2024.328 VNG - Bijlage 4 concept notulen extra alv 24 mei 2024 (1244249)

NOTULEN EXTRA ALGEMENE LEDENVERGADERING 24 MEI 2024

(CONCEPT) Notulen van de extra algemene ledenvergadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, op vrijdag 24 mei 2024 in het Beatrix-theater in Utrecht. Aanwezig Aanwezig zijn de leden van het bestuur met: - voorzitter Sharon Dijksma (burgemeester Utrecht) - technisch voorzitter ledenvergadering Liesbeth Spies (burgemeester Alphen aan den Rijn) - de algemene directie van de Vereniging, alsmede, blijkens de ingeleverde presentiekaarten. a. vertegenwoordigers van de volgende gemeenten, leden van de Vereniging Aa en Hunze Aalsmeer Aalten Achtkarspelen Albrandswaard Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Altena Amersfoort Amsterdam Apeldoorn Assen Asten Baarle-Nassau Baarn Barendrecht Barneveld Beesel Berg en Dal Bergen NH Bergen op Zoom Berkelland Bladel Bodegraven-Reeuwijk Borger-Odoorn Borne Boxtel Breda Bronckhorst Bunnik Bunschoten Buren Capelle aan den IJssel Cranendonck Culemborg Dalfsen Dantumadiel

De Bilt De Fryske Marren De Ronde Venen De Wolden Delft Den Haag Den Helder Deurne Deventer Diemen Dijk en Waard Doetinchem Dongen Dordrecht Drimmelen Dronten Druten Duiven Ede Eersel Eijsden-Margraten Eindhoven Emmen Enkhuizen Enschede Epe Gilze en Rijen Goeree-Overflakkee Gooise Meren Gorinchem Gouda Groningen Haaksbergen Haarlem Haarlemmermeer Halderberge Hardenberg Harderwijk Hattem

Heemskerk Heemstede Heerenveen Heerlen Hellendoorn Helmond Hendrik-Ido-Ambacht Hengelo Heumen Hilvarenbeek Hoeksche Waard Hof van Twente Hollands Kroon Hoorn Horst aan de Maas Houten Huizen Hulst IJsselstein Kaag en Braassem Kampen Katwijk Krimpen aan den IJssel Krimpenerwaard Land van Cuijk Landgraaf Landsmeer Lansingerland Leeuwarden Leiden Leidschendam-Voorburg Lelystad Leusden Lingewaard Lisse Lochem Loon op Zand Losser Maasgouw

2- Maashorst Maassluis Maastricht Meierijstad Middelburg Midden-Delfland Midden-Drenthe Molenlanden Montfoort Mook en Middelaar Neder-Betuwe Nederweert Nieuwegein Nieuwkoop Nijkerk Nijmegen Nissewaard Noardeast-Fryslân Noordenveld Noordoostpolder Oegstgeest Oirschot Oisterwijk Oldambt Oldenzaal Oost Gelre Ooststellingwerf Oostzaan Opmeer Opsterland Oss Oude IJsselstreek Oudewater Overbetuwe Papendrecht Pijnacker-Nootdorp Purmerend Putten Raalte Renkum Reusel-De Mierden Rheden Rhenen Ridderkerk Rijssen-Holten Rijswijk Roosendaal Rotterdam Rozendaal Schouwen-Duiveland 's-Hertogenbosch Sittard-Geleen Sliedrecht Sluis

Soest Staphorst Stede Broec Steenwijkerland Stein Stichtse Vecht Súdwest-Fryslân Teylingen Tilburg Tubbergen Tytsjerksteradiel Uitgeest Uithoorn Utrecht Utrechtse Heuvelrug Veenendaal Velsen Vijfheerenlanden Vlaardingen Voerendaal Voorne aan Zee Voorst Waadhoeke Waalwijk Wageningen Wassenaar Waterland Weert West Betuwe Westerkwartier Westerveld Westervoort Westland Weststellingwerf Wijdemeren Wijk bij Duurstede Winterswijk Woensdrecht Woerden Wormerland Woudenberg Zaanstad Zandvoort Zeewolde Zeist Zevenaar Zoetermeer Zoeterwoude Zundert Zutphen Zwartewaterland Zwijndrecht Zwolle

3-

-

01. Opening en Agenda (red. voorafgaand aan de ALV vond een plenair deel plaats met inleidingen van Mark Rutte, demissionair minister-president, en Sharon Dijksma, voorzitter VNG). Vergadervoorzitter Liesbeth Spies stelt vast dat de aanwezigen bij acclamatie akkoord zijn met de agenda. Zij geeft een toelichting op de stemprocedure. Zoals gebruikelijk vindt in de ALV besluitvorming plaats op basis van gewogen stemmen. Elke gemeente heeft per 1000 inwoners 1 stem, met een maximum van 75 stemmen per gemeente. De uitslagen zijn openbaar en het stemgedrag wordt na de vergadering via de VNG-website bekend gemaakt. Het systeem wordt getest met een proefstemming. Alleen vooraf aangemelde sprekers kunnen het woord voeren. Om toe te zien op een juist verloop van de stemmingen wordt een commissie van stemopneming aangewezen. Zij stelt vast dat de leden bij acclamatie instemmen met het voorstel om Jacco van der Tak, burgemeester van Barneveld, aan te wijzen als voorzitter van de commissie van stemopneming.

02. Voorstel notulencommissie Van deze vergadering zal het VNG-bureau een verslag uitwerken dat ter accordering op de Najaars ALV van 2024 aan de leden wordt voorgelegd. Om toe te zien op een correcte weergave van de vergadering wordt statutair een notulencommissie ingesteld, bestaande uit ten minste drie personen. De voorzitter stelt voor om de volgende drie personen te benoemen in de notulencommissie: 1. Hendrie van Assem, raadslid Woerden 2. Ben van der Stee, wethouder Westland 3. Annette Bronsvoort, burgemeester Oost Gelre. Het voorstel wordt bij acclamatie aangenomen.

04. Mededelingen De voorzitter geeft aan dat er geen actuele mededelingen zijn.

04. Resolutie ‘Nieuw kabinet, gebruik en borg de kracht van het lokaal bestuur’ en ingediende moties De voorzitter geeft aan dat we nu starten met de behandeling van de voorstellen rond de Voorjaarsnota en de kabinetsformatie, waarvoor deze Extra ALV is uitgeroepen. Zij nodigt de leden van de onderhandelingsdelegatie van de VNG uit om aan de bestuurstafel op het podium plaats te nemen. Dat zijn voorzitter Sharon Dijksma, vicevoorzitter Mark Boumans en voorzitter commissie Financien Saskia Bruines. Waar nodig zal de voorzitter andere commissievoorzitters op het podium uitnodigen om specifieke vragen op hun beleidsterrein te beantwoorden.

3

4-

-

Zij schetst de aanloop naar deze ALV: - Op 26 april hebben de leden een concepttekst ontvangen voor de resolutie ‘Nieuw kabinet, gebruik en borg de kracht van het lokaal bestuur’ - Op 17 mei ontvingen de ledende geactualiseerde tekst van de resolutie, waarin de kabinetsvoorstellen in de Voorjaarsnota en de actuele ontwikkelingen rond de kabinetsformatie zijn verwerkt -

Op 23 mei ontvingen de leden drie ingediende moties en de preadviezen van het bestuur daarop.

Zij stelt voor het gesprek over de resolutie en de moties als volgt te voeren: - Allereerst een toelichting namens het bestuur op de resolutie - Daarna een toelichting op de drie ingediende moties en steeds een reactie daarop namens het bestuur - Daarna het woord aan de vooraf aangemelde insprekers en spontane insprekers - Eventueel een inbreng in tweede termijn - Na de bespreking volgt stemming over de resolutie en de moties. Behandeling resolutie en moties Toelichting op resolutie namens bestuur Sharon Dijksma, voorzitter VNG, verwijst naar haar toespraak voorafgaand aan de ALV voor een uitvoerige toelichting. Kern van de resolutie is dat er bij de behandeling van de Voorjaarsnota wel degelijk resultaat voor de gemeenten is geboekt en dat daarvoor een eenmalige prijs moet worden betaald. Dat behaalde resultaat is echter niet genoeg om middelen en taken in balans te krijgen. De uitwerking van de afspraken binnen het kabinet in het hoofdlijnenakkoord biedt de VNG de mogelijkheid om invloed uit te oefenen en de eigen punten in te brengen. De boodschap van de VNG is bij de informateurs en andere betrokkenen goed overgekomen. In de tekst van het regeerakkoord over goed bestuur ziet zij ook aanknopingspunten voor het gesprek. Daarbij zullen wij het nieuwe kabinet vragen ‘put your money where your mouth is’.

De steun van de ALV voor de inzet in de resolutie geeft het bestuur het mandaat om het gesprek met het nieuwe kabinet aan te gaan. Mark Boumans, vicevoorzitter VNG, sluit zich aan bij de woorden van Sharon Dijksma. Hij geeft aan dat de VNG in de gesprekken met het Rijk van ver is gekomen. Er zijn belangrijke tussenstappen gezet, maar we zijn er nog lang niet. Er zat echter op dit moment niet meer in dan de afspraken die zijn gemaakt. Daar kun je meer of minder tevreden mee zijn, maar het biedt wel een basis voor het vervolg. Saskia Bruines, commissievoorzitter Financiën, bedankt de leden van de onderhandelingsdelegatie, VNG-ondersteuning en andere betrokkenen voor de steun in het proces tot dusverre. Dat begon al met de lobby om onze standpunten, bijvoorbeeld over de opschalingskorting, in de verkiezingsprogramma’s te krijgen. Drie belangrijke onderwerpen voor de komende periode zijn de gesprekken over de Wmo, het beperken van het aantal specifieke uitkeringen en de eenmalige uitname uit het Gemeentefonds in 2025.

4

5-

-

Behandeling motie Enschede ‘Geen woorden maar daden’ Mark Teutelink, wethouder Enschede, geeft aan dat een vorige motie van Enschede en ondersteunende gemeenten met 98% door de ALV is aangenomen. Destijds werd het Rijk gevraagd om over de brug te komen met 3 miljard euro. De nieuwe plannen van het kabinet bevatten helaas weer nieuwe kortingen, waaronder een korting van 10% bij de overheveling van specifieke uitkeringen naar de algemene uitkering in het gemeentefonds. Die korting kan oplopen tot 640 miljoen euro. Die korting van 10% is niet uitlegbaar. Destijds zijn de betreffende middelen voor die specifieke uitkeringen uit het gemeentefonds gekomen en daarbij heeft ook geen verrekening plaatsgevonden. Er zijn geen Haagse plannen om de financiële zorgen van gemeenten te verlichten en dat betekent dat gemeenten zich moeten opmaken voor forse bezuinigingen. Dat maakt een discussie over de taken van gemeenten noodzakelijk. In deze situatie moeten gemeenten geen nieuwe taken accepteren. Ook is het van belang dat een herbezinning op taken niet ten koste mag gaan van de zwakkeren in de samenleving. Hij hoopt dat de leden voor de motie zullen stemmen zodat een krachtig gezamenlijk signaal kan worden aangegeven. Sharon Dijksma geeft aan de basishouding van de indieners te herkennen. Zoals in Twente wordt gezegd “kieken wat ‘t wordt”.

Het verhaal is herkenbaar en ook in Utrecht ligt er inmiddels een begroting met een horrorbedrag aan bezuinigingen. De VNG zal het gesprek stevig voeren. Bij de overheveling van specifieke uitkeringen moeten de voordelen van de gemeenten groter zijn dan de nadelen. Veel zal afhangen van de precieze uitvoering. De VNG zal bij het kabinet benadrukken dat deze operatie in een keer goed moet verlopen. Dat is goed bestuur. Zij wil echter niet alleen maar pessimistisch zijn. Gemeenten moeten stappen naar voren blijven zetten. Behandeling motie gemeenten Krimpenerwaard, Molenlanden, Gorinchem en Gouda ‘Zorg voor goede basis voor de lokale democratie en investeer in de relatie stad en land’ Pascal van der Hek, wethouder Krimpenerwaard, geeft aan de resolutie te steunen, maar constateert dat we er nog niet zijn. De ingrijpende bezuinigingen brengen de brede welvaart van inwoners in gevaar en voorzieningen verdwijnen. Middelen en missie moeten bij elkaar passen. Hij roept de VNG op om met de provincies nadrukkelijk af te spreken dat deze eenmalige korting incidenteel door gemeenten kan worden gedekt. Ook vraagt hij om nader onderzoek om op termijn beleid te koppelen aan brede welvaart. Saskia Bruines, commissievoorzitter Financiën, geeft aan dat het bestuur een positief preadvies heeft uitgebracht op de motie.

Zij waarschuwt er op voorhand wel voor de dat uitwerking van het begrip brede welvaart complex is. Het bestuur is wel tot een onderzoek naar de mogelijkheden bereid. Behandeling motie Zaanstad “Luidt de noodklok” Stephanie Onclin, wethouder Zaanstad, wijst erop dat 80% van de gemeenten geen sluitende begroting rond krijgt voor de jaren 2026 en 2027. Ook nu zijn de tekorten al merkbaar en komen investeringen tot stilstand. Het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet is duidelijk over het belang van solide 5

6-

-

overheidsfinanciën, maar dan wel op rijksniveau. Ook de Tweede Kamer heeft het over veel thema’s waarop gemeenten een belangrijke rol spelen. Over de middelen voor gemeenten gaat het echter nauwelijks en slechts drie partijen besteden daar enige aandacht aan. De motie roept het bestuur op om nu al het verhaal van gemeenten indringend over het voetlicht te brengen en niet te wachten op de uitkomsten van het gesprek met het nieuwe kabinet. De voorzitter geeft aan dat het bestuur deze motie ontraadt. Zij benadrukt dat het bestuur het niet inhoudelijk oneens is met de strekking van de motie. Het bestuur kiest echter voor een andere timing in de inzet richting het nieuwe kabinet en wil eerst een constructief gesprek aangaan met het nieuwe kabinet. De VNG strategie is om op dit moment in gesprek te komen met het kabinet, waarbij wel degelijk het verhaal van gemeenten wordt verteld. Maar het is te vroeg om nu al een strategie neer te leggen voor het geval VNG en kabinet er niet uitkomen. Als het straks onverhoopt nodig is zal de VNG zeker escaleren en ook opnieuw de ledenvergadering bij elkaar roepen om te doen wat nodig is. Oftewel, begin niet te slaan terwijl je nog aan tafel zit, maar indien nodig wel als de conclusie straks is dat het niet opschiet. Stephanie Onclin stelt vast dat het bestuur daarmee het signaal afgeeft dat er nog tijd is.

Die tijd is er echter niet en gemeenten kunnen nu al geen investeringen meer doen. Zij benadrukt dat de motie geen motie van wantrouwen is richting het bestuur, maar wel een oproep om tegelijkertijd aan tafel te zitten en het urgente verhaal te vertellen. Als laatste merkt zij op we niet moeten doen alsof we in de gesprekken met dit kabinet met een hele nieuwe groep mensen te maken hebben. Dit zijn grotendeels vertegenwoordigers van partijen die hebben ingestemd met eerdere ingrepen in het nadeel van gemeenten. Sharon Dijksma benadrukt nogmaals dat er geen verschil van mening is over de ernst van de situatie of over de urgentie van de problematiek. Het gaat over het vraagstuk van het moment van de escalatie. De nieuwe premier en de nieuwe bewindslieden zijn nog niet bekend en ook met het hoofdlijnenakkoord kan het nog meerdere kanten op. Het is belangrijk om pas te escaleren als dat ook voor de gesprekspartner logisch is, gelet op de uitkomsten van de gesprekken. VNG en gemeenten hebben niet alle tijd, maar zijn nu eenmaal ook deels afhankelijk van de verhoudingen in Den Haag. Stephanie Onclin geeft aan dat het frame van de motie niet zo negatief is bedoeld. Wat wordt gevraagd van de VNG is om een tandje erbij te doen in het vertellen van het verhaal van gemeenten. Insprekers Rob Duiven, raadslid Zoetermeer, geeft aan te spreken namens Raden in Verzet.

Namens 1100 raadsleden uit 300 gemeenten heeft Raden in Verzet de petitie “Zonder geld geen gemeenten” aangeboden aan de minister van BZK. Daarmee is nog een keer de waarschuwing uitgegaan dat de tijd is gekomen om te handelen. Het hoofdlijnenakkoord biedt echter nog geen soelaas. Ook deze kabinetsplannen zijn onbegrijpelijk, onredelijk en onhaalbaar. Hij roept de VNG op om snel werk te maken van een ‘Plan B’. Dat brengt lastige afwegingen en keuzes met zich. Raden in Verzet wil de VNG daarin steunen. Alle raadsleden willen immers het allerbeste voor hun gemeenten en inwoners.

6

7-

-

De voorzitter geeft aan ook zelf de petitie te hebben ontvangen en is dankbaar voor de uitgesproken steun. Er wordt gewerkt aan een Plan B en daar worden de leden bij betrokken. Axel Boomgaars, wethouder Hoorn, spreekt als wethouder Financiën en als voorzitter van de Wethoudersvereniging. Hij vraagt om in de inzet richting het nieuwe kabinet ook de belangen van de doelgroep wethouders mee te nemen. De forse bezuinigingen hebben het wethouders in de afgelopen jaren erg moeilijk gemaakt en er zijn ook veel wethouders afgetreden. En dat terwijl het kabinet de wethouders nodig heeft om beleid uit te voeren. Daarvoor is wel gelijkwaardig partnerschap nodig om ook in de toekomst goede wethouders aan te kunnen trekken en vast te kunnen houden. De voorzitter, in haar hoedanigheid van commissievoorzitter bestuur en Veiligheid, antwoordt namens het bestuur. De VNG wil met de gemeenten handen en voeten geven aan goed lokaal bestuur. De statistieken voor de doelgroep wethouders zijn op dit moment niet goed. In de ALV in juni zal de VNG een manifest presenteren dat de basis moet vormen om samen met de vijf doelgroepen (wethouders, raadsleden, burgemeesters, secretarissen en griffiers) te werken aan goed lokaal bestuur. Bernard van den Belt, wethouder Kampen, geeft als mede-indiener van de motie Enschede aan dat de motie Enschede twee belangrijke vragen oproept.

Ten eerste de vraag of met de motie een voldoende brede focus wordt aangebracht. Dat is zeker het geval, de motie richt zich niet alleen op het ravijn en de gemeentefinanciën, maar nadrukkelijk ook op actuele inhoudelijke vraagstukken op bijvoorbeeld het terrein van de zorg. Tweede vraag is of de motie niet te populistisch is en overheden tegen elkaar opzet. Ook dat is zeker niet de bedoeling. De motie is bedoeld om het goede gesprek over taken en middelen mogelijk te maken. Hanneke Steen, wethouder Hengelo, stelt vast dat de verschillende doorrekeningen van het hoofdlijnenakkoord zich teveel richten op de primaire financiële aspecten. Zij vraagt het bestuur om een meer diepgravende analyse van de inhoudelijke vraagstukken en andere effecten. Sharon Dijksma geeft aan dat dit een goede idee is en dat de VNG hieraan werkt. Die analyse zal ook nadrukkelijk worden ingebracht in de gesprekken met het kabinet. Floor Vermeulen, burgemeester Wageningen, stelt vast dat er nog veel onduidelijk is in het hoofdlijnenakkoord. De VNG zet de goede stappen en zou zich ook goed moeten voorbereiden op stappen in de escalatie op inhoudelijke vraagstukken. Sharon Dijksma deelt dit aandachtspunt. Om misverstanden te voorkomen benadrukt zij dat het voeren van een constructief gesprek met het kabinet prima samengaat met scherpte in het verhaal.

Stemming over de resolutie en de moties Stemming over resolutie ‘Nieuw kabinet, gebruik en borg de kracht van het lokaal bestuur’ De motie is aangenomen met 98,81% van de stemmen. Stemming over motie Enschede ‘Geen woorden maar daden’ De motie is aangenomen met 99,20% van de stemmen. 7

8-

-

Stemming over motie gemeenten Krimpenerwaard, Molenlanden, Gorinchem en Gouda ‘Zorg voor een goede basis voor de lokale democratie en investeer in de relatie stad en land’ De motie is aangenomen met 95,66% van de stemmen. Stemming over motie gemeente Zaanstad ‘Luidt de noodklok’ De motie is verworpen met 43,02% van de stemmen.

05. Rondvraag/WVTTK De voorzitter stelt vast dat er geen gebruik wordt gemaakt van de rondvraag, Zij kijkt terug op het gevarieerde programma van vandaag (met deelsessies, plenair deel en Extra ALV) en stelt vast dat duidelijk is dat er nog veel werk te verzetten is voor gemeenten ten behoeve van hun inwoners. Met de uitkomsten van deze ALV kunnen gemeenten gezamenlijk verder. Zij spreekt haar dank uit aan iedereen die daaraan een bijdrage heeft geleverd en wijst erop dat de gemeenten over vijf weken alweer samenkomen voor het VNG Congres in het Groene Hart. Zij sluit deze Extra ALV en nodigt de aanwezigen uit voor de aansluitende borrel.

8