20230718 Raadsbrief Besteding middelen energietoeslag 2022 en bereik Bijlage 1 Analyse energietoeslag

Analyse energietoeslag 2022 Inleiding De kosten voor energie zijn in 2021 fors gestegen. Het kabinet heeft twee maatregelen genomen om de prijsstijging te compenseren. De eerste betreft een verlaging van de energiebelasting. De tweede maatregel is de energietoeslag. De energietoeslag is een financiële tegemoetkoming om mensen met lage en middeninkomens snel te ondersteunen. De uitvoering van de regeling is belegd bij de gemeenten. Gemeenten hebben beleidsvrijheid gekregen met betrekking tot de uitvoering van de regeling. Beleidskeuzes Schouwen-Duiveland In deze paragraaf gaan we in op drie van deze beleidskeuzes. Ten eerste heeft het college de bevoegdheid om zelf de doelgroep te bepalen. De energietoeslag is bedoeld voor alleenstaanden en gezinnen met een laag inkomen, dat wil zeggen een inkomen op of net boven het sociaal minimum. De gemeente heeft de bevoegdheid om zelf invulling te geven aan wat onder een laag inkomen wordt verstaan en hoe dit inkomen wordt getoetst. In de richtlijnen van het Rijk is een inkomensgrens van 120% geadviseerd. Een inkomensgrens lager dan 120% van het sociaal minimum wordt niet wenselijk geacht. Het college heeft de richtlijn van het Rijk gevolgd en bij de start van de uitvoering de inkomensgrens van 120% gehanteerd. De raad heeft in 2022 ook gelden vrijgemaakt voor inwoners met een inkomen tussen de 120% en 130% van het sociaal minimum.

Deze huishoudens hebben of automatisch of op aanvraag €650,- ontvangen. Naast het bepalen van de doelgroep heeft het college ook de vrijheid om de hoogte van de energietoeslag vast te leggen. De hoogte van de energietoeslag bedraagt voor inwoners met een inkomen tot 120% van de toepasselijke bijstandsnorm € 1.300 (was tot 16 augustus 2022 nog € 800). De toeslag is in termijnen uitgekeerd. Voor inwoners met een inkomen tussen de 120% en 130% van de toepasselijke bijstandsnorm is de hoogte van de energietoeslag vastgesteld op € 650. Ten slotte mag het college besluiten het recht op de energietoeslag ambtshalve vast te stellen en te verstrekken. Een schriftelijke aanvraag is dan niet nodig. Het college heeft besloten om de energietoeslag ambtshalve uit te betalen aan huishoudens die rondkomen van een bijstandsuitkering en aan inwoners die gebruik maken van minimaregelingen en een inkomen hebben tot 120% (vanaf augustus 2022 130%) van de van toepassing zijnde bijstandsnorm.

Bereik Op Schouwen-Duiveland hebben in 2022 in het totaal 1.542 huishoudens de energietoeslag ontvangen. Schouwen-Duiveland telt 1.900 huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Daarmee is aan 81% van de ‘doelgroep’ de energietoeslag toegekend. Het bereik voor huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum is 84% (1.339 van de 1.600 huishoudens in deze inkomensgroep).1 Landelijk ligt het gemiddelde op 90%

1

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85344NED/table?ts=1685599348180. De cijfers van het CBS zijn in december 2022 bijgesteld. Dit betekent dat de aantallen in de eerder afgegeven collegeadviezen betreffende de energietoeslag kunnen afwijken van de getallen die zijn benoemd in deze memo.

voor de groep met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum; voor de groep met een inkomen tot 130% zijn er geen landelijke gegevens.

Ambtshalve verstrekt Voor 787 van de 1.542 huishoudens is het recht op energietoeslag ambtshalve vastgesteld en verstrekt. Het gaat hier om inwoners waarvan de getoetste inkomensgegevens op de voor energietoeslag vastgestelde peildatum bekend zijn. Denk aan bijstandsgerechtigden en inwoners die bijzondere bijstand ontvangen en/of gebruik maken van de minimaregelingen. Op deze wijze kon een groot deel van de doelgroep snel bediend worden.

Verstrekt op aanvraag Inwoners die de toeslag niet ambtshalve verstrekt hadden gekregen, konden deze alsnog aanvragen. Dit kon vanaf 9 mei 2022 tot 1 januari 2023. De aanvraag kon via de gemeentelijke website worden ingediend. Voor de mensen die niet of onvoldoende digitaal vaardig zijn is een papieren aanvraagformulier ontwikkeld. In 2022 zijn uiteindelijk 1.235 aanvragen ingediend. De uitkomst van de aanvragen wordt in onderstaand cirkeldiagram weergegeven.

Uitkomst aanvragen energietoeslag 5%

3%

31%

61%

Toegekend

Afgewezen

Buiten behandeling gesteld

Afgebroken Figuur 1

Toegekend : 755

Afgewezen: 385

Buiten behandeling: 33

afgebroken: 62

755 huishoudens hebben de energietoeslag op aanvraag toegekend gekregen. 61% van de aanvragen die in behandeling zijn genomen is toegekend. Het percentage aanvragen dat werd afgewezen bedraagt 31%. We zien dat 5% van de aanvragen werd afgebroken. Hieronder verstaan we dat tijdens het onderzoek blijkt dat er geen recht bestaat en dat de aanvrager de aanvraag wenst in te trekken. De aanvraag wordt dan niet verder in behandeling genomen en er volgt geen besluit. Tenslotte werd 3% van de aanvragen buiten behandeling gesteld.

Reden afwijzing In de Participatiewet en in de beleidsregels Energietoeslag staan afwijzingsgronden geformuleerd. In onderstaand overzicht staan de gronden waarop een aanvraag is afgewezen en de frequentie waarin dat is voorgekomen (figuur 2).

2

Reden afwijzingen Inkomen boven de norm Niet rechtmatig verblijf in Nederland Niet woonachtig in de gemeente Schouwen-Duiveland Verblijf in een inrichting Voert geen zelfstandig huishouden Eerder energietoeslag ontvangen Onder de 21 jaar

361 1 5 3 7 7 1

Figuur 2. Reden afwijzing

De reden van afwijzing is in de meeste gevallen een inkomen boven de toepasselijke bijstandsnorm. In onderstaand overzicht wordt weergegeven binnen welk percentage van de bijstandsnorm het inkomen van de aanvrager, wiens aanvraag is afgewezen, valt (figuur 3). In dit overzicht wordt ook de inkomenscategorie 120-130% nog weergegeven, omdat deze tot 16 augustus 2022 nog niet in aanmerking kwam voor de energietoeslag. 2 Inkomenscategorie 120-130 130-140 140-150 150 ->

101 120 57 83

Figuur 3. inkomenscategorie

Het aantal aanvragen dat is afgewezen is opvallend hoog (31%). Ter vergelijking: het percentage afwijzingen voor de minimaregelingen bedraagt in 2022 6%3. Voor de aanvragen bijzondere bijstand ligt het percentage afwijzingen in dat jaar op 15%.4 Het grote aantal afwijzingen kan onder andere worden verklaard doordat met de energietoeslag een nieuwe groep inwoners is bereikt die onvoldoende bekend is met regelingen. Zo wordt niet altijd beseft dat het vakantiegeld en een eindejaarsuitkering tot het inkomen worden gerekend.

Persoonskenmerken In deze paragraaf besteden we aandacht aan de persoonskenmerken van de inwoners die energietoeslag hebben ontvangen.

Leeftijd De inwoners die de energietoeslag hebben ontvangen zijn onderverdeeld in leeftijdscategorieën. We onderscheiden vier leeftijdscategorieën: - 18 tot en met 26 jaar - 27 tot en met 45 jaar - 46 tot en met 67 jaar - 68 jaar en ouder De grootste groep wordt gevormd door de categorie 68 jaar en ouder (40%). Maar liefst 76% is 46 jaar of ouder. De gemiddelde leeftijd is 60 jaar. De mediaan is 62 jaar.

2

De huishoudens, die in de periode 1 januari 2022 tot en met 16 augustus 2022 een afwijzing hadden ontvangen omdat zij een inkomen hadden tussen de 120% en 130% van de toepasselijke bijstandsnorm, ambtshalve in oktober €650 ontvangen. 3 In 2022 zijn 1.552 aanvragen in het kader van de diverse minimaregelingen ingediend. Hiervan zijn 98 aanvragen afgewezen. 4 Er zijn in 2022 316 aanvragen bijzondere bijstand ingediend. 48 aanvragen zijn afgewezen. 3

Leeftijdscategorie 5% 19% 40%

36%

18t tot 27 jaar

27 tot 46 jaar

46 jaar 68 jaar

68 jaar en ouder

Figuur 4. leeftijdscategorie

We zien een verschil tussen de groep aan wie de energietoeslag ambtshalve is verstrekt en wie de energietoeslag op aanvraag heeft ontvangen. De aanvragers zijn gemiddeld ouder. De gemiddelde leeftijd bedraagt 66 jaar. De mediaan is 67 jaar. Het bereik onder ouderen is 78%. Dat betekent dat 78% van alle inwoners van 65 jaar of ouder, die ten minste 1 jaar een inkomen hebben op het 120% van het sociaal minimum, de energietoeslag heeft ontvangen.

Gezinssamenstelling De energietoeslag wordt met name toegekend aan de groep alleenstaanden (65%). De groep alleenstaanden en alleenstaande ouders vormen zelfs 75%.

Gezinssamenstelling 2% 1% 22%

10% 65%

Alleenstaande

Alleenstaande ouder

Gehuwden/ samenwonend

Gehuwd/ samenwonend met kinderen

kostendelers Figuur 5. Gezinssamenstelling

4

Inkomen Van de groep aan wie de energietoeslag ambtshalve is verstrekt zijn de inkomensgegevens bekend. Dit zijn vaak inwoners die al langer in zicht zijn bij de gemeente. In deze paragraaf kijken we naar de gegevens van de inwoners die een aanvraag hebben ingediend, omdat het hier lijkt te gaan om een tot nu toe minder zichtbare groep; mensen die vaak nog niet bekend zijn met inkomensregelingen van de gemeente. In onderstaande tabel staan de inkomensgegevens weergegeven (figuur 6). Soort inkomen Algemene nabestaande wet Bijstandsuitkering WW Ziektewet WAO/WIA Wajong Inkomsten uit arbeid Inkomsten uit bedrijf AOW Alimentatie Vermogen Overig5 Pensioen

6 8 21 12 45 30 122 44 433 5 11 6 12

Figuur 6. inkomen

De grootste groep wordt gevormd door inwoners met een inkomen AOW (57%). In veel gevallen wordt dit inkomen aangevuld met een klein pensioen. 16% van de aanvragers heeft een dienstbetrekking. Het gaat om inwoners die parttime werken, met een inkomen net boven het bestaansminimum. Een relatieve nieuwe groep is de groep zelfstandig ondernemers. Deze groep is gewend om de eigen broek op te houden en kloppen in de regel niet gauw aan bij de gemeente voor financiële ondersteuning. Sinds de coronasteunmaatregelen lijkt deze drempel enigszins weggenomen te zijn.

Financiën In 2022 is € 1.670.000 door de gemeenteraad ter beschikking gesteld voor de energietoeslag. De werkelijke kosten bedragen € 1.849.300. De uitvoeringskosten zijn hier niet in opgenomen. Het tekort wordt veroorzaakt doordat meer huishoudens de energietoeslag hebben ontvangen dan voorafgaand was ingeschat, maar ook door de compensatiesystematiek van het Rijk. Daarnaast hanteert de gemeente een hogere inkomensgrens: 130% i.p.v. 120% van het sociaal minimum. Uit een peiling van Divosa blijkt dat 48% van de gemeenten te maken heeft met een financieel tekort op de energietoeslag.6 Met name gemeenten met minder dan 100.000 inwoners hebben vaker een tekort dan de grote gemeenten.

Conclusies en aanbevelingen Schouwen-Duiveland telt op basis van gegevens van het CBS 1.600 inwoners met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. In totaal hebben 1.339 inwoners, die in deze inkomenscategorie vallen, de energietoeslag ontvangen. Daarmee is 84% bereikt. Wanneer we kijken naar de groep inwoners tot 130% van het sociaal minimum ligt het bereik op 81%. De grootste groep wordt gevormd door inwoners die zelfstandig wonen en de woonlasten niet kunnen delen.

5

De groep overig bestaat uit inwoners met een inkomen uit IOW en Wsf. https://www.divosa.nl/financiele-toereikendheid-van-de-energietoeslag#bijna-de-helft-van-degemeenten-heeft-een-financieel-tekort-op-de-energietoeslag 6

5

Uit onderzoek van de Nationale Ombudsman in 2022 bleek dat ouderen moeilijk bereikbaar zijn voor minimaregelingen. Daardoor leven zij soms onnodig onder het sociaal minimum. Zij zijn onbekend bij de gemeente, zijn digitaal niet vaardig genoeg, vinden regelingen voor minima te ingewikkeld of hebben een gebrek aan vertrouwen in de overheid en willen het liever zelf zien te rooien. Op Schouwen-Duiveland heeft 78% van de ouderen (65 jaar of ouder) de energietoeslag ontvangen. Zelfstandig ondernemers in armoede hebben dezelfde rechten als inwoners met een vergelijkbaar laag inkomen uit loon of uitkering. Het probleem is dat er geen natuurlijke match bestaat tussen de inkomens- en vermogenstoets die de gemeente uitvoert en het inkomen en het vermogen van een zelfstandig ondernemer. De ZZP-er rekent met omzet en winst. De gemeente gaat uit van een netto-maandinkomen om te toetsen aan de, eveneens netto, bijstandsnorm. De beleidsregels vragen om een duidelijkere afbakening van de doelgroep. Uit de beleidsregels bleek onvoldoende of kostendelers wel of niet in aanmerking kwamen voor de energietoeslag. Een oplossing kan zijn om in de beleidsregels op te nemen dat de aanvrager aantoonbaar moet maken dat hij of zij een contract heeft met de energieleverancier.

6