20230725 Raadsbrief Vaststellen bestuursopdracht doorontwikkeling toegang sociaal domein Bijlage 1 Doorontwikkeling toegang

Bestuursopdracht BenW advies

Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever Behandelend ambtenaar

Bestuursopdracht doorontwikkeling toegang sociaal domein 780259 25 juli 2023 Externe communicatie Werken, Wonen en Leven (WWL) P. Schot Afdelingshoofd WWL Peter Bijzet

1. Inleiding Al vanaf het opzetten van het programma Sociaal Domein in 2015 is de ontwikkeling van een toegang die klaar is voor de toekomst een belangrijke doelstelling voor onze gemeente. Eerst hebben we de nieuwe taken op het gebied van Jeugd, Wmo en Participatiewet laten landen in de bestaande structuur. Vervolgens is hard gewerkt aan de kwaliteit en zijn wijzigingen aangebracht die dit bevorderden (zoals de frontoffice). Dit is gelukt: de kwaliteit is op orde, de begroting loopt in de pas en inwoners zijn tevreden. Dit laatste uit zich bijvoorbeeld in lage aantallen klachten en bezwaar en een eerdere evaluatie over het sociaal domein in 2019. Nu de interne organisatie en kwaliteit van onze toegang staat is het tijd voor een volgende stap. Daarvoor hebben we het visieleertraject van de VNG doorlopen. We zijn gestart in september 2022 en hebben dit gezamenlijk afgesloten in februari 2023. Dit visieleertraject heeft ons geleerd wat we bedoelen met de doorontwikkeling van de toegang sociaal domein en wat ons te doen staat: de toegang verbreden om zo onszelf te verbinden aan de samenleving en daarmee de toekomstige uitdagingen gezamenlijk aan te gaan. De richting voor deze volgende stap wordt bepaald door de uitgangspunten van het huidige coalitieakkoord 'Samen Koers Houden'.

Vanuit het perspectief van Positieve Gezondheid willen we werken aan een sterke sociale basis voor onze inwoners. Een sociale basis waarin formele en informele ondersteuning in voldoende mate aanwezig is en elkaar versterkt. Door in te zetten op Positieve Gezondheid verleggen we de focus van ziekte en klachten naar veerkracht en een betekenisvol leven. Vanuit dit perspectief werken we als gemeente aan een vitale samenleving waarin inwoners veerkrachtig zijn in een omgeving die kansen biedt om te werken aan de eigen vitaliteit. Daarbij gaat het om lichamelijke en mentale vitaliteit en deelname aan maatschappelijke activiteiten. In deze bestuursopdracht hebben we de opdracht tot de doorontwikkeling van de toegang sociaal domein geformuleerd.

2. Inhoudelijke specificatie 2.1 Probleem of situatieschets De huidige maatschappelijke vraagstukken zijn te complex om ze zelf als overheid op te lossen, bovendien vraagt de samenleving nadrukkelijke betrokkenheid bij de aanpak van maatschappelijke vraagstukken. Wij vinden dat we onvoldoende zijn verbonden zijn met de samenleving en onze partners. Enerzijds veroorzaakt door de ontstane afstand in coronatijd, anderzijds ook door het ontbreken van actief beleid dat deze verbinding stimuleert. Daardoor hebben we onvoldoende zicht op de sociale basis van Schouwen-Duiveland. Dat betekent dat het als gemeentelijke toegang lastig is om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen in de gemeentelijke verantwoordelijkheid om onze inwoners passende zorg en ondersteuning te bieden, bijvoorbeeld in het voorveld/voorliggend veld. De ervaring in de toegang leert dat inwoners rechtstreeks bij de gemeente komen met een vraag voor zorg en/of ondersteuning. We zien dat voorafgaand aan deze vraag te weinig gebruik is gemaakt van voorliggende voorzieningen en samenleving. Vervolgens zijn onze medewerkers onvoldoende in staat om de vraag voor maatwerk te beoordelen op mogelijkheden binnen voorliggende voorzieningen en samenleving. Pagina 1 van 5

Ook de inwoner wil deze voorliggende route vaak niet meer bewandelen wanneer hij/zij eenmaal is aangekomen bij onze toegang. Zo ontstaat een blijvend beroep op maatwerk en is afschalen van zorg lastiger te realiseren. Daar bovenop zien we dat we de komende jaren voor de opgaven staan om: 1. onze sterk groeiende groep oudere inwoners van passende zorg te blijven voorzien en; 2. in het kader van de Hervormingsagenda Jeugd jongeren en gezinnen met lichte zorgvragen op andere wijzen geholpen moeten worden dan via maatwerkvoorzieningen. Waarbij er tegelijkertijd schaarste is in ondersteuning van zowel vrijwilligers en mantelzorgers als beschikbare professionals en financiering. 2.2 Doelstelling van het beleidsproces of project Het hoofddoel van deze bestuursopdracht is het verbreden van de toegang sociaal domein. Om dit te realiseren sluiten we vanuit onze toegang aan op het bestaande welzijnsnetwerk van Schouwen-Duiveland. Het handelingsperspectief van deze nieuwe toegang dient uit te gaan van het principe van Positieve Gezondheid. Hierin ligt het accent op mensen zelf, hun veerkracht en datgene wat hun leven betekenisvol maakt. We geven dit verder vorm via samenwerking met onze partners en samenleving. Hiervoor versterken we onze aanwezigheid in en de samenwerking met netwerken en vindplaatsen (zoals dorpshuis, school en huisarts) op het eiland.

Een belangrijke randvoorwaarde bij deze doelstelling dat de huidige kwaliteit van de toegang behouden blijft. Een goed functionerende toegang is cruciaal voor de benodigde zorg en ondersteuning aan onze inwoners en het beheersbaar houden van de kosten. 2.3 Breder kader of programma, relatie met andere processen/projecten. • Herijking strategische visie gemeente en daaraan parallel: • Strategische agenda WWL - programma sociaal domein • Beleidsvraagstukken op diverse terreinen: inburgering, Jeugdhulp, Wmo (m.n. demografie), gezondheid en sport, dorps- en gemeenschapshuizen, vrijwilligerswerk en mantelzorg. Deze beleidsvraagstukken moeten ook deels vanuit het perspectief van de doorontwikkeling van de toegang worden opgesteld. • Herijken subsidiebeleid: bekostiging van ondersteuning in de sociale basis gebeurt veel via subsidies aan partners. • Landelijke akkoorden als 'Gezond en Actief Leven Akkoord', 'Integraal Zorgakkoord' en 'Wonen, Ondersteuning, Zorg voor Ouderen Akkoord'. Deze akkoorden hebben tot doel om te investeren in een preventie-infrastructuur en de zorg toegankelijk, kwalitatief van hoog niveau en betaalbaar te houden. Op dit moment werken we aan een aanvraag voor een specifieke uitkering (SPUK) waarbij rijksmiddelen voor preventieactiviteiten vrij komen, gericht op doelen uit eerder genoemde akkoorden. 2.4 Beoogde resultaten 1.

Een toegang die zich heeft verbreed tot het welzijnsnetwerk en daarmee kan samenwerken, duidelijkheid heeft over haar regierol, en waarin de inwoner leidend blijft. Voor de inwoner is dit de weg naar ondersteuning. Dit kan leiden tot een andere rol van een deel van de huidige medewerkers in de toegang. 2. Het vraag en aanbod in het welzijnsnetwerk is inzichtelijk, voor onszelf, partners en inwoners. We zijn in staat om daarbij keuzes in aanbod te maken en deze toe te voegen waar nodig. We bouwen voort op bestaande netwerken en waar nodig verbinden we die aan elkaar en/of versterken we deze (een voorbeeld van zo’n netwerk is Schouwen-Duiveland Vitaal). 3. Onze partners en toegang zijn in staat om in het gesprek met de inwoner voor ondersteuning een juiste afweging te maken in een voorliggende en/of maatwerkvoorziening. Wij en onze partners zijn in staat dit toe te passen vanuit de principes van Positieve Gezondheid. 4. Onze partners in dit welzijnsnetwerk werken samen, wat gestimuleerd wordt door een integraal werkende gemeentelijke toegang. We hebben uitgewerkt wat integraal werken betekent, wat de grenzen hierin zijn en we zijn in staat dit toe te passen, bijv. op het gebied van gegevensuitwisseling en budget wat over de grenzen van de wetten ingezet kan worden. 5.

Beleid en uitvoering werken binnen de gemeente samen en deze samenwerking is verbonden met beleid en uitvoering van onze partners.

Pagina 2 van 5

6. Ons opdrachtgeverschap is hierop ingericht, inclusief monitoring van de verwachtte effecten. Belangrijke onderdelen van het opdrachtgeverschap is een gedeelde visie, duidelijke kwaliteitseisen en doelen en dat samenwerking een doel op zich is. 7. We richten de bedrijfsvoering in op de beoogde doorontwikkeling én we versterken daarmee de huidige kwaliteit. Bovenstaande resultaten worden bereikt via een op te stellen uitvoeringsplan dat uit deze bestuursopdracht voortvloeit. In dit uitvoeringsplan worden de verschillende onderdelen uitgewerkt gericht op het bereiken van de doelstelling en resultaten. 2.5. Projectafbakening Deze bestuursopdracht beperkt zicht tot het organiseren en positioneren van onze toegang sociaal domein in het welzijnsnetwerk en de verandering daarmee van de toegang naar de beoogde doelstelling en resultaten van deze bestuursopdracht.

3. De procesvoering 3.1 Rol van de gemeente Als gemeente voeren wij zelf geen hulpverlening uit. We leggen de verantwoordelijkheid bij onze partners en zorgaanbieders, die wij subsidiëren of inkopen. Wij leiden het proces van deze bestuursopdracht en sturen op de beoogde doelstellingen. Ons belang is om goede zorg te (kunnen blijven) bieden aan onze inwoners die dat nodig hebben. Daarom zijn wij degene die het zicht houden en sturen op het sociaal domein als geheel. Wij kiezen daarom voor het versterken van onze regierol in de uitvoering waarbij wij grip hebben en tijdig kunnen bijsturen. Ook vervullen we de rol van opdrachtgever naar aanbieders en regelen de toegang naar en de procesregie op maatwerkvoorzieningen. Om deze bestuursopdracht te kunnen laten slagen zetten we vanuit onze regierol vooral in op het versterken van de samenwerkingen tussen onze partners en zelfstandige entiteiten zoals het onderwijs en huisartsen. Onderdelen hiervan zijn: • Een duidelijke regierol passend bij het gehele welzijnsnetwerk en de diverse onderliggende netwerken. • In partnerschap ontwikkelen met aanbieders en inwoners (-collectieven, zoals verenigingen en stichtingen) die onze visie onderschrijven • Zorgdragen voor voldoende en effectieve preventieve ondersteuning.

• De ondersteuning is gericht op het hervinden van de zelfstandigheid van de inwoner met ondersteuning van zijn/haar leefomgeving. Daarmee is de tijdelijkheid van de ondersteuning vanaf het eerste moment duidelijk voor alle betrokkenen. 3.2. Omgevingsanalyse, rolneming, partners en externe betrokkenen De organisatie van de huidige toegang is vooral een gemeentelijke aangelegenheid. Als wij ons vanuit de toegang meer willen verbinden aan de samenleving en het welzijnsnetwerk en daar aanwezig willen zijn, moeten we met zowel de partners als met de inwoners (individueel en in collectief verband, zoals verenigingen, kerken en hulpkringen) in gesprek op welke wijze we de ondersteuning kunnen versterken. Op die manier zijn we met de samenleving en partners in staat om de vraag tijdig te signaleren en vroegtijdig laagdrempelige ondersteuning te organiseren. We steken hierbij pragmatisch in op bestaande netwerken, vindplaatsen en (bijna) verdwenen netwerken die opnieuw van waarde kunnen zijn. We zien in landelijke ontwikkelingen een aantal uitgangspunten waartoe wij ons verhouden. Na de transitiefase vanaf 2015 breekt nu de transformatiefase aan en het Rijk sorteert hierop voor met het afsluiten van enkele belangrijke akkoorden en verandering in wetgeving: 1.

Gezond en Actief Leven Akkoord: gemeenten worden gestimuleerd om vanuit een brede blik op gezondheid te investeren in een preventie-infrastructuur en de sociale basis van inwoners. 2. Integraal Zorgakkoord: afspraken tussen het Rijk, gemeenten en zorgkantoren om de zorg toegankelijk, kwalitatief van hoog niveau en betaalbaar te houden. De focus ligt primair op het curatieve deel van de zorg, maar waar mogelijk worden dwarsverbanden met langdurige zorg en het sociaal domein gezocht. Bij dit laatste wordt o.a. gedacht aan samenwerking tussen gemeenten, huisartsen en ggz en het investeren in preventie. De invulling hiervan gebeurt regionaal. 3. Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen Akkoord: dit akkoord richt zich op het vergroten van de mogelijkheden van ouderen om zo lang mogelijk zelfredzaam te blijven met bijpassende woning en/of woonvorm waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van digitale hulpmiddelen en een leefomgeving en sociaal netwerk die dit ondersteunen. Pagina 3 van 5

4. Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams): met deze wet wordt beoogd knelpunten weg te nemen in relatie tot gegevensuitwisseling en privacy in het sociaal domein bij de aanpak van meervoudige problematiek. Het college van burgemeester en wethouders krijgt wettelijke taken voor onderzoek, planvorming en coördinatie bij meervoudige problematiek in het sociaal domein en eventueel aanpalende terreinen. De wet ligt nu voor in de Tweede Kamer. Bij het aannemen van de wet moeten we bij de inrichting van onze toegang van het sociaal domein we rekening houden met de implementatie van deze wet. 3.3. Strategische communicatie De uitvoering van de bestuursopdracht is een grote opdracht die veel mensen raakt. Naast communicatie met de eigen medewerkers en de gemeenteraad is ook communicatie met inwoners, contractpartners en andere stakeholders van belang voor het succesvol uitvoeren van de bestuursopdracht. Dit betekent dat er een communicatieplan moet worden opgesteld en uitgevoerd. Factor C is hierin behulpzaam, ook als netwerk en stakeholderanalyse. In de uitvoering heeft communicatie een grote rol. Er moet gecommuniceerd worden naar inwoners over de verbreding van de toegang, met stakeholders over de samenwerking en binnen de gemeente. Dit wordt verder uitgewerkt in het uitvoeringsplan waar communicatie een groot onderdeel van is.

Gemeenteraad en college dienen goed geïnformeerd te worden over de voortgang. Hiervoor stellen we een keer per kwartaal een collegeadvies met raadsbrief op.

4. Beheersaspecten 4.1. Werkorganisatie Bestuurlijk opdrachtgever: wethouder Schot Ambtelijk opdrachtgever: transformatiemanager WWL Ambtelijk opdrachtnemer: procesleider toegang en voorveld ondersteund door ambtelijke werkgroep 4.2. Tijdsplanning mijlpalen Q2 2023: we starten al met acties die op korte termijn effect sorteren (laaghangend fruit). Fase 1 - onderzoek en participatie Q3 2023: werving procesleider ‘verbreding toegang’, start onderzoek en opstellen uitvoeringsplan Q3 2023: ophalen input via raadsinformatiebijeenkomst en bij partners en inwoners(collectieven) Fase 2 - besluitvorming Q4 2023 / Q1 2024: oplevering en besluitvorming uitvoeringsplan. Fase 3 - implementatie uitvoeringsplan Vanaf Q1 2024: Waar nodig past beleid opdrachten aan partners aan. Contractbeheer, kwaliteitszorg, administratie en informatievoorziening gaan aansluiten op de nieuwe werkwijze, zodanig dat de gemeente in staat blijft om de verantwoordelijkheid voor kwaliteit en financiën in te vullen en zicht houdt op de beoogde doelstellingen en gestelde resultaten. We investeren in opleiding van eigen medewerkers gericht op de vereiste vaardigheden. Fase 4 - Doorontwikkelen en borging Doorontwikkelen en borgen van de ontwikkelde werkwijze in de organisatie, bij partners en behouden en leren van relatie met samenleving.

Verwachting is dat we tijd nodig hebben om de beoogde transformatie te laten slagen. Deze fase van doorontwikkelen en borgen beslaat daarmee minimaal 3 á 4 jaar. 4.3. Risicobeheersing en kwaliteitszorg • Een toegang verbonden aan partners en inwoners in een welzijnsnetwerk verlaagt de drempel voor een ondersteuningsvraag. Het risico in het oplossen van deze vraag zit in de doorverwijzing naar maatwerk. Noodzakelijk is dat de oplossing gezocht dient te worden de directe leefomgeving van de inwoner en/of het welzijnsnetwerk. • De verbreding van de toegang verlaagt niet zozeer de algehele kosten voor het sociaal domein. Het verschuift wel de financiering van maatwerk naar het financieren van zorg en ondersteuning in de directe leefomgeving van onze inwoners.

Pagina 4 van 5

• Deze andere wijze van werken vraagt andere competenties van onze medewerkers. Deze competenties in combinatie met eventuele nieuwe rollen en taken moeten we concreet en inzichtelijk maken. Op die manier kunnen we met onze medewerkers in gesprek over deze veranderingen, inclusief een aangepast opleidingsplan. • Er liggen veel opgaven in het sociaal domein. Naast de verbreding van de toegang en een nieuwe visie op het sociaal domein met uitvoeringsplan voor de komende vier jaar moeten alle wettelijke taken uitgevoerd blijven en komen nieuwe taken op ons af. 4.4. Financiering Begroting Begrotingswijziging Eenmalige lasten Structurele lasten Eenmalige baten Structurele baten Dekking

Binnen begroting

Procesleider wordt gefinancierd uit bestaande formatie en betreft een vaste functie binnen afdeling WWL. Voor 2023 willen we € 50.000,- reserveren uit het budget 'Wijkteams' voor externe begeleiding op het gehele proces en € 25.000,- voor benodigde communicatie (zoals materiaal en bijeenkomsten). 2024 en verder Het uitvoeringsplan maakt eventuele financiële consequenties inzichtelijk. Investeringsruimte voor de toekomst is er een structureel budget van € 151.000,- beschikbaar om te investeren in nieuwe functies. Het betreft hier de budgetten 'Wijkteams' € 100.000 (structureel) en 'Versterking ondersteuning wijkteams' (€ 51.000,-). Daarnaast is er structureel ruim € 100.000,- beschikbaar in het innovatiefonds voor het sociaal domein waar gebruik gemaakt kan worden om te experimenteren met pilots of initiatieven uit de samenleving.

Voorstel 1.

In te stemmen met de bestuursopdracht doorontwikkeling toegang sociaal domein

Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, S.J.A. Bronsveld

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 5 van 5