2024.171 Bijlage 1 Beleidsplan 2024-2033 Gemeente Schouwen-Duiveland
Tekst van het document
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033 Gemeente Schouwen-Duiveland
Colofon Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033 Gemeente Schouwen-Duiveland Namens Gemeente Schouwen-Duiveland: Dhr. Jan Dalebout Projectleider/toezichthouder Afdeling Openbare Werken Email: jan.dalebout@schouwen-duiveland.nl Namens het adviesbureau: Ruben van Bochove Adviseur | Interim | Eigenaar Van Bochove Openbare Verlichting Email: ruben@vanbochove.nl Versie: V4.0 Status: Definitief Datum: Maart 2024 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur .
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
6.2.2
Verbetering van de lichtkwaliteit ............................................................. 13
Inhoudsopgave
6.2.3
CROW beeldkwaliteit ............................................................................... 13
1
Management samenvatting .................................................................................... 4
6.2.4
Toepassen van Led verlichting .................................................................. 13
2
Inleiding................................................................................................................... 5
6.2.5
Regelen van het verlichtingsniveau .......................................................... 14
Doelstelling beleidsplan ................................................................................. 5
6.2.6
Kleurtemperatuur en kleurweergave ....................................................... 14
Afbakening en begripsvorming ............................................................................... 6
6.2.7
Beperken van lichthinder en lichtvervuiling ............................................. 15
2.1 3
4
5
6
3.1
Afbakening...................................................................................................... 6
6.2.8
Toepassen van telemanagement.............................................................. 16
3.2
Begripsvorming .............................................................................................. 6
6.2.9
Verlichten buitengebieden ....................................................................... 16
Functies van de openbare verlichting ..................................................................... 8
6.2.10
Standaardisatie verlichtingsmiddelen .................................................. 16
4.1
Functie en doel van de openbare verlichting ................................................. 8
6.2.11
Integrale aanpak .................................................................................. 16
4.2
Sociale veiligheid ............................................................................................ 8
6.2.12
Openbaar groen ................................................................................... 16
4.3
Verkeersveiligheid .......................................................................................... 8
7
Financiën Optimaal en Duurzaam ......................................................................... 17
4.4
Leefbaarheid................................................................................................... 8
8
Afsluiting ............................................................................................................... 19
Kaders en regelgeving ............................................................................................. 9 5.1
Wettelijke verplichting .................................................................................... 9
5.2
Nederlandse Praktijkrichtlijn NPR 13201 ....................................................... 9
5.3
Arbeidsomstandigheden wet ....................................................................... 10
5.4
Energie- en Klimaatakkoord ......................................................................... 10
5.5
Landelijke richtlijnen lichthinder .................................................................. 10
5.6
Natura 2000 .................................................................................................. 10
5.7
Richtlijn licht op natuur ................................................................................ 12
5.8
Overige regelingen ....................................................................................... 12
Beleidskeuze Optimaal en Duurzaam .................................................................... 12 6.1
Huidige situatie (basis) ................................................................................. 12
6.2
Scenario Optimaal en Duurzaam .................................................................. 12
6.2.1
Duurzaam verlichten ................................................................................ 13 Pagina 3 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
1
Management samenvatting
In dit Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033 vindt u de kaders en beleidskeuzes die gemaakt zijn. Bij het maken van deze keuzes is steeds een afweging gemaakt tussen veiligheid en financiën maar is er ook aandacht voor duidelijkheid voor de interne organisatie en inwoners van de gemeente Schouwen-Duiveland.
Voor de komende beleidsperiode 2024-2033 is de volgende (berekende) begroting gemaakt: Beheer en onderhoud: Vervangingsinvestering: Energiekosten: Totaal:
Het huidige areaal Openbare Verlichting van de gemeente Schouwen-Duiveland bestaat uit: 8.703 lichtmasten, 9.145 armaturen en 9.145 lampen. (HST 0). Openbare verlichting levert aan bijdrage aan de sociale- en verkeersveiligheid maar zeker ook aan de leefbaarheid binnen de gemeente (HST 4). Het is belangrijk om te weten dat verlichten op zich een keuze is. Men kan ervoor kiezen om geen verlichting aan te brengen maar als er gekozen wordt om dat wel te doen, dan zijn er in Nederland kaders en regelgeving rondom het thema openbare verlichting (HST 5). Tenslotte zijn er beleidskeuzes gemaakt (HST ) welke de naam: Scenario Optimaal en Duurzaam heeft gekregen. De belangrijkste keuzes zijn: Duurzaam en doordacht verlichten; De juiste kwaliteit verlichting bij het te verlichten gebied; De verlichting moet voldoen aan CROW Beeldkwaliteit A of B Standaard toepassen van led verlichting; Beperken van lichthinder en lichtvervuiling; Dimmen van verlichten waar het kan; Toepassen van slimme verlichting waar het zinvol is; Integrale aanpak incl. afstemming met groen. Het gekozen scenario Optimaal en Duurzaam geeft het beste resultaat op de benodigde financiële middelen (HST 7). Het huidige budget is € 875.000 per jaar, dat is ook toereikend voor de volgende beleidsperiode van 10 jaar. De energieprijzen zijn enorm gestegen maar daar is het huidige budget op aangepast.
Bij wijzigingen wordt het budget opnieuw aangepast zodat er altijd voldoende financiën over blijven om het beleid uit te kunnen voeren.
€ 267.000 € 365.000 € 252.500 € 884.500
Zoals zichtbaar in de onderstaande tabel zijn de benodigde budgetten voor de toekomst steeds verschillende. Dat is het logische gevolg van de wisselende vervangingsinvestering. Het is natuurlijk wel belangrijk om de budgetten te indexeren en mee te blijven bewegen met de energieprijzen. Planperiode 2024-2033 2034-2043 2044-2053 2054-2063
Benodigd budget Huidige budget € 884.454 € 875.000 € 949.492 € 875.000 € 770.279 € 875.000 € 1.079.680 € 875.000
Extra nodig € 9.454 € 74.492 € -104.721 € 204.680
Tabel 2 Exploitatieoverzicht van de komende 4 beleidsperiodes 2024-2063
Pagina 4 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
2
Inleiding
In dit beleidsplan openbare verlichting wordt het beleid op het gebied van openbare verlichting (OVL) in de gemeente Schouwen-Duiveland voor de periode 2024 tot en met 2033 beschreven. Het Beleidsplan Openbare Verlichting is bedoeld als handboek waarin is vastgelegd hoe er binnen de gemeente met openbare verlichting omgegaan wordt.
c. d. e.
Het beleidsplan vormt het toetsingskader voor alle beslissingen, verlichtingsplannen en geeft antwoord op alle vragen rondom de verlichting. Hierbij gaat het om de functionele, technische en maatschappelijke aspecten van openbare verlichting. Verder formuleert het Beleidsplan Openbare Verlichting de richting om te komen tot landelijke, gemeentelijke en wettelijke doelstellingen. Het gaat daarbij om thema’s zoals o.a. energiebesparing en lichthinder.
2.1
f.
40 armaturen. De gegevens geanalyseerd te hebben zal het aantal in 2019 rond de 8500 hebben gelegen een stijging van 645 is reëler. In 2019 waren er bijna 4500 armaturen uitgevoerd in led, eind 2023 waren dit er ruim 7300 een stijging van 2800 armaturen met led. Het energieverbruik was in 2019 815.286 kWh en eind 2023 gedaald tot 618.617 kWh een daling van 196.669 kWh (24%) Het aantal storingsmeldingen was in de beleidsperiode 2019 – 2023 ruim 5600. 21% van deze meldingen waren netwerkstoringen daarvan weer een belangrijk deel veroorzaakt door de aanleg van glasvezel in 2023 in Zierikzee. De doorlooptijd van de afhandeling van de storingsmeldingen is gedaald van gemiddeld 3 dagen naar 2 dagen. Financieel gezien hadden we in de beleidsperiode 2019 – 2023 alleen in 2020 een noemenswaardige overschrijding in de budgetten. Dit was hoofdzakelijk te wijten aan het groot aantal storingen, bijna 1300. Deze storingen waren ook hoofdzakelijk storingen in ons eigen areaal en niet in het netwerk.
Doelstelling beleidsplan
Het doel van het beleid is om een kader te scheppen waarbinnen de openbare ruimte effectief, kostenefficiënt en milieubewust verlicht wordt, binnen de daarvoor geldende wettelijke bepalingen en richtlijnen. Sociale veiligheid, verkeersveiligheid, comfort, sfeer en duurzaamheid zijn hierin belangrijke thema’s die voortkomen uit de “Visie Integraal Beheer Openbare Ruimte” uit 2014 én “Visie Schouwen-Duiveland 20112040” uit 2011.
2.2 a.
b.
Evaluatie beleidsperiode 2019-2023 In 2019 was het areaal aan lichtmasten 8143, in deze beleidsperiode is het aantal gestegen met 560 lichtmasten tot 8703 eind 2023. Deze stijging is vooral te wijten aan de uitbreidingen in Zierikzee, Renesse en Bruinisse en aanpassingen om aan de Nederlandse Praktijkrichtlijn NPR 13201. Het aantal armaturen in 2019 was, volgens de evaluatie in het beleidsplan 20192023 9185 en nu eind 2023 waren dit er 9145. Dit zou een daling betekenen van
Pagina 5 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
3
Afbakening en begripsvorming
3.1
Afbakening
van haar levensduur heeft bereikt. Voor lichtmasten is dat standaard na 40 jaar en voor armaturen is dat 20 jaar. Door de volgende figuren krijgt u inzicht in de opbouw van het areaal.
In de onderstaande paragrafen leest u wat we exact bedoelen met de openbare verlichting en waarvoor de gemeente Schouwen-Duiveland verantwoordelijk is. Openbare verlichting | OVL Met openbare verlichting bedoelen we in dit beleidsplan alle buitenverlichting in het openbaar gebied waarvoor de gemeente Schouwen-Duiveland verantwoordelijk is. In dit beleidsplan wordt de openbare verlichting veelal aangeduid met “OVL”. Verlichting van derden Reclameverlichting, verlichting van glastuinbouw, feestverlichting, sportveldverlichting en verlichting van derden die grenzen aan de openbare ruimte, vallen niet onder openbare verlichting en worden daarom niet in dit beleidsplan meegenomen. Achterpadverlichting Achterpadverlichting die eventueel is aangesloten op het openbare verlichtingsnet en/of eigendom is van woningcorporaties maken geen deel uit van dit beleidsplan. De gemeente is niet verantwoordelijk voor deze verlichting. OVL-netwerk De ondergrondse infrastructuur is eigendom en de verantwoordelijkheid van Stedin en maakt daarom geen onderdeel uit van dit beleidsplan.
3.2
Begripsvorming
Het huidige areaal Openbare Verlichting van de gemeente Schouwen-Duiveland bestaat uit: 8.703 lichtmasten, 9.145 armaturen en 9.145 lampen. Om ervoor te zorgen dat de OVL blijft branden, moet regelmatig onderhoud worden uitgevoerd en materialen worden vervangen. Jaarlijks wordt het budget in eerste instantie gebruikt voor het verhelpen van storingen, schades en vandalisme, in tweede instantie voor gepland onderhoud zoals preventieve lampvervanging en schilderwerk. Als laatste wordt het budget gebruikt voor het vervangen van materiaal dat het einde
Pagina 6 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
Pagina 7 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
4
Functies van de openbare verlichting
In dit hoofdstuk leest u de functie van de openbare verlichting in de gemeente Schouwen-Duiveland.
voor mens en dier. De intensiteit van daglicht kan met de openbare verlichting niet bereikt worden en dat hoeft ook niet. Goede openbare verlichting levert een belangrijke bijdrage aan een sociaal veilige, verkeersveilige en goede leefomgeving voor mens en dier, ook wel samengevat als ruimtelijke kwaliteit.
4.2 4.1
Functie en doel van de openbare verlichting
In dit hoofdstuk leest u de functie van de openbare verlichting.
4.3
Figuur 1 Doel van de openbare verlichting
Openbare verlichting speelt een belangrijke rol in onze maatschappij. Velen zijn zich er nauwelijks van bewust dat deze verlichting de helft van onze tijd, zorgt voor veiligheid en leefbaarheid. Het hoofddoel van de openbare verlichting is om het openbare leven bij duisternis zo goed mogelijk te laten functioneren, met zo weinig mogelijk hinder
Sociale veiligheid
Sociale veiligheid en het gevoel veilig te zijn hangt mede samen met de mate waarin een gebruiker in de openbare ruimte de omgeving overzichtelijk vindt én de aanwezigheid van andere gebruikers. In algemene zin kun je stellen dat openbare verlichting bijdraagt aan een positief veiligheidsgevoel van inwoners. Openbare verlichting zorgt ervoor dat de omgeving, verkeer en andere personen goed en tijdig zichtbaar zijn. De aanwezigheid van openbare verlichting betekent echter niet dat een gebied ook veilig is. Hiervoor is de aanwezigheid van andere gebruikers in het gebied noodzakelijk. Als er geen of weinig gebruikers gebruik maken van bepaalde gebieden, dan kan ervoor gekozen worden om bewust geen verlichting te plaatsen, het voorkomen van schijnveiligheid. Als gekozen wordt om geen verlichting te plaatsen, dan is het wel wenselijk dat er, met name binnen de bebouwde kom, een alternatieve verlichte route van A naar B voorhanden is.
Verkeersveiligheid
Openbare verlichting draagt bij aan het verhogen van de verkeersveiligheid. Het helpt alle verkeersdeelnemers bij het overzien van de weg en verschillende verkeerssituaties. Dat wordt bereikt doordat het juiste licht zorgt voor een goede waarneming van medeweggebruikers, van obstakels op het wegdek en van het verloop van de weg. Dit betekent niet dat alle wegen verlicht moeten zijn, dat is afhankelijk van de wegcategorie en de verkeerssituatie. Zodra verlichting aanwezig is, verwacht de gebruiker beter te kunnen zien. Het is dan erg belangrijk dat de verlichting “goed” is en de weggebruiker daadwerkelijk geholpen wordt bij zijn rijtaak 1.
4.4
Leefbaarheid
Openbare verlichting bevordert de herkenbaarheid van de stad, geeft sfeer en benadrukt het specifieke karakter van de openbare ruimte. Leefbaarheid van de
1
Een rijtaak is een verzamelnaam voor de handelingen die een weggebruiker moet doen om zich van A naar B te verplaatsen. Dat kan zijn lopen, fietsen, autorijden, etc.
Pagina 8 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
openbare ruimte is in grote mate afhankelijk van de sfeer en comfort binnen deze ruimte. Vooral in winkel- en uitgaansgebieden speelt dit doel van de openbare verlichting tijdens de avonduren een belangrijke rol. Het aanlichten van markante punten en gebieden draagt ook bij aan de aantrekkelijkheid van de gemeente. De keuze van de lichtpunten (samenstel van mast, armatuur en lichtbron) en hun positionering dragen bij aan de identiteit en samenhang die een gebied uitstraalt. Bij het beïnvloeden van de sfeer en comfort spelen lichtintensiteit, kleurweergave, kleurtemperatuur, duur van de verlichting en de lichttechnische kwaliteit van het verlichte gebied, een belangrijke rol.
5
Kaders en regelgeving
Dit beleidsplan komt tot stand binnen bestaande kaders. In dit hoofdstuk worden deze kaders besproken.
5.1
Wettelijke verplichting
Er is geen verplichting om te verlichten. Als er echter verlichting staat dan verwacht de wet van de gemeente dat zij zich gedraagt als een goed “huisvader” en kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld indien: de openbare verlichting niet functioneert en niet is onderhouden zoals dat van de verlichting verwacht mag worden.
5.2
Nederlandse Praktijkrichtlijn NPR 13201
De Nederlands praktijkrichtlijn NPR 13201 is een gezamenlijke uitgave van NEN en NSVV, met als doel om kwaliteitscriteria (lichttechnische) aan te geven bij het toepassen van de openbare verlichting in een bepaalde omgeving in de buitenruimte. De NPR geeft richtlijnen voor de verlichtingskwaliteit, het zijn geen eisen. In NPR 13201 worden de verlichtingsklassen voor wegverlichting gedefinieerd in relatie tot de visuele behoeften van weggebruikers. Ze worden in verband gebracht met de technische aspecten van weggebruik en verkeersgedrag in verschillende verkeerssituaties. In verlichtingsklassen zijn onderverdeelt in M, C en P gebieden. Elk gebied verwijst naar het primaire doel van de openbare ruimte: afwikkelen gemotoriseerd verkeer (Motorised), faciliteren van kruisend verkeer (Conflict) en gezamenlijk gebruik door verkeersdeelnemers (Pedestrian). Elke gebied bestaat uit 6 verschillende verlichtingsklassen met elk hun eigen lichttechnische kwaliteitscriteria (M1 t/m M6, C1 t/m C6 en P1 t/m P6). De verlichtingsklasse wordt bepaald met behulp van determineren. In de determineertabellen staan parameters die elk een weegfactor hebben. De som van alle weegfactoren bepaalt welke verlichtingsklasse aangehouden dient te worden. De gemeente conformeert zich aan de meest recente richtlijn. Bij een herinrichting of nieuwbouw moet het ontwerp voldoen aan de richtlijn. Pagina 9 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
5.3
Arbeidsomstandigheden wet
Bij werkzaamheden aan elektrische installaties spelen de arbeidsomstandigheden een rol. Hiervoor is de NEN 3140 van toepassing. Deze norm regelt een veilige bedrijfsvoering van werkzaamheden nabij, aan of met elektrische objecten in het laagspanningsgebied. De gemeente moet hiervoor een installatieverantwoordelijke aanwijzen.
5.4
Energie- en Klimaatakkoord
“Energieakkoord voor duurzame groei” Sinds de introductie van energiezuinige en duurzame led verlichting, wordt er veel energie bespaart in de openbare verlichting. Dit biedt een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen van het landelijke Energieakkoord voor Duurzame groei uit 2013. Van “Energieakkoord voor duurzame groei” naar “Klimaatakkoord”: Het Energieakkoord voor duurzame groei, kortweg het Energieakkoord, is een Nederlandse overeenkomst uit 2013 tussen de overheid en ruim veertig organisaties over energiebesparing, duurzame energie en klimaatmaatregelen. In 2019 is het Klimaatakkoord tot stand gekomen. Hierin lag de nadruk op CO2-reductie. De afspraken zijn met meer dan honderd partijen gemaakt, waaronder veel partijen uit het Energieakkoord. De nog lopende afspraken uit het Energieakkoord zijn integraal opgenomen in het Klimaatakkoord.
veroorzaken. Hinder bij mensen ontstaat wanneer mensen zich niet kunnen onttrekken aan het aanwezige kunstlicht, terwijl ze daar wel behoefte aan hebben. Bijvoorbeeld om te kunnen rusten of slapen. Bij de beoordeling van lichthinder voor mensen maken overheden een afweging tussen maatschappelijke belangen (bijvoorbeeld veiligheid op straat, of bruikbaarheid sportvelden) en de hinderbeleving. Aan de hand van de richtlijn Lichthinder kan lichttechnisch getoetst worden of er sprake is van geoorloofde hinder of niet.
5.6
Natura 2000
Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. In deze Natura 2000-gebieden worden bepaalde dieren, planten en hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit (soortenrijkdom) te behouden. De biodiversiteit staat in Europa al jaren onder druk. Duurzame bescherming van flora en fauna is hard nodig. Planten en dieren trekken zich weinig aan van landsgrenzen en het is daarom belangrijk om natuurbescherming in Europees verband aan te pakken. Zo voorkomen we dat de natuur in Europa en in Nederland steeds meer van hetzelfde wordt. In Natura 2000 gebieden is verlichting in principe niet toegestaan. Indien het toch gewenst is, dan zal het plan getoetst moeten worden aan de Wet Natuurbescherming.
Het Energieakkoord heeft een bindend karakter. Voor de openbare verlichting wordt gestreefd naar het versneld verledden van het huidige verlichtingsareaal. Het Energieakkoord heeft daarnaast de volgende doelstellingen: • Ten opzichte van 2013 20% besparing leveren in 2020 • Ten opzichte van 2013 50% besparing leveren in 2030 • In 2020 is minimaal 40% van het bestaande verlichtingsareaal voorzien van slim energiemanagement en energiezuinige (led-) verlichting
5.5
Landelijke richtlijnen lichthinder
De NSVV brengt naast de NPR13201 ook de richtlijn Lichthinder uit. Er zijn veel locaties met kunstmatige verlichting. Dit kan verschillende soorten negatieve effecten Pagina 10 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
Figuur 2 Natura 2000 gebieden in de gemeente Schouwen-Duiveland
Pagina 11 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
5.7
Richtlijn licht op natuur
In de richtlijn Licht op Natuur wordt ingegaan op de gevolgen van kunstlicht op natuur en de afwegingen die daarbij horen ten aanzien van het wel, niet of op een bepaalde wijze plaatsen en gebruiken van openbare verlichting.
5.8
Overige regelingen
Voor openbare verlichting kunnen verder de volgende wetten en regelingen van belang zijn: ➢ Elektriciteitswet en energiewet; ➢ Europese normen voor verlichtingsmiddelen ➢ Flora en faunawet, Natuurbeschermingswet.
6
Beleidskeuze Optimaal en Duurzaam
Om inzicht te krijgen in het effect van bepaalde keuzes zijn diverse calculaties gemaakt. Het inzicht heeft ertoe geleid dat gekozen is voor een scenario waarin de ingeslagen route vastgehouden wordt: Scenario Optimaal en Duurzaam. In de volgende paragraven worden alle beleidskeuzes aangegeven. Indien er zwaarwegende argumenten zijn, kan er afgeweken worden van deze beleidskeuzes. Alle financiën in dit plan zijn zonder indexatie. Indexatie geeft een vertekend beeld als verschillende scenario’s met elkaar vergeleken worden. Indexatie is natuurlijk wel noodzakelijk om voldoende middelen te hebben in de toekomst.
6.1
Huidige situatie (basis)
In het huidige beleid is er voldoende aandacht voor efficiëntie en effectiviteit. De lichtkwaliteit blijft gehandhaafd en door na einde levensduur (conventionele) armaturen om te bouwen naar led verlichting, neemt het energieverbruik en de onderhoudskosten geleidelijk af. Lichtmasten worden maximaal benut door op mast >8m, aan het einde van 40 jaar (economische levensduur), een stabiliteitsmeting uit te voeren. Als deze positief is, blijft de mast nog gedurende de garantieperiode staan.
Het huidige budget is als volgt opgebouwd. De vet gedrukte benamingen zijn conform de gebruikte termen in dit beleidsplan, de andere benamingen zijn conform de CODA. Onderhoud en Beheer: Klein onderhoud Onderhoud installaties Overige goederen en diensten Overige verrekeningen Interne personeelslasten Afschrijvingslasten Toegerekende rentelasten Vervangingsinvestering: Groot onderhoud Energiekosten Elektra Totaal
€ 269.800 € 110.300 € 17.000 € 13.600 € 1.300 € 39.800 € 71.300 € 16.500 € 344.200 € 344.200 € 261.000 € 261.000 € 875.000
Tabel 1 Huidige budget
6.2
Scenario Optimaal en Duurzaam
Bij het maken van de beleidskeuze stonden een aantal ambities en/of doelen centraal (zie 2.1): Minimaal gelijkblijvende kwaliteit (paragraven 6.2.2, 6.2.3 en 6.2.6) Behalen van de doelstellingen van het energieakkoord in 2030 (paragraven 6.2.1, 6.2.4 en 0) Energiekosten verlagen 2030 (paragraven 6.2.4 en 0) Maximale duurzaamheid (paragraven 6.2.1, 0, 6.2.6, 6.2.7 en 6.2.9) Aandacht voor toeristische gebieden (paragraven 6.2.3, 6.2.6, 6.2.7 en 6.2.11) Uit diverse calculatie blijkt het scenario Optimaal en Duurzaam het meeste waarde toe te voegen aan de beleidsuitgangspunten. In de onderstaande paragraven worden de beleidskeuzes, die onderdeel uitmaken van het scenario, toegelicht.
Pagina 12 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
6.2.1
Duurzaam verlichten
De ambitie om het energieakkoord te halen laten zien dat de gemeente bewust wil verlichten. Niet alle openbare gebieden zullen of kunnen 100% verlicht worden. Als een weg onverlicht is, dan bepaald de inwoner zelf of er gebruik gemaakt wordt van deze openbare ruimte. Daarbij moeten we ook aandacht hebben voor alternatieven voor verlichting die hetzelfde doel effectiever of efficiënter bereiken, of bijvoorbeeld minder negatieve neveneffecten tot gevolg hebben.
6.2.2
Verbetering van de lichtkwaliteit
De gebruikers van de openbare ruimte moeten zich veilig en comfortabel blijven voelen. Om dit te realiseren dient nieuw te ontwerpen verlichting aan de meest recente versie van de NPR 13201 (zie HST 5.2) te voldoen. In bestaande situaties waar enkele de armaturen vervangen dienen te worden, blijven de bestaande mastposities gehandhaafd. In die gevallen wordt getracht om ze goed mogelijk aan de kwaliteitscriteria uit de NPR 13201 te voldoen. De hiervoor beschreven werkwijze zorgt voor minimaal gelijkblijvende lichtkwaliteit. Individuele wensen van inwoners die afwijken van de kwaliteitscriteria uit de NPR13201 zullen vanwege uniforme kwaliteit dan ook niet gehonoreerd worden. In sommige gevallen is er nog verlichting die gedurende de nacht uit gaan. Met de komst van nieuwe technieken en inzichten zal dit in de toekomst veranderen naar een lamp die (gedurende het donker) constant aan is en gedurende bepaalde periodes gedimd zal worden (zie 0). Het is niet mogelijk om dat met de bestaande armaturen te doen en derhalve wordt dit toegepast bij de vervanging van het oude armatuur.
6.2.3
CROW beeldkwaliteit
In gemeente Schouwen-Duiveland wordt de meest recente versie van de “Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte” door de CROW gehanteerd bij het bepalen van de minimale kwaliteit van haar openbare ruimte. Voor openbare verlichting (en andere elementen) geldt A-kwaliteit voor centra en toeristische trekpleisters, voor andere gebieden geldt B-kwaliteit als ondergrens.
Figuur 3 Tabel uit de "Visie Integraal Beheer Openbare Ruimte"
In bijlage 2 “CROW Kwaliteitscatalogus OVL 2013” vindt u een scan van de OVL gerelateerde elementen uit de totale catalogus.
6.2.4
Toepassen van Led verlichting
Het toepassen van Led verlichting zorgt voor een besparing op het energieverbruik ten opzicht van conventionele lampen. Daarbij gaan de onderhoudskosten ook omlaag. Er zijn geen remplacekosten meer (led armaturen worden niet geremplaceerd) en ook de kosten voor storingen zullen dalen. Gemeente Schouwen-Duiveland loopt voor op het landelijke gemiddelde van 35% led en heeft op dit moment al ruim 80% aan led armaturen staan. De totale kostenbesparing op het onderhoud, die nog gerealiseerd kan worden door toepassing van led armaturen, is ca. € 30.000 per jaar. Met Scenario Optimaal en Duurzaam wordt in 2024 de maximale energiebesparing gehaald van 57% ten opzichte van 2013. Dat betekent dat de doelstellingen van het Energieakkoord worden gehaald. De nog te realiseren energiebesparing (ten opzicht van 2023) is nog 100.000 kWh, ca. 14% van het totaal. De nog te realiseren kostenbesparing (ten opzichte van 2023) is afhankelijk van de energieprijzen en -belasting, met de huidige tarieven is dat ca. € 19.000 ofwel 7%.
Pagina 13 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
6.2.5
Regelen van het verlichtingsniveau
De NPR 13201 (Hst 5.2) laat ruimte om afhankelijk van de (verkeers)drukte het lichtniveau te regelen (oftewel te dimmen). Gemeente Schouwen-Duiveland conformeert zich aan de NPR13201 en zal daar waar van toepassing gebruik maken van deze technische mogelijkheid.
Daar waar dimverlichting wordt toegepast, zal dimregime 3A worden ingesteld. Dit draagt eveneens bij aan het behalen van het energieakkoord omdat dimmen het energieverbruik reduceert.
De laatste jaren wordt in toenemende mate zogenaamde dimverlichting toegepast. Dit houdt in dat alle lampen blijven branden en op het tijdstip dat de avond verlichting wordt gedoofd, wordt het lichtniveau met de helft gereduceerd. Hierdoor worden donkere plekken (zogenaamde ongelijkmatigheid), die ontstaan door het om en om uitschakelen van verlichting, voorkomen. De gelijkmatigheid van de verlichting blijft dus gehandhaafd alleen de lichtintensiteit wordt minder. De burger ervaart deze manier van verlichten als prettig en veilig.
6.2.6
Figuur 4 Om en om uitschakelen van verlichting in de nacht.
Kleurtemperatuur en kleurweergave
Kleurtemperatuur en kleurweergave is een producteigenschap, het is echter een belangrijke factor bij de beoordeling van de kwaliteit van verlichting. De kleurtemperatuur van de lichtbron is een sfeerbepalende eigenschap. Er is op landelijk niveau onderzoek gedaan naar de beleving van licht. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat warmer licht in bijvoorbeeld centrumgebieden als prettiger ervaren wordt. Daarnaast biedt licht met een kleurtemperatuur van <3000K minder hinder voor de natuurlijke omgeving. In ecologische zones zal per geval gekeken moeten worden wat de gewenste oplossing is. Niet verlichten is in deze context nog altijd het beste.
Figuur 5 Dimmen in de nacht.
Pagina 14 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
Figuur 6 Kleurweergave bij verschillende Ra-waardes
Per gebied zijn de keuzes voor kleurweergave vastgelegd: Per gebied zijn de keuzes voor kleurtemperatuur vastgelegd: Gebied Centrumgebied en Accenten Woongebieden (ook bij ontsluitingswegen) Ontsluitingswegen (zonder woonfunctie) Kantoor- en Bedrijventerreinen Verkeerswegen >50km/h Buiten de bebouwde kom
Gebruik Sfeer, toeristisch, warm Functioneel, zichtbaarheid Functioneel, zichtbaarheid bij hogere snelheden Functioneel, zichtbaarheid Functioneel, zichtbaarheid
Kleurtemperatuur ≤2700K ≤3000K ≤3000K
≥3000K
Gebied Centrumgebied en Accenten Woongebieden (ook bij ontsluitingswegen) Ontsluitingswegen (zonder woonfunctie) Kantoor- en Bedrijventerreinen Verkeerswegen >50km/h
Gebruik Sfeer, toeristisch, warm Functioneel, zichtbaarheid Functioneel, zichtbaarheid bij hogere snelheden Functioneel, zichtbaarheid Functioneel, zichtbaarheid
Kleurweergave (Ra) ≥70 ≥70 ≥25
≥70 ≥25
≥3000k Zie 6.2.9
De kleurweergave (Ra) van een lichtbron geeft de mate van kleurherkenning aan. De kleurherkenning onder de zon is Ra = 100, naarmate het getal afneemt neemt de kleurechtheid onder dat licht ook af.
6.2.7
Beperken van lichthinder en lichtvervuiling
Donkerte is belangrijk voor Gemeente Schouwen-Duiveland. Het is een kwaliteit van het gebied dat ook zeer gewaardeerd wordt door de vele toeristen. Dat wil de gemeente graag behouden. Daarom worden de aanbevelingen rondom lichtvervuiling en lichthinder aangehouden bij het plaatsen van verlichting (zie 5.5).
Pagina 15 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
6.2.8
Toepassen van telemanagement
Telemanagement is een techniek waarbij de verlichting op afstand ingesteld en geregeld kan worden. De verwachting is dat over 5 jaar de componenten die hiervoor nodig zijn, standaard onderdeel uitmaken van een armatuur. Er wordt daarom voor gekozen om alle nieuwe armaturen te voorzien van een externe connector volgens het standaardiseerde protocol “Zhaga D4i”. Armaturen die voorzien zijn van Zhaga D4i met externe Zhaga connector, kunnen in een latere fase worden uitgerust met een module die contact maakt met internet zodat de lichtmast op afstand benaderbaar wordt. De huidige kosten wegen niet op tegen de kosten die het met zich mee brengt om componenten op een later tijdstip in bestaande lichtmasten te bouwen. Op het moment dat het telemanagement voor de verlichting is opgebouwd, zijn er ook mogelijkheden voor het aanbrengen van sensoren zoals detectie, luchtkwaliteit, geluidsmeting, etc. Het netwerk is derhalve beschikbaar voor andere afdelingen binnen de gemeente. In bepaalde gebieden wordt er direct een telemanagementsysteem, in de vorm van een “puck”, op de Zhaga connector aangebracht.
6.2.9
Verlichten buitengebieden
Voor wegen in het buitengebied gaat de gemeente Schouwen-Duiveland in principe uit van afwezigheid van openbare verlichting. “Licht waar het moet, donker waar het kan” Mochten er zwaarwegende redenen zijn om verlichting aan te brengen dan zal dat puur voor de oriëntatie zijn, het hoeft niet aan de NPR 13201 te voldoen. Altijd wordt verstoring van flora en fauna zo veel als mogelijk voorkomen. Voordat we het spectrum van het licht bepalen, voeren we eerst een flora en fauna onderzoek uit. Aan de hand hiervan bepalen we het spectrum die het minst storend is voor de aanwezige flora en fauna in het gebeid. Dit spectrum wordt vervolgens toegepast in het toe te passen led armatuur.
6.2.10 Standaardisatie verlichtingsmiddelen
praktijk betekent een goed lichtbeeld dat er een grote variatie aan lenstypes wordt toegepast. Dit lijkt tegenstrijdig aan standaardisatie. Echter, bij de uitvoering van onderhoud streven we naar het gebruik van dezelfde soort armatuur/lens vanwege de combinatie vanwege snelheid en beschikbaarheid. Indien in deze situatie een standaard armatuur wordt toegepast, dan is alleen in dat geval de verlichtingskwaliteit wat minder. Wordt de keuze van lenstypes bij nieuwe projecten en grootschalige vervanging beperkt, dan is de lichtkwaliteit in het merendeel van de gevallen wat minder. In de LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) staan de armatuurfamilies die kunnen worden toegepast. Er is daarbij een duidelijk keuze gemaakt voor de toepassing van bepaalde materiaalsoort per gebied. Er worden twee soorten gebieden onderscheiden, hieronder de gebieden en de materiaalsoort. Centra en Accenten Woongebieden Andere gebieden
Historische verlichting Functionele verlichting (met accenten) Functionele verlichting
6.2.11 Integrale aanpak Een integrale aanpak bij het ontwerpen van een nieuwe of de reconstructie van een bestaande weg vergroot de kans dat een optimale verlichtingsoplossing wordt gekozen, rekening houdend met de wensen van de inrichting. Om dat te bereiken werken disciplines zoals wegontwerpers, stedenbouwkundigen, landschapsdeskundigen, civiel technici en verlichtingsdeskundigen al in de ontwerpfase samen. De aanpak garandeert dat er efficiënt omgegaan wordt met middelen en overlast wordt beperkt. Qua planning licht hierbij de focus op een uitvoeringsperiode buiten het toeristisch seizoen.
6.2.12 Openbaar groen Met de afdeling groenonderhoud worden afspraken gemaakt om in voorkomende gevallen hinderend groen te snoeien of om andere oplossingen te vinden. Bij nieuwe plannen en herinrichtingen wordt het plaatsen van lichtmasten in een zo vroeg mogelijk stadium afgestemd op het bomen- en struikenontwerp.
Bij de uitvoering van nieuwe projecten en grootschalige vervangen worden een zo goed mogelijk lichtbeeld gecreëerd met een aantal standaard armaturen. In de Pagina 16 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
7
Financiën Optimaal en Duurzaam
Alle financiën in dit plan zijn zonder indexatie. Indexatie geeft een vertekend beeld als verschillende scenario’s met elkaar vergeleken worden. Indexatie is natuurlijk wel noodzakelijk om voldoende middelen te hebben in de toekomst. Om de exploitatiekosten voor de komende beleidsperiode en daarna in beeld te brengen is gebruik gemaakt van een gedetailleerd rekenmodel. In dit model wordt op armatuurniveau doorgerekend wat het effect is van beleidskeuzes. Bij de berekening wordt geen rekening gehouden met indexering, daardoor ontstaat een beeld van het effect van een beleidskeuze. Het resultaat is inzicht in de benodigde kosten voor de komende 40 jaar. Het huidige budget van € 875.000, is jaarlijks toereikend om invulling te geven aan de beleidskeuzes uit hoofdstuk , gedurende de beleidsperiode van 2024-2033.
Hieronder het inzicht in de gemiddelde jaarlijkse exploitatiekosten volgens de calculatie: Beheer en onderhoud: Klein Onderhoud: € 139.000 Interne personeelslasten: € 40.000 Kapitaallasten: € 88.000 Vervangingsinvestering: Groot onderhoud/vervanging: € 365.000 Energiekosten: Elektra: € 252.500 Totaal jaarlijks: € 884.500 De energiekosten zijn de afgelopen jaren enorm gestegen en het prijspeil fluctueert enorm. Het is daarom belangrijk om te vermelden dat de energiekosten binnen het budget jaarlijks worden aangepast aan het nieuwe prijspeil. De financiële behoefte bij deze beleidskeuze voor de komende 4 periodes (40 jaar) is hieronder in beeld gebracht.
In de bovenstaande grafiek zijn de gemiddelde kosten voor de komende beleidsperiode (10 jaar) in beeld gebracht. De werkelijke financiële behoefte fluctueert per jaar en is vooral afhankelijk van de benodigde vervangingsinvesteringen.
Hierna volgt het inzicht in de gemiddelde kosten voor de komende periodes.
Pagina 17 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland Planperiode 2024-2033 2034-2043 2044-2053 2054-2063
Benodigd budget Huidige budget € 884.454 € 875.000 € 949.492 € 875.000 € 770.279 € 875.000 € 1.079.680 € 875.000
Extra nodig € 9.454 € 74.492 € -104.721 € 204.680
Tabel 2 Exploitatieoverzicht van de komende 4 beleidsperiodes 2024-2063 (40 jaar)
Meer details zijn in Bijlage 1 Scenario Optimaal en Duurzaam V1.0 te vinden.
Pagina 18 van 19
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2033, Gemeente Schouwen-Duiveland
8
Afsluiting
Dit beleidsplan is met veel zorg en detail tot stand gekomen. Desondanks kunnen technologische en maatschappelijke ontwikkelingen zorgen voor nieuwe inzichten. Het blijft derhalve altijd belangrijk om dit handboek te toetsen aan de laatste stand van zaken.
Pagina 19 van 19