2024.363 Bijlage 1 Evaluatie Energieagenda en bouwstenen voor vervolg (1265990)

Energieagenda Evaluatie energieagenda 2018-2023 en voorstel voor vervolg

1

Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Wat wilden we bereiken? 2.1. Doelstellingen Energieagenda 2018-2023 2.2. Overige doelstellingen

3.

Wat hebben we bereikt?

3.1. Energiebesparing 3.2. Duurzame energieopwekking 3.3. CO2 uitstoot 3.4. Oplaadinfrastructuur elektrisch vervoer

4.

Wat hebben we gedaan?

4.1. Algemene activiteiten 4.2. Activiteiten Energiebesparing 4.3. Activiteiten Duurzame Energieopwekking

5.

Voorstel Energieagenda 2025-2030

5.1. Bouwstenen voor vervolg 5.2. Voorstel Energieagenda 2025-2030

Bijlage 1. Data Bijlage 2. Klimaatimpact CO2 reductie maatregelen Bijlage 3. Gerealiseerde activiteiten Bijlage 4. Evaluatie denktank energietransitie Bijlage 5. Overzicht activiteiten

2

2 3 4 4 4

6 6 7 9 10

11 11 12 15

18 18 21

25 28 29 42 43

1. Inleiding In 2017 stelde de gemeente Schouwen-Duiveland de eerste eilandelijk Energieagenda “Samen op weg naar een energieneutraal Schouwen-Duiveland” vast. In deze eerste energieagenda legde de gemeente haar ambities op het gebied van energiebesparing en de omschakeling naar duurzame energie vast. De Energieagenda heeft een flexibele opzet. Elke vijf jaar komt er een nieuwe versie, aangepast aan de nieuwe ontwikkelingen en initiatieven. Met het ultieme doel dat Schouwen-Duiveland in 2040 energieneutraal is. Daarmee bedoelen we dat we binnen de grenzen van de gemeente Schouwen-Duiveland alle energie die we gebruiken duurzaam opwekken. De Energieagenda is een eilandelijke agenda. Deze eerste editie van de energieagenda is samengesteld op initiatief van de gemeente en in samenwerking met een speciale denktank. Een klankboardgroep bracht de onderwerpen voor de programmabegroting in. Het vertrekpunt van de agenda bestaat uit de beschikbare gegevens over energieverbruik en duurzame energieopwekking zoals bekend in 2017 (nulmeting). Voor het energieverbruik waren dit de gegevens uit 2015. Voor duurzame energieopwekking waren dit gegevens uit 2016. Inmiddels zijn de eerste vijf jaar verstreken.

In dit document blikken we terug op wat we wilden bereiken? (hoofdstuk 2); wat we hebben bereikt? (hoofdstuk 3); wat we daarvoor hebben gedaan? (hoofdstuk 4) en hoe gaan we verder? (hoofdstuk 5).

3

2. Wat wilden we bereiken? 2.1. Doelstellingen Energieagenda 2018-2023 De gemeente heeft een heldere energie ambitie neergelegd in de Energieagenda: namelijk energieneutraal in 2040. Dat betekent concreet: “in 2040 wekken we binnen onze gemeentegrenzen evenveel duurzame energie op als dat we op Schouwen-Duiveland gebruiken”. In de Energieagenda 2018-2023 hebben we deze ambitie vertaald in doelstellingen voor de eerste vijf jaar namelijk: -

In 2023 willen we een besparing realiseren van 3% van het energieverbruik ten opzichte van het energieverbruik in 2017.

-

Daarnaast willen we in 2023 van de energie die we gebruiken 16% duurzaam opwekken (waarbij wij de energie opwek van het windpark Krammer niet meetellen).

2.2. Overige doelstellingen Tijdens de uitvoering van de eerste Energieagenda vonden ontwikkelingen plaats op inter)nationaal, regionaal en gemeentelijk niveau. Deze ontwikkelingen leidden tot het opstellen van aanpalend beleid en doelstellingen. Deze aanpalende (beleids)ontwikkelingen zijn:

Nationaal Klimaatakkoord 2019 In het Klimaatakkoord van Parijs dat in 2015 door 195 landen is ondertekend spraken diverse partijen af dat de gemiddelde temperatuurstijging op aarde onder de 2 oC moet blijven met een streven om de stijging te beperken tot 1,5oC. In Nederland is deze opgave verwerkt in een Nationaal Klimaatakkoord. Doelstelling van het Rijk is om in 2030 in totaal 49% minder CO 2 uit te stoten ten opzichte van 1990 (Inmiddels is deze doelstelling verhoogd naar 55%). In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn.

Regionale Energie Strategie Zeeland (RES-Zeeland) (2020) In Zeeland willen we in 2030 meer dan de helft minder CO2 uitstoten dan in 1990. Samen met de Zeeuwse gemeenten, provincie, waterschap, netbeheerder, maatschappelijke organisaties, inwoners en bedrijven onderzochten we de mogelijkheden om duurzame elektriciteit, zoals winden zonne-energie, op te wekken. Daarnaast onderzochten we hoe we wijken en gebouwen kunnen verduurzamen door energie te besparen en andere warmtebronnen te gebruiken. In de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) staat hoe we dit in Zeeland willen bereiken. Inmiddels is de de RES 1.0 geactualiseerd naar een RES 2.0.

4

Transitievisie Warmte Schouwen-Duiveland (2021) De transitie naar duurzaam verwarmen noemen we de warmtetransitie. In de Transitievisie Warmte geven we op hoofdlijnen een tijdpad voor de ontwikkeling van een alternatieve energievoorziening en het geleidelijk vervangen van aardgas. De landelijke ambitie is dat in 2050 de gebouwen in Nederland niet meer met aardgas verwarmd worden. Dit betekent dat we in 2050 naar 0% aardgas willen. In Schouwen-Duiveland willen we al in 2040 naar 0% aardgas.

Integrale Laadvisie Schouwen-Duiveland Elektrisch (2022) In de Integrale laadvisie “Schouwen-Duiveland Elektrisch” is de strategie neergelegd om tijdig een dekkende, toegankelijke, betaalbare, betrouwbare en veilige netwerk van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen te realiseren. Dit in navolging van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL), een bijlage van het Klimaatakkoord.

Spoorboekje Duurzaamheid en Milieu (2023) Binnen het milieu- en duurzaamheidsbeleid werken we aan de vijf sporen: Energietransitie, Klimaatadaptatie, Milieukwaliteit, Biodiversiteit en Circulariteit. Door een programmatische aanpak zorgen we ervoor dat de sporen en thema’s goed op elkaar worden afgestemd. De uitvoering van de Energieagenda valt onder het spoor Energietransitie. Binnen dit spoor zetten wij in op vier subthema’s namelijk: 1. Energiebesparing; 2. Duurzame Energieopwekking; 3. Warmtetransitie en 4. Duurzame mobiliteit.

CO2-budget Schouwen-Duiveland (2021- 2023) Het CO2 budget is de hoeveelheid CO2 die nog mag worden uitgestoten om onder de 1,5 cq. 2o C temperatuurstijging te blijven. Dit onderzochten we voor Schouwen-Duiveland. Hierbij onderzochten wij niet alleen de CO2 uitstoot ten gevolge van fossiel energie gebruik (scope 1- en 2- emissies) maar ook de CO2 die wordt uitgestoten ten gevolgen van de productie en het transport van materialen (scope 3-emissies). Ook onderzochten we wat het resterende CO2 budget van Schouwen-Duiveland is.

5

3. Wat hebben we bereikt? In de Energieagenda hebben we gewerkt aan de doelstellingen met betrekking tot energiebesparing en duurzame energieopwekking. Daarnaast hebben we gewerkt aan het verminderen van het aardgasverbruik, CO2 reductie en een dekkende laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer. In dit hoofdstuk beschrijven we per thema wat we hebben bereikt in relatie tot onze doelstellingen.

3.1. Energiebesparing Energieverbruik op Schouwen-Duiveland. Een specifieke doelstelling uit de Energieagenda is om in 2023 een energiebesparing te realiseren van 3% ten opzichte van 2017. Het energieverbruik in 2017 was ongeveer 4000 TJ. Als besparing betekent dat concreet dat we 3% van 4000 TJ = 120 TJ minder energie verbruiken in 2023. Dat komt dus neer op een energieverbruik van 3880 TJ in 2023. Voor de monitoring van het energieverbruik gebruiken we de gegevens van de Klimaatmonitor van de Rijksoverheid (www.klimaatmonitor.databank.nl). De laatst bekende verbruiksgegevens in de klimaatmonitor zijn van het jaar 2022. In bijlage 1, tabel 1.1 hebben we, op basis van de gegevens van de klimaatmonitor, een overzicht gemaakt van het energieverbruik van de jaren 2017 tot en met 2022. Het energieverbruik van Schouwen-Duiveland in relatie tot de doelstelling hebben we weergegeven in figuur 1.

Energieverbruik 2017-2022 4.200 4.000 3.800 3.600 3.400 3.200 3.000 2017

2018

2019

Totaal energieverbruik

2020

2021

2022

Doelstelling energieverbruik

Figuur 1. Energieverbruik Schouwen-Duiveland (2017 – 2022) in relatie tot doelstelling (aangepast van www.klimaatmonitor.databank.nl) In 2018, 2020 en 2022 hebben we de energiebesparingsdoelstelling gehaald. In 2019 en 2021 verbruikten we meer energie dan de doelstelling. In 2022 was het energieverbruik 13,2 % lager dan in 2017. Gemiddeld hebben we van 2017 tot en met 2022 per jaar ongeveer 3,5% bespaard op het energieverbruik. De doelstelling om 3% minder energie te gebruiken hebben we hiermee gehaald.

6

Energieverbruik per sector In bijlage 1, tabel 1.2 hebben we op basis van de klimaatmonitor het energieverbruik per sector weergegeven. Een samenvatting hiervan hebben we weergegeven in figuur 2.

Energieverbruik per sector 2017-2022

2000

0 2017

2018 2019 2020 2021 Gebouwde omgeving (aardgas, elektriciteit en stadswarmte woningen) Verkeer en Vervoer Industrie, Energie, Afval en Water (aardgas en elektriciteit) Landbouw, bosbouw en visserij (aardgas en elektriciteit) (Hernieuwbare) warmte (niet zijnde stadswarmte woningen) Zonnestroom ‘achter de meter’ niet-woningen

2022

Figuur 2. Energieverbruik per sector op Schouwen-Duiveland (in TJ) (aangepast van www.klimaatmonitor.databank.nl) Het hoogste energieverbruik op Schouwen-Duiveland zien we bij de sectoren gebouwde omgeving en verkeer en vervoer. Vergeleken met 2017 is er in 2022 een daling te zien in het energieverbuik bij alle sectoren. Vanaf 2019 zien we een sterke stijging in het energieverbruik ten gevolge van hernieuwbare warmte. Dit heeft te maken met de elektrificatie van de warmtevoorziening (aardgasvrije technieken).

Aardgasgebruik. In bijlage 1, tabel 1.3 hebben we het percentage aardgasgebruik per jaar weergegeven in relatie tot het totale energieverbruik. Het percentage aardgas is gedaald van 48% in 2017 naar 37% in 2022. Dit heeft te maken met de overgang naar aardgasvrije technieken in de warmtevoorziening.

3.2. Duurzame energieopwekking Duurzame energieopwekking op Schouwen-Duiveland. De specifieke doelstelling in de Energieagenda voor het opwekken van duurzame energie is dat we in 2023 in totaal 16% van het energieverbruik duurzaam opwekken (zonder windpark Krammer). Bij een energieverbruik van 3880 TJ in 2023 betekent dit dat we in 2023 minimaal 620 TJ aan duurzame energie moeten opwekken. Dit is zonder windpark Krammer. Gegevens over de duurzame energieopwekking over de jaren 2017 tot en met 2022 hebben we verkregen via de klimaatmonitor van de Rijksoverheid. Zie bijlage 1, tabel 1.4. Gegevens over specifieke duurzame energieopwekking bij lokale duurzame energieprojecten hebben we verkregen via lokale data en hebben we weergegeven in bijlage 1 tabel 1.5.

7

De duurzame energieopwekking op Schouwen-Duiveland van 2017 tot en met 2022 in TJ met en zonder windpark Krammer hebben we weergegeven in bijlage 1, tabel 1.6 en figuur 3.

Totaal duurzame energie (incl. windpark krammer) 3000 2000 1000 0 2017

2018

Totaal

2019

2020

Totaal zonder Krammer

2021

2022

Windpark Krammer

Figuur 3: Duurzame energieopwekking Schouwen-Duiveland van 20217 tot en met 2021 (in TJ) (aangepast van www.klimaatmonitor.databank.nl en lokale data) Vanaf 2019 zien we een sterke toename in het percentage duurzame energieopwekking door de aanleg van windpark Krammer. In 2022 is het percentage duurzame opgewekte energie zonder Windpark Krammer 20% en met Windpark Krammer 51%. De doelstelling voor het opwekken van duurzame energie hebben we hiermee gehaald.

Duurzame energieopwekking per techniek. In bijlage 1, tabel 1.4 is de duurzame energieopwekking per techniek in TJ weergegeven. Een samenvatting hiervan is te zien in figuur 4.

Duurzame energie opwek in TJ 3000 2000 1000 0 2015

2016

Wind op land

2017

2018

2019

Zonnestroom

2020 Overig

2021

2022 Totaal

Figuur 4. Duurzame energieopwekking op Schouwen-Duiveland per techniek 2017-2021 (in TJ) (aangepast van www.klimaatmonitor.databank.nl) Het grootste deel van de duurzame energieopwekking op Schouwen-Duiveland vindt plaats door wind op land en dan met name door Windpark Krammer. Een probleem waar we sinds 2019 tegen aan lopen is dat het elektriciteitsnet van Schouwen-Duiveland niet toereikend is. In 2019 hebben de netbeheerders congestie afgekondigd voor het terug leveren van duurzame energie. Dit is de reden dat vanaf 2019 grootschalig zon op dak en overige grootschalige initiatieven op het gebied van duurzame energieopwekking stagneerden (zie verder onder paragraaf 4.3.2). Ondanks deze stagnatie hebben we de doelstelling voor 2023 wel al ruimschoots behaald.

8

3.3. CO2 uitstoot CO2 uitstoot (scope 1 en 2 emissies) In bijlage 1, tabel 1.6 hebben we de CO2 uitstoot per sector weergegeven. Het gaat hier om CO2 uitstoot ten gevolge van fossiel energie gebruik (scope 1- en 2- emissies). In figuur 5 hebben we de CO2 uitstoot per sector weergegeven.

CO2-uitstoot per sector 300 200 100 0 2017

2018

2019

2020

2021

2022

Via (semi)publieke laadpunten geladen elektriciteit Landbouw, bosbouw en visserij (aardgas en elektriciteit) Industrie, Energie, Afval en Water (aardgas en elektriciteit) Verkeer en vervoer (fossiele brandstoffen) Gebouwde omgeving (aardgas, elektriciteit en stadswarmte woningen)

Figuur 5: CO2 uitstoot in kton Schouwen-Duiveland per sector (aangepast van www.klimaatmonitor.databank.nl) De CO2 uitstoot in 2022 is vergeleken met 2017 afgenomen met 23,3 %. Vergeleken met 2017 zien we een afname in de CO2 bij alle sectoren waarbij de afname het hoogst is bij de landbouw, bosbouw en visserij.

CO2 budget Schouwen-Duiveland In 2020 heeft Rebuilt een onderzoek gedaan naar het CO 2 budget van Schouwen-Duiveland. Naar aanleiding hiervan heeft CE-Delft een CO2 nulmeting uitgevoerd. Hierbij heeft CE-Deft niet alleen de CO2 uitstoot ten gevolge van fossiel energie gebruik (scope 1- en 2- emissies) onderzocht maar ook de CO2 die wordt uitgestoten ten gevolgen van de productie en het transport van materialen (scope 3-emissies). Dit laatste op basis van een inschatting. Naar aanleiding hiervan hebben we het resterende CO2 budget van Schouwen-Duiveland berekend. Voor Schouwen-Duiveland is het resterende CO2 budget respectievelijk 2180 kton CO2 equivalenten om onder de 1,5oC opwarming te blijven en 5499 kton CO2 equivalenten om onder de 2oC opwarming van de aarde te blijven. Zie figuur 6.

9

Kton CO2

6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 2020

2022

2024

2026

2028

2030

2032

2034

2036

2038

2040

Energiegebruik Schouwen-Duiveland in kton CO2 Scope 1,2 en overige emmisies Energiegebruik Schouwen-Duiveland in kton CO2 Scope 1, 2, 3 en overige emissies CO2-budget 1,5 graad CO2-bduget 2 graden

Figuur 6. Verloop CO2 budget bij realiseren van voorgenomen doelstellingen De doelstellingen voor scope 1 en 2 emissies zullen we meenemen in het vervolg van de Energieagenda. De doelstellingen voor de scope 3 emissies zullen we meenemen in het beleid circulaire economie.

3.4. Oplaadinfrastructuur elektrisch vervoer Om in 2025 in de laadbehoefte van elektrische vervoer (personenvervoer en licht logistieke voertuigen) te voorzien zijn ongeveer 473 laadpunten nodig. In 2030 en 2035 zijn respectievelijk ongeveer 1204 en 1677 laadpunten nodig voor deze gebruikersgroep(en). Volgens de monitoring van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur zijn er in op SchouwenDuiveland in 2023 ongeveer 189 publieke laadpunten, 368 semi-publieke laadpunten en 2 snelladers.

10

4. Wat hebben we gedaan? De activiteiten voor de periode 2018-2023 hadden we onderverdeeld in 1. Algemene activiteiten; 2. Activiteiten energiebesparing en 3. Activiteiten duurzame energieopwekking. In bijlage 3 hebben we een overzicht gemaakt van de activiteiten die in de Energie-Agenda waren opgenomen en per activiteit aangegeven of ze zijn -

afgerond (donker groen); in uitvoering en op schema liggen (licht groen); in uitvoering en vertraagd zijn (oranje) en niet opgepakt zijn (rood).

4.1. Algemene activiteiten De algemene activiteiten kunnen we onderverdelen in planning & monitoring, communicatie & participatie, beleidsontwikkelin en organisatie

Planning & Monitoring Voor het uitvoeren van de energieagenda was jaarlijks € 40.000 beschikbaar. Hiervoor hebben wij ieder jaar een globaal werkplan opgesteld. Door middel van de jaarlijkse energiebalans hebben we de resultaten met betrekking tot energiebesparing, duurzame energieopwekking en CO2 uitstoot jaarlijks gemonitord.

Beleidsontwikkeling Gedurende de uitvoering van de Energieagenda hebben we diverse aanpalende gemeentelijke beleidsvisies opgesteld waaronder: Transitievisie Warmte (2021), Integrale laadvisie “SchouwenDuiveland Elektrisch” 2022 en het Ruimtelijk Beleid Duurzame Energie (2023). Bij het opstellen van beleid betrokken we inwoners, ondernemers en andere organisaties door middel van bijeenkomsten en het participatieplatform “Denk-Mee Schouwen-Duiveland”.

Communicatie en participatie Voor de communicatie hebben wij een communicatieplan opgesteld en een logo “SchouwenDuiveland Energieneutraal 20240” ontwikkeld. Communicatie over de Energiesgenda vond plaats door middel van bijeenkomsten, de maandelijkse Duurzaam Doen Pagina in de Wereldregio, folders met subsidies en regelingen, banners en andere uitingen. We hebben twee keer een klimaatmarkt georganiseerd. Ook sloten we geregeld aan bij vergaderingen van dorps-, stads- en wijkraden. Gedurende de Corona periode (2020 en 2021) organiseerden we digitale bijeenkomsten. Tijdens de uitvoering van de Energieagenda was de denktank Energietransitie actief. Partijen die deelnamen in de denktank waren: Hogeschool Zeeland, Energieke Regio, Zeeuwland, Energie coöperatie Schouwen-Duiveland Werkt (EWSD), Agrarisch Schouwen-Duiveland (ASD), vertegenwoordiger van inwoners en diverse beleidsvelden van de gemeente SchouwenDuiveland. De denktank energietransitie kwam diverse keren bijeen. Ook nam de tanktank deel aan projecten o.a. CO2 budget en als jurylid bij de Duurzaam Ondernemen Prijs. Tijdens de evaluatie gaf de denktank aan dat de rol van de denktank niet duidelijk was en dat zij eigenaarschap misten. De resultaten van de evaluatie van de denktank hebben we weergegeven in bijlage 4.

11

4.2. Activiteiten Energiebesparing We onderscheiden hier drie doelgroepen namelijk activiteiten voor inwoners, ondernemers en onze eigen gemeentelijke organisatie.

Inwoners Om inwoners te stimuleren om energie te besparen en te verduurzamen gaven wij informatie en advies, voerden we subsidies en regelingen uit en werkten we samen met andere organisaties. Informatie en advies Inwoners konden met vragen over duurzaam (ver)bouwen, energiebesparing, duurzame energieopwekking en financieringsmogelijkheden terecht bij het digitale Duurzaam Bouwloket (www.duurzaambouwloket). Het Duurzaam Bouwloket is het regionale energieloket voor de Zeeuwse gemeenten. Eind 2023 hebben wij de voorbereidingen gestart voor het “EnergieHuis” van de gemeente Schouwen-Duiveland. Dit is een fysiek loket voor inwoners waar zij terecht kunnen voor vragen op het gebied van verduurzaming en subsidies en regelingen. In het EnergieHuis is een professionele energiecoach aanwezig. Voor het EnergieHuis werken we samen met de stichting Natuur en Milieu Educatie Schouwen-Duiveland (NME SD). Voor particuliere woningeigenaren en huurders die in een slecht geïsoleerde woning wonen en die daardoor moeite hebben met het betalen van de energierekening hebben we in 2022 het Energieteam Schouwen-Duiveland opgericht. Het energieteam geeft energieadvies over kleine energiebesparende maatregelen. Het klusteam van de Zuidhoek voert op basis van het advies en de wensen van de bewoner kleine energiebesparende maatregelen uit.

Voor het energieteam werken we samen met Stichting Energiek Zeeland, Zeeuwland, SMWO, De Zuidhoek en NME SD. Subsidies en regelingen Voor inwoners voeren we de volgende subsidies en regelingen uit: Gemeentelijke isolatiesubsidie De gemeentelijke isolatiesubsidie was van april 2019 tot 2021 beschikbaar voor het isoleren van particuliere woningen die voor 1975 zijn gebouwd of als deze na 1975 zijn gebouwd een energielabel D en lager hebben. Voor 2022 tot en met 2028 hebben we een rijksbijdrage ontvangen vanuit het Nationaal Isolatie Programma (NIP). Hiermee verhogen we het maximale subsidiebedrag voor woningeigenaren die onder de doelgroep van de NIP vallen (energielabel D of lager en een WOZ waarde lager dan de NHG kostengrens voor energiebesparende maatregelen) van 1500 euro naar 3000 euro per woning. Voor monumentale panden en voor biobased isoleren wordt het maximale subsidiebedrag verhoogd met 1.000 euro. Subsidie Doe-Het-Zelvers In 2024 hebben we daarnaast een subsidie Doe-Het-Zelvers opgesteld voor woningeigenaren die zelf isolatiemaatregelen willen uitvoeren. De subsidie is beschikbaar voor particuliere woningeigenaren met een woning die voor 1975 is gebouwd of als deze na 1975 is gebouwd een energielabel D of lager hebben. De vergoeding is 1.000 euro per woning. Voor woningeigenaren die onder de NIP vallen is de subsidie verhoogd naar 2.000 euro per woning.

12

Gratis isolatiemaatregel voor woningeigenaren met energietoeslag Woningeigenaren die in 2023/2024 energietoeslag hebben ontvangen kunnen in aanmerking komen voor één gratis isolatiemaatregel met een maximale waarde van 4.000 euro. Stimuleringslening voor de verduurzaming van woningen De Stimuleringslening voor Duurzame Particuliere Woningbouw is in 2022 omgezet in de lening Duurzaam en Langer Thuis. Met deze laagrentende lening (1,6%) kunnen alle particuliere woningeigenaren een lening aanvragen voor duurzame maatregelen en voor maatregelen om langer thuis te kunnen blijven wonen. Stichting Volkshuisvesting Nederland (SVn) voert de lening uit voor de gemeente. Regeling Reductie Energiegebruik (RRE) voor particulieren en huurders In 2020 hebben de Zeeuwse gemeenten een subsidie ontvangen vanuit het Rijk in het kader van de Regeling Reductie Energiegebruik (RRE) voor kleine energiebesparende maatregelen voor woningeigenaren. In Schouwen-Duiveland hebben 1215 particuliere woningeigenaren een voucher van € 90 afgenomen onder andere voor het uitvoeren van warmtescans, groene bonnen, bespaarboxen en energieadviezen. In 2021 hebben we een Rijksbijdrage (RREW) ontvangen voor kleine energiebesparende maatregelen voor huurders. In totaal hebben 2891 huurders een bespaarbox ontvangen. Dit project is uitgevoerd met de woningbouwcorporatie Zeeuwland.

Monumentencoach Eind 2023 hebben we een monumentencoach aangesteld waar monumenteneigenaren terecht kunnen voor advies en ondersteuning. De gemeente financiert ondersteuning door de monumentencoach tot € 2.000 per monumenteneigenaar. Samenwerking met andere organisaties Voor het stimuleren van energiebesparing bij inwoners werken wij samen met het Bewonerscollectief Energietransitie, Stichting Energiek Zeeland (onderdeel van Zeeuwind), Erfgoed Zeeland, Natuur en Milieu Educatiecentrum Schouwen-Duiveland (NME SD) en Duurzame Huizenroute. Met het bewonerscollectief energietransitie hebben we een collectieve actie uitgevoerd in Ouwerkerk met het verduurzamen van 14 woningen. In Malta Zierikzee hebben we een collectieve actie uitgevoerd met Stichting Energiek Zeeland voor het verduurzamen van 16 woningen. Momenteel staan er 20 woningen op de duurzame huizenroute voor SchouwenDuiveland.

Ondernemers Om bedrijven te ondersteunen met energiebesparing zetten we in op de gebiedsgerichte aanpak verduurzaming bedrijven, voerden we subsidies en regelingen uit en handhaafden we op wettelijke taken. Wettelijke taken Bedrijven met een energieverbruik hoger dan 50.000 kWh en 25.000 m3 gas moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing. Ongeveer 75% van de bedrijven voldoen nog aan de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing. Handhaving is overgegaan naar de Regionale Uitvoerings Dienst (RUD). Per 1 januari 2023 moet elk kantoorgebouw met een oppervlakte groter dan 100 m2 minimaal energielabel C hebben.

13

In 2023 hebben wij een inventarisatie uitgevoerd. Van de 93 kantoren zijn 65 kantoren label C plichtig. 48 kantoren voldoen aan de label C plicht 17 kantoren voldoen nog niet aan de label C plicht. Gebiedsgerichte aanpak verduurzaming bedrijven Het plan van aanpak verduurzaming bedrijven voeren we gebiedsgericht uit in bedrijvenpark Zierikzee Zuid, Renesse en Burgh-Haamstede. Het plan van aanpak bestaat uit: inventarisatie, uitvoeren van duurzaamheidsscans en opstellen uitvoeringsplan. Door middel van Actie Leer Teams (ALT) voeren we het uitvoeringsplan samen met de ondernemersvereniging en ondernemers uit. Bij de gebiedsgerichte aanpak voor de verduurzaming van bedrijven werken we samen met de energie coöperatie Energie Werkt Schouwen-Duiveland (EWSD) en NME SD. In 2025 verwerken we de uitkomsten van de gebiedsgerichte aanpakken in een routekaart. Subsidies en regelingen Bedrijven en verenigingen kunnen gebruik maken van een duurzaamheidsscan waarbij 85% van het maximale bedrag van € 1500 wordt vergoed. De Energie Coöperatie Schouwen-Duiveland Werkt (EWSD) voert de scans uit op basis van de milieubarometer van de Stichting Stimular. Bedrijven en verenigingen kunnen gebruik maken van de Stimuleringslening Duurzaamheid Bedrijven en Verenigingen waar zij tegen een lage rente (1,8%) tussen de € 25.000 en € 100.000 konden lenen voor het uitvoeren van duurzame maatregelen.

Eind 2023 kunnen stichtingen en verenigingen gebruik maken van een ondersteuningsprogramma duurzaamheid. Hierbij werken we samen met Energieke Regio die stichtingen en verenigingen ondersteunt bij verduurzaming door middel van advies.

Eigen gemeentelijke organisatie Verduurzaming vastgoed Voor de verduurzaming van onze eigen gemeentelijke gebouwen hebben we de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed opgesteld. Van 2021 tot en met 2023 hebben we energieprestatieadviezen uitgevoerd bij het Uitvoeringsbedrijf Openbare Ruimte (UOR), Reinigingsdienst en de gymzalen. Daarnaast hebben we monumentenpaspoorten opgesteld voor de gemeentelijke monumenten. Voor de drie gemeentelijk havens hebben we duurzaamheidsscans laten uitvoeren. Op basis van de onderzoeken heeft de gemeenteraad een voorstel goedgekeurd voor het versneld verduurzamen van het gemeentehuis, het UOR, de Reinigingsdienst en de gemeentelijk havens. De verduurzaming van de overige gebouwen nemen we mee in het Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP) dat we in 2024 opstellen. Monitoring milieubelasting Voor het gemeentehuis, het UOR en de reinigingsdienst monitoren we de milieubelasting door middel van de milieubarometer.

14

4.3. Activiteiten Duurzame Energieopwekking Binnen het thema duurzame energie stimuleerden en faciliteerden wij initiatieven op het gebied van duurzame energieopwekking en opslag, stimuleerden we de omschakeling naar aardgasvrij, werkten we aan het toekomstbestendig maken van het energienetwerk en de vermindering van fossiele brandstoffen door de elektrificatie van het vervoer. Ook hier maken we een onderverdeling van de verschillende doelgroepen inwoners, ondernemers en eigen organisatie. Belangrijk aandachtspunt was de netcongestie. In 2019 kondigden Tennet en Stedin netcongestie aan voor teruglevering. Dit betekende dat grootverbruikers die duurzame energie willen opwekken niet kunnen terug leveren naar het elektriciteitsnet. Nieuwe grootschalige duurzame energieprojecten (o.a. zon op dat bij grote bedrijven) konden hierdoor niet worden gerealiseerd. Inmiddels hebben Tennet en Stedin in 2023 voor heel Zeeland netcongestie afgekondigd voor vraag. Nieuwe grootverbruiksaansluitingen komen op een wachtlijst. Gedurende de uitvoering van de energieagenda hebben we gewerkt aan het toekomstbestendig maken van ons energienetwerk. Voor de verzwaring van het elektriciteitsnet is het noodzakelijk om een 150 kV /20 kV hoogspanningsstation binnen Schouwen-Duiveland te plaatsen.

Tennet en Stedin zijn momenteel bezig met de uitwerking van de definitieve locatie en de inpassing van het 150 kV/ 20 kV hoogspanningsstation in de omgeving. De verwachting is dat het 150 kV/20kV station in 2029 gereed is. Ook op midden en laagspanningsniveau is het elektriciteitsnet op sommige plaatsen niet meer toereikend. Door middel van een buurtaanpak werkt Stedin aan het verzwaren van het laag- en middenspanningsnet. De provincie, de netbeheerder en de Zeeuwse gemeenten werken samen aan een Meerjarenplan Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK). Het pMIEK bevat een lijst met projecten die van groot belang zijn om ruimtelijke opgaven en ook de energietransitie mogelijk te maken om zo problemen met het energienetwerk in de toekomst te voorkomen. Vanuit Impuls Zeeland is de taskforce netcongestie opgericht waar ondernemers terecht kunnen met vragen over netcongestie.

Inwoners Voor inwoners stelden we vanaf 2022 een subsidieregeling beschikbaar voor zonnepanelen. In 2023 stelden we deze subsidieregeling alleen beschikbaar voor woningeigenaren met een woning met een WOZ waarde 60% van de NHG grens voor energiebesparende maatregelen. In de wijk Malta hebben we onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van een warmtenet op basis van aquathermie. Dit onderzoek is met een no-go afgerond. De mogelijkheden voor alternatieve aardgasvrije technieken in deze wijk hebben we verder onderzocht o.a. de mogelijkheden voor een collectieve lucht water warmtepomp. In Brouwershaven hebben we in samenspraak met de stadsraad de mogelijke duurzame energie- en warmteopties onderzocht. De uitkomsten van deze wijkgerichte onderzoeken werken we in 2025 verder uit in een Wijk Uitvoerings Plan (WUP). Op de mobiliteit hub Burgh-Haamstede hebben we een elektrische deelauto geplaatst voor inwoners.

15

Ondernemers In de gemeente zijn drie windparken gerealiseerd namelijk: Windpark Zierikzee met 3 windturbines (10,2 MW), Windpark Roggenplaat met 6 turbines (17,8 MW) en Windpark Krammer met 34 turbines (102 MW). Een aantal agrarische bedrijven heeft inmiddels een kleine windturbine op het erf geplaatst. Op bedrijvenpark Zierikzee Zuid is een grootschalig zonnepark van 14,1 MW gerealiseerd. Daarnaast zijn er twee kleine postcoderoos projecten gerealiseerd met zon op dak waarvan één in Bruinisse en één in Brouwershaven. In Sirjansland is een biomassacentrale gerealiseerd. Duurzame energieprojecten die tot en met 2023 zijn gerealiseerd zijn te zien in figuur 7.

Figuur 7 : Overzicht van de initiatieven op het gebied van duurzame energieopwekking. Voor duurzame energieprojecten die passen binnen het huidige energienetwerk stelde de gemeenteraad in 2023 het Ruimtelijk Beleid Duurzame Energie vast. Dit beleid vormt het ruimtelijk toetsingskader en geeft het kaders voor landschappelijke inpassing, meervoudig ruimte gebruik en participatie. Na verzwaring van het elektriciteitsnet (2029) actualiseren we het beleid. Op verzoek van ondernemers starten we voor Bedrijvenpark Zierikzee en Renesse met het opstellen van een energievisie. In deze energievisie onderzoeken we korte termijn en lange termijn oplossingen voor netcongestie en de mogelijkheden van ondernemers om samen te werken op het gebied van energie (smart energy hubs). De uitkomsten van deze onderzoeken verwerken we gebiedsgericht in een routekaart (zie onder 4.2. gebiedsgerichte aanpak verduurzaming bedrijven). Om te zorgen voor een dekkende laadinfrastructuur op ons eiland voor zowel personenvervoer, kleine bestelwagens en specifieke doelgroepen als (brom)fietsen, scooters, vaartuigen stelde de gemeenteraad in 2022 de Integrale Laadvisie “Schouwen-Duiveland elektrisch” vast. In de Integrale laadvisie hebben we de doelstellingen opgenomen om in 2025 in totaal 473 laadpunten realiseren en in 2030 en 2035 respectievelijk 1204 en 1677 laadpunten.

Tot 2023 hebben we 956 laadpunten gerealiseerd voor personenvervoer. Hiermee hebben we de doelstelling voor 2025 al ruimschoots gehaald. In de haven van Brouwershaven en de haven van Zierikzee hebben we één laadpunt voor elektrische vaartuigen gerealiseerd. Op bedrijventerreinen hebben we de mogelijkheden voor Clean Energy Hubs (duurzame tank en laadpunten) onderzocht.

16

Eigen gemeentelijke organisatie In 2023 hebben we een plan van aanpak opgesteld om een aantal gemeentelijke gebouwen versneld te verduurzamen (zie ook 4.2.3.) Het plaatsen van zonnepanelen en het aardasvrij maken van de gemeentelijke gebouwen is onderdeel van dit plan. In het kader van de verduurzaming van het gemeentelijk wagenpark hebben we de gemeentelijke dienstauto’s vervangen door elektrische deelauto’s. Voor de vervanging van het overige wagenpark hebben we een aanbesteding opgestart. Bij het gemeentehuis zijn drie elektrische fietsen geplaats voor medewerkers. Een elektrische scooter zal opgenomen worden in het Individueel Keuze Budget (IKB). Tot slot onderzoeken we het verduurzamen van het Transferium in Renesse in relatie tot het laadplein. Samen met Agrisnellaad onderzoeken we de mogelijkheid van slim laden.

17

5. Voorstel Energieagenda 20252030 In de eerste Energieagenda spreken we van een flexibele opzet. Elke vijf jaar komt er een nieuwe versie, aangepast aan de nieuwe ontwikkelingen en initiatieven. Wij stellen voor om de tweede Energie-Agenda iets langer door te laten lopen van 2025 tot 2030. De reden hiervoor is dat we rond 2030 zicht hebben op het versterken van het energienetwerk door het realiseren van het 150 kV station. Daarbij sluit dit ook aan bij de Regionale Energie Strategie-Zeeland 2.0 die ook tot 2030 loopt. In dit hoofdstuk geven wij de bouwstenen weer voor het opstellen van een nieuwe agenda en een voorstel voor de nieuw op te stellen Energieagenda 2025-2030.

5.1. Bouwstenen voor vervolg De bouwstenen voor het vervolg van de Energieagenda komen van de evaluatie van de Energieagenda 2018-2023, relevantie beleidsontwikkelingen, de aanbevelingen vanuit de Denktank Energietransitie en de input vanuit overige stakeholders.

Actualisatie van de Strategische visie Tij van de Toekomst In de huidige strategische visie is een onderverdeling gemaakt in Werken, Wonen en Verblijven. Bij de actualisatie zal deze indeling worden gewijzigd in Werken, Wonen en Leven. Bij het opstellen van de Energie-Agenda sluiten we aan bij de geactualiseerde Strategische Visie.

Spoorboekje Duurzaamheid en Milieu Voor wat betreft milieu- en duurzaamheid werkt de gemeente aan de vijf sporen: 1.Energietransitie, 2. Klimaatadaptatie, 3. Milieukwaliteit; 4. Biodiversiteit en 5. Circulaire Economie. Voor de energieagenda is spoor 1. Energietransitie van belang. Voor het spoor energietransitie handhaven we de doelstelling om in 2040 energieneutraal te worden. Dit willen we realiseren door in te zetten op de subthema’s: -

Energiebesparing Duurzame energieopwekking Vervangen van aardgas. Duurzame mobiliteit

CO2 budget Schouwen-Duiveland Zonder extra doelstellingen en maatregelen passeren we eind 2024 het CO 2 budget om onder de 1,5oC opwarming te blijven. In 2032 passeren we het CO2 budget om onder de 2oC opwarming te blijven. Met de volgende doelstellingen blijven we binnen het CO2 budget om onder de 2oC te blijven: -

18

10% energiebesparing in 2030 en 20% energiebesparing in 2040 60% duurzame energieopwekking in 2030 en 100 % duurzame energieopwekking in 2040

-

Het aardgasverbruik reduceren naar 20% van het totale energieverbruik in 2030 en in 2040 naar 0% aardgas. - 50% reductie van scope 3 emissies in 2030 en 100% reductie in 2040. De eerste drie doelstellingen (scope 1 en 2 emissies) nemen we op in de Energie-Agenda. De laatste doelstelling (scope 3 emissies) nemen we mee in het nog op te stellen beleid circulaire economie.

Denktank Energietransitie Uit de evaluatie van de Denktank Energietransitie kwamen de volgende aanbevelingen naar voren: • • • • • • •

Focus van de denktank moet komen te liggen op “Hoe maken we Schouwen-Duiveland energieneutraal in 2040”. Eventueel uitbreiding met andere thema’s op het gebied van duurzaamheid, bijvoorbeeld circulaire economie. Onafhankelijk, gevraagd en ongevraagd advies en eigenaarschap organiseren; Onafhankelijke en resultaatgerichte procesbegeleider en administratieve ondersteuning; Opstellen van jaarlijks werkplan en reserveren van budget; Organiseren van werkgroepen. Concrete afspraken maken voor samenwerking (besluitvorming, vergoeding).

Rol Denktank Naar aanleiding van de evaluatie van de denktank energietransitie en de aanbevelingen heeft de denktank aangegeven dat zij de volgende rol voor zich ziet namelijk: 1. Denktank als klankbordgroep (geven van gevraagd en ongevraagd advies) 2. Denktank als initiatiefnemer of opdrachtnemer voor uitwerking specifieke projecten of onderzoeken Belangrijk hierbij is dat de denktank onafhankelijk is. Activiteiten denktank De denktank heeft aangegeven dat zij met name actief wil zijn op het spoor Energietransitie. Activiteiten waar zij voor zichzelf een rol in ziet hebben we weergegeven in tabel 1. Tabel 1. Activiteiten denktank energietransitie Thema

Onderwerpen denktank

Rol

Energiebesparing

Duurzame ondernemen prijs

Jury

Sector gerichte aanpak

Initiatiefnemer en / of opdrachtnemer

Duurzame

Netcongestie en congestiemanagement

Klankbord

Energieopwekking

Energie Hubs

Klankbord, Initiatiefnemer en /of opdrachtnemer

Innovatie (o.a. energieopslag)

Klankbord, Initiatiefnemer en /of opdrachtnemer

Aardgasvrije opties

Klankbord

Innovatieve oplossingen

Initiatiefnemer en of opdrachtnemer

Clean Energy Hubs

Klankbord, Initiatiefnemer en of opdrachtnemer

Warmtetransitie

Duurzame Mobiliteit

19

Organisatie De denktank komt vier tot zes keer per jaar bij elkaar. Doel van dit overleg is klankborden en initiëren van onderzoeken en innovaties. Jaarlijks stelt de denktank een globaal actieplan opgesteld dat flexibel wordt uitgevoerd. Specifieke onderwerpen die de denktank oppakt worden uitgewerkt in werkgroepen. Tijdens het regulier overleg koppelen de leden van de werkgroep de resultaten terug aan de denktank. Voor het organiseren van de overleggen en het aanjagen van de werkgroepen wordt een procesbegeleider aangesteld. Deze procesbegeleider heeft de volgende capaciteiten: -

Onafhankelijk Resultaatgericht Kennis van de materie Verbinder Samenwerkingsgericht

Deelnemers Deelnemers van de denktank zijn lokale organisaties die bezig zijn met het onderwerp energietransitie en kennisinstellingen. De huidige deelnemers zijn: - Afgevaardigde uit inwoners (bewonerscollectief) - Coöperatie Energie Werkt Schouwen-Duiveland - Agrarisch Schouwen-Duiveland - Zeeuwland - Energieke Regio - Hogeschool Zeeland. Onderzocht zal worden of andere organisaties willen aansluiten zoals NME SD, BewuSD, deelnemers vanuit Future Search, Zeeuws Klimaatfonds, Zeeuwind en Stedin en afgevaardigden Recreatiesector

Input overige stakeholders Met diverse stakeholders vindt overleg plaat over projecten die we de komende agenda willen realiseren en hun mogelijke rol daarin. Belangrijke stakeholders zijn: -

20

Natuur en Milieu Educatie Schouwen-Duiveland (NME SD) Coöperatie Energie Werkt op Schouwen-Duiveland (EWSD) SD op Weg Future Search BewuSD Bewonerscollectief Energietransitie Agrarisch Schouwen-Duiveland Platform toerisme Zeeuwland Dorps-, stad- en wijkraden Ondernemersverenigingen. Erfgoedplatform Stedin Waterschap Scheldestromen Provincie Zeeland Zeeuwind Zeeuws Klimaatfonds Stad en Lande Schouwen-Duiveland

5.2. Voorstel Energieagenda 2025-2030 Ambitie, thema’s en doelstellingen Zoals al eerder aangegeven stellen wij voor om een volgende Energieagenda op te stellen voor de jaren 2025 – 2030. Voor het vervolg van de Energieagenda sluiten we aan bij het thema energietransitie van het spoorboekje Duurzaamheid en Milieu. Dit betekent dat we gaan werken aan de volgende vier subthema’s: • • • •

Energiebesparing Duurzame energie Warmtetransitie Duurzame Mobiliteit

Onze ambitie om een energieneutraal Schouwen-Duiveland te realiseren in 2040 blijft bestaan. Deze ambitie betekent dat we in 2040 alle energie die we op Schouwen-Duiveland gebruiken duurzaam willen opwekken. Specifieke doelstellingen per subthema zijn: • • • •

In 2030 willen we een energiebesparing realiseren van 10% en in 2040 een energiebesparing van 20%. In 2030 willen we 60% van onze energie duurzaam opwekken en in 2040 willen 100% van onze energie duurzaam opwekken. In 2030 willen we het aardgasverbruik reduceren naar 20% van het energieverbruik en in 2040 willen we geen aardgas meer gebruiken. In 2030 willen we 1204 oplaadpunten voor elektrisch vervoer realiseren in de openbare ruimte.

Globale activiteiten De globale activiteiten per subthema hebben we weergegeven in tabel 2, 3, 4 en 5. Een uitgebreid activiteiten overzicht hebben we als bijlage 4 bijgevoegd. Het betreft de activiteiten die we momenteel in beeld hebben. Deze activiteiten vullen we nog aan met activiteiten die we ophalen bij de verschillende stakeholders. Tabel 2. Globale activiteiten energiebesparing Doelgroep

Activiteit

Planning

Verantwoordelijke

Wonen

Informatie over energiebesparing

Doorlopend

Gemeente/ NME SD/ Duurzaam Bouwloket

Uitvoeren subsidies en regelingen

Doorlopend

Gemeente

Samenwerking met organisaties

Doorlopend

Diverse organisaties

Prestatie-eisen woningbouwcorporatie

Doorlopend

Zeeuwland

Werken/

Plan van aanpak verduurzaming

Doorlopend

Gemeente/ EWSD/

recreëren

bedrijven (opstellen gebiedsgerichte

NME SD, provincie,

routekaarten)

Stedin

21

Uitvoeren subsidies en regelingen

Doorlopend

Gemeente

Duurzaam Ondernemen Prijs

Doorlopend

Gemeente, EWSD/ NME SD

Uitwerken sector gerichte aanpak

2024-2025

Innovatievouchers recreatie Eigen

Uitvoeren plan van aanpak

organisatie

verduurzaming gemeentelijke

Denktank Impuls Zeeland

Doorlopend

Gemeente

gebouwen

Tabel 3. Globale activiteiten duurzame energieopwekking en opslag Doelgroep

Activiteit

Planning

Verantwoordelijke

Wonen

Informatie over duurzame

2024-2030

Gemeente/ NME SD/

energieopwekking en opslag

Duurzaam Bouwloket

Uitvoeren subsidies en regelingen

2024-2028

Gemeente

Samenwerking met andere organisaties

Doorlopend

Diverse organisaties

Werken/

Faciliteren projecten duurzame

Doorlopend

Initiatiefnemers

recreëren

energieopwekking en opslag Doorlopend

Gemeente/ Stedin/

Toekomstbestendig maken van Energienetwerk (PMIEK en

Tennet/ Provincie/

buurtaanpak)

Impuls Zeeland

Netcongestie / congestiemanagement/

Doorlopend

smart energy hubs

Stedin, provincie, Taskforce netcongestie, Denktank

Eigen organisatie

22

Innovatieve oplossingen

Doorlopend

Denktank

Jaarlijkse energiebalans

2024-2030

Gemeente

Tabel 4. Globale activiteiten warmtetransitie Doelgroep

Activiteit

Planning

Verantwoordelijke

Wonen

Wijkgericht onderzoek naar

2024-2026

Gemeente/ Dorps- stad-

duurzame energie en warmteopties

en wijkraden/ Zeeuwland Stedin

Opstellen wijkuitvoeringsplannen

2025 - 2030

Gemeente/ Dorps- staden wijkraden/ Zeeuwland/ Stedin

Werken/

Opstellen / uitvoeren energievisies

2024 - 2026

recreëren

Gemeente/ Ondernemersverenigingen Stedin, EWSD, NME SD/ Provincie

Onderzoek naar innovatieve

Doorlopend

aardgasvrije oplossingen

Denktank/ Impuls Zeeland, ondernemersverenigingen / Platform toerisme

Eigen

Aardgasvrij maken eigen

organisatie

gemeentelijke gebouwen

DMJOP

Gemeente

Tabel 5. Globale activiteiten duurzame mobiliteit Doelgroep

Activiteit

Planning

Verantwoordelijke

Wonen

Realiseren dekkende

Doorlopend

Gemeente/ Charge Point

oplaadinfrastructuur voor openbaar

Operator (CPO)

laden Stimuleren autodelen

Doorlopend

SD op Weg

Stimuleren projecten duurzame

Doorlopend

SD op Weg

Faciliteren snellaad infrastructuur

Doorlopend

Marktpartijen

Onderzoek Clean Energy Hub

2024-2025

Gemeente,

mobiliteit Werken/ recreëren

ondernemersverenigingen, EWSD/ NME SD Realiseren mobiliteit hubs

Doorlopend

Gemeente, CPO

Verduurzamen Transferium

2024-2025

Gemeente

Realiseren oplaadinfrastructuur

2024-2026

Gemeente, CPO, Stedin

Verduurzaming eigen wagenpark

2024

Gemeente

Uitvoering Convenant Schoon en

Doorlopend

Gemeente

elektrische vaartuigen Eigen organisatie

Emissieloos Bouwen (SEB)

23

Vervolgproces Het vervolgproces voor het opstellen van de Energieagenda 2025 -2030 is weergegeven in tabel 6. Tabel 6. Vervolgproces opstellen Energieagenda 2025 – 2030. Periode

Activiteit

Januari – september 2024

Evaluatie Energieagenda 2018-2023

Oktober – december 2024

Opstellen concept Energieagenda 2025-2030

Januari – maart 2025

Afstemmen met college, raad, inwoners, ondernemers en andere organisaties

April - mei 2025

24

Besluitvorming college en raad

Bijlage 1. Data Tabel 1.1. Doelstelling energieverbruik, energieverbruik en percentage energiebesparing (bron: www.klimaatmonitor.database.nl) Omschrijving

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Doelstelling

4000

3980

3960

3940

3920

3900

3880

Energieverbruik (TJ)

3846

3897

4039

3795

4125

3472

pm

Percentage

3,9

2,6

-1

5,1

-3.1

13,2

pm

energieverbruik (TJ)

energiebesparing t.o.v. 2017 (%)

Tabel 1.2. Energieverbruik per sector (in TJ) (bron: www.klimaatmonitor.database.nl) Omschrijving

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Gebouwde omgeving

1519

1551

1542

1455

1544

1416

pm

Verkeer en Vervoer

1343

1347

1336

1505

1450

1239

pm

Industrie, Energie,

143

141

131

110

130

122

pm

741

757

576

258

545

317

pm

Warmte

92

90

441

442

434

346

pm

Zonnestroom (achter

8

11

12

23

18

24

pm

0

0

1

2

4

8

pm

3846

3897

4039

3795

4125

3472

pm

Afval en Water Landbouw, bosbouw en veehouderij

de meter niet woningen) Geladen elektriciteit semi publiek oplaadpunten

Totaal

Tabel 1.3. Aardgasgebruik in relatie tot energieverbruik (TJ) (Bron: www.klimaatmonitor.database.nl) Omschrijving

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Energieverbruik (in TJ)

3846

3897

4039

3795

4125

3472

pm

Aardgasgebruik (in TJ)

1832

1886

1694

1289

1658

1289

pm

Percentage

48

48

42

34

40

37

pm

aardgasgebruik t.o.v. energieverbruik (%)

25

Tabel 1.4. Duurzame Energieopwekking (in TJ) per techniek (Bron: www.klimaatmonitor.database.nl) Omschrijving

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Wind op land (TJ)

249

781

1260

1389

1212

1221

pm

Zon (TJ)

32

44

92

147

138

201

pm

Overig (TJ)

91

89

440

442

433

346

pm

Totaal

372

914

1792

1978

1783

1768

pm

Tabel 1.5. Duurzame energieopwekking (in TJ) Schouwen-Duiveland (bron: lokale data) Omschrijving

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Windpark Krammer

0

547,2

1180,8

1321,0

1073,2

1070,8

1201,9

Windpark

106,1

95,4

101,8

117,1

119,2

176,4

211,9

90,0

105,0

107,8

120,7

102,2

85,9

115,7

Zonnepark Zierikzee

50,0

56,7

50,4

51,5

50,8

Zon op dak > 15 kW

20,6

36,0

34,2

34,2

22,2

Zon op dak < 15 kW

10,9

49,0

71,8

88,9

104,4

Biomassa Sirjansland

179,2

203,0

213,7

180,7

134,1

1651,1

1903,4

1664,7

1688,4

1841,0

Roggenplaat Windpark Zierikzee

Totaal

232,1

791,6

Tabel 1.6. Energieverbruik (in TJ) en Duurzame Energieopwekking (in TJ en %) (Bron: www.klimaatmonitor.database.nl en lokale data Windpark Krammer) Omschrijving

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Energieverbruik (in TJ)

3846

3897

4039

3795

4125

3472

pm

Duurzame energie opwekking

372

367

611

657

710

697

pm

372

914

1792

1978

1783

1768

pm

10

9

15

17

17

20

pm

10

23

44

52

43

51

pm

zonder windpark Krammer (in TJ) Duurzame energie opwekking met windpark Krammer (in TJ) Percentage duurzame energieopwekking (in %) zonder windpark Krammer Percentage duurzame energieopwekking (in %) met windpark Krammer

26

Tabel 1.7. CO2 uitstoot Schouwen-Duiveland scope 1 en 2 (in Kton) (Bron: www.klimaatmonitor.database.nl) Omschrijving

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

CO2 uitstoot (Kton)

274,2

277,3

250,7

227,8

249,6

210,3

pm

% besparing t.o.v.

-

-1,1

8,6

16,9

9,0

23,3

pm

2017

27

Bijlage 2. Klimaatimpact CO2 reductie maatregelen Thema Wonen

Maatregelen -

Isoleren van woningen waarbij biobased isoleren en compartimenteren de minste CO2 uitstoot voor materiaalgebruik veroorzaken.

-

Verwarmen van woningen waarbij de all-electric warmtepomp en het warmtenet zijn de meest duurzame manieren van verwarmen.

-

Bij nieuwbouw van woningen heeft een houtskeletbouw en maximaal hout de laagste klimaatimpact. Tussenwoningen hebben een lagere klimaatimpact dan vrijstaande woningen.

Mobiliteit

-

De CO2 uitstoot van een benzine auto is het grootst. Hierna volgt de elektrische auto, dieselbus, elektrische bus. Fietsen heeft de laagste klimaatimpact

-

Als je een nieuwe auto moet aanschaffen is de elektrische auto duurzamer.

-

Een elektrische deelauto heeft een lagere klimaatimpact dan een elektrische auto omdat het aannemelijk is dat deelauto gebruikers 20% minder gebruik maken van de auto. Deelauto gebruikers hebben minder klimaatimpact voor materialen omdat deze verdeeld wordt over meerdere gebruikers.

Voedsel

-

Een gangbaar dieet met vlees heeft een grotere CO2 uitstoot vergeleken met een vegetarisch of een veganistische dieet. Een veganistisch dieet heeft de laagste klimaatimpact.

-

Recreëren

-

Overige maatregelen die de CO2 impact reduceren zijn: o

Minder vlees eten (maar niet volledig vegetarisch)

o

Reduceren van voedselverspilling

o

Let op locatie en seizoen van producten.

Klimaatimpact voor het bouwen van recreatiewoningen wordt kleiner als er zo veel mogelijk met hout wordt gebouwd.

-

De klimaatimpact van de bouw van een chalet is kleiner vergeleken met de bouw van een vakantiewoning door het beperkte vloeroppervlak en het gebruik van veel houten elementen.

Bedrijven

-

Het plaatsen van zonnepanelen is een goede maatregel om de CO2 uitstoot te reduceren. De materiaalimpact van het gebruik van zonnepanelen verdient zich in vijf jaar terug door de reductie van de CO2-impact van zonnepanelen

CO2 opslag

-

Het aanleggen van nieuw bos of nieuwe schorren heeft de meeste potentie voor CO2-opslag.

-

Van de verschillende carbon farming technieken heeft agroforestry (een teeltsysteem waarin bomen en struiken worden gecombineerd met eenjarige teelten) de grootste potentie voor CO2-opslag.

Klimaatimpact inwoners

-

De klimaatimpact van de twee verschillende inwoners laten zien dat kiezen voor duurzame alternatieven een hele grote impact kan hebben op de klimaatimpact van een inwoner.

28

Bijlage 3. Gerealiseerde activiteiten Tabel 3.1: Overzicht algemene activiteiten Stand van zaken

Onderwerp

Actie voor

Opmerkingen

Denktank/

Door middel van de jaarlijkse energiebalans wordt de stand van

Projecten

Periodiek bepalen percentage bezuiniging

zaken met betrekking tot energiebesparing en duurzame energie Gemeente

opwekking in beeld gebracht. De jaarlijkse energiebalans wordt ter informatie aangeboden aan de gemeenteraad en gepubliceerd in de maandelijkse Duurzaam Doen rubriek in de Wereldregio.

Eilandelijk debat

Gemeente

over

Eilandelijk debat rondom energietransitie is meegenomen in het proces rondom de Omgevingsvisie landelijk gebied. Dit proces is in 2020 stopgezet.

ruimte en energie Het proces is weer opgepakt in 2021 met het opstellen van ruimtelijk beleid duurzame energie. Bij het opstellen van dit beleid is de samenleving en bedrijfsleven betrokken door middel van bijeenkomsten en via het participatieplatform Denkmee.Schouwen-Duiveland.nl

Beleidsvorming

Provincie/

In het Ruimtelijk beleid Duurzame Energie hebben wij de visie

provincie

Gemeente

voor ruimtelijke ontwikkelingen op het gebied van duurzame

zonneparken

energieopwekking, zowel binnen de bebouwde kom als in het landelijk gebied van Schouwen-Duiveland neergelegd. Dit beleid vormt het ruimtelijk toetsingskader en geeft het kaders voor landschappelijke inpassing en meervoudig ruimtegebruik en participatie. Het beleid past binnen de provinciale omgevingsvisie.

Het meten van het

Enduris /

Het dynamisch afrekenen waar in mei 2018 mee is gestart, is in

verbruik van

Stedin

september 2020 door de toenmalige netbeheerder Enduris

dynamische dimbare

gemeente

gestopt. Er zat te veel verschil in de berekeningen van Enduris

verlichting

Energieopslag bij

Enduris /

windmolen Kik

eigenaren

Bruinisse

29

en die van de gemeente.

Dit project is niet uitgevoerd.

Communicatieplan

Denktank

Voor de Energieagenda is een communicatieplan opgesteld.

energieagenda

Daarnaast wordt er per project een specifiek communicatieplan

denktank

opgesteld.

Verbreden

Denktank /

Informatie over energietransitie is te vinden op de website van

bekendheid

wereldregio/

de gemeente, in de maandelijkse publicatie van de Duurzaam

energieagenda en bewustwording

Doen pagina in de Wereldregio en de website van diverse Gemeente

ambitie

samenwerkingspartners zoals NME, EWSD, Energiek Zeeland en RES Zeeland, etc. Voor inwoners en voor bedrijven en verenigingen zijn folders met informatie over subsidies en regelingen, informatie en advies en relevante wetgeving beschikbaar.

Resultaatdrager

Denktank

Dit project is niet nog niet uitgevoerd.

(Revolving)

Denktank/

Voor bedrijven en verenigingen is in 2020 de stimuleringslening

energiefonds

Duurzaamheid voor bedrijven en verenigingen in werking Gemeente

getreden. De gemeenteraad heeft hiervoor € 500.000 beschikbaar gesteld. Voor particuliere woningeigenaren is in 2022 de Lening Duurzaam en langer thuis in werking getreden. De gemeenteraad heeft hiervoor € 1.000.000 beschikbaar gesteld. Deze leningen lopen via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) zijn revolverend.

Zeeuwind heeft in het kader van het windpark Krammer een windfonds opgericht. Van elke opgewekte MWh aan elektriciteit door Windpark Krammer wordt € 0,50 aan het Windfonds gedoneerd. Uit het windfonds worden projecten uit de regio gefinancierd.

Logo

Denktank /

Logo SD energieneutraal gereed en wordt gebruikt bij publicaties

energieagenda/

klankbord-

en andere uitingen.

transitie keurmerk

groep /Gemeente

Opstellen

Gemeente

In het Ruimtelijk beleid Duurzame Energie hebben wij de visie

randvoorwaarden

voor ruimtelijke ontwikkelingen op het gebied van duurzame

zonneparken op

energieopwekking, zowel binnen de bebouwde kom als in het

Schouwen-

landelijk gebied van Schouwen-Duiveland neergelegd. Dit beleid

Duiveland

vormt het ruimtelijk toetsingskader en geeft het kaders voor landschappelijke inpassing en meervoudig ruimtegebruik en participatie.

30

Energieopslag bij

Enduris/

Het onderzoek is in samenwerking met Rijkswaterstaat en de

het TTC,

Stedin /Blue

gemeente Goeree Overflakkee uitgevoerd. Vanwege de hoge

Grevelingendam

Energy

kosten is er geen vervolg aan gegeven.

Denktank

Denktank is een aantal keer bij elkaar gekomen. Een deel van

Structureel

Borgen denktank/ energie

de denktank is betrokken geweest in de CO2 klankbordgroep en

transitieteam

een aantal leden heeft deelgenomen in de jury voor de jaarlijkse Duurzaam ondernemen prijs.

In 2023 heeft een evaluatie plaatsgevonden. Op basis van deze evaluatie zullen wij onderzoeken op welke wijze de denktank voortgezet kan worden in een structurelere samenwerking.

Monitoren

Gemeente

energiestromen

Door middel van de jaarlijkse energiebalans wordt de stand van zaken met betrekking tot energiebesparing en duurzame energie opwekking in kaart gebracht. De energiebalans wordt voorgelegd aan de gemeenteraad en gepubliceerd in de Duurzaam Doen pagina van de Wereldregio.

Klankbordgroep

Gemeente

energietransitie

De mogelijkheden voor een structureel overleg over energie en klimaat (mogelijk klimaatcafé) wordt momenteel onderzocht. Dit is meegenomen in de evaluatie van de denktank.

Uitvoering energieagenda

Gemeente

Energieagenda wordt uitgevoerd. Er is per jaar € 40.000,00 beschikbaar gesteld voor de uitvoering. Het budget wordt met name ingezet voor communicatie en bijeenkomsten, kleine projecten als bijvoorbeeld deelname duurzame huizenroute, milieubarometer en incidentele onderzoeken.

Ieder jaar wordt een werkplan opgesteld. Verantwoording vindt plaats via de begrotingscyclus.

31

Tabel 3.2. Overzicht activiteiten energiebesparing

S.v.z.

Onderwerp

Actie voor

Opmerkingen

Waterschap

Stand van zaken niet bekend

Waterschap

Stand van zaken niet bekend

Branche gerichte

Zeeuwse

Samen met de andere Zeeuwse gemeenten werken we samen

energiebesparings-

gemeenten

in het kader van de samenwerking energietransitie van de

Projecten

dwa regeling rioolgemalen

Adaptieve regeling poldergemalen

acties

Zeeuwse gemeenten en in de Regionale Energie Strategie Zeeland. In het maandelijkse ambtelijke duurzaamheidsoverleg worden projecten afgestemd en gecoördineerd. Projecten die gezamenlijk zijn uitgevoerd zijn onder anderen het opstellen van de Transitievisie Warmte en de Regionale Warmte Structuur, het project Energieke Gemeenten en het project Regeling Reductie Energie Verbruik (RRE)

De gemeente Schouwen-Duiveland is in de Regionale Energie Strategie vertegenwoordigt in de hoofdtafel gebouwde omgeving. Voor deze hoofdtafel is een uitvoeringsprogramma opgesteld. Projecten die van hieruit worden opgepakt zijn onder anderen: Isolatieteam, Nationaal Isolatie Programma en expertteam bedrijven, inventarisatie Label C kantoorgebouwen, etc. RUD RUD handhaaft de informatieplicht energiebesparing en Gemeente

energiebesparingsplicht.

Op gemeentelijk niveau voeren we ook branchegerichte energiebesparingsacties uit zoals: -

32

Gemeentelijke isolatiesubsidie voor particuliere eigenaren Energieteam Schouwen-Duiveland Energieloket Schouwen-Duiveland Monumentencoach voor monumenteneigenaren Ondersteuning voor verenigingen en stichtingen Duurzaamheidsscans voor bedrijven Duurzaam Ondernemen Prijs.

Duurzame

Gemeente

In het kader van het project Duurzame monumenten is het

monumenten

Middelburg,

Monumentenpaspoort is ontwikkeld door Erfgoed Zeeland en

Veere en

beschikbaar gesteld aan monumenten-eigenaren. Het

Schouwen-

monumentenpaspoort hebben we verder gepromoot in het kader

Duiveland

van het project Regeling Reductie Energieverbruik RRE) waar

monumenteneigenaren tegen een gereduceerd tarief gebruik konden maken van het monumentenpaspoort.

Op Schouwen-Duiveland is sinds oktober 2023 een Gemeente SD

monumentencoach aangesteld die monumenteneigenaren kan ondersteunen bij verduurzamen. De gemeente vergoedt € 2.000 voor een advies.

Isolatieproject

Energie

Het Energieservicepunt Zeeland is hét platform voor lokale

warmte-effect

Service Punt

duurzame energie-initiatieven in Zeeland. ZMf, Zeeuwind en het Zeeuws Klimaatfonds werken samen om Zeeuwse initiatieven op het gebied van lokale duurzame energie en energiebesparing te ondersteunen, verbinden en te positioneren.

In 2018, 2019, 2020 heeft het energieservicepunt een warmteeffect isolatie uitgevoerd door . In de tweede helft van 2021 wordt er door Zeeuwind en Zmf in samenspraak met Iso Energy een warmte-effect m.b.t. isolatie georganiseerd.

Energiebesparing

Gemeente

gemeentehuis

Installaties zijn vervangen door energiezuinige installaties, (LED verlichting, bewegingsmelders en energiezuinige service koeling. Op het dak zijn zonnepanelen geplaatst en is voor een deel als groen dak ingericht. Het gemeentehuis is aardgasvrij gemaakt door middel van …

In 2024 zal de verlichting verder worden aangepast en zal er een Energie Management Systeem worden ingevoerd.

Elektrisch

EWSD, SD op

EWSD is de initiatief nemer geweest voor het duurzaam-vervoer

taxivervoer ouderen

WEG

op SD. Reeds in 2016 begonnen met het E-vervoer op afroep in Haanstede Duinrand rusthuis. Na 3 jaar succesvol vervoer waarbij tevens mensen in de bijstand zijn opgeleid tot taxichauffeur. Na het succesvolle initiatief bij de Duinen van Haamstede, zijn er vanuit het project SD Verbindt ook buurtauto's te vinden in Zonnemaire en Bruinisse. Met de elektrische buurtauto's kunnen ouderen worden vervoerd over het hele eiland.

Het mobiliteitsplatform SD op Weg helpt projecten rondom mobiliteit op Schouwen-Duiveland (verder) op weg en zoeken daarbij naar verbindingen, gemeenschappelijke oplossingen en nieuwe kansen, om al werkend te komen tot een ‘eilandelijk mobiliteitsnetwerk’.

Uitvoering openbaar verlichtingsplan

Gemeente

Het jaarlijks energieverbruik van de openbare verlichting gedaald van 815.286 kWh in 2019 naar 618.617 kWh in 2022. Dit is een besparing van 24%..

33

Waterschap

Stand van zaken niet bekend

Uitwerken energie

Gemeente,

Om ook bedrijven te stimuleren duurzamer te worden, heeft de

en recreatie

EWSD, NME

gemeenteraad budget beschikbaar gesteld voor

SD

duurzaamheidsadviezen. De duurzaamheidsadviezen worden in

Aanpassen rioolwaterzuiveringsi nstallatie

opdracht van de gemeente Schouwen-Duiveland uitgevoerd door de Energie Werkt Schouwen-Duiveland Werkt (EWSD) in samenwerking met Natuur en Milieu Educatie Centrum Schouwen-Duiveland (NMESD).

Team

Voor recreatiebedrijven is extra geld beschikbaar gesteld vanuit

recreatie

de agenda toerisme. Daarnaast kunnen ondernemers in de recreatiesector in de komende jaren wederom gebruik maken van innovatievouchers. Voor de derde keer is de regeling die de gemeente Schouwen-Duiveland heeft met Impuls Zeeland verlengd.

Branche gerichte

Natuur en

2018: 1. Deelname aan week van de energie (energiemarkt,

actie om

Milieu

leskist voor kleuters, voorleesacties en een bomenexcursie; 2.

energiebesparing bij

Educatie

Voorleesactie op scholen “de kracht van energie”; 3. deelname

scholen te

Centrum

warme truiendag met 4 schoolklassen; 4. deelname groene

stimuleren

Schouwen-

voetstappen met 3 scholen; 5. Workshop klimaattafel voor

Duiveland.

Technasium; 6. Uitleen van energiegerelateerde leskisten (5x).

2019: 1. Prijsvraag Yesc voor schoolklassen; 2. Warme truiendag met 3 schoolklassen; 4. Excursie energie van bomen met 1 schoolklas; 5. Klimaattafel (2x) en 6. Uitleen van energiegerelateerde leskisten (6x).

2020: 1. Workshop klimaatafel in 1 school; 2. Warme truiendag op 3 scholen; 3. Voorleesactie in kader van dag van duurzaamheid in 2 schoolklassen; 4. Gastcollege kinder RES; 5. Workshop klimaatbestendige wijk; 6. Klimaatadaptatie opdracht (digitaal); 7. Uitleen van energiegerelateerde leskisten (11x).