeland en betrokken gebiedspartijen. We vragen om een houding om te kijken wat wel kan in plaats van wat niet kan. Het verzoek om aan de opgaven te kunnen werken vanuit de bedoeling, met ruimte voor maatwerk en betrokkenheid van de omgeving.

Ons kenmerk :zaaknr 1015664 Datum :20 februari 2024 Pagina

:6/6

Belangrijk is om goed te luisteren naar de specifieke opgaven in een gebied. Het ontwerp van het

Zeeuwse gebiedsprogramma sluit goed aan op de Zeeuwse opgaven. Wij ondersteunen deze Zeeuwse aanpak waarbij alle gebiedspartijen worden betrokken. Samen met provincie Zeeland onderzoeken we actief een gebiedsgerichte aanpak voor het gebied Schouwen-West. Conclusie Wij vragen u bovengenoemde zienswijze van Schouwen-Duiveland te respecteren en met ons en provincie Zeeland en het waterschap en de inwoners, ondernemers en organisaties in ons gebied de samenwerking succesvol te maken. Stel ons daarbij in de gelegenheid voor ons gebied passende ruimtelijke en integrale afwegingen te maken. Wij hebben een sterke betrokkenheid met onze inwoners en ondernemers en hebben daarmee oog voor een goede democratische legitimatie van noodzakelijke keuzes. Wij willen een vitale gemeente blijven waar het prettig leven, wonen, werken, ondernemen en recreëren is. Een gemeente met een landelijk gebied waar ruimte is voor een duurzame volhoudbare landbouw én een veerkrachtige natuur maar wel bezien vanuit de brede welvaartsgedachte.

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Schouwen-Duiveland

\

J. Chr. van

_

s

er Hoek

Burgemees er

imi ar

S.J.A. Bronsveld

Gemeentesecretaris