2024.345 bijlage 1 - Cultuurvisie Schouwen-Duiveland visie op een rijk cultureel landschap verleden, heden en toekomst verbonden (1246719)

Divers Schouwen-Duiveland 2021-2024

Het beleidsplan diversiteit ‘Divers Schouwen-Duiveland 2021-2024’ richt zich op het vergroten van het respect voor diversiteit. Iedereen moet gelijkwaardig mee kunnen doen in de samenleving. Samen optrekken op school, op werk, in de vrije tijd, clubs en verenigingen. 29

Soms is het ook van belang om elkaar te ontmoeten op basis van

30

gedeelde vraagstukken en ervaringen over meedoen in de samenleving: er is subsidie beschikbaar om dit te bevorderen. 2. Dorps- en stadsvisies 2.1 Dorpsvisie Burgh-Haamstede (2020) De Dorpsvisie Burgh-Haamstede (2020) richt zich op het versterken van cultuurhistorie, kunst en cultuur in Burgh-Haamstede door historische locaties te benadrukken en kunstinitiatieven te bevorderen. Er is bijzondere aandacht voor monumenten, dorpsboerderijen, en historische gebouwen, evenals voor evenementen zoals de jaarlijkse Kunstschouw en de tentoonstellingen in de Bewaerschole. Burgh wordt gepositioneerd als cultureel hart, terwijl Haamstede zich richt op winkelen en horeca met ruimte voor kunst. De visie streeft naar een betere beleefbaarheid van historische plekken en een sterkere verbinding tussen de kernen, zowel fysiek als sociaal-cultureel. Historische parels zijn er in overvloed, maar sommigen liggen wat verstopt in de kernen of het landschap. De dorpsvisie beschrijft concrete plannen om deze plekken beleefbaar te maken. 2.2 Masterplan Renesse (2015) Renesse profileert zich als een aantrekkelijke dorpskern voor zowel toeristen als bewoners. Het plan geeft speciale aandacht aan het aantrekken van bezoekers buiten het hoogseizoen. Om dit te bereiken, is het belangrijk het dag- en avondleven verder te ontwikkelen en fysieke ruimtes te herinrichten.

Er is nagedacht over unieke trekpleisters, zoals een lichtkunstwerk. Het Watermeterplein biedt mogelijkheden als podium voor kunst, concerten en evenementen, wat bijdraagt aan een levendig en cultureel Renesse. 2.3 Dorpsvisie Scharendijke (2019) Scharendijke profileert zich als een 'waterdorp' met nadruk op cultuurhistorische en landschappelijke waarden. De Kop van Schouwen heeft kunst en cultuur in haar DNA, met veel lokale kunstenaars en evenementen zoals de Kunstschouw en Fjoertoer. Scharendijke sluit hierop aan, vooral bij het waterfront, dat een inspirerend decor biedt voor grote kunstprojecten. Kunst op de dijk en in de fietstunnel onder de N57 transformeren deze locaties tot opvallende attracties welke ook impuls geven aan het toerisme in de regio. 2.4 Stadsvisie Brouwershaven (2018) Brouwershaven heeft verschillende initiatieven in de openbare ruimte, waaronder het Nautisch Kwartier, Maritiem Museum en de 'trappen van Brouw'. Brouwershaven beschikt over bijzondere monumenten zoals het Stadhuis en de Sint Nicolaaskerk. Deze historische kern biedt kansen als toeristische trekpleister, dat vraagt om een slag te maken in de informatievoorziening over de bijzondere historische kwaliteiten. Kunst in de openbare ruimte kan de identiteit van Brouwershaven versterken door op een unieke manier het verhaal van de stad te vertellen.

De Grote Kerk heeft veel potentieel om ruimte te bieden aan concerten, kunstexposities en een beeldenpark.

31

Het uitvoeringsprogramma “Versterken cultureel, recreatief en educatief aanbod” en de koppeling met “Tij voor de Toekomst” richt zich op het bundelen van voorzieningen en het vergroten van de leefbaarheid door burgerschap en samenwerking. Speciale aandacht wordt gevraagd voor het dalend aantal vrijwilligers in het verenigingsleven en het streven naar een realistisch voorzieningenniveau op het gebied van sport, cultuur, zorg en welzijn. 2.5 Structuurvisie Zierikzee 2030 (2019) Zierikzee richt zich op het behouden en benutten van haar cultuurhistorische kwaliteiten, met een bijzondere nadruk op het monumentale en maritieme verleden. De stad streeft naar sociale samenhang en leefbaarheid, en wil bruisen van culturele activiteiten in de binnenstad. Zierikzee heeft een rijk verenigingsleven en actieve bevolking, de stad ziet graag dat burgerinitiatieven worden gestimuleerd en ondersteund. Er is behoefte aan ontmoetingsruimten voor jongeren en investeringen in muziek- en cultuuronderwijs. Bestaande gebouwen worden benut voor welzijns-, religieuze, culturele activiteiten en het verenigingsleven, zonder dat de gemeente zelf eigenaar wordt. Flexibiliteit in het gebruik van cultuurhistorische monumenten draagt bij aan het behoud en de aantrekkelijkheid van de stad.

De visie ziet dat aantrekkelijke centrumvoorzieningen en een divers aanbod bijdragen aan een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en een aantrekkelijke locatie voor toeristen. De structuurvisie geeft speciale aandacht aan evenementen, omdat deze een belangrijke meerwaarde geven voor bewoners en bezoekers. Er is aandacht voor het onderling afstemmen van evenementen met als doel om jaarrond een passend programma te bewerkstelligen en samen te werken op het gebied van ondersteuning en promotie. Zierikzee is trots op haar monumenten en erfgoed, en gebruikt cultuurhistorie als inspiratiebron voor eigentijdse ontwikkelingen, gericht op behouden, beleven en benutten. 2.6 De kijk van Zonnemaire (2022) Zonnemaire is een dorp waar van oudsher ruimte is voor vrije geesten; een vrijplaats voor creatieve individuen die allerlei initiatieven ontplooien. Dit gevoel komt onder andere voort uit de actieve harmonievereniging, jazzcafé ‘d Ouwe Smisse, creatieve inwoners en Zonnemaire Buitengewoon. Er zijn 5 kernwaarden van Zonnemaire geformuleerd: het open landschap, de diversiteit aan bebouwing, de mengelmoes van oud en nieuw, de overwegend eigenzinnige en artistieke bevolking, en de schoonheid en de charme van de streek. De leefbaarheid staat onder druk: de horeca, middenstand en het verenigingsleven zijn bijna verdwenen waardoor ook de sociale verbanden onder druk staan.

Er is behoefte aan plekken en activiteiten om elkaar te ontmoeten, met name activiteiten voor de jeugd zijn er weinig. De visie zet daarom sterk in op het behoud en de versterking van de leefbaarheid door een evenwichtig aanbod in activiteiten en voorzieningen.

32

2.7 Structuurvisie Bruinisse 2025 (2011) De structuurvisie Bruinisse 2025 heeft het behoud van (economische) vitaliteit hoog op de agenda staan. Het dorp profiteert van de toeristen en recreanten, voornamelijk door vakantiepark Aquadelta en de jachthavens. Om de aantrekkelijkheid van Bruinisse te versterken voor bewoners en bezoekers zijn er een aantal thema’s benoemd, waaronder het behouden van vitaliteit in de kern en het versterken van de recreatieve aantrekkingskracht. De grootste opgave voor het dorp ligt in het behouden en waar mogelijk versterken van het voorzieningenaanbod en het behouden van vitaliteit in de kern. Dit kent verschillende dimensies waar de structuurvisie aandacht aan geeft; waaronder 32. Een passend aanbod van culturele- en sportvoorzieningen in het dorp; 33. Dorpsactiviteiten en het verenigingsleven die bijdragen aan de sociale cohesie 34. Het versterken van de aantrekkelijkheid voor toeristen en recreanten. 3. Provinciaal beleid 3.1 Ontwikkelagenda Cultuurbeleid 2022-2024 Met het cultuurbeleid ‘Ontwikkelagenda Cultuurbeleid’ (2022-2024) ondersteunt de Provincie Zeeland culturele activiteiten en organisaties. Dat doet de provincie aan de hand van drie pijlers: 1. Intrinsieke waarde van cultuur: de provincie stelt dat cultuur in zichzelf creatief en scheppend, en daardoor telkens dynamiek toevoegt.

Het is belangrijk dat de Zeeuwse samenleving hiervoor mentaal ontvankelijk is. In deze pijler worden concrete initiatieven op structuur- en kennisniveau ondergebracht (zoals de Cultural Board Zeeland), en de rol die kunst en cultuur speelt in andere domeinen en beleidsterreinen. 2. Vernieuwing en verbreding: voor een vitale cultuursector in Zeeland vindt de provincie vernieuwing en innovatie noodzakelijk: op het gebied van de inhoud maar ook als het aankomt op nieuwe spelers, netwerken, financiering en verdienmodellen. De provincie wil vooral het klimaat voor (jonge) cultuurprofessionals stimuleren. Daarnaast wil de provincie het cultuurveld verbinden met andere domeinen zoals natuur (cultuurlandschap), zorg, leefbaarheid en maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie en klimaatverandering. De provincie maakt de kanttekening dat additionele middelen beperkt zijn, en dat er vooral gekeken wordt naar ruimte in bestaande budgetten. Tot slot richt de provincie zich op grensoverschrijdende samenwerking (met Vlaanderen), de ontwikkeling van het NOVI gebied North Sea Port Disctrict en de samenwerking met gemeenten (onder andere met het convenant ‘Zeeuwse culturele infrastructuur Zeeuwse overheden’). 3. Basis op orde: de Zeeuwse culturele infrastructuur moet voldoende toekomstbestendig zijn, zodat het culturele veld kan inspelen op en bijdragen

33

aan de ontwikkeling van de provincie. De organisatiekracht van de instellingen en de verbinding met het bedrijfsleven is hiervoor van belang. Om de ontwikkelingen in de gaten te houden wordt er vanaf 2022 een Cultuurmonitor bijgehouden door het HZ Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving, als vervolg op de ‘nulmeting’ van de Boekmanstichting in 2021. Ook wordt er een dialoog-agenda opgesteld waarbij ervaringen op het gebied van financiën, ICT en nieuwe businessmodellen worden gedeeld. Dit vertaalt zich in de volgende aandachtspunten per discipline: 35. Ontwikkelfunctie: in het convenant tussen de regio Zeeland en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen is beschreven om in vier jaar toe te werken naar een Zeeuwse basisvoorziening die de culturele infrastructuur in de cultuurregio duurzaam versterkt. De provincie matched de beschikbare middelen vanuit het rijk. 36. Erfgoed: de provincie ziet een rol als stimulator en ondersteuning van diverse instellingen voor zichzelf weggelegd als het aankomt op erfgoed. Erfgoed Zeeland is een van de uitvoeringsorganisaties. Daarnaast vervult de provincie de wettelijke taken die vastgelegd zijn in de Erfgoedwet, de Wet op de Ruimtelijke Ordening en de Omgevingswet. 37.

Cultuurhistorie en monumenten: de provincie bereid een erfgoedvisie voor waarin onder meer religieus en agrarisch erfgoed besproken worden, naast zaken als duurzaamheid en klimaatadaptatie. Ook wordt er gewerkt aan een actueel kader voor het (cultuur)landschap. De provincie subsidieert restauraties van rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten kunnen gerestaureerd worden met een laagrentende lening van het Restauratiefonds. Om de (her)bestemming van niet-woonhuizen soepeler te laten verlopen, is er in 2021 een Loods Herbestemming Monumenten aangesteld, net als een boerderijregisseur. Vrijwilligersorganisaties die bezig zijn op dit terrein kunnen in samenwerkingsverband subsidie aanvragen bij Erfgoed Zeeland. Tot slot heeft de provincie extra aandacht voor de nalatenschap van de Tweede Wereldoorlog en het slavernijverleden. 38. Archeologie: de Provinciale Onderzoeksagenda Archeologie Zeeland (POAZ) blijft de basis voor het stimuleren van archeologisch onderzoek. Nieuwe ontwikkelingen worden gedeeld in het Provinciebreed Overleg Zeeuwse Archeologie (PROZA) en het Vakberaad van Provinciale Archeologen. 39. Musea: het provinciale museale beleid is vastgelegd in de visienota ‘Zeeland, Museumland’. 40. Immaterieel erfgoed en herdenken: de culturele biografie van de provincie is samengebracht op de website zeeuwseankers.nl.

Dit moet verder versterkt worden: ruimte voor doorontwikkeling is van belang. 41. Cultuureducatie: De stand van zaken rondom is in 2020 onderzocht: vrijwel alle onderwijsvormen in de provincie zijn bezig met cultuureducatie, samenwerking ontbreekt echter. Het is in een landelijke en dunbevolkte provincie van belang dat voorzieningen bereikbaar én betaalbaar blijven: daarom is regie en samenwerking zeer wenselijk.

34

42. Kunsten: van de drie Codes Cultuur (Governance Code Cultuur, Fair Practice Code en de Code Diversiteit & Inclusie) heeft Fair Practice de meeste aandacht van de Zeeuwse instellingen, de provincie werkt toe aan een duidelijke richtlijn voor de toepassing van deze code. Daarnaast moet het publieksbereik provincie breed gemonitord worden. De provincie steunt enkele provincie breed opererende instellingen op het gebied van talentontwikkeling. Het beroepsklimaat voor Zeeuwse kunstenaars wordt versterkt door: ○ Meer werkplaatsen en presentatieruimten; ○

Onderzoek en ontwikkeling;

○ ○

Het begeleiden van kunstenaars van planontwikkeling en subsidieaanvragen (en mogelijkheden tot cofinanciering); Onderzoeken wat nodig is om een Cultuurplatform op te zetten;

○

Faciliteiten voor (door)ontwikkeling te versterken;

○

Stimuleren van vernieuwing en verbreding, onder ander door in prestatieafspraken aandacht te vragen voor de positie van kunstenaars, onderzoeken wat binnen de provincie mogelijk is qua evenementen en het geven van opdrachten aan kunstenaars, en kennisdeling hierover met gemeenten. 43. Bibliotheek en media: via ZB Bibliotheek wordt de ondersteuning aan Zeeuwse basisbibliotheken verzorgd.

3.2 Visienota Museumbeleid Provincie Zeeland ‘Zeeland, Museumland’ (2022) In de visienota ‘Zeeland, Museumland’ stelt Provincie Zeeland vast welke musea worden gezien als provinciaal themamuseum en beschrijft op welke wijze deze themamusea worden ondersteund en gemonitord. Het Watersnoodmuseum op Schouwen-Duiveland is één van de vijf thema-musea. 44. Provinciale thema-musea zijn belangrijke dragers van de culturele infrastructuur in Zeeland. 45. De thema-musea hebben recht op structurele subsidie vanuit de provincie, er zijn extra middelen beschikbaar gesteld om toekomstgericht te kunnen investeren. 46. Er zijn drie pijlers geformuleerd voor de periode 2022-2024, gericht op de emancipatie en toekomstbestendigheid van de musea. Activiteiten, voorzieningen en ontwikkelingen worden op de bovengenoemde drie pijlers gemonitord. ○ Pijler 1: de intrinsieke waarde van cultuur ○

Pijler 2: vernieuwing en verbreding

○

Pijler 3: de basis op orde

47. Ieder thema-museum wordt gemonitord op de volgende randvoorwaarden: inhoudelijke kwaliteit en intrinsieke waarde van cultuur, maatschappelijke opgaven, provinciale of nationale uitstraling, domein overstijgend samenwerken, lacune in voorzieningen en/of activiteiten in het cultuurveld, de drie Codes Cultuur én toeristische en economische meerwaarde. De

35

thema-musea moeten aan deze randvoorwaarden voldoen willen zij bij de evaluatie in 2024 deel blijven uitmaken van de provinciale infrastructuur. De provincie ziet Erfgoed Zeeland, Zeeuws Archief, Zeeuwse Bibliotheek, Vereniging Zeeuwse Musea en Cultuurkwadraat als de flankerende instellingen. Zij leggen de basis voor het verhaal van Zeeland en de culturele infrastructuur. De provincie zet in op het versterken van de samenwerking, met als primaire doel het vergroten van publieksbereik. Samenwerking kan op drie overstijgende thema’s: ○ Economisch: promotie en marketing ○

Thematisch: netwerk en samenwerking

○

Geografisch: digitalisering en hybride collecties

48. Provincie Zeeland investeert in de basis van de thema-musea met drie subsidie-instrumenten die per museum anders combineren en verschillen. Hierbij wordt uitgegaan van een groeimodel. ○ Exploitatie- of projectsubsidie: musea hebben de keuze tussen exploitatie- en projectsubsidie en worden aangemoedigd om de optie te kiezen die hen laat voldoen aan de randvoorwaarden voor het zijn van een kernmuseum. ○ Kennis- en innovatiesubsidie: subsidie op projectbasis, liefst in samenwerking met andere musea en/of de flankerende instellingen. Co-financiering en matching: De thema-musea worden gestimuleerd in hun cultureel ondernemerschap en het werven van aanvullende financiële middelen.

36

BIJLAGE 2

Cultuur op Schouwen-Duiveland

Musea Binnen de gemeente zijn er verschillende musea , die het verhaal van Schouwen-Duiveland vertellen. Deze musea hebben elk een eigen beleid, personeel, bestuur en vrijwilligersgroep. Zij zijn verenigd in de Vereniging Musea Schouwen-Duiveland (VMSD) met als doel om onder andere de samenwerking, profilering, het publieksbereik en de algehele kwaliteit te verhogen. Ook wordt er samengewerkt op het gebied van educatie, publiciteit en marketing en collectiebeleid. De VMSD maakt onderscheid tussen ‘grote’ en ‘kleine’ musea. Onder kleine musea vallen de instellingen die zelf geen professionele medewerkers met een marktconform salaris in dienst hebben. De grote musea zijn het Watersnoodmuseum (Ouwerkerk) en het Stadhuismuseum (Zierikzee), de kleine musea zijn Brusea (Bruinisse), Museumboerderij Goemanszorg (Dreischor), Museumhaven Zeeland (Zierikzee), Brouws Museum (Brouwershaven), De Burghse Schoole (Burgh-Haamstede), Camera Museum (Zierikzee). De VMSD maakt gebruik van een externe adviseur om de kleine musea te ondersteunen op operationeel niveau. Ook is er een medewerker educatie en een medewerker communicatie en marketing aanwezig in de VMSD. Podiumkunsten In de vele kerken en dorpshuizen vinden veel culturele activiteiten plaats, vooral op het gebied van muziek.

Zo organiseert Stichting Kamermuziek Schouwen-Duiveland concerten in de Driekoningenkerk in Noordgouwe, kent de Nieuwe Kerk Zierikzee verschillende orgelbespelingen en heeft de Kerk van Burgh een serie Zomeravondconcerten. De organisatie achter deze concertreeksen ligt vrijwel volledig in handen van vrijwilligers. In Zierikzee is een voormalige stadsboerderij omgevormd tot een volwaardig poppodium (Brogum). Het poppodium biedt een breed spectrum aan genres en stijlen, en draait volledig op vrijwilligers. Brogum krijgt een nieuw gebouw op de huidige locatie. De planning is dat eind 2026 het nieuwe cultuurpodium de deuren opent. Brogum is (op dit moment) niet geschikt als oefenlocatie voor bijvoorbeeld jongeren. Deze voorziening ontbreekt nu in de gemeente. In het Cultuurhuis ZierikC is een groot aantal aanbieders op het gebied van podiumkunsten verenigd. Zo is het cultuurhuis de thuishaven van Theatergroep Zierik, Elly Geelhoed Ballet, Jeugdtheaterschool Zeeland, Albert de Vos (muziekcafé) en Muziekschool Zeeland. Beeldende kunst Kunstschouw is een jaarlijks terugkerend gratis evenement aan het begin van de zomer. Ongeveer 175 kunstenaars werken mee en presenteren actuele kunst, experimentele installaties en performances, keramiek, schilder- en beeldhouwkunst

37

op authentieke Zeeuwse locaties (zoals kerken, boerenschuren, hofstedes, villa’s en tuinen), verspreid over een twaalftal dorpen. De Bewaerschole in Burgh-Haamstede is een BIS-instelling. Hier zijn permanente tentoonstellingsruimtes met exposities van (inter)nationaal niveau te vinden. Professionele hedendaagse kunst met aandacht voor kwaliteit en vernieuwing staat centraal. Schouwen-Duiveland heeft enkele kunstwerken in de openbare ruimte, verspreid over het eiland. De gemeente heeft geen specifiek beleid als het aankomt op aankoop en onderhoud van kunst in de openbare ruimte. Film en media Het Filmtheater Zierikzee (fiZi) biedt een hoogwaardig filmprogramma voor een breed publiek. fiZi organiseert naast filmvertoningen ook andere activiteiten, zoals muziek en theater, literaire bijeenkomsten en talkshows. Het filmtheater is een professionele instelling, opgenomen in het Europese netwerk van filmtheaters (Europe Cinema). Naast de provinciale nieuwsvoorziening Omroep Zeeland wordt lokaal nieuws in de gemeente verzorgd door Radio Schouwen-Duiveland. Deze radiozender is in de lucht dankzij de inzet van ruim 85 vrijwilligers. Bibliotheek en letteren De gemeentelijke bibliotheekvoorziening wordt ingevuld door Bibliotheek Oosterschelde (BO). Naast Schouwen-Duiveland is BO actief in Borsele, Goes, Kapelle, Reimerswaal en Tholen.

In totaal verzorgen ruim 95 medewerkers en 150 vrijwilligers in meer dan 30 locaties dagelijks de dienstverlening aan ca. 34.000 leden. Kunst en cultuur is een van de (wettelijke) kerntaken van BO (naast kennis en informatie, ontwikkeling en educatie, lezen en literatuur, en ontmoeting en debat). Het Literair café ‘De Geestgronden' organiseert terugkerende literaire cafés in BurghHaamstede, waarin moderne poëzie met beeldende kunst wordt gecombineerd. Kunst- en cultuureducatie KCE Oosterschelderegio is het centrale aanspreekpunt voor cultuureducatie op alle scholen in de Oosterschelderegio, waaronder Schouwen-Duiveland. KCE Oosterschelderegio werkt voor basisscholen, speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs. De instelling coördineert vraag en aanbod en begeleidt de Cultuureducatie met Kwaliteit-regeling. Het Pieter Zeeman Lyceum is een Cultuurprofielschool en heeft cultuuronderwijs als beleidspunt opgenomen. Het programma van de school bevat bovendien ook buitenschoolse activiteiten en projecten rondom kunst en cultuur. Buitenschools muziekonderwijs is in handen van Muziekschool Zeeland, dat naast Schouwen-Duiveland in de hele provincie actief. Andere buitenschoolse activiteiten worden onder andere georganiseerd door BLOEI! (een initiatief van de gemeente

38

Schouwen-Duiveland met als doel om de onderwijs vertragingen die kinderen en jongeren hebben opgelopen tijdens de coronapandemie in te lopen). Erfgoed De gemeente Schouwen-Duiveland behoort als gemeente op basis van het aantal rijksmonumenten in de top tien van Nederland. De gemeente laat zich op dit vlak gevraagd en ongevraagd adviseren door het gemeentelijk Erfgoedplatform Schouwen-Duiveland. De gemeente heeft een aparte Erfgoedvisie opgesteld waarin aandachtspunten rondom het erfgoedbeleid in beschreven worden. Meer over deze (concept)visie en materieel erfgoed in Schouwen-Duiveland bespreken wordt besproken in hoofdstuk 1.4.3. Immaterieel erfgoed is ook in overvloed aanwezig. Men is trots op de taal, de dracht en de gewoonten. Een van de belangrijkste evenementen op dit gebied is Straô: ‘een traditioneel feest voor de zintuigen met muziek en mooi versierde paarden’, dat jaarlijks wordt gevierd. Evenementen Vooral in de zomermaanden is er veel te beleven op het gebied van evenementen. Los van braderieën en seizoensmarkten worden er diverse activiteiten georganiseerd. Zo organiseert Stichting Centree muziek, film, dans, theater, poëzie en kunst voor jong en oud op het plein voor de Nieuwe Kerk (Zierikzee) en op bijzondere locaties rondom het plein (zoals de Dikke Toren, de Driehoek en de Weverij).

Verder kent de gemeente enkele grote evenementen zoals Concert at Sea en Beachboom. Ook de eerdergenoemde Kunstschouw en Straô vinden in de zomermaanden plaats. Verenigingen en amateurkunst Er zijn veel verenigingen in Schouwen-Duiveland in veel van de kernen. Als het gaat om instrumentale muziek kent de gemeente onder andere de volgende verenigingen: de Koninklijke Muziekvereniging Witte van Haemstede (Burgh-Haamstede), Majorettevereniging Apollonia (Brouwershaven), Harmonievereniging Nut en Uitspanning (Zonnemaire), Brassband Apollo (Brouwershaven), Muziekvereniging Apollo (Brouwershaven), Oosterlands Fanfare (Oosterland) en de Koninklijke Harmonie Kunst en Eer (Zierikzee). Ook op het gebied van koren is er in de gemeente veel te doen, zoals het Popkoor Popwave (Noordgouwe),het kerkkoor Soli Deo Gloria (Oostkapelle), Gospelkoor The Message (Bruinisse), Gospelkoor Laetare (Burgh-Haamstede), Koor ZILT (Burgh-Haamstede), Bruinisser Visserskoor (Bruinisse), en Shantykoor Neptunus. Op het gebied van dans, tot slot, kent de gemeente dansscholen zoals Move-it Dance (Zierikzee) en Elly Geelhoed Ballet (Zierikzee). MUSEA Brouws Museum

Brouwershaven

Brusea

Bruinisse

De Burghse Schoole

Burgh-Haamstede

Museumboerderij Goemanszorg

Dreischor

Watersnoodmuseum

Ouwerkerk

Stadhuismuseum

Zierikzee

39

Museumhaven Zeeland

Zierikzee

Camera Museum

Zierikzee

Vereniging Musea Schouwen-Duiveland

Schouwen-Duiveland

PODIUMKUNSTEN & PROGRAMMEREND Stichting Cultuur & Erfgoed Brouwershaven

Divers

Brouwershaven

De Nicolaaskerk

Concerten, exposities

Brouwershaven

Kerk van Burgh

Concertserie

Burgh-Haamstede

Stichting Kamermuziek Schouwen-Duiveland

Concertserie

Noordgouwe

Schouws Kamerkoor

Concerten

Dreischor

Theaters aan Zee

Theater, muziek, film

Diverse locaties

Centree

Divers

Zierikzee

Nieuwe Kerk Zierikzee

Concertserie

Zierikzee

Brogum

Poppodium

Zierikzee

Theatergroep Zierik

Theater

Zierikzee

Rederijkers

Theater

Zierikzee

Jeugdtheaterschool Zeeland

Theater

Zierikzee

Elly Geelhoed Ballet

Dans

Zierikzee

Albert de Vos

Podium

Zierikzee

Move-it-Dance

Dans

Zierikzee

Protestante Gemeente Schouwen aan Zee

Zomeractiviteiten

Burgh-Haamstede

Chr. Gem. Zangvereniging V.Z.O.S.

Concerten

Oosterland

Muziektheater Zeeland

Muziek en theater

Kattendijke

Muziek monumentaal

Zierikzee

BEELDENDE KUNST Kunstschouw

Burgh-Haamstede

Bewaerschole

Burgh-Haamstede

FILM EN MEDIA fiZi

Filmtheater

Zierikzee

Omroep Zeeland

Provinciebreed

Radio Schouwen-Duiveland

Gemeentebreed

BIBLIOTHEEK EN LETTEREN Literair café ‘De Geestgronden'

Burgh-Haamstede

40

Bibliotheek Oosterschelde

gemeentebreed

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE KCE Oosterschelderegio

Aanspreekpunt cultuureducatie

Muziekschool Zeeland Pieter Zeeman Lyceum

Oosterschelderegio Zierikzee

Cultuurprofielschool

Zierikzee

IMMATERIEEL ERFGOED Straô

Verschillende locaties

EVENEMENTEN Concert at Sea

Brouwersdam

Beachboom

Ellemeet

Stichting Culturele Activiteiten Schouwen-Duiveland

o.a. Haven Festival, Shanty Festival, Jazz Festival

Zierikzee

Anywave

Zierikzee (Brogum)

Monmartre

Zierikzee

Beleef Zonnemaire

Tuinen en kunst

Zonnemaire

Visserijdagen

Bruinisse

Burghse dag

Burgh-Haamstede

Brouwse dag

Brouwershaven

Zonnemaire Buitengewoon

Zonnemaire

VERENIGINGEN EN AMATEURKUNST Majorettevereniging Apollonia

Brouwershaven

Brassband Apollo

Brouwershaven

Muziekvereniging Apollo

Brouwershaven

Gospelkoor The Message

Bruinisse

Bruinisser Visserkoor

Bruinisse

Koninklijke Muziekvereniging Witte van Haemstede

Burgh-Haamstede

Muziekvereniging Crescendo

Dreischor

Gospelkoor Laetare

Burgh-Haamstede

Koor ZILT

Burgh-Haamstede

Shantykoor Neptunus

Kerkwerve

Popkoor Popwave

Noordgouwe

Oosterlands Fanfare

Oosterland

41

Ch. Gem. Zangvereniging Vooruitgang Zij Ons Streven

Oosterland

Muziekvereniging Luctor et Emergo

Renesse

Soli Deo Gloria

Oostkapelle

Koninklijke Harmonie Kunst en Eer

Zierikzee

Koor Con Spirito

Zierikzee

Het Schouws Kamerkoor

Zierikzee

Harmonie Nut en Uitspanning

Zonnemaire

Kamerkoor Luscinia

Schouwen-Duiveland

Zierikzees Koor Cantare

Zierikzee

Muziekvereniging Con Amore

Concerten

Stichting het Zeeuws Orkest

Noordgouwe Middelburg

OVERKOEPELEND Cultuurplatform Burgh-Haamstede

Burgh-Haamstede

Vereniging Musea Schouwen-Duiveland

Schouwen-Duiveland

ZierikC

Cultuurhuis

Zierikzee

42

BIJLAGE 3

Participatieproces

1. Proces Aan deze Cultuurvisie ligt een breed participatieproces ten grondslag. Na een uitgebreide deskresearch is er gesproken met beleidsambtenaren en adviseurs binnen de gemeente Schouwen-Duiveland, binnen het Sociaal Domein, Jeugd en Onderwijs, Toerisme en Recreatie en Economie, Erfgoed, Diversiteit en Inclusie, Welzijn en Gezondheid en Dorpshuizen, Dorpsraden en Sport. Vervolgens zijn er drie participatie-avonden georganiseerd om van inwoners, culturele organisaties en bedrijven te horen wat er nodig is om kunst en cultuur te stimuleren en wat belangrijk is voor Schouwen-Duiveland. De bijeenkomsten vonden plaats in februari en maart 2024 in de kernen Burgh-Haamstede, Zonnemaire en Zierikzee. De avonden zijn goed bezocht, er waren aanwezigen vanuit de vele verenigingen, stichtingen en professionele culturele organisaties. Daarnaast waren er ook leden uit de dorpsraden en adviesraad Sociaal Domein, SMWO, kerkbestuursleden, vertegenwoordigers van het erfgoedplatform, betrokken inwoners en een aantal ondernemers. Er stonden drie vragen centraal waarop input geleverd kon worden (wat gaat goed, wat gaat - nog - niet goed en wat zijn belangrijke punten om op te pakken in het nieuwe beleid). Deze gesprekken brachten verdieping en schetsen een beeld van het culturele landschap van Schouwen-Duiveland.

Maar voornamelijk hebben deze avonden een schat van informatie en aanknopingspunten opgeleverd voor de inhoud van de uiteindelijke Cultuurvisie. De opbrengsten en resultaten van deze avonden zijn middels een samenvatting teruggekoppeld aan de deelnemers. Om ook de jeugd een plek te geven in dit proces en hen te betrekken bij de Cultuurvisie is er in mei via SMWO gesproken met een aantal jongeren betrokken bij het jongerencentrum 4SD. Ook is er apart met de medewerkers van SMWO gesproken en met de sectorleider cultuur van het Pieter Zeeman Lyceum. Tot slot zijn de belangrijkste conclusies besproken in een afsluitende cultuurconferentie. Tijdens deze bijeenkomst zijn we samen met de grootste culturele spelers op zoek gegaan naar concrete oplossingen voor drie vraagstukken: wat is er nodig voor een betere spreiding van cultureel aanbod over het eiland (1), hoe organiseren we ontmoeting, afstemming en netwerk binnen de culturele sector (2) en hoe verbeteren we de publiciteit, marketing en communicatie rondom culturele evenementen op Schouwen- Duiveland (3). 2. Samenvatting participatie-avonden Bestuurlijke visie Veel aanwezigen hebben waardering voor het feit dat de gemeente werkt aan een nieuwe cultuurvisie: ‘Door te investeren in goed cultuurbeleid, investeer je ook in de bewoners en de samenleving’. De roep was tegelijkertijd ook om wel een cultuurvisie

43

voor lange termijn vast te stellen, maar tevens te werken aan periodieke evaluatie en aanpassing van maatregelen en middelen, om ervoor te zorgen dat de gemeente het juiste blijft doen. Aanwezigen zien wel graag meer betrokkenheid van de gemeente bij culturele organisaties. De erkenning van de waarden van cultuur vanuit de gemeente wordt niet door iedereen gezien of gevoeld. Daarom bestaat er een brede behoefte aan een langetermijnvisie op cultuur voor Schouwen-Duiveland, waarbij de meeste deelnemers graag willen dat de randvoorwaarden voor een goed functionerend cultureel landschap worden gewaarborgd in de bestuurlijke besluitvorming. Betrokkenheid culturele sector bij beleidsvorming Op de verschillende bijeenkomsten wordt een aantal keer aandacht gevraagd om het permanent betrekken van de culturele sector bij beleidsvorming en -monitoring. Het wordt wenselijk geacht daar een vaste vorm voor te vinden, bijvoorbeeld een culturele raad die als gesprekspartner van de gemeente kan functioneren en gevraagd en ongevraagd advies kan geven. Vergunningen en subsidies Diverse aanwezigen hebben hun waardering uitgesproken voor de subsidies die zij ontvangen van de gemeente en voor de openheid van de gemeente ten opzichte van initiatieven. Veel deelnemers noemen de gemeente toegankelijk en bereikbaar.

Tegelijkertijd is vaak benadrukt dat vooral kleine organisaties en verenigingen hoge drempels ervaren bij het aanvragen van subsidies en vergunningen. Het aanvraagproces is enkel digitaal bereikbaar middels e-Herkenning, te uitgebreid en ingewikkeld voor kleine initiatieven en organisaties die worden gerund door vrijwilligers; de benodigde kennis en tijd om een goede aanvraag in te dienen is niet altijd aanwezig. Bovendien moeten deze organisaties jaarlijks opnieuw een aanvraag indienen, wat het tijdsbeslag vergroot en continuïteit niet ten goede komt. Meerdere aanwezigen pleiten voor ze subsidies, zodat de organisaties en verenigingen meer zekerheid hebben en hun activiteiten beter kunnen plannen. Daarnaast zien inwoners ook graag ruimte voor financiële ondersteuning van kleinschalige en spontane activiteiten. Voor het aanvragen van vergunningen worden vergelijkbare obstakels ervaren. Dit proces moet vaak ruim van tevoren worden ingezet, is complex en vereist naleving van eisen waarvan niet alle vrijwilligersorganisaties gemakkelijk kunnen aantonen dat zij hieraan (kunnen) voldoen. Dit veroorzaakt onduidelijkheid en zorgen over de doorgang van evenementen. Organisaties, met name degene die draaien op vrijwilligers, hebben behoefte aan meer hulp en zouden graag zien dat de gemeente met hen meedenkt, faciliteert en helpt om de vergunningsaanvraag in orde te maken.

Toegankelijkheid gemeente Tijdens de gesprekken gaven meerdere deelnemers aan dat zij de korte lijnen met

44

de gemeente, de betrokkenheid van de beleidsambtenaren en de toegankelijkheid van het subsidieloket waarderen. Ook wordt gezegd dat aanwezigen meer informatie over gemeentelijk beleid maar bijvoorbeeld ook ontwikkelingen in de regio van de gemeente willen ontvangen, kortere communicatielijnen wensen en behoefte hebben aan persoonlijk contact. Ondersteuning vanuit de gemeente kan op sommige vlakken beter, soepeler en simpeler. Er zijn dus wegen richting de gemeente, maar niet iedereen weet deze te vinden of er goed gebruik van te maken. Rijkdom en verscheidenheid in aanbod Tijdens alle bijeenkomsten spraken inwoners hun waardering uit voor het brede aanbod aan culturele activiteiten en evenementen op het eiland. Cultuurhuis ZierikC, FiZi, Kunstschouw, Bewaerschole, Brogum, Concert at Sea en Straô werden daarbij vaak genoemd en geprezen, evenals tal van andere organisaties en evenementen. De rijkdom van dit aanbod komt mede voort uit de vele particuliere en kleinschalige initiatieven die elk jaar weer van de grond komen. Naast deze variëteit aan activiteiten is er ook veel waardering voor het bloeiende verenigingsleven en de amateurkunst, die een belangrijke rol spelen in het culturele leven op Schouwen-Duiveland. Ook op het gebied van disciplines is er grote verscheidenheid.

Er werd specifiek benoemd dat het cultuurhuis een interessante rol vervult door het multidisciplinaire karakter en het stimuleren van samenwerking tussen verschillende kunstvormen. Hierdoor kunnen makers uit diverse disciplines elkaar ontmoeten en inspireren. Het fenomeen cultuurhuis als multidisciplinaire ontmoetingsplaats voor kunstbeoefenaars en geïnteresseerden wordt gezien als een aantrekkelijk concept dat mogelijk ook op andere plaatsen op het eiland kan worden gerealiseerd. Naast het brede enthousiasme over de rijkdom en verscheidenheid in aanbod werden er ook aandachtspunten geformuleerd: ● Er is een concentratie van activiteiten in Zierikzee, de wens leeft om het aanbod meer over het eiland te verspreiden. Hierbij werd opgemerkt dat niet elke voorziening per se dichtbij hoeft te zijn; mensen zijn bijvoorbeeld bereid om verder te reizen voor theater, maar willen wel graag dat kinderen muzieklessen kunnen volgen dichtbij huis. ● Het aanbod is breed en gevarieerd, maar Schouwen-Duiveland heeft nog weinig echt onderscheidend aanbod waarmee je een publiek van buitenaf kan bedienen en waarmee ook aangehaakt kan worden bij de grote Zeeuwse manifestaties zoals het Zeeuws Nazomerfestival en Film by the sea. ● Schouwen-Duiveland heeft niet echt een goede ruimte voor beeldende kunst. Veel beeldende kunst is daarom buiten te ervaren (Kunstschouw, kunst in de openbare ruimte).

Dat is als zodanig een kwaliteit (mooie combinatie van bijzondere natuur / landschap en kunst), maar veel initiatiefnemers lopen aan tegen het vraagstuk van eigendom en beheer van kunst in de openbare ruimte. Hier zou beleid op geformuleerd moeten worden. ● Daarnaast is er een wens voor meer aanbod in de winterperiode.

45

Vrijwilligers Het eiland kent veel verschillende verenigingen, organisaties, initiatieven en clubs, waarvan het merendeel draait op de inzet van enthousiaste vrijwilligers. Deze inzet van inwoners weerspiegelt de sterke betrokkenheid en verbondenheid met het culturele leven op Schouwen-Duiveland. Velen hebben de inzet van vrijwilligers benoemd als een groot pluspunt voor de cultuur op het eiland. Tegelijkertijd is er ook veel aandacht besteed aan de kwetsbaarheden van dit systeem. Vrijwilligersgroepen vergrijzen en nieuwe aanwas is schaars. De grotere instellingen hebben over het algemeen genoeg vrijwilligers, maar voor de kleinere musea en verenigingen is het lastig. Bovendien is niet iedere vrijwilliger zomaar ergens anders in te zetten: men heeft vaak een binding met de organisatie en/of de kern. Het blijkt lastig om een vacature te vervullen wanneer iemand wegvalt, wat in sommige gevallen directe gevolgen heeft voor het voortbestaan van een initiatief of organisatie. Aanwezigen uiten bezorgdheid over de toekomst van hun organisaties en zoeken naar oplossingen voor de kwetsbaarheid door de afhankelijkheid van vrijwilligers. Er zijn verschillende ideeën geopperd om vrijwilligerswerk aantrekkelijker te maken, variërend van het bieden van een culturele vrijwilligersdatabank en tegenprestatie tot het aanbieden van (bij)scholing en coaching.

Bovendien is er een pleidooi gehouden voor het creëren van meer betaalde banen in de kunst- en cultuursector, niet in de laatste plaats omdat dit jongeren zou kunnen verleiden om terug te keren naar het eiland. Verbinding en samenwerking Er is veel enthousiasme om samen te werken en er is behoefte om te verbinden met elkaar. In de praktijk blijkt dit niet altijd even makkelijk. Er is veel versnippering en velen weten elkaar niet te vinden. Er is daarom behoefte aan een structuur waarin deze verbinding gezocht kan worden en samenwerking tot stand kan komen. Er zijn verschillende ideeën hiervoor ter tafel gekomen, zoals het instellen van een cultuurplatform (vergelijkbaar met het al bestaande erfgoedplatform), netwerkbijeenkomsten, het instellen van een cultuuroverleg of een kunsten cultuurwerkgroep. Verschillende aanwezigen hebben aangegeven dat dit een taak van de instellingen zelf is maar dat de gemeente zeker een rol kan hebben in het stimuleren van de samenwerking van de culturele organisaties. Er is geopperd om specifiek in de kernen de kruisbestuiving tussen verschillende organisaties te stimuleren, uit de voorbeelden van Brouwershaven en Burgh-Haamstede blijkt de meerwaarde hiervan voor zowel de lokale inwoners als de bezoekende toeristen.

Bij het bewerkstelligen van meer verbinding en samenwerking zal ook een goede balans gevonden moeten worden tussen het niveau van afzonderlijke kernen en het eilandelijke niveau. Aanwezigen kijken dan ook uit naar de komst van de cultuurcoach en vinden het goed dat de gemeente al stappen op dit gebied heeft gezet.

46

Samenhang en afstemming De rijkdom en verscheidenheid in aanbod brengen soms ook uitdagingen met zich mee wat betreft coördinatie en afstemming. De gemeente heeft in het kader van het verlenen van vergunningen wel een primair overzicht, maar dit wordt enkel ‘vergunningtechnisch’ ingevuld: er wordt niet gekeken naar inhoudelijke afstemming. Het komt voor dat organisatoren pas laat op de hoogte zijn van vergelijkbare initiatieven, of dat verschillende evenementen gelijktijdig plaatsvinden en daardoor met elkaar concurreren. Hierdoor is er onder initiatiefnemers de behoefte aan betere informatievoorziening over wat er op de agenda staat voor de komende tijd, om zo samenwerking te bevorderen en samenhang te creëren in het aanbod. Dit werd ook gedeeld door de aanwezige ondernemers, die graag willen aanhaken op evenementen maar niet altijd op de hoogte zijn. Er is daarom gepleit voor een vorm waarin eilandelijke afstemming plaats kan vinden. Culturele agenda en publiciteit De aanwezigen geven aan ook als consument behoefte te hebben aan een centraal punt waar het culturele aanbod te vinden is De culturele evenementen die worden georganiseerd, zijn niet altijd goed vindbaar, wat leidt tot gemiste kansen: zowel voor de organisatoren om bezoekers aan te trekken, als voor de inwoners en toeristen om van deze ervaringen te genieten.

Er is dan ook een duidelijke vraag naar een centrale plek voor de promotie van culturele evenementen. Voorheen werd deze taak uitgevoerd door de inmiddels opgeheven VVV, maar tegenwoordig is Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland (SESD) verantwoordelijk voor deze rol. Hoewel sommigen opmerkten dat een dergelijke agenda al bestaat, blijkt dat velen deze niet kennen. Het werd benadrukt dat deze agenda een rol heeft in het toerisme maar er ook moet zijn voor de lokale inwoners. En meer overzicht en beter van elkaar weten wat de plannen zijn is ook van groot belang om meer samenwerking en samenhang te krijgen; onbekend maakt onbemind. Naast de culturele agenda zien de aanwezigen ook kansen voor gerichte marketing en branding om de cultuur op SchouwenDuiveland provinciaal en landelijk op de kaart te zetten. Toerisme Het aantal bezoekers tijdens de zomermaanden en de uitstraling van het eiland naar deze bezoekers toe worden positief omschreven. Verschillende aanwezigen hebben echter opgemerkt dat de toeristische bewegwijzering verbeterd kan worden en dat de toeristen verleid moeten worden om ook de verschillende kernen en instellingen te bezoeken. Jeugd en educatie Op de avonden kwam meerdere malen naar voren dat er meer aandacht en aanbod mag zijn voor de jeugd.

Men ziet dat de cultuurbehoefte van jongeren anders is dan voorheen: jongeren gaan niet zomaar meer bij een vereniging, en blijven vaak minder lang lid. De ‘trouw aan de club’ is in mindere mate aanwezig. De verenigingen worstelen met het aantrekken en vasthouden van jonge leden.

47

Jeugdactiviteiten zouden vooral ook door jongeren zelf moeten worden ontplooid. Een idee om dit mogelijk te maken is een pilot-budget voor jongeren. De komende weken spreken wij met een panel van jongeren, de jongerenwerkers van SMWO en het Pieter Zeemancollege om ook bij jongeren input op te halen voor in de cultuurvisie. Tijdens de avonden is ook gesproken over kunst- en cultuureducatie. Volgens de aanwezigen moet er meer aandacht zijn voor cultuureducatie en er is behoefte aan betere aansluiting op het onderwijscurriculum. Tegelijkertijd willen de aanwezigen graag zien dat scholen meer betrokken zijn bij lokale activiteiten en evenementen. Er zijn suggesties geopperd, zoals het organiseren van een cultuurdag of cultuurweek waarbij scholen en culturele organisaties gezamenlijk kunnen samenwerken. Er is een organisatie die verantwoordelijk is voor kunsten cultuureducatie: KCE Oosterschelderegio, onderdeel van Muziekschool Zeeland, maar het is onvoldoende duidelijk wat deze organisatie precies doet en wat die kan betekenen voor het culturele veld van Schouwen-Duiveland. Locaties De dorpshuizenstructuur op het eiland wordt als een groot pluspunt ervaren, tegelijkertijd wordt aangegeven dat er meer van de dorpshuizen gebruik kan worden gemaakt. Een van de redenen hiervoor is dat het financieel niet altijd aantrekkelijk of zelfs mogelijk is om gebruik te maken van het dorpshuis.

Het huren van ruimtes, zowel daar als elders, is niet voor alle organisaties financieel even haalbaar. Laagdrempelige huisvesting voor culturele organisaties en de kosten van huur van locaties is een aandachtspunt. Men is tevreden met het gebruik van bestaande monumenten, met name de vele kerken, voor cultuur. De vele concerten in kleine en grote kerken krijgen veel waardering. Tegelijkertijd kunnen deze kerken nog vaker worden gebruikt als concertlocaties, maar is afstemming wel nodig: door iedere kerk als concertlocatie te bestempelen kan er overaanbod gecreëerd worden. Er is een roep voor een eilandelijke visie voor de culturele infrastructuur, specifiek voor cultuurpodia. Verenigingsleven Naast de vele vrijwilligers laat ook het actieve verenigingsleven de grote betrokkenheid en gemeenschapszin op Schouwen-Duiveland zien. De verenigingen zijn verbindende factoren in de dorpen en steden. De wens dat de verenigingsstructuur de kernen blijft bestaan is dan ook vaak genoemd. Evenementen en manifestaties De evenementen en manifestaties worden vaak genoemd als groot pluspunt voor de cultuur op het eiland. Met name de jaarlijkse manifestatie in Brouwspwershaven springt eruit; op meerdere avonden is genoemd dat dit een voorbeeld is op het gebied van samenwerking, er is veel enthousiasme en wil om met elkaar de

48

schouders eronder te zetten. Ook andere evenementen zijn genoemd, zoals Beleef Zonnemaire, Concert at Sea, Anywave, Kunstschouw en de Visserijdagen. Erfgoed Er is veel waardering voor immaterieel erfgoed, de eigen cultuur en tradities: historische nijverheid, streektaal, dracht en andere gewoontes. In zekere zin maakt de watersnoodramp hier ook deel van uit: hierdoor is het eiland mede gevormd. Cultuurhistorische evenementen worden gewaardeerd, met name Straô is door veel aanwezigen onder de aandacht gebracht. Men is trots op de eilandgebruiken en wil dit goed op de kaart zetten, al dan niet in een nieuw jasje, bijvoorbeeld door een canon van Schouwen-Duiveland en het vertellen van streekverhalen. Musea De musea op het eiland kunnen op veel waardering en enthousiasme rekenen. Ook de samenwerking binnen de Vereniging Musea Schouwen-Duiveland wordt als positief ervaren. Een van de genoemde aandachtspunten is de positie van de kleine musea op het eiland, zij kampen in sommige gevallen met lage bezoekersaantallen. Om zich te kunnen ontwikkelen en professionaliseren hebben zij een groter budget nodig. Sommigen zien graag dat de verschillende kleine musea op gaan in één exploitatiestichting, met behoud van een lokale vrijwilligersstructuur. Ook is er aandacht gevraagd voor de sociaal-maatschappelijke rol die de musea steeds meer vervullen.

Musea kunnen meer zijn dan een plek voor tentoonstellingen, ze kunnen ook worden gebruikt voor ontmoeting van lokale inwoners. Monumenten en herbestemming Er is veel en gevarieerd monumentaal erfgoed, deze rijkdom aan monumenten en culturele gebouwen wordt gezien als een sterke troef. Juist de combinatie van mooie uitgestrekte landschappen en de rijkdom aan monumenten dragen bij aan de schoonheid van het eiland. Een positief punt is dat veel monumenten in handen zijn van particulieren. Tegelijkertijd wordt er aandacht gevraagd voor de behoefte aan goede (ambtelijke) ondersteuning van deze particulieren. Er is ook een roep om regie vanuit de gemeente bij het herbestemmen van monumentaal erfgoed. Er wordt gesignaleerd dat de herbestemming van kerken niet op elkaar wordt afgestemd en dat er geen onderscheidende profielen worden gemaakt. Beeldende kunst (in de openbare ruimte) Het amateurkunstnetwerk in Zierikzee wordt positief beoordeeld. Tegelijkertijd zijn er weinig expositiemogelijkheden voor kunstenaars en vraagt men aandacht voor meer maakplekken. Er zijn ook ideeën geopperd zoals een museum of tentoonstelling over moderne/hedendaagse kunst.

49

Kunst in de openbare ruimte is door de aanwezigen op de participatie-avonden enkele keren benoemd. Nieuwe initiatieven en kunstwerken worden met enige regelmaat genomen, vaak met cofinanciering van de gemeente. Echter, het is niet duidelijk wie verantwoordelijk wordt of zou moeten zijn voor deze kunstwerken in de openbare ruimte en hoe het onderhoud is geregeld. Dit vormt een belangrijk aandachtspunt. Verbinding met ander beleid, dorpsvisies en dorpsraden Er is waardering uitgesproken voor de dorps- en stadsvisies die voor iedere kern worden opgesteld. Cultuur- en erfgoedbeleid zou idealiter integraal deel uit moeten maken van de respectievelijke dorps- en stadsvisies. Verschillende aanwezigen hebben benadrukt dat deze visies moeten worden meegenomen in de nieuwe cultuurvisie. In het verlengde hiervan wordt bepleit om de nieuwe cultuurvisie ook af te stemmen met andere grote beleidsontwikkelingen waar de gemeente mee bezig is of gaat, waaronder de actualisering van Tij van de Toekomst. Vervoer Vervoer is meermaals genoemd als een belemmering om aan cultuur deel te kunnen nemen. Het beperkte openbaar vervoer is door verschillende mensen benoemd als aandachtspunt, voornamelijk voor oudere inwoners. Daarnaast is de parkeergelegenheid en verkeersdoorstroming bij evenementen niet altijd ideaal.

Wensen en ideeën Tijdens de avonden zijn er vele ideeën voor verbetering en wensen voor de toekomst benoemd. Veel van deze suggesties hangen samen met de punten die hierboven ter sprake zijn gekomen. Hierbij een greep uit de lange lijst van ideeën en suggesties: een voorstel voor een nieuw ecomuseum, een pleidooi voor een impresariaat dat zorgt voor literaire voorstellingen, een plek voor meer hedendaagse en moderne kunst, een vrijwilligersdatabank, een evenement voor amateurkunst, een dialectmanifestatie, en werkplekken voor makers. 3. Jongeren Als het aankomt op culturele voorzieningen voor jongeren op het eiland, is er apart gesproken met jongeren in het jongerencentrum 4SD, medewerkers van SMWO en de sectorleider cultuur op het Pieter Zeeman Lyceum. Jongeren geven vooral aan behoefte te hebben aan meer maakplekken zoals die te vinden zijn bij jongerencentrum 4SD. De faciliteiten (onder meer een studio en een ruimte voor beeldende kunst, naast andere zaken zoals tafelvoetbal en air hockey) en de opzet (jongeren kunnen activiteiten ontwikkelen onder het toeziend oog van de medewerkers van SMWO) worden zeer gewaardeerd. Het centrum is echter maar beperkt open na schooltijden en in het weekend, en is 4SD voor jeugd buiten Zierikzee niet even goed bereikbaar. Het zou helpen als een (kleinere) versie van

50

4SD op een of twee andere plekken buiten Zierikzee te vinden is: de jongeren zijn ervan overtuigd dat er genoeg animo is onder leeftijdsgenoten. Wel is het belangrijk dat er een duidelijke scheiding is in activiteiten voor kinderen (po en vo onderbouw) en jongeren (vanaf vo bovenbouw). Als deze groepen door elkaar heen lopen, wordt het voor jongeren snel ‘kinderachtig’ waardoor ze afhaken. Dit geldt bijvoorbeeld ook deels voor de (culturele) activiteiten van BLOEI!: deze zijn over het algemeen te veel gericht op kinderen, waardoor jongeren er niet aan mee willen doen. Wat betreft cultuuraanbod wordt er vanuit het Pieter Zeeman Lyceum het contact met instellingen gezocht. Daarbij helpt het niet dat sommige instellingen geen CJP-prijs hanteren: onder andere hierdoor zijn dit soort uitjes voor scholen duur en komen ze minder vaak voor. Ook is cultuur zo minder toegankelijk voor gezinnen met kinderen. 4. Uitkomsten afsluitende cultuurconferentie Tijdens de afsluitende cultuurconferentie stonden onderstaande vragen centraal, en is er met de aanwezigen gezocht naar concrete ideeën en oplossingen. 3.

1 Wat is er nodig voor een betere spreiding van cultureel aanbod over het eiland? Men vindt het vooral belangrijk dat de gemeente een duidelijke beleidskeuze maakt als het aangaat om het spreiden van het culturele aanbod over Schouwen-Duiveland, of het aanwezige (gecentreerde) aanbod te ondersteunen. Los van een ‘eilandgevoel’ hebben de verschillende kernen ook een eigen identiteit: erken dit als gemeente. Voor sommige evenementen is bovendien ook een bepaalde massa nodig, daarvoor is een min of meer stedelijke omgeving een voorwaarde - tenzij het concept sterk genoeg is om ongeacht de locatie publiek te trekken. In elk geval zou (het behouden) van kwaliteit leidend moeten zijn in de keuze tussen spreiding en centralisatie. Het helpt daarbij ook als de kwaliteit van de ‘besturen’ verbeterd wordt: professionalisering kan ertoe leiden dat de individuele instellingen meer oog hebben voor het grotere geheel. Om te voorkomen dat bepaalde kernen minder bedeeld worden dan andere, of dat andere kernen bevoordeeld worden boven omliggende gebieden, kan een periodiek gemeentebreed overleg opgezet worden. Door met elkaar in gesprek te gaan over het versterken van initiatieven, maar ook op welke locatie een activiteit het beste tot zijn recht komt, kan de emotie uit dit debat gehaald worden. De gemeente zou dit overleg moeten faciliteren.

Dit gremium kan wisselend van opzet zijn en ook gebruikt worden om (nieuwe) initiatieven van inwoners op te halen en uit te wisselen.

51

3.2 Hoe organiseren we ontmoeting, afstemming en netwerk binnen de culturele sector? De deelnemers geven aan dat de cultuursector behoefte heeft aan een regelmatige ontmoeting en overleg. Dat bevordert samenwerking, afstemming en kennisdeling rond onderwerpen als gezamenlijke promotie, digitale agenda, kaartverkoop of fondsenwerving. Bovendien is een dergelijk overleg bij uitstek de gelegenheid om met andere partijen contacten te onderhouden, zoals met SESD en welzijn- of maatschappelijke organisaties. De sector ziet het belang en herkent de behoefte, maar geen van de instellingen is in staat om de organisatie structureel op zich te nemen. Vooral omdat het om meer gaat dan een vrijblijvende borrel. De gemeente heeft voor corona dergelijk overleg gefaciliteerd, maar dat is na de pandemie verwaterd. Het zou heel nuttig zijn voor de gezamenlijke koers als dat weer nieuw leven ingeblazen zou worden. Hoe verbeteren we publiciteit, marketing en communicatie rondom culturele evenementen op Schouwen-Duiveland? De deelnemers vinden het vooral belangrijk dat het wiel niet opnieuw uitgevonden moet worden. Met de Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland en andere partijen als bijvoorbeeld de WereldRegio, is er al best wat aanwezig als het gaat om promotiemogelijkheden. In plaats van iets nieuws op te richten, zou datgene wat er al is versterkt moeten worden.

De Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland is als ‘opvolger’ van de VVV een belangrijke partij. De SESD heeft een bredere rol dan cultuurpromotie alleen en zij hebben cultuurpromotie niet als een van de kernopdrachten meegekregen vanuit de gemeente. Culturele activiteiten hebben wel degelijk de aandacht: persberichten worden vrijwel altijd doorgeplaatst en er is goed contact met een aantal (grotere) instellingen. De weg naar SESD is echter niet door iedere culturele instelling even goed te vinden en ook is het niet altijd duidelijk wat SESD qua promotiemiddelen kan betekenen. SESD op haar beurt krijgt sommige persberichten vanuit de culturele instellingen (te) laat doorgestuurd waardoor er niet veel meer mee gedaan kan worden, en zijn beperkt in menskracht. Het zou daarom helpen om periodiek de culturele sector te informeren wat de mogelijkheden van SESD zijn, en wanneer hiervoor wat aangeleverd moet worden, bijvoorbeeld door een informatiefolder of algemene mailing. Verder geven vooral de kleinere instellingen aan behoefte te hebben aan advies als het aankomt op publiciteit en marketing. Het gaat dan om bijvoorbeeld het goed inzetten van de sociale media, maar ook om meer strategische vraagstukken als ‘moet ik volgend jaar nog wel een brochure maken’. Hier ligt eventueel een coachende rol voor SESD, maar die moeten dan de opdracht vanuit de gemeente krijgen.

52

BIJLAGE 4

Gebruikte bronnen

Dorpsraad Scharendijke en Gemeente Schouwen-Duiveland (2019). Dorpsvisie Scharendijke: visie en actieplan. https://dorpsvisiescharendijke.nl/sites/scharendijke/files/inline-files/ Dorpsvisie%20S charendijke%20%20Vastgesteld%2014%20november%202019_0.pdf Dorpsraad Zonnemaire (2022). De kijk van Zonnemaire. https://zonnemaire.eu/onewebmedia/ZONNEMAIRE-dorpsvisie-PROEF2.pdf Erfgoed Zeeland & COUP B.V. (2022). Kerkenvisie Schouwen-Duiveland. https://www.schouwen-duiveland.nl/fileadmin/Schouwen-Duiveland/Pdf/Nieuws_bijl agen/Kerkenvisie_Schouwen-Duiveland_def.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2022). Beleidsnotitie Nationaal Programma Onderwijs. Gemeente Schouwen-Duiveland (nog niet gepubliceerd). Erfgoedvisie 2023. Gemeente Schouwen-Duiveland (2021, 19 oktober). Deelname aan het implementatietraject met het IJslands preventiemodel. Gemeente Schouwen-Duiveland (2022). Divers Schouwen-Duiveland: Beleidsplan diversiteit 20212024. https://www.schouwen-duiveland.nl/fileadmin/Schouwen-Duiveland/Pdf/Beleidsstuk ken/WWL/divers_s-d_2021-2024_PDF-A.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2020). Dorpsvisie Burgh-Haamstede. https://dorpsvisieburghhaamstede.nl/sites/burghhaamstede/files/inline-files/Dorpsvi sie %20Burgh-Haamstede_28022020%20-%20LR_0.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2014). Evenementenvisie.

https://www.schouwen-duiveland.nl/fileadmin/Schouwen-Duiveland/Pdf/Beleidsstuk ken/Recreatie_en_economie/evenementenvisie-2014_rgb_PDF-A.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2015). Masterplan Renesse: Bruisende badplaats in de duinen. https://masterplanrenesse.nl/sites/masterrenesse/files/inline-files/masterplan%20re nesse%20low %20res.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2023, 9 november). Motie: Onderzoek aanstellen eilanddichter.

53

https://schouwenduiveland.raadsinformatie.nl/document/13482051/1/20231109+m otie+Onderzoek+aanstellen+eilanddichter Gemeente Schouwen-Duiveland (2022). Raadsakkoord: Uitgangspunten voor de raadsperiode 2022–2026. https://www.schouwen-duiveland.nl/fileadmin/Schouwen-Duiveland/Pdf/Nieuws_bijl agen/raadsakkoord_2022-2026_PDF-A.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2022). SAMEN KOERS HOUDEN Coalitieakkoord 2022–2026. https://www.schouwen-duiveland.nl/fileadmin/Schouwen-Duiveland/Pdf/Beleidsstuk ken/College_B_W/coalitieakkoord_2022-2026_RGB_PDF-A.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2022). Schouwen-Duiveland Inclusief: Lokale Inclusie Agenda. https://schouwen-duiveland.nl/fileadmin/Schouwen-Duiveland/Lokale_Inclusie_Agen da vastgesteld_door_raad_220623_.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2011). Structuurvisie Bruinisse 2025. https://bruinissevoortvarend.nl/sites/bruinisse/files/inline-files/SV%20Bruinisse%20 2025%20vastgestelde%20versie_1.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2019). Structuurvisie Zierikzee 2030. https://www.schouwen-duiveland.nl/fileadmin/Schouwen-Duiveland/Pdf/Beleidsstuk ken/Recreatie_en_economie/structuurvisie_zierikzee_2030_RGB_PDF-A.pdf Gemeente Schouwen-Duiveland (2011). Tij van de toekomst, definitief ontwerp visie 2011 2040. https://www.dorpsraad-bruinisse.nl/wp-content/uploads/2011/10/strategische-visie- tij-vande-toekomst.pdf Platform Toerisme Schouwen-Duiveland (2018).

De toekomst van het toerisme is SchouwenDuiveland, agenda toerisme 2018-2026. Gemeente Schouwen-Duiveland. https://www.schouwen-duiveland.nl/fileadmin/Schouwen-Duiveland/Pdf/Beleidsstuk ken/Recreatie_en_economie/AgendaToerisme_2018-2026.pdf Provincie Zeeland (2022). Ontwikkelagenda cultuurveld 2022-2024: uitvoeringsprogramma cultuur. https://www.zeeland.nl/digitaal-archief/ZLD2024-476 Provincie Zeeland (2022). ‘Zeeland, Museumland’: Visienota museumbeleid Provincie Zeeland. https://www.zeeland.nl/sites/default/files/digitaalarchief/IB22_69a725b4.pdf

54

Stadsraad Brouwershaven (2017). Stadsvisie Brouwershaven: Ik hou van Brouw! Mooiste stad aan de Grevelingen. https://stadsvisiebrouwershaven.nl/sites/brouwershaven/files/inlinefiles/Stadsvisie- Brouwershaven-def1.pdf Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2024). Samen Cultuur Borgen: propositie van gemeenten. https://vng.nl/sites/default/files/2024-01/propositie-cultuur-samen-cultuur-borgen. pdf

55