2024.114 Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma ondermijning 2024-2026

Uitvoeringsprogramma Ondermijning Gemeente Schouwen-Duiveland 2024-2026

Bron: RIEC-LIEC, Nederland

Inhoud 1. Inleiding ....................................................................................................................................................... 3 1.1 Aanleiding .............................................................................................................................................. 3 1.2 Samenwerkingspartners ........................................................................................................................ 3 1.3 Doelstelling ............................................................................................................................................ 4 2. Huidige situatie ............................................................................................................................................ 5 2.1 Terugblik activiteiten 2023 ..................................................................................................................... 5 2.2 Bestaand beleid ..................................................................................................................................... 5 2.3 Bestaande overlegstructuren ................................................................................................................ 7 3.

Wat gaan we doen? .................................................................................................................................... 8 3.1 Repressieve interventies en acties ........................................................................................................ 8 3.2 Bevorderen bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid ........................................................................... 9 3.3 Versterken van de maatschappelijke weerbaarheid ........................................................................... 10 4. Communicatie ........................................................................................................................................... 12 4.1 Uitgangspunten communicatie ............................................................................................................ 12 4.2 Communicatiekalender ondermijning .................................................................................................. 12 5. Monitoring en financiering ........................................................................................................................ 13 Bijlagen..........................................................................................................................................................

14 Bijlage 1 Afkortingenlijst ............................................................................................................................ 14 Bijlage 2 Toelichting wetgeving ................................................................................................................. 14

2

1. Inleiding Voor u ligt het Uitvoeringsprogramma Ondermijning 2024-2026 van de gemeente Schouwen-Duiveland. Dit uitvoeringsplan beschrijft de ambities van de gemeente voor de aanpak van ondermijning. We bieden hiermee inzicht in repressieve acties en interventies die gepland staan voor de komende drie jaar. Daarnaast besteden we aandacht aan de manier waarop we de maatschappelijke en bestuurlijke weerbaarheid gaan vergroten. In de bijlagen vindt u een afkortingenlijst en een korte toelichting van relevante wetgeving waar in dit uitvoeringsprogramma over gesproken wordt.

1.1 Aanleiding De aanpak van ondermijnende criminaliteit is al langer geen exclusieve taak meer van de politie en het Openbaar Ministerie. Een effectieve aanpak van ondermijnende criminaliteit vraagt om een georganiseerde overheid die alle middelen en instrumenten inzet die ze tot haar beschikking heeft. Alle Zeeuwse overheden, waaronder ook gemeente Schouwen-Duiveland, hebben in 2022 een intentieverklaring (Zeeuwse norm weerbare overheid) getekend om gezamenlijk drempels op te werpen tegen ondermijnende criminaliteit. Deze ambities zijn, vanwege de diversiteit van de problematiek en schaalgrootte van de overheden, voor de ene organisatie eenvoudiger haalbaar en bereikbaar dan voor de andere. Ondermijning wordt erkend als een fenomeen dat naast een Zeeuwse aanpak ook vraagt om een lokale aanpak. In 2022 is er een amendement aangenomen door de gemeenteraad voor het aanstellen van een aanjager voor de aanpak van ondermijning. Met de aanstelling van deze gemeentelijke aanjager zorgt de gemeente dat er een bijdrage wordt geleverd aan een effectievere aanpak in de strijd tegen ondermijnende criminaliteit, zowel preventief als repressief. In november 2023 is deze gemeentelijke aanjager aangesteld. Vanaf 2024 zetten we meer capaciteit in op het verhogen van kennis en expertise van de gemeentelijke organisatie.

Hierbij valt te denken aan het uitvoeren van integrale controles en het actueel houden en inzetten van bestuurlijke instrumenten zoals onder andere de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob), beleidsregels Damocles en Wet Victoria. In maart 2023 werd er in Burgh-Haamstede een drugslab opgerold en ontmanteld. In het drugslab werd amfetamine-olie geproduceerd, het basisbestanddeel voor speed. Er werden drie verdachten aangehouden. Dit laat zien dat ondermijnende criminaliteit, zoals drugsproductie, ook in onze gemeente plaatsvindt.

PZC, 2023

1.2 Samenwerkingspartners In de voorgaande jaren pakten we samen met partners op casusniveau diverse vormen van ondermijnende criminaliteit aan. Ondersteund door het Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC) Zeeland-WestBrabant werken we onder meer met het Openbaar Ministerie en de politie samen aan analyses en interventies op Schouwen-Duiveland. We werken samen met onder ander de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD), Politie, Openbaar Ministerie, de Nederlandse Arbeidsinspectie, de Belastingdienst en de woningbouwcorporatie Zeeuwland. De samenwerking met andere RIEC-partners zoals de Douane en FIOD wordt nog verkend. Vaak wordt op signaal van de politie onderzoek gestart, wat uitmondt in strafrechtelijke en/of bestuursrechtelijke interventies zoals bijvoorbeeld de inzet van de Wet Damocles. De aanpak van ondermijning begint bij het verkrijgen van signalen. Want op welke signalen moeten er gelet worden? En waar kan je deze signalen vervolgens melden? Signalen kunnen bij één van bovengenoemde externe partners binnen komen.

3

Ook onze eigen gemeentelijke organisatie is een bron van informatie en signalen. Daarbij valt te denken aan de signalen vanuit: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Handhaving Sociale Recherche Bouw- en woningtoezicht Toezichthouders oneigenlijk gebruik Vergunningverlening Medewerkers Uitvoeringsdienst Openbare Ruimte Burgerzaken Consulenten WMO, jeugd en participatie

1.3 Doelstelling Leefbaarheid en veiligheid is een prioriteit van zowel de landelijke overheid als onze gemeenteraad en het college van B&W. We creëren en behouden een veilige en leefbare gemeente door het voorkomen en bestrijden van de zicht en onzichtbare criminaliteit die onze samenleving ondermijnt. We vinden dit als gemeente belangrijk omdat met deze 'georganiseerde criminaliteit' onder meer de openbare orde wordt geschaad door overlast van drugshandel en personen die zich onaantastbaar wanen. De leefbaarheid van buurten wordt verlaagd door verpaupering van panden in criminele handen, de integriteit van bestuurders en ambtenaren kan worden bedreigd door corruptie en de economische verhoudingen binnen diverse branches kunnen worden ontwricht door investering van crimineel verkregen geld. Dit vraagt de komende jaren om een intensivering van enkele onderwerpen:

1. Verhogen van weerbaarheid

2. Versterken repressieve aanpak 3. Verbeteren informatiepositie

We investeren in de weerbaarheid van onze organisatie om zo te voorkomen dat criminelen misbruik kunnen maken van gemeentelijke en bestuurlijke voorzieningen. Dit door middel van de inzet van bestuurlijke instrumenten en het creëren van bewustwording op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau. We verhogen naast de bestuurlijke weerbaarheid ook de maatschappelijke weerbaarheid. Samen met de partners investeren we in de aanpak van casuïstiek binnen ons gebied. We passen mogelijke bestuurlijke instrumenten toe en zetten capaciteit in voor de integrale aanpak van casuïstiek. We verbeteren onze informatiepositie zodat ook minder zichtbare zaken als gelegenheidsstructuren en risicolocaties sneller in beeld komen.

Er wordt gewerkt aan de bewustwording van de ambtelijke organisatie en het bestuur zodat: -

-

medewerkers en bestuurders actief signalen herkennen; een informatiestructuur wordt opgebouwd; de organisatiestructuur wordt uitgevoerd, waarbij er commitment is vanuit het management voor de manier van werken en medewerkers worden gefaciliteerd bij het melden van en handelen op signalen; er samenhang ontstaat tussen onder andere het integriteitsbeleid en informatiebeleid; er proactief wordt gehandeld zodat beleid tegen georganiseerde criminaliteit up-to-date blijft; er een weerbare organisatie staat die voorbereid is om casuïstiek met partners te draaien.

4

2. Huidige situatie 2.1 Terugblik activiteiten 2023 In 2023 zijn er verschillende activiteiten georganiseerd in het kader van de aanpak van ondermijning in onze gemeente. We besteedden aandacht aan bewustwording van de organisatie. Daarnaast is er ingezet op het thema maatschappelijke weerbaarheid (weerbaarheid van onze ondernemers en inwoners). De diverse activiteiten zijn in de onderstaande tabel te lezen. Overzicht activiteiten ondermijning 2023 Wat?

Voor/door wie?

College – universiteit van de straat in het kader van jeugdcriminaliteit

AOV

Presentatie ondermijning / zorgfraude

Adviesraad sociaal domein

Integrale controles horecabedrijven

Gemeente, politie en belastingdienst

Datavolwassenheidsscan in het kader van het verbeteren van de informatiepositie op het gebied van ondermijning Training – Bibob vanuit een Open source intelligence (OSINT) perspectief Training met het thema mensenhandel en huiselijk geweld/kindermishandeling (meldcode) Aftrap actieweek ondermijning, teaserfilmpje ondermijning verspreid Inzet van de escapeboot in de jachthaven Zierikzee (interactieve escapegame in het kader van ondermijning) Themasessie ZICHT jeugdcriminaliteit door het RIEC Inzet van filmpje handhaving voor bewustwording via sociale media Ondermijningsplein op het Havenplein in Zierikzee, met stands van onder andere politie, brandweer, Platform Veilig Ondernemen, Meld Misdaad Anoniem, gemeente etc. Ook werd de ondermijningscontainer van bureau Drugszaken ingezet. Inzet van filmpje politie voor bewustwording via sociale media Een gezamenlijke preventieve actiedag in het buitengebied met betrokken partners voor bewustwording onder inwoners (bijv. ondernemers/boerenbedrijven in het buitengebied). OSINT-training, digitaal rechercheren in het kader van bestuursrechtelijke handhaving

AOV, CISO, privacy officer, dataanalisten en ICT AOV en vergunningverlening Consulenten WMO/jeugd, burgerzaken, SMWO en handhaving Inwoners Inwoners, ambtenaren en bestuur Politie, gemeente, 1NUL1, SMWO, Halt, Pieter Zeeman Lyceum Inwoners Inwoners, ondernemers, ambtenaren en bestuur Inwoners Politie, RUD, handhaving, groene BOA’s, RWS en waterschap Handhavingsjuristen en toezichthouders

2.2 Bestaand beleid Integraal Veiligheidsbeleid en Uitvoeringsprogramma Integrale Veiligheid In het Integraal Veiligheidsbeleid Oosterscheldebekken 2023-2026 zijn vijf prioriteiten vastgesteld door de gemeenteraad. Eén van deze prioriteiten betreft het thema ondermijning. In het Uitvoeringsprogramma Integrale Veiligheid Oosterscheldebekken 2024 zijn de thema’s op regionaal niveau uitgewerkt in concrete acties en interventies. Het Uitvoeringsplan Ondermijning 2024 is een uitwerking van de lokale aanpak van ondermijning. Het Integraal Veiligheidsbeleid met bijbehorend uitvoeringsprogramma zijn gezamenlijk opgesteld met de zes gemeenten binnen de Oosterscheldebekken. De Basisteamdriehoek Oosterscheldebekken heeft een belangrijke rol. De burgemeesters in de basisteamdriehoek zijn de link tussen de basisteamdriehoek en de colleges van B&W. De basisteamdriehoek legt jaarlijks een uitvoeringsprogramma voor aan de colleges, monitort het veiligheidsbeleid en het uitvoeringsprogramma en stuurt bij daar waar nodig. Het Integraal Veiligheidsbeleid Oosterscheldebekken 2023 – 2026 beschrijft de volgende resultaten op het gebied van ondermijning: − −

Een Zeeuwse samenwerking op het gebied van ondermijning. Een planmatige aanpak met lange termijn doelen, een sturingscyclus en zicht op resultaten.

5

− −

Continuïteit in de aanpak. Menskracht en middelen zijn beschikbaar om uitvoering te geven aan het plan. De Zeeuwse overheden zijn getoetst als ‘weerbare overheid’.

In het Uitvoeringsprogramma Integrale Veiligheid 2024 committeren we ons aan acties voor 2024: ▪ Voldoen aan de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid; ▪ Organiseren specifieke inhoudelijke trainingen; ▪ Aanpak en bijdrage aan het Zeeuwse Netwerk Mensenhandel; ▪ Informatie gestuurde samenwerking met het RIEC; ▪ Thema’s waarop we regionaal inzoomen zijn: zeehavens, buitengebied, bedrijventerreinen en achthavens; ▪ Implementatie van nieuw Bibob-beleid. Zeeuwse Norm Weerbare Overheid De Zeeuwse Norm Weerbare Overheid is een intentieverklaring van de dertien Zeeuwse gemeenten, het waterschap en de provincie met als doel samen de weerbaarheid en de integriteit van de Zeeuwse overheid te versterken. We werpen daarmee drempels op tegen ondermijnende criminaliteit. Het betreft een handelingskader met daarin beleidsafspraken en uitvoeringsprogramma’s. In de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid zijn negen thema’s opgenomen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Bewustwording bij bestuur en medewerkers Integriteit van bestuur en medewerkers Veilige Publieke Taak Informatiehuishouding ondermijning Bestuurlijk instrumentarium Bibob Opiumwet/Wet Damocles Signaleren en handhaven Informatiebeveiliging

Bovenstaande thema’s zijn verdeeld over de deelnemende overheden. Gemeente Schouwen-Duiveland heeft het thema signaleren en handhaven geadapteerd. We verzorgen kennisdeling, trainingen en voorlichting voor dit thema. Daarnaast is onze gemeentesecretaris adoptiesecretaris voor de Zeeuwse Norm, zij vormt hiermee de schakel tussen de ambtelijke werkgroep en bestuurlijke werkgroep. Jaarplan Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC) 2024 Het RIEC ondersteunt haar partners bij de aanpak van ondermijning. Binnen het RIEC werken onder meer gemeenten, Openbaar Ministerie, politie, Belastingdienst, Douane en provincies samen om ondermijnende criminaliteit zo effectief mogelijk aan te pakken. De gemeente Schouwen-Duiveland werkt nauw samen met deze partner in de aanpak ondermijning. Transitie Taskforce-RIEC naar RIEC In 2024 is gestart met een transitie naar twee RIEC-entiteiten, namelijk Oost-Brabant en Zeeland-WestBrabant. Dit wordt gedaan om de operationele samenwerking te intensiveren en de regie binnen de regio te laten liggen. Ze zetten met deze transitie in op een meer effectieve structuur, gericht op organisatorische inrichting en financiële herstructurering. Hierover zal in de loop van 2024 meer informatie beschikbaar zijn. Jaarplan RIEC Zeeland 2024 1.

Verstoren We hanteren een doelgerichte aanpak van ondermijning, georganiseerd per district, met het lokale gezag in een centrale rol. Ons doel is om de crimineel in zijn activiteiten te frustreren en te verstoren. Als district is het thema vastgoed geprioriteerd. Hiervoor is een Districtelijk Interventie Team (DIT) aangesteld. Zij focussen zich op het intelligencebeeld met betrekking tot vastgoed in Zeeland en ondersteunen de gemeenten bijvoorbeeld bij integrale controles en het maken van een draaiboek. Districtelijke stuurploeg (DSP) versterken In Zeeland is een Districtelijke Stuurploeg (DSP) actief bestaande uit een burgemeester, politie, het OM en de districtelijk programmamanager van het RIEC. Het DSP stuurt actief op het uitvoeren van casuïstiek op het gebied van ondermijning. Zij besluiten ook of een signaal van ondermijning voldoende onderbouwd is om on de RIEC-structuur een casus te starten.

6

In 2024 is het doel om de DSP te versterken en te professionaliseren, zodat deze beter verbonden is met het district Zeeland. Dit wordt bereikt door vanuit elk basisteam in Zeeland een bestuurder aan de DSP toe te voegen. Daarnaast wordt er gestreefd naar een betere verbinding tussen het Districtscollege, de stuurgroep RIEC en de Strategisch Adviesgroep Ondermijning. 2. Verkennen In 2024 wordt de operatie gericht op het stimuleren van signalen en het omzetten van deze signalen naar concrete ondermijningscasuïstiek. De aandacht blijft uitgaan naar plekken waar overheidszicht beperkt is, zoals buitengebieden, opslaglocaties, bedrijventerreinen en vastgoed. Ook willen we de meldingsbereidheid verhogen, dit kan door initiatieven zoals Meld Misdaad Anoniem en gerichte campagnes van gemeenten en politie. In 2024 streven we ernaar om samen met de Provincie Zeeland, RIEC, Openbaar Ministerie en Provincie Brabant een milieu-dreigingsanalyse te presenteren. Deze samenwerking begon al in 2023. Om deze analyse te voltooien, wordt een handhavingsknelpunt aangemaakt, waardoor informatie-uitwisseling mogelijk wordt. In 2024 is het doel om dit proces definitief te formaliseren. Ook zullen er in 2024 handhavingsknelpunten met betrekking tot havens en vastgoed worden aangemaakt.

Deze aanpak stelt ons in staat om specifieke maatregelen te ontwikkelen en informatie op de juiste manier te delen, waardoor we effectief kunnen omgaan met thema's en problemen, en uiteindelijk tot concrete casestudy’s kunnen komen. 3. Voorkomen Door ons te richten op het voorkomen van ondermijnende criminaliteit, leggen we de nadruk op realistische eindverantwoordelijkheid en het ontplooien van acties die aansluiten bij de doelstellingen van de convenantpartners. Ons doel is effectieve preventie, oftewel 'dweilen met de kraan dicht'.

2.3 Bestaande overlegstructuren Er bestaan meerdere overlegstructuren welke cruciaal zijn voor een integrale aanpak van ondermijning: Overleg

Thema

Lokaal Informatieoverleg Ondermijning (LIO)

- Signalen van ondermijning en/of overtredingen worden intern besproken en uitgezet.

- Sociale recherche, AOV’ers, handhavingsinspecteurs, BRPcontroleur

Ondermijningsoverleg Vergunningen/Bibob

- Bespreken actuele Bibobcasuïstiek of signalen m.b.t. vergunningen.

- AOV’er ondermijning, vergunningverlening

- Tweewekelijks overleg over openbare orde, veiligheid en leefbaarheid casuïstiek. - Tweewekelijk overleg om communicatiestrategie te bespreken.

- Burgemeester, politie, handhaving, AOV’ers, procesregie, juristen

- Afhankelijk van de casus kan er een overleg plaatsvinden om acties en interventies te bepalen.

- RIEC, politie, gemeente (aangevuld met partners als bijvoorbeeld de RUD, Belastingdienst, Arbeidsinspectie etc.) - Aandachtsfunctionarissen van alle gemeenten, politie (AVIM), arbeidsinspectie, RIEC, zorgcoördinator mensenhandel

Politieoverleg

Communicatieoverleg handhaving/veiligheid

RIEC casusoverleg

Zeeuws overleg aandachtsfunctionarissen mensenhandel

Zeeuwse Bibob-kamer

- Trends, kennis en expertise delen op het gebied van mensenhandel.

- Trends, kennis en expertise delen op het gebied van Bibob-beleid.

Aangesloten partners

- Communicatieadviseur en AOV’ers

- Zeeuwse gemeenten, Provincie, Waterschap.

7

3. Wat gaan we doen? Er is een keuze gemaakt in de thema’s waar we middels het lokale uitvoeringsprogramma ondermijning de komende twee jaar op willen focussen. Er is gekozen voor een verdeling in drie prioriteiten namelijk: 1. Repressieve interventies en acties 2. Bevorderen bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid 3. Versterken van de maatschappelijke weerbaarheid

3.1 Repressieve interventies en acties De samenwerking met het RIEC, het ondermijningsbeeld en de gesprekken die we met diverse partners binnen en buiten de gemeente hebben gevoerd, hebben er toe geleid om de volgende fenomenen het aankomende twee jaar op Schouwen-Duiveland prioriteit te geven. Dit neemt niet weg dat elk signaal van bijvoorbeeld georganiseerde hennepteelt, recreatieterreinen of vastgoedfraude zal worden opgepakt. Het participeren in de integrale aanpak van lopende en nieuwe RIEC-casuïstiek zullen we voortzetten. De aanpak kan zich richten op bepaalde bedrijven, fenomenen of personen en de interventies kunnen zeer divers van aard zijn. Er kan gedacht worden aan: integrale controles, bestuurlijke handhaving, inzet van burgemeestersbevoegdheden, afpakken crimineel vermogen, terugvordering gemeentelijke uitkeringen of inzet van communicatie als instrument door betrokken met naam te noemen. We prioriteren vijf thema’s: 1. Jachthavens Op Schouwen-Duiveland zijn er vijf jachthavens waarvan twee gemeentelijke havens(G). De jachthavens betreffen Zierikzee(G), Scharendijke, Burghsluis, Bruinisse en Brouwershaven(G). Jachthavens zijn kwetsbaar voor ondermijnende criminaliteit zoals drugshandel of witwassen. Er is vaak sprake van een gebrek aan permanent fysiek toezicht en men kan vaak eenvoudig anoniem gebruik maken van een jachthaven.

De komende twee jaar willen we inzetten op het weerbaar maken van de jachthavens. Middels trainingssessies met de havenmeesters creëren we bewustwording over signalen van ondermijning. Daarnaast brengen we hiermee de meldmogelijkheden onder de aandacht. Tevens hangen we bij de ingang van elke jachthaven een overzichtelijke info-graphic met relevante signalen behorend bij nautische ondermijning. 2. Buitengebied Schouwen-Duiveland heeft een uitgestrekt buitengebied met veel agrarische bestemmingen. De afgelegen ligging in combinatie met grote loodsen kan het aantrekkelijk maken voor criminelen om het buitengebied te gebruiken voor hun activiteiten. De politie heeft een werkwijze ontwikkeld om het buitengebied te benaderen. Dit met als doel om het buitengebied in kaart te brengen en zo mogelijk signalen te krijgen over malafide praktijken. De gemeente zal in samenspraak met de politie deze preventieve acties ondersteunen. 3. Recreatiebranche Met een legio aan vakantieparken en campings is Schouwen-Duiveland aantrekkelijk voor de huisvesting van (arbeids)migranten. Door gerichte integrale controles met partners zoals de Arbeidsinspectie, politie, Belastingdienst e.d. willen we hier repressief tegen optreden in de komende twee jaren. 4. Bedrijventerreinen De afgelopen jaren zijn er meerdere controles geweest op bedrijventerreinen. Deze controles willen we voortzetten in 2024.

Deze controles dragen bij aan een betere informatiepositie en bieden inzicht in verschillende bedrijfsactiviteiten. Middels interviews door team Handhaving op deze diverse bedrijventerreinen kunnen we vooraf inzichtelijk maken welke bedrijven een bezoek waard zijn zodat we gerichter integraal kunnen controleren. 5. Vastgoed Het RIEC heeft een Districtelijk Interventie Team (DIT) opgericht dat zich voornamelijk op vastgoed (en de daarbij behorende geldstromen) richten. Er loopt momenteel één vastgoed-casus op Schouwen-Duiveland waarbij het DIT in 2024 ondersteunt.

8

3.2 Bevorderen bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid De repressieve aanpak uit de eerste pijler gaat samen met het versterken van de bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid. Het is belangrijk om ook ‘het eigen huis op orde’ te hebben. Burgemeester, wethouders, raadsleden en ambtenaren hebben direct contact met burgers. Onder deze burgers bevinden zich ook kwaadwillende personen die misbruik willen maken van de legale structuren in de samenleving. De gemeente is vaak de enige van de samenwerkingspartners waar criminelen uit vrije wil contact mee opnemen. Zo heeft een crimineel de gemeente bijvoorbeeld nodig voor inschrijving en uitschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP), uitkeringen, vergunningen en subsidies. Met het aansluiten bij de Zeeuwse Norm heeft gemeente Schouwen-Duiveland de intentie uitgesproken om in gezamenlijkheid met de Zeeuwse overheden te komen tot een weerbare overheid aan de hand van negen thema’s. De thema’s worden hieronder verder beschreven: Thema 1 Bewustwording bij bestuur en medewerkers Om de informatiepositie van de gemeente nog meer te versterken is het van belang dat de eigen medewerkers weten welke informatie beschikbaar is en welke informatie voor welke collega of afdeling belangrijk is. Hierbij spelen het MT en de teammanagers een belangrijke rol.

Bewustwording is wisselend aanwezig in de ambtelijke organisatie en sterk afhankelijk van de functie. In een awareness training worden aan medewerkers verschillende vormen van georganiseerde criminaliteit gepresenteerd en de wijze waarop de gemeente dit onbedoeld kan faciliteren. Het is ook van belang om het college van B&W en de gemeenteraad te betrekken in de aanpak van ondermijning. Zodra het uitvoeringsprogramma in het college is vastgesteld, wordt het uitvoeringsprogramma ter kennis name voorgelegd aan de gemeenteraad. Daarnaast wordt jaarlijks door het college het uitvoeringsprogramma integrale veiligheid vastgesteld waarin de concrete acties worden benoemd, ook met betrekking tot ondermijning. Thema 2 Integriteit van bestuur en medewerkers Er is voor medewerkers van de gemeente Schouwen-Duiveland een integriteitsbeleid. Dit is te vinden in het personeelshandboek van de gemeente Schouwen-Duiveland. De medewerker is verplicht tot het afleggen van een ambtseed of -belofte. Er is daarnaast een regeling ‘melding vermoeden misstanden’ en een regeling omtrent klachten bij ongewenst gedrag. Daarnaast wordt bij de selectie van medewerkers een antecedentenonderzoek gedaan in de vorm van een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). Thema 3 Veilige Publieke Taak (VPT) Personen met een publieke taak moeten ongestoord hun werk kunnen uitvoeren.

Helaas komt het voor dat medewerkers van de gemeente geconfronteerd worden met geweld en agressie. Veilige Publieke Taak (VPT) is een programma dat zorgt voor een eenduidige aanpak vanuit de strafrechtketen (Openbaar Ministerie en Politie). Door deze werkwijze zal er op een eenduidige en effectieve wijze agressie tegen ambtenaren met een publieke taak aangepakt worden. Thema 4 en 9 Informatiehuishouding ondermijning en informatieveiligheid Meldmogelijkheden Na het leren herkennen van signalen is het van belang dat het ‘klimaat’ binnen een gemeentehuis als veilig wordt ervaren. Voelen alle medewerkers zich veilig om signalen te melden en te bespreken? Hoe gaan ze om met signalen uit hun privéomgeving? Kan het wel gemeld worden en mag het ook? Er is één aanspreekpunt voor alle medewerkers waar iedereen met zijn/haar signaal terecht kan, namelijk de AOV’er ondermijning. Regelmatig zal er aandacht zijn voor de meldingsbereidheid binnen de organisatie. Om het melden van ondermijning zo laagdrempelig mogelijk te maken voor de collega’s is er een meldpunt ingericht. Via het e-mailadres ondermijning@schouwen-duiveland.nl kunnen signalen doorgeven. Dit meldpunt wordt zoveel mogelijk onder de aandacht gebracht via de communicatiekanalen in 2024. Daarnaast bestaat er ook de mogelijkheid om anoniem te melden via Meld Misdaad Anoniem, zowel telefonisch als digitaal.

Als gemeente zijn we aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem. Meldingen die voor de gemeente relevant zijn, worden anoniem door Meld Misdaad Anoniem met de gemeente gedeeld.

9

Privacy protocol In het kader van de uitvoering van haar taken beschikt de gemeente over een schat aan informatie, die van belang kan zijn voor de criminaliteitsbestrijding en de aanpak van ondermijning. Een deel van die informatie kan en mag de gemeente gebruiken voor de veiligheidsvraagstukken, maar er is ook een belangrijk deel dat gebonden is aan privacywetgeving waardoor het delen van gegevens niet is toegestaan of aan zware beperkingen is gebonden. Dit levert een dilemma op. Aan de ene kant heeft de gemeente de taak en ook diverse wettelijke mogelijkheden (denk onder meer aan de wet Bibob) om bij te dragen aan de bestrijding en voorkoming van criminaliteit. We willen voorkomen dat we als gemeente (ongewenst) bijdragen aan de ondermijnende effecten daarvan. Aan de andere kant willen we dat onze burgers er ook op kunnen vertrouwen dat wij hun privacy beschermen en de daarvoor in de wet opgenomen regels naleven. Om uit dit dilemma te komen is belangenafweging en besluitvorming van bestuurlijk en ambtelijk verantwoordelijken nodig. Hiervoor is het privacy protocol ondermijning wenselijk en zijn de eerste stappen gezet om dit voor de gemeente Schouwen-Duiveland op te richten. Dit protocol heeft als doel bestuur en management een kader te bieden voor de afweging van deze tegengestelde belangen en daarover besluiten te nemen.

Middels een privacy protocol kan er op een afgewogen wijze interne informatie gedeeld worden tussen het sociaal domein en het veiligheidsdomein. Naar verwachting wordt het privacy protocol in Q3 2024 voorgelegd ter vaststelling. Thema 5 t/m 7 Bestuurlijk instrumentarium op orde 1. Wet Bibob Er is een werkproces ingericht omtrent Bibob-toetsingen. Er is actueel Bibob-beleid en dit wordt aangepast indien de situatie hier om vraagt. Er is behoefte aan nauwe samenwerking tussen team vergunningverlening en team veiligheid. In 2024 starten we met een structurele overlegstructuur om zo signalen bespreekbaar te maken en de Wet Bibob juist toe te passen. In de toekomst wordt verkend of de toepassing van de Wet Bibob breder kan worden ingezet. 2. Damoclesbeleid (sluitingsbeleid o.b.v. artikel 13b Opiumwet) We zorgen voor actueel Damoclesbeleid om als gemeente bestuursrechtelijk op te treden tegen drugshandel en drugsproductie. Dit is opgenomen in onze Algemene Plaatselijke Verordening. Naar verwachtingen worden er in Q2 van 2024 nieuwe beleidsregels met betrekking tot Damocles vastgesteld. 3. Victoriabeleid (sluitingsbeleid op grond van art. 174a Gemeentewet) De sluitingsbevoegdheid van de burgemeester voor ernstige verstoringen van de openbare orde is verruimd met de inwerkingtreding van de Wet Victoria.

Deze wet is in 2023 aangepast en verruimd om bestuurlijk op te kunnen treden tegen grove schending van de openbare orde, denk hierbij aan beschietingen of explosies in/nabij woningen/lokalen. We maken beleidsregels om de Wet Victoria toe te kunnen passen in onze gemeente. 4.. Aanpassingen APV Met de wijziging van de model-APV eind 2023 zijn er verschillende openbare orde en veiligheidsartikelen bijgekomen. In Q2 2024 legt juridische zaken een voorstel voor aan de gemeenteraad met de toevoeging van meerdere APV-artikelen waaronder de uitbreiding van de Wet Victoria en het toevoegen van een artikel voor het tegengaan onveilig, niet leefbaar en malafide ondernemersklimaat.

3.3 Versterken van de maatschappelijke weerbaarheid Zoals te lezen in de vorige paragraaf zijn er op regionaal niveau een aantal thema’s welke specifiek aandacht krijgen vanuit de Zeeuwse Norm. Als gemeente Schouwen-Duiveland leveren wij hier een actieve bijdrage aan. Met het adapteren van thema acht spreken we de intentie uit om actief de bewustwording en het signaleren van ondermijning van de bevolking en het bedrijfsleven te stimuleren. Om deze reden organiseren we sinds 2022 jaarlijks de week tegen ondermijning. De vorige edities zijn geëvalueerd. De evaluatiepunten nemen we mee in de organisatie van de editie voor 2024.

10

Concept planning Om een beeld te schetsen van de geplande activiteiten en voorstellen is hieronder schematisch een concept planning weergegeven. Nog niet alle activiteiten staan vast. Voor 2026 zijn de thema’s en onderwerpen nog vrij invulbaar. Door dit nog niet vast te leggen blijven we flexibel en spelen we in op trends en daarop gerichte interventies. Wat?

Wanneer?

Wie?

Overleg Bibob-toetsingen vergunningverlening/veiligheid

Doorlopend

Vergunningverlening, AOV

Lokaal Informatieoverleg ondermijning

Doorlopend

AOV, sociaal rechercheur, toezichthouders, BRPcontroleur en burgerzaken

Bezoek Loods 12, trainingscentrum van het RIEC

Q1 2024

Handhaving, bouw en woningtoezicht, juristen, AOV

Integrale controles; thema recreatie

Q1 2024

AOV, handhaving, politie, RUD, Belastingdienst, Arbeidsinspectie

Thema-avond veilig ondernemen

Maart 2024

AOV, politie, Platform Veilig Ondernemen, 1NUL1 preventie in samenwerking met de brancheverenigingen

Vaststellen herziening Damoclesbeleid

Q2 2024

Zeeuwse werkgroep damoclesbeleid en AOV

Opleveren privacy protocol ondermijning

Q3 2024

Privacy officer en AOV

Week tegen ondermijning

September 2024

Diverse veiligheidspartners

Symposium ondermijning in het sociaal domein

Oktober 2024

AOV, consulenten, toezichthouders zorgfraude

Verkennen uitbreiden toepassing Wet Bibob

Q4 2024

AOV, vergunningverlening

Integrale controles, thema mensenhandel

Q1 2025

AOV, Arbeidsinspectie, toezichthouders

Awareness trainingen jachthavens

Q2 2025

AOV, handhaving, havenmeesters

Week tegen ondermijning

September 2024

Diverse veiligheidspartners

Integrale controle in samenwerking met het sociaal domein

Q4 2025

Sociale recherche, toezichthouders en AOV

11

4. Communicatie Eén van de kenmerken van ondermijnende criminaliteit is onzichtbaarheid. De politie waarschuwt voor vermenging van de bovenwereld en de onderwereld. De gevolgen voor de maatschappij zijn niet direct zichtbaar en als nietsvermoedende inwoner heb je er weinig last van. Ondertussen raakt ondermijning ons allemaal. Daarom is het zo belangrijk om er aandacht aan te besteden en te investeren in de weerbaarheid van onze organisatie en de maatschappij (inwoners en ondernemers). Ondermijning is vaak onzichtbaar voor inwoners. We willen het horen, zien en zwijgen doorbreken en daarmee de meldingsbereidheid vergroten. Dit doen we door inwoners bewust te maken van ondermijnende praktijken en negatieve neveneffecten. We treden zichtbaar op tegen misstanden of communiceren nadien actief over controles in het kader van ondermijning. We maken hierbij actief gebruik van sociale media.

4.1 Uitgangspunten communicatie Intern communiceren over de aanpak van ondermijning Informatie over ondermijning en successen in de aanpak hiervan delen we actief via intranet. Hiermee brengen we ondermijning doorlopend onder de aandacht en geven we een signaal af dat informatie en vorderingen hierin belangrijk zijn voor de gehele organisatie. Daarnaast zien medewerkers wat de resultaten zijn van hun meldingen, wat het bewustzijn en de meldingsbereidheid vergroot. Medewerkers hebben namelijk een belangrijke rol in het signaleren van ondermijnende activiteiten binnen de gemeente. Extern communiceren over de aanpak van ondermijning We lichten burgers en maatschappelijke partners actief voor over ondermijning en activeren ze om een bijdrage te leveren aan de aanpak hiervan. Voorbeelden zijn het informeren van de buurt wanneer er en hennepkwekerij is aangetroffen en wanneer een woning of pand wordt gesloten door middel van een buurtbrief, het onder de aandacht brengen van het meldpunt en het informeren over hoe signalen herkend kunnen worden. Op deze manier creëren we bewustwording en gaan zij ook signalen melden. Communicatie inzetten als interventie Communicatie inzetten als interventiestrategie kan verschillende doelen en doelgroepen hebben. Zo kan de interventie gericht zijn op één persoon of een bepaalde groep.

Daarbij kan het doel zijn deze persoon of groep aan te pakken of uit de anonimiteit te halen, zodat ze niet langer ongezien hun criminele activiteiten kunnen voortzetten. Een interventie kan ook gericht worden op het zichtbaar maken van een bepaald fenomeen of een criminele markt, waardoor de samenleving alerter en weerbaarder wordt. Door de grote diversiteit van doelen en doelgroepen is de strategie bij iedere casus verschillend.

4.2 Communicatiekalender ondermijning Communicatie over ondermijning is een doorlopend proces. Door jaarlijks een actieweek (week tegen ondermijning) te organiseren blijft het onderwerp op de agenda. Tegelijkertijd blijven er zich elk jaar incidenten en controles voordoen die bijdragen aan het vergroten van de bewustwording van ondermijning. Hier communiceren we als gemeente actief over. We sluiten als gemeente aan bij landelijke actieweken zoals onder andere de week van de veiligheid. Daarnaast organiseren we in samenwerking met de Zeeuwse overheden activiteiten op het gebied van een weerbare overheid. Wat? Intern meldpunt onder de aandacht brengen Bericht intranet, ‘de Schakel’, e-mail naar coördinatoren om collega’s te informeren over meldpunt + AOV’er ondermijning Opzetten intern informatie – en meldpunt ondermijning / Informatiepagina mensenhandel op gemeentelijke website Bewustwordingssessie MT en College Awareness trainingen (doelgroepgericht) Week tegen ondermijning 2024

Door wie? AOV’er ondermijning en communicatie AOV’er ondermijning en communicatie

Wanneer? Q2 2024 Q2 2024

Cluster veiligheid en communicatie

Q3 2024

RIEC & Cluster Veiligheid Cluster veiligheid AOV en communicatie

Q3 2024 Q3 2024 2 t/m 8 september 2024

12

5. Monitoring en financiering De aanpak van ondermijnende criminaliteit vraagt om een lange adem en een intensivering. Er is tijd nodig om voldoende toezicht/alertheid op te bouwen en (mogelijke) faciliteerders te waarschuwen of aan te pakken. Meerdere en herhaalde acties zijn nodig om Schouwen-Duiveland weerbaar te maken. Voorheen betaalden we de gemaakte kosten uit de lopende budgetten van openbare orde en veiligheid. De aanpak van ondermijning is een steeds groter wordend thema wat ook een financiële inspanning vraagt van de gemeente. Om de budgetten niet structureel te overschrijden, vragen we een structurele bijdrage van € 25.000 vanaf 2025. Dit geld is nodig voor de onderstaande interventies: Interventies Trainingen intern Externe communicatie en bewustwording Organisatie week van de ondermijning Organisatie integrale controles Totaal:

Verwachte kosten € 5.000 € 7.500 € 7.500 € 5.000 € 25.000

13

Bijlagen Bijlage 1 Afkortingenlijst Afkorting: AOV AVIM BRP-controleur CISO DIT

DSP

OSINT

RIEC ZeelandWest-Brabant

RUD RWS

Betekenis + toelichting Adviseur openbare orde en veiligheid Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel Basis registratie personen controleur Chief Information Security Officer: Verantwoordelijk voor de informatiebeveiligingsprocessen binnen de gemeente. Districtelijk Interventieteam: Een team werkzaam in opdracht van de gemeenten via het RIEC in de ondersteuning van gemeenten bij aanpak van casuïstiek omtrent vastgoed. Dit team heeft als duidelijk doel ondermijningsproblematiek in Zeeland aan te pakken, met niet alleen data, maar ook inzichten uit het initiërende onderzoek. Samen met preventie, zorg en repressie willen ze diverse kwesties integraal benaderen. Het Districtelijk interventieteam, bestaande uit een coördinator en een projectmedewerker, wordt versterkt door vertegenwoordigers van gemeenten, politie, en de Belastingdienst. De aansturing komt vanuit de DSP, waardoor ze op een doelgerichte manier, casuïstiek en controles kunnen opleveren. Districtelijke stuurploeg: De districtelijke stuurploeg bestaat uit een vertegenwoordiging van burgemeesters uit de regio Zeeland-West-Brabant, de politie, het Openbaar Ministerie en belastingdienst. DSP’s zijn het kloppende hart van de lokale actiegerichte aanpak van ondermijning: Ze hebben een centrale, sturende rol en zijn de drijvende kracht achter de aanpak.

Bij casuïstiek is altijd de betreffende burgemeester betrokken vanuit zijn lokale verantwoordelijkheid. Open source intelligence: Het is het legaal van data en informatie uit open en publiek beschikbare bronnen. Deze gegevens worden verzameld en geanalyseerd. Regionaal Informatie en Expertisecentrum: Een samenwerkingsverband tussen verschillende overheden die zich richt op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Dit doen ze door informatie, krachten en expertise van organisaties aan elkaar te verbinden. Daarnaast stimuleert het RIEC publiek-private samenwerkingen. Regionale Uitvoeringsdienst Rijkswaterstaat

Bijlage 2 Toelichting wetgeving 2.1 Wet Damocles Artikel 13b Opiumwet – ook wel aangeduid als de Wet Damocles – biedt de burgemeester de mogelijkheid om drugshandel te bestrijden door middel van het opleggen van een last onder bestuursdwang. Gebruikmaking van deze bevoegdheid vereist dat er in een woning of lokaal of op een daarbij behorend erf sprake is van (1) drugshandel, (2) aanwezigheid van een handelshoeveelheid drugs of (3) aanwezigheid van voorwerpen of stoffen waarvan betrokkene weet of ernstige reden heeft te vermoeden dat zij bestemd zijn voor bijvoorbeeld het telen of bereiden van drugs. De last onder bestuursdwang betreft in de regel de (gedeeltelijke) sluiting van de woning of het lokaal. 2.2 Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur (Bibob) Wat is de Wet Bibob? Het doel van de Wet Bibob is voorkomen dat de gemeente criminele activiteiten of het witwassen van crimineel verdiend geld mogelijk maakt. Bibob staat voor “bevordering integriteitbeoordelingen door het openbaar bestuur”. De gemeente voert daarom een Bibob-onderzoek uit bij activiteiten die een verhoogd risico op criminaliteit hebben. Met dit onderzoek controleert de gemeente iemands integriteit, dus of iemand

14

te vertrouwen is en niet betrokken is bij criminele activiteiten. De gemeente kan ook mensen uit iemands zakelijke omgeving onderzoeken.

Wanneer kan de gemeente een Bibob-onderzoek doen? De gemeente mag alleen een Bibob-onderzoek doen bij de volgende activiteiten: a. activiteiten waar een vergunning/ontheffing voor nodig is; b. activiteiten waarvoor een subsidie wordt aangevraagd; c. opdrachten voor de overheid (overheidsopdrachten); d. vastgoedtransacties, zoals onder andere het kopen of verkopen van gebouwen of grond van de gemeente. In de Wet Bibob staat hoe gemeenten het Bibob-onderzoek mogen doen. Wat kunnen de gevolgen zijn van een Bibob-onderzoek? De gemeente kan bij het vermoeden van crimineel misbruik beslissen geen vergunning, ontheffing, subsidie of overheidsopdracht te geven, of geen vastgoedtransactie te sluiten. Ook kan de gemeente beslissen om een vergunning of subsidie in te trekken of een overeenkomst te stoppen.

15