2024.359 Bijlage 1 plan van aanpak biodiversiteitsvisie (1245102)

PLAN VAN AANPAK BIODIVERSITEITSVISIE GEMEENTE SCHOUWEN-DUIVELAND November 2024

1.Inleiding en aanleiding Met biodiversiteit, een verkorting van "biologische diversiteit" wordt de totale verscheidenheid van alle levende planten en dieren op aarde bedoeld. Biodiversiteit betreft zowel de variatie in soorten, als ook de erfelijke variatie binnen soorten en de variatie aan levensgemeenschappen (habitats) of ecosysteem. Er zijn verschillende redenen waarom biodiversiteit belangrijk is. Biodiversiteit is een cruciale factor in de gezondheid van een ecosysteem. Hoe groter de variatie in wezens die samenwerken in een ecosysteem, hoe groter de capaciteit van dat ecosysteem om bedreigingen te weerstaan en leven te ondersteunen. Variatie in ecosystemen vervult basisfuncties die voor de mens van levensbelang zijn. De natuur is van belang voor de voedselvoorziening, schoon drinkwater, beschutting, matiging van weersinvloeden en klimaat. Maar er zijn ook afgeleide waarden, zoals recreatiemogelijkheden en aantrekkelijke woonomgeving. Aanleiding is dat het niet goed gaat met de biodiversiteit wereldwijd maar ook in Nederland en SchouwenDuiveland. Veel plant- en diersoorten nemen af in aantal of worden zelfs met uitsterven bedreigd. Dit heeft meerdere redenen: • • •

Het gebied waar planten en dieren leven wordt steeds kleiner en raakt meer versnipperd. De kwaliteit van het milieu gaat achteruit. Bij de inrichting en het onderhoud van onze leefomgeving is geen tot onvoldoende rekening gehouden met de biodiversiteit.

2. Inhoudelijke specificatie 2.1 Probleem of situatieschets De toekomst van de biodiversiteit op ons eiland vraagt om visie, beleid en een concrete uitvoeringsagenda om de volgende 2 redenen: 1. Concreet maken gemeentelijke doelen en acties op het gebied van biodiversiteit De kwaliteiten van onze gemeente en de leefbaarheid op ons eiland zijn nauw verbonden met de ruimschoots aanwezige natuurwaarden. Ons College en de gemeenteraad hebben het belang van de biodiversiteit op Schouwen-Duiveland geagendeerd. Via diverse moties en amendementen1 is aandacht gevraagd voor het thema. Op 12 november 2020 heeft de gemeenteraad het amendement 'Inventarisatie kansen biodiversiteit' aangenomen. Het amendement vraagt om de biodiversiteitskansen van plattelandsnatuur te inventariseren om een netwerk te kunnen vormen van plaatsen waarlangs migratie

1 12.11.2020 motie plan eco-raster (zaak 432273)

12.11.2020 amendement inventarisatie kansen biodiversiteit (zaak 453296) 18.01.2022 raadsbrief voortgang amendement inventarisatie kansen biodiversiteit (zaak 509874) 26.04.2022 brief vanuit stichting Deltaplan biodiversiteitsherstel gericht aan gemeenten om biodiversiteit een prominente plek te geven in collegeakkoord (zaak 572722) 25.10.2022 inventarisatie kansen biodiversiteit (zaak 636312) 28.09.2023 voorkoming stagnatie verduurzaming isolatie (zaak 981221) 9.11.2023 Motie akkerranden (zaak 987429)

van planten en dieren kan plaatsvinden en een rijk bodemleven gevormd kan worden. Hierbij zou gebruik gemaakt kunnen worden van de meetlat biodiversiteit of een vergelijkbaar instrument. Op 12 november 2020 heeft de gemeenteraad de motie ‘eco-raster’ aangenomen. De motie vraagt het college onderzoek te doen naar de kansen van het opzetten van een eco-raster, dat als een netwerk over het eiland ligt en natuurgebieden met elkaar verbindt. De biodiversiteitskansen van plattelandsnatuur werden in 2022 in kaart gebracht en als kaartlaag opgenomen in Nedglobe . Door het in kaart brengen van de plattelandsnatuur krijgen we inzicht in bestaande groen-blauwe structuren, inzicht in categorieën die kansen bieden voor een versterking van de biodiversiteit en inzicht in concrete kansrijke locaties voor een versterking van de biodiversiteit. De kaart is een belangrijke tool in de verdere uitwerking van de biodiversiteitsvisie. Het collegeprogramma 2022-2026 zet in op het versterken van de ecologie en de biodiversiteit op ons eiland. Het realiseren van een netwerk van groen (plattelandsnatuur) over het hele eiland dat natuur(gebieden) verbindt is een belangrijke doelstelling. Deze doelstelling is ook opgenomen in de door de gemeenteraad vastgestelde KlimaatadaptatieStrategie Zeeland (KaSZ). In het spoorboekje duurzaamheid van de gemeente is Biodiversiteit één van de vijf sporen.

Dit spoor dient in navolging van de sporen energietransitie en klimaatadaptatie om concrete (gemeentelijke) doelen en acties en daarmee om een nadere uitwerking. 2. Input biodiversiteit lopende beleidstrajecten Europa, Rijk en de provincie Zeeland werken via diverse programma’s aan het behouden en versterken/herstellen van de biodiversiteit. Tevens lopen er in- en extern verschillende beleidstrajecten die gericht zijn op de toekomst en de transitie van het landelijk gebied. Landbouw, water en natuur en biodiversiteit zijn daarbij belangrijke aandachtsgebieden. Het beschermen en versterken van de biodiversiteit is ook een doelstelling die is opgenomen in het provinciaal beleid. Via diverse sporen (o.a. groen-blauwe dooradering, gebiedsaanpak Schouwen-West) wordt gewerkt aan deze doelstelling. Om goede keuzes te kunnen maken, belangen te kunnen afwegen en kansen te kunnen benutten is het belangrijk om een visie te hebben op deze thema’s. De biodiversiteitsvisie zal daarom een belangrijke bouwsteen zijn voor de lopende beleidstrajecten en de toekomst van het landelijk gebied. 3. Input biodiversiteit van beheerders Waterschap Scheldestromen Met het Waterschap Scheldestromen zijn er mogelijkheden onderzocht om gezamenlijk op te trekken. Deze bereidheid is er, ook bestuurlijk.

Er werden al verschillende gebieden in eigendom van het waterschap onder de loep genomen als kansrijk gebied (de drie RWZI’s). Er wordt rekening gehouden met de habitats van vleernuizen bij het onderhoud/rooien van beplantingen. Zo wordt er vooraf een ecologische toets uitgevoerd. Net als de Provincie beheerd ook het Waterschap verschillende bermen langs dijken op het eiland. Hier wordt ingezet op ecologisch maaibeheer. Het beheergebied van Waterschap Scheldestromen biedt veel kansen voor het versterken van de biodiversiteit. Vanuit deze rol heeft Waterschap Scheldestromen invloed op het gezond maken en houden van de natuur. We zien Waterschap Scheldestromen daarom als een belangrijke partner in het meedenken aan een gemeentelijke biodiversiteitsvisie. Staatsbosbeheer Ook Staatsbosbeheer is een beheerder van natuurgebieden op Schouwen-Duiveland. De kennis en ervaring van Staatsbosbeheer zorgt voor een sterke groene omgeving. Thema’s waar Staatsbosbeheer zich voor inzet zijn onder andere droogte, natuurbeheer, CO2 opslag, natuur inclusieve landbouw, bosbeheer, recreatie, klimaatbuffering, ruimte voor water, Natura- 2000 gebieden, verbinding stad en natuur, natuureducatie, fauna en flora,.. Daarnaast is er bij hen ook veel kennis over de staat, stand en toekomst van natuurgebieden. Staatbosbeheer is daarom ook een belangrijke partner in het meedenken met de biodiversiteitsvisie.

2.2 Doelstelling van het beleidsproces/ project Door een biodiversiteitsvisie op te stellen:

• • • • •

Draagt de gemeente bij aan het vergroten van de biodiversiteit binnen de gemeente SchouwenDuiveland. Ontstaat inzicht welk beleid er al is en welk aanvullend beleid en activiteiten gewenst zijn. Geeft de gemeente invulling aan het collegeprogramma 2022-2026 en de klimaatadaptatiestrategie Zeeland en de daarin geformuleerde doelstellingen op het gebied van biodiversiteit. Wordt een belangrijke bouwsteen opgeleverd voor lopende (beleids)processen binnen en buiten de bebouwde kom. Inspireert de gemeente externe partijen en inwoners in het samen vergroten van de biodiversiteit.

2.3 Breder kader of programma, relatie met andere processen/projecten • Spoorboekje duurzaamheid en milieu In 2019 (5 december 2019, zaaknummer 240206 ) stelde de cluster milieu binnen de afdeling ruimte en milieu een spoorboekje op. Dit spoorboekje is in 2022 geactualiseerd in het Spoorboekje duurzaamheid en milieu 2022 – 2026. Het spoorboekje heeft als doel onder andere het stimuleren van het (nog meer) integraal duurzaam denken en doen binnen onze eigen gemeentelijke organisatie. Werken aan duurzaamheid en leefomgeving doet het team milieu aan de hand van de volgende sporen; Spoor 1 Energietransitie; Spoor 2 Klimaatadaptatie, Spoor 3 Milieukwaliteit, Spoor 4 Biodiversiteit en Spoor 5 Kringloopeconomie. Met de opmaak van de biodiversiteitsvisie bepalen we onze richting voor het spoor 4 Biodiversiteit. Het gewenst resultaat is om in 2040 van Schouwen-Duiveland een robuust ecosysteem met een eigen herkenbare landschappelijke identiteit te maken.

• Beleids- en beheerplan Groen - 2024 De gemeente Schouwen-Duiveland voert verschillende taken uit die bijdragen aan een verbetering van de biodiversiteit. Zo heeft de afdeling Openbare Werken (OW) in 2024 (Zaaknummer 995441) een beleids- en beheerplan Groen opgesteld voor de openbare ruimte. Met het vaststellen van het Beleids- en beheerplan Groen met bijbehorende ambities waarderen we het huidige groen en hebben we een duidelijke visie op nog te ontwikkelen groen. Het plan beschrijft een duidelijk kader voor groen bij herinrichtingen en het dagelijks groenonderhoud. Het plan is gebaseerd op de opgaves klimaatadaptatie en het versterken van de biodiversiteit. In het Beleids- en beheerplan Groen zijn deze opgaves als rode draad in het gehele plan terug te vinden. • KlimaatadaptatieStrategie Zeeland en Klimaatadaptatie-agenda - 2024 De klimaatadaptatiestrategie werd vastgesteld in de raadsvergadering van 21 oktober 2021 (zaaknummer 484089). De gemeente Schouwen-Duiveland heeft op basis van de klimaatadaptatiestrategie Zeeland een klimaatadaptie-agenda Schouwen-Duiveland opgesteld die op 29 februari 2024 (zaaknummer 983745) is vastgesteld. De klimaatadaptatie-agenda zijn maatregelen die er mede voor moet zorgen dat we tijdig onze ruimte hebben aangepast. Daardoor kunnen we de effecten van de klimaatverandering beter opvangen.

Klimaatverandering heeft een onlosmakelijk effect op de biodiversiteit. In de klimaatadaptatie-agenda Schouwen-Duiveland hebben we het thema natuur opgenomen met als actiepunt onder andere het opmaken van een visie biodiversiteit met doelen en ambities voor het spoor biodiversiteit. De Gemeente Schouwen-Duiveland ondersteunt/organiseert ook activiteiten en projecten zoals het akkerrandenproject, dorpsboomgaarden, partridge i project, tegelwipactie, en het vergoenen van de schoolpleinen, bomenfeesttour . Deze acties dragen bij aan het bevorderen van de biodiversiteit. • Structuurvisie buitengebied 2009 In het landschappelijk raamwerk ‘buitengebied in beweging’ is het specifieke karakter van het landschap van Schouwen-Duiveland vastgelegd en de landschappelijke ontwikkelruimte. Deze structuurvisie geeft aan wat de basiswaarden in het buitengebied van Schouwen-Duiveland zijn en hoe we deze waarden kunnen beschermen. Ook is er een landschapsontwikkelingsplan opgesteld. En er is een concept omgevingsvisie landelijk gebied waar de omgevingskwaliteiten in beeld zijn gebracht. Deze documenten zijn koppelkansen bij de uitvoering van de opdracht om een biodiversiteitsvisie op te stellen.

2.4 Beoogde resultaten We willen met de biodiversiteitsvisie koppeling vinden met andere bouwstenen zoals o.a. de omgevingsvisie die momenteel wordt voorbereid. We willen met de biodiversiteitsvisie draagvlak creëren om meer acties te ontwikkelen die bijdragen aan bewustwording onder eenieder die op het eiland leeft, werkt en verblijft. Met de visie willen we inzicht krijgen in onze huidige situatie, we willen inzicht krijgen in wat onze kansen zijn maar ook welke bedreigingen er zijn. We willen weten hoe we onze biodiversiteit kunnen beschermen en waar mogelijk kunnen versterken.

2.5 Projectafbakening Afbakening (scope) We gaan een biodiversiteitsvisie opstellen voor de gehele gemeente. Het plan zal een visie, beleidsregels en een concrete uitvoeringsagenda (inclusief beheers aspecten) omvatten. Daarbij hebben we aandacht voor de diverse deelgebieden: • • • • • •

Stedelijk gebied Recreatiegebieden landelijk gebied Natuurgebieden Dijken Buitendijks gebied

In de biodiversiteitsvisie beantwoorden we de volgde vragen: 1. Wat zijn onze doelstellingen op het gebied van de biodiversiteit ? 2. Wat zijn de biodiversiteitswaarden op Schouwen-Duiveland ? (inventarisatie, nulmeting/uitgangssituatie t.b.v. meten effect maatregelen) 3. Wat zijn bedreigingen en kansen (ontwikkelingen en trends) ? 4. Welk relevant beleid is er al op het gebied van biodiversiteit ? 5. Hoe kunnen we de biodiversiteit (verder) beschermen en versterken? 6. Wat gaan we doen om de gestelde doelen te bereiken ? 7. Wie en wat hebben we daarvoor nodig ? 8. Welke middelen zijn er beschikbaar die bijdragen aan het realiseren van onze doelen? (subsidiescan en aanknopingspunten beleidsprogramma's Rijk, Europa)

2.6 Doelgroep De biodiversiteitsvisie is belangrijk voor alle doelgroepen op het eiland. Inwoners, verenigingen, bedrijven, ondernemers/landbouw en toeristen.

3. Procesvoering 3.1 Rol van de gemeente Bestuurlijk opdrachtgever De wethouder duurzaamheid is de bestuurlijke opdrachtgever van de biodiversiteitsvisie. De gemeenteraad is actief betrokken en zal de biodiversiteitsvisie vaststellen. Bestuurlijke betrokkenheid bij het proces is noodzakelijk voor bestuurlijke draagkracht van de biodiversiteitsvisie. De gemeente neemt de regie. De gemeentelijke projectleider is Kim Caremans.

3.2 Participatie, partners en externe betrokkene Participatie en partners Participatie en input vanuit externe partijen is van belang. Het opstellen van een biodiversiteitsvisie is een belangrijk startpunt om te verankeren in onze gemeente maar het plan moet ook omgezet worden in acties en uitgedragen worden bij onze inwoners, kinderen, ondernemers en toeristen en daar is samenwerking met partijen zoals Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, Natuur en Milieu Educatie SchouwenDuiveland (NME SD), imkervereniging, natuur-en vogelwacht, Agrarisch Schouwen-Duiveland (ASD), stichting zonnestraal, Stichting Landschapsbeheer Zeeland (SLZ) van cruciaal belang. Deze partijen zijn ook betrokken bij het platform biodiversiteit. Extern adviesbureau De biodiversiteitsvisie wordt door een ter zake deskundig en inspirerend extern adviesbureau opgemaakt. Betrokkenheid medewerkers en werkgroep Tijdsinvestering medewerkers en werkgroep zijn van belang om tot een onderbouwd, uitvoerbaar en presentabel biodiversiteitsvisie te komen. 4. Beheersaspecten 4.1 Werkorganisatie

Procesplanning Startnota

Intern Platform biodiversiteit

2e kwartaal 2024

Plan van aanpak concept

Intern

3e kwartaal 2024

Plan van aanpak definitief

Intern BenW advies met raadsbrief

4e kwartaal 2024

Start opstellen biodiversiteitsvisie

Aanbesteden en uitbesteden aan extern bureau

4e kwartaal 2024 – eerste kwartaal 2025

Concept biodiversiteitsvisie

Extern bureau Projectgroep Werkgroep

2e kwartaal 2025 – 3e kwartaal 2025

Definitief biodiversiteitsvisie

Extern bureau Projectgroep Werkgroep College - gemeenteraad

3e – 4e kwartaal 2025

Projectgroep

Kim Caremans – Peter van Sante – Kimo van den Berg Iemand van het platform biodiversiteit en provincie plus bureau. Kitty Henderson Baukje Bruinsma – verbinding met spoorboekje Cockie de Wilde Tim Hoek Olaf Griffioen

Werkgroep Intern

Extern

Opvolgproces

Provincie Zeeland Platform biodiversiteit : Waterschap Scheldestromen, Provincie Zeeland, natuur- en vogelwacht, imkervereniging, Agrarisch Schouwen-Duiveland, Stichting Landschapsbeheer Zeeland, Natuur- en Milieu educatie. Zeeuwse Milieu Federatie (ZMF) Zeeuws Landschap? Vereniging natuurmonumenten? Staatsbosbeheer? Na akkoord over het plan van aanpak biodiversiteitsvisie stellen we een extern bureau aan voor de uitwerking van de biodiversiteitsvisie met uitvoeringsagenda. In een uitvoeringsagenda biodiversiteit willen we concretiseren op welke wijze de gemeente en overige partijen de biodiversiteit de komende jaren gaat versterken. De uitvoeringsagenda wordt op regelmatige basis geëvalueerd.

4.2 Financiering Omdat de specifieke (ecologische) kennis die vereist is voor het opstellen van de biodiversiteitsvisie binnen de gemeente niet aanwezig is, moet deze worden ingekocht. Inzet is ook om van het plan/visie een inspirerend en uitvoeringsgericht document te maken. Hiervoor ramen wij een budget van 70.000 euro. Voor de uitvoering van de biodiversiteitsvisie willen we jaarlijks een budget van 45.000 euro structureel opnemen. De provincie Zeeland draagt 25.000 euro bij aan het opstellen van de visie en voorziet ook mogelijkheden om structureel bij te dragen aan de uitvoering ervan. 4.3 Risicobeheersing, kwaliteitszorg De resultaten van iedere fase zullen ter vaststelling aan het college en de gemeenteraad worden aangeboden. De uitkomsten zullen getoetst worden aan het plan van aanpak biodiversiteit. Gevraagde beslissing U wordt gevraagd in te stemmen met het plan van aanpak voor het opstellen van een biodiversiteitsvisie.

i Partridge: project ter bescherming van akkervogels en populatieherstel