20230606 Raadsbrief Evaluatie cameratoezicht Renesse Bijlage Nota - Evaluatie cameratoezicht Renesse
Tekst van het document
Evaluatie cameratoezicht Renesse 2023
Inhoudsopgave 1. Inleiding ....................................................................................................................................................... 3 2. Cameratoezicht Renesse: een terugblik ..................................................................................................... 4 2.1 Instellen van cameratoezicht in 2011 .................................................................................................... 4 2.2 Besluitvorming instellen cameratoezicht Renesse ................................................................................ 4 2.3 Chronologisch verloop van proces omtrent cameratoezicht ................................................................. 5 2.4 Positieve omslag Renesse .................................................................................................................... 6 3. Huidig gebruik, interventies en opsporing .................................................................................................. 9 3.1 Uitkijken van de camerabeelden ........................................................................................................... 9 3.2 Opsporing achteraf ................................................................................................................................ 9 4.
Wettelijke kader cameratoezicht ............................................................................................................... 10 5. Conclusie en advies aan de lokale driehoek ............................................................................................ 12 5.1 Conclusie ............................................................................................................................................. 12 5.2 Besluit van de lokale driehoek ............................................................................................................. 12 Bijlage 1 Adviezen en wensen partners ........................................................................................................ 13 Bijlage 2 Artikel 151c Gemeentewet ............................................................................................................. 14
2
1. Inleiding Gemeente Schouwen-Duiveland heeft sinds 2011 permanent cameratoezicht ingesteld in het horecagebied van Renesse. In 2016 is het permanente cameratoezicht uitgebreid met de aanschaf van een mobiele camera-unit welke voor flexibel toezicht kan worden ingezet op verschillende locaties.
Momenteel worden er zes permanente camera’s ingezet in het centrum van Renesse. Er is ook nog één flexibele camera beschikbaar die op verschillende plaatsen kan worden ingezet. Voor deze camera’s biedt artikel 151c van de Gemeentewet de wettelijke grondslag: het doel is het handhaven van de openbare orde. Gemeente Schouwen-Duiveland zet daarnaast ook andere camera’s in: bewakingscamera’s voor beveiliging van gemeentelijke gebouwen, verkeerscamera’s en bodycams voor handhavers. De positieve veranderingen in Renesse, de benodigde vervanging van de camerasystemen, het ontbreken van een actueel aanwijzingsbesluit maar ook de capaciteit van toezicht zorgen ervoor dat een herziening van de inzet van de cameratoezicht noodzakelijk is. Met deze evaluatie en herziening brengen we de nut en noodzaak van het cameratoezicht in beeld afgezet tegen de ontwikkelingen van criminaliteit en overlast, privacywetgeving en beschikbare capaciteit van politie en handhaving.
3
2. Cameratoezicht Renesse: een terugblik 2.1 Instellen van cameratoezicht in 2011 Jaren lang werd Renesse in het hoogseizoen overspoeld met vakantievierende jongeren met bijbehorende problematiek. Daarnaast was Renesse in de weekenden een drukbezochte locatie door jongeren uit de gemeente en omgeving om uit te gaan. In het hoogseizoen ontstond er voornamelijk problematiek gezien het grote aantal toeristen waarbij politiecapaciteit in verhouding tot het werkelijk aantal verblijvende personen tekort schoot. Tijdens deze periodes werd de openbare orde en veiligheid in het dorp verstoord. Voor 2011 waren er door politie en gemeente al diverse acties ondernomen om de overlast en openbare orde verstoringen terug te dringen. Hiertoe werd toentertijd het Convenant Veilig Uitgaan en Recreëren in de Westhoek opgesteld. Er is in 2011 onderzocht hoe permanent cameratoezicht kon bijdragen om de problematiek tegen te gaan. De burgemeester van Schouwen-Duiveland wilde een bijdrage leveren om de criminaliteit en overlast aan te kunnen pakken. Door het inzetten van cameratoezicht in de overlastgebieden kon de burgemeester een middel inzetten dat een effectieve aanpak van de criminaliteit en overlast ondersteunt. Daarnaast werd verwacht dat ook het veiligheidsgevoel van de bezoekers, bewoners en overige recreanten zou toenemen.
Met het cameratoezicht werd enerzijds uitgegaan van een preventieve werking, maar daarnaast kon de overlast gereguleerd worden en ontstond er een beter beeld van situatie. Bijkomend voordeel was dat de camerabeelden gebruikt konden worden door politie ten behoeve van strafrechtelijke onderzoeken.
2.2 Besluitvorming instellen cameratoezicht Renesse In april 2011 hebben het college van B&W en de gemeenteraad ingestemd met het instellen van cameratoezicht in Renesse en de aankoop van de camerasystemen. Dit besluit werd genomen naar aanleiding van een pilot welke in 2010 voor twee maanden werd gedraaid in Renesse. Deze pilot werd positief ervaren door de leden van de lokale driehoek en droeg bij aan het convenant veilig uitgaan en recreëren in de Westhoek. Het convenant werd toentertijd ingesteld om de problematiek in het horecagebied van Renesse te verminderen. In juni 2011 werd het cameratoezicht daadwerkelijk operationeel en het aanwijzingsbesluit werd vastgesteld tot en met 31 december 2013. Zie figuur 2.2.1. voor de locaties van de permanente camera’s. Op 31 juli 2012 is er een raadsbrief opgemaakt met daarin een korte evaluatie van het cameratoezicht welke door de gemeente in samenspraak met de politie. Conclusie hiervan was om een verbetertraject in te stellen in de communicatie en samenwerking met het bedrijf welke toen de camera’s beheerden. In deze evaluatie werd de noodzakelijkheid van het cameratoezicht niet geëvalueerd. 2.2.1 Overzicht vaste camera’s in Renesse vanaf 2011 Camera
Locatie
Soort
Camera 1
Transferium (parkeerterrein + bushaltes)
Draaibaar
Camera 2
Voetpad Transferium (tussen bushaltes en centrum)
Draaibaar
Camera 3
Lange Reke
Draaibaar
Camera 4
Waterplein (ter hoogte van de restaurants)
Draaibaar
Camera 5
Zeeannemoonweg
Draaibaar
Camera 6
Hoge Zoom (ter hoogte van de discotheken)
Draaibaar
Camera 7
Rotonde Hoge Zoom
Niet in gebruik
4
2.3 Chronologisch verloop van proces omtrent cameratoezicht 2011-2013 - Invoering cameratoezicht + eerste evaluatiemoment Zoals net benoemd werd het cameratoezicht ingesteld in 2011 en het aanwijzingsbesluit werd tot eind 2013 vastgesteld. Na deze datum is er geen gemeentelijke evaluatie uitgevoerd en is het cameratoezicht stilzwijgend doorgevoerd zonder nieuw aanwijzingsbesluit en nieuwe afweging door de lokale driehoek. 2013 - Invoeren beleidsregels horecaportiers Daarnaast werden in 2013 de beleidsregels horecaportiers gemeente Schouwen-Duiveland ingevoerd om ondernemers in het horecaconcentratiegebied van de kern Renesse te verplichten om een horecaportier in te zetten. De beleidsregels werden ingevoerd in aanvulling op alle maatregelen die toentertijd werden ingesteld om de problematiek tegen te gaan zoals onder andere het susteam, cameratoezicht en gezamenlijke huisregels in de horecagelegenheden. 2015 - Notitie cameratoezicht Renesse door politieteam Oosterscheldebekken In 2015 werd er een notitie opgemaakt over het cameratoezicht in Renesse. Er zijn toentertijd meerdere aanbevelingen uitgekomen. Deze zijn voor een deel doorgevoerd in de jaren daarna. Het uitkijken van de beelden is overgedragen aan de politie en vervolgens aan de gemeentelijke handhavers. Daarnaast werden de beelden uitgekeken op de dagen dat er veel drukte werd verwacht, zoals hieronder beschreven.
“Ten aanzien van het uitkijken van de camera's raden wij aan dit af te stemmen op basis van 3 factoren; "Periode", "uitgaansdagen" en "uitgaanstijdstippen”. Waar in 2011- 2014 er de gehele avond/nacht (21:0004:00) werd uit gekeken door Crimnee, kan dit efficiënter verdeelt worden naar "hottimes and -days" "Cameratoezicht werkt alleen als er aanvullend toezicht wordt gehouden door toezichthouders" (CCV, 2009). Dit betekent dat er bij het zien van een incident direct kan worden ingegrepen door deze toezichthouders. Uitkijken op tijden dat er dus geen toezichthouders in het dorp zijn, heeft dus zodoende geen nut. Samenvattend adviseren wij live uit te kijken op prio 1 tijden tussen 00:00- 04:30 uur op elke zaterdagavond (winter en zomer) en in het complete zomerseizoen (juli en augustus) elke dag. Daarnaast ook extra dagen bij bijzondere weekenden zoals Pasen en Hemelvaartsweekend, Dag van de Arbeid (Maifeiertag), Pinksteren (Pfinksteren) en Corpus Christi (Fronleichnam). Ten aanzien van de locatie vanuit waar de camera's worden bedient, is er geen standvastige mening. De huidige situatie in Goes "klinkt goed" volgens de respondenten, echter beargumenteren zij wel dat vanaf daar moet worden mee gekeken indien nodig of indien dit is afgesproken.
De respondenten geven aan dat een terminal van het cameratoezicht ook gewenst is op Renesse, dit om bij prio 2 situaties adequaat te kunnen reageren en om een beeldvorming te hanteren van wat er op straat afspeelt Ten aanzien van de werkzaamheden ten behoeve van de uitvoering van het cameratoezicht raden wij aan om dit te laten doen door een deskundig en bekwaam persoon. De instantie waarvoor de persoon werkt is niet van belang, als deze maar en een directe lijn heeft naar de toezichthouders ter plaatse en aan bepaalde voorwaarden voldoet: ▪ ▪ ▪
Gebiedskennis (kennis van de lokale fysieke situatie en lokale omstandigheden/ problematiek) Vakkennis (onderscheid kunnen maken tussen belangrijke en onbelangrijke gebeurtenissen) Deskundigheid (om kunnen gaan met het camerasysteem)
2017 – 2018 - Gemeentelijk handhavingsteam leefbaarheid + gemeentelijke ‘meldkamer’ In 2017 maakte het susteam plaats voor de uitbreiding van een gemeentelijk handhavingsteam leefbaarheid. Zij namen vanaf dat moment deel aan het toezicht in het horecagebied van Renesse. Het cameratoezicht werd eerst nog uitgekeken vanuit het politiebureau in Goes door een cameraobservant van Roxy B.V. in opdracht van de gemeente. In 2018 werd dit overgedragen naar de ‘meldkamer’ van handhavers leefbaarheid op het gemeentehuis. Vanaf dat moment werden de beelden op diverse momenten in het hoogseizoen en daarnaast in de weekenden op vrijdag- en zaterdagnacht live uitgekeken.
5
Maart 2018 - Visie cameratoezicht Renesse In maart 2018 is er een notitie opgemaakt door de politie met een visie op het cameratoezicht in Renesse. In dit visiedocument wordt ingezoomd op de effectiviteit van de uitvoering van het cameratoezicht met onderbouwing van politiecijfers. Daarnaast is er uitvraag gedaan bij diverse politiecollega’s voor het opstellen van de notitie. Conclusie werd toentertijd als volgt beargumenteerd: “De respondenten van deze notitie beargumenteren of cameratoezicht, specifiek voor Renesse nog nodig is en/ of effectief is en/ of in verhouding staat met het aantal bezoekers en incidenten. Hierbij de kanttekening dat er een verschil is tussen de zomer- en winterperiode. Zij benoemen dat het cameratoezicht tot op heden matig tot slecht functioneert. Er zijn vrijwel geen incidenten bekend waarbij het cameratoezicht in Renesse heeft bij gedragen (direct of achteraf) aan een verbetering op het gebied van openbare orde en veiligheid. Er zijn geen empirische gegevens bekend van de inzet en gebruik van het cameratoezicht in Renesse. Op technisch gebied, communicatie en live uitkijken valt nog veel winst te behalen. De respondenten beamen, dat live uitkijken een pre is voor het functioneren van cameratoezicht. Hierbij benoemen zij dat live uitkijken dient plaats te vinden door iemand die gebiedskennis/vakkennis en deskundigheid bezit.
Er is geen voorkeur voor vanaf welke locatie er moet worden uitgekeken. Vanuit beleidsmatig vlak is de opmerking; "een verbetering moet plaatsvinden in het kader van beheer en regie door de politie, deze ontbreekt momenteel. De politie moet te allen tijde (exclusieve) toegang hebben tot de beelden en moet de uitkijker kunnen aansturen o.i.d. De beelden zijn tenslotte WPG gegevens, dit gegeven is momenteel niet mogelijk". Daarnaast werd de volgende aanbeveling gedaan: Artikel 151c, sub. 1 van de gemeentewet stelt> De raad kan bij verordening de burgemeester de bevoegdheid verlenen om, indien dat in het belang van de handhaving van de openbare orde noodzakelijk is, te besluiten tot plaatsing van vaste camera's ..... Deze genoemde noodzaak van cameratoezicht voor Renesse is vanuit de politie niet meer direct aantoonbaar anno 2018. Hiermee kan dus gesteld worden dat cameratoezicht op basis van Gemeentewet (artikel 151c) zal moeten heroverwogen worden en/ of herzien of deze noodzaak er (nog) wel is. Wij adviseren hier onderzoek naar te doen en/ of een 0-meting uit te voeren”.
2.4 Positieve omslag Renesse Renesse is de afgelopen jaren positief veranderd. Veel kroegen en discotheken sloten hun deuren en maakten plaats voor restaurants. Een groot deel van feestvierende jongeren maakte plaats voor gezinnen die genieten van hun gezinsvakantie aan de kust van Schouwen-Duiveland. Dit beeld wordt ondersteund door het politieteam Oosterscheldebekken. Daarnaast veranderde Renesse de afgelopen jaren onder andere door een stevige inzet van politie in met name zomerseizoenen, het instellen van het toenmalige susteam, aanpassingen in het beleid, structurele overleggen en samenwerking met de ondernemers, maar ook de herziening van de alcoholwetgeving ten aanzien van jongeren onder de 18 jaar. De vakantievierende jongeren waren minder massaal aanwezig. Er ontstond meer rust in het dorp en er waren structureel minder verstoringen van de leefbaarheid en openbare orde. Dit is een positieve ontwikkeling welke door goede samenwerking tussen overheid en ondernemers in gang is gezet. De politiecijfers tussen 2012 en 2022 ondersteunen het hierboven geschetste beeld van de positieve omslag. Vanaf 2012 nemen zowel de geregistreerde misdrijven als de geregistreerde vormen van overlast in Renesse gestaag af (zie de tabellen hieronder). Ook de cijfers van handhaving ondersteunen het geschetste beeld (zie tabel 2.4.3.).
6
2.4.1. Geregistreerde misdrijven 2012-2022, soort misdrijven, Renesse 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Diefstal/inbraak woning
19
28
7
8
7
11
8
8
14
9
1
Zakkenrollerij
23
16
17
14
13
5
1
0
4
3
2
Openlijk geweld
10
7
4
9
3
1
0
5
0
2
2
Bedreiging
10
6
5
1
4
1
3
4
1
2
3
Mishandeling
44
39
34
23
15
17
23
16
9
6
14
Straatroof
2
1
0
1
0
1
0
0
0
1
0
Drugs/drankoverlast
0
0
1
1
0
0
0
0
0
0
0
Vernieling
80
61
47
44
20
13
10
17
9
20
16
Leefbaarheid (overig)
1
0
0
0
0
1
0
0
0
0
1
Aantasting openbare orde
17
13
5
7
8
2
2
2
0
0
3
Totaal
206
171
120
108
67
52
47
52
37
43
42
2.4.2. Geregistreerde overlast 2012-2022, vormen van overlast, Renesse 2012 0
2013 4
2014 5
2015 2
2016 4
2017 3
2018 7
2019 3
2020 0
2021 1
2022 6
Melding overlast jeugd Overlast i.v.m. alcohol en drugs
23
16
12
9
10
7
4
3
5
10
8
3
4
4
3
6
6
5
4
5
3
2
Overlast zwervers Openbare dronkenschap Geluidshinder horeca Geluidshinder evenement Geluidshinder overig Totaal
0
0
2
0
0
0
0
1
1
0
1
0
2
5
4
5
6
4
7
1
0
1
5
1
3
3
0
0
0
0
1
0
0
1
1
0
0
1
2
0
0
0
0
0
13
9
6
7
4
3
4
5
5
7
8
45
37
38
28
30
27
24
23
18
21
26
Overlast door verward persoon
7
2.4.3 Cijfers handhaving leefbaarheid Feiten
2020
2021
2022
2023
Illegale recreatie (F114a)
2
0
1
0
Verstoren openbare orde (E129a)
0
1
0
0
Niet voldoen aan bevel of vordering (F055b) Niet tonen ID-bewijs (D517)
0
1
0
0
0
1
1
0
Wildplassen (F185)
0
0
2
0
Alcohol geopend bij hebben op een openbare plaats
0
0
0
1
2.5 Invloed covid-19 Tijdens de recente coronacrisis constateerden we een ontwikkeling waarbij een meer druk ontstond op Renesse en de nabije omgeving. Er kwamen tijdens deze periode veel vakantiegangers, waaronder groepen jongeren, op vakantie naar Renesse. Mensen konden onder andere niet op vakantie in het buitenland, waardoor Schouwen-Duiveland een aantrekkelijk alternatief werd. Opvallend was dat in deze jaren de overlast in Renesse weer enigszins toenam. Door de coronamaatregelen was de horeca gesloten of ging eerder dicht, wat er in resulteerde dat jongeren elders in het dorp of in de omgeving vermaak gingen zoeken. Er ontstonden veel samenkomsten in de openbare ruimte in de Westhoek, maar ook in het centrum van Renesse. Deze overlast had overigens wel een ander karakter dan de jaren hiervoor. Minder gericht op de specifieke horeca welke jeugd aansprak, maar meer verspreid en ook later in de nacht. Hierbij zagen we een toename aan geweldsincidenten en vandalisme in de nabije omgeving (bijvoorbeeld op het strand) en daardoor minder in het uitgaanscentrum van Renesse.
8
3. Huidig gebruik, interventies en opsporing 3.1 Uitkijken van de camerabeelden Het cameratoezicht werd vanaf het moment van instellen live uitgekeken tijdens uitgaansavonden vanuit het politiebureau te Goes. Dit toezicht was ook mogelijk op andere momenten, namelijk tijdens de drukke periodes in het hoogseizoen of tijdens evenementen in Renesse. In 2018 werd dit toezicht overgeheveld aan de handhavers leefbaarheid van onze gemeente. Er is in 2018 op het gemeentehuis een integrale toezichtcentrale, een kleine meldkamer, ingericht welke door de handhavers wordt gebruikt en bemand Er zijn meerdere schermen beschikbaar waarop de camerabeelden op verschillende momenten in het hoogseizoen live worden uitgekeken. Daarnaast werd er in de weekenden op vrijdag- en zaterdagnacht live uitgekeken. De politie heeft ook een licentie op de camerabeelden waar zowel in de meldkamer politie in Bergen op Zoom, op het bureau in Zierikzee of Goes als op de mobiele telefoons live mee kan worden gekeken. De afgelopen jaren werden de camerabeelden door handhaving op vrijdagnacht en zaterdagnacht van circa 19:30 t/m 04:00 uitgekeken in het hoogseizoen (vanaf mei t/m september). Dit betekent een inzet van 17 uur in de week. Live cameratoezicht vraagt ook om het opvolgen van constateringen. Deze opvolging is er niet in de nachten in het laagseizoen.
In het laagseizoen werden de beelden daarom enkel uitgekeken tijdens kantooruren / diensttijden van de handhavers. Momenteel worden de camerabeelden niet structureel live uitgekeken door handhaving. Dit is niet reëel gezien de afgenomen drukte en problematiek in en rondom het uitgaanscentrum in Renesse. Tijdens kantooruren van handhaving worden de beelden nog wel meegekeken.
3.2 Opsporing achteraf Opsporing mag nooit het enige (hoofd)doel zijn van het gemeentelijk cameratoezicht. Opsporing achteraf is echter wel degelijk toegestaan. De politie kan de opgeslagen beelden gebruiken als bewijslast in een opsporingsonderzoek. Algemeen beeld Er is gebleken dat er in de afgelopen vijf jaar circa 65 (geregistreerde) verzoeken zijn gedaan door de politie waarbij camerabeelden werden opgevraagd. Beelden werden onder andere opgevraagd door de recherche, de wijkagent expert of agenten van het basisteam Oosterscheldebekken welke zich met opsporing bezig houden. De exacte bijdrage van de camerabeelden is moeilijk te achterhalen. De beelden zijn in veel gevallen vooral belangrijk om de feiten op een rij te krijgen: mensen die onder invloed waren van drank of drugs of heftige emoties herinneren zich vaak niet meer wat er is gebeurd. Maar het komt ook voor dat camerabeelden bewijsmateriaal opleveren. Opgenomen beelden kunnen vooral goed bruikbaar zijn voor opsporing achteraf als de handhavingsondersteuners het incident hebben gezien en/of hebben ingezoomd op de betrokken personen, zodat kan worden vastgesteld wie wat deed. Beelden van verder weg zijn vaak minder goed bruikbaar.
9
4. Wettelijke kader cameratoezicht Cameratoezicht op openbare plaatsen is aan regels gebonden. Er zijn landelijke wetten voor cameratoezicht die voor alle gemeenten gelden, zoals artikel 151c van de Gemeentewet en de Wet politiegegevens. Daarnaast is er ruimte voor lokale verordeningen en gemeentelijke beleidskaders die een nadere invulling geven aan de wet. De wetgeving voor cameratoezicht is opgebouwd uit twee delen. Enerzijds is er het algemene grondrecht op bescherming van de privacy. Anderzijds zijn er specifieke wetten die beschrijven onder welke voorwaarden dat grondrecht mag worden ingeperkt. Grondrecht: bescherming van de privacy Het recht op privacy is vastgelegd in de Nederlandse Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Artikel 10 lid 1 Grondwet 1 Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer.
Artikel 8 lid 2 EVRM Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van [het recht op privacy], dan voor zover bij wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk is in het belang van de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. Uit beide citaten blijkt dat het recht op privacy belangrijk is, maar niet absoluut. De overheid mag zich mengen in de persoonlijke levenssfeer als aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Een belangrijke voorwaarde is dat de inperking van de privacy bij wet voorzien moet zijn. Er moet dus een wettelijke grondslag zijn waarin staat voor welke doelen, in welke gevallen en onder welke voorwaarden de overheid de privacy mag inperken. Die wet maakt het voor eenieder voorzienbaar dat er cameratoezicht kan worden ingesteld en welke regels daarvoor gelden. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens stelt daarnaast dat ook aan het criterium van noodzakelijkheid moet zijn voldaan. De inbreuk op de privacy moet noodzakelijk zijn voor de openbare veiligheid. Verbod op heimelijk filmen Een aanvullende wettelijke bepaling die de privacy beschermt is het verbod op heimelijk filmen.
Dat verbod is vastgelegd in het Wetboek van Strafrecht. Artikel 139f verbiedt heimelijk filmen in woningen en artikel 441b verbiedt heimelijk filmen op openbare plaatsen. Heimelijk filmen is alleen toegestaan als aan strenge voorwaarden wordt voldaan. De politie mag bijvoorbeeld wel heimelijke observaties doen met camera’s, maar alleen als dat nodig is voor een specifiek opsporingsonderzoek en alleen in opdracht van de officier van justitie. De gemeentelijke camera’s waar deze evaluatie over gaat, vallen buiten die uitzonderingen. Gemeentelijke camera’s die op grond van artikel 151c van de Gemeentewet worden geplaatst moeten dus altijd zichtbaar zijn. Dit ‘kenbaarheidsvereiste’ is expliciet opgenomen in artikel 151c van de Gemeentewet: “De aanwezigheid van camera’s is op duidelijke wijze kenbaar een ieder die het gebied betreedt”. Inbreuk op privacy: specifieke wettelijke grondslagen Voor de gemeentelijke camera’s waar deze evaluatie over gaat is de wettelijke grondslag artikel 151c van de Gemeentewet. Maar er zijn nog twee andere wettelijke grondslagen waar camera’s op kunnen worden gebaseerd: de Politiewet en het Wetboek van Strafvordering.
Artikel 151c van de Gemeentewet: handhaving openbare orde (zie bijlage 2) In artikel 151c van de Gemeentewet staat onder welke voorwaarden een gemeente cameratoezicht voor handhaving van de openbare orde mag inzetten; de wetstekst staat in Bijlage I. Van belang is de rolverdeling tussen gemeenteraad en burgemeester: de raad bepaalt of cameratoezicht mogelijk moet worden. Als de raad daarvan overtuigd is, kan de raad de burgemeester de bevoegdheid geven camera’s te plaatsen.
10
Daarna is de rol van de raad eigenlijk beperkt: het is de burgemeester die de camera’s in een aanwijzingsbesluit laat plaatsen en het is de burgemeester die de camera’s moet verwijderen als ze niet langer noodzakelijk zijn voor de openbare orde. Maar feitelijk heeft de gemeenteraad natuurlijk nog wel instrumenten om invloed uit te oefenen. De bevoegdheid kan weer worden ingetrokken en uit de verordening worden verwijderd. Een alternatief is om bij de behandeling van de begroting geen geld voor camera’s beschikbaar te stellen. Artikel 3 Politiewet: dagelijkse politietaak De politie mag zelf camera’s inzetten op grond van artikel 3 Politiewet. In dat artikel staat dat de politie – simpel gezegd – datgene mag doen wat nodig is voor het handhaven van de rechtsorde en voor hulpverlening. Het woord ‘camera’ komt niet in dat wetsartikel voor: het is dus geen specifieke grondslag voor cameratoezicht, maar een algemene grondslag. De jurisprudentie laat zien dat dit betekent dat er hooguit een beperkte inbreuk op grondrechten op dit artikel kan worden gebaseerd. Als de inperking van de privacy te groot wordt, is dit geen geschikte juridische basis. Wat precies moet worden verstaan onder ‘te groot’ is een juridische discussie voor specialisten.
In de praktijk komt het erop neer dat politiecamera’s die op grond van de Politiewet worden geplaatst meestal maar een aantal dagen worden neergezet, bijvoorbeeld voor de duur van een evenement, een voetbalwedstrijd of een demonstratie en daarna weer worden weggehaald. Wetboek van Strafvordering: opsporing Het Wetboek van Strafvordering biedt ook een aantal wettelijke grondslagen voor camera’s. Deze camera’s worden ingezet voor stelselmatige observatie van een bepaalde persoon. Dit mag de politie doen als het Openbaar Ministerie daartoe een opdracht geeft. In alle gevallen moet het gaan om concrete verdenkingen van specifieke (groepen) personen. En zodra het opsporingsonderzoek is afgerond, moeten de camera’s weer weg.
11
5. Conclusie en advies aan de lokale driehoek 5.1 Conclusie Het uitgangspunt voor alle camera’s die op grond van artikel 151c Gemeentewet worden ingezet, moet volgens lid 5 uitsluitend blijven hangen als ze aantoonbaar noodzakelijk zijn. Daarnaast moet er rekening gehouden worden met de proportionaliteit (de verhouding tussen inzet van cameratoezicht in verhouding tot de geconstateerde criminaliteit en overlast) en subsidiariteit (het geformuleerde doel kan niet met alternatieve (minder ingrijpende) maatregelen worden behaald). Noodzakelijkheid en proportionaliteit De huidige situatie in Renesse, zoals in deze notitie beschreven, vraagt niet langer om permanent cameratoezicht met zeven cameraposities. De overlast door onder andere jeugd en recreanten die nog geconstateerd wordt, concentreert zich ook niet langer meer enkel in het uitgaansgebied maar is breder verspreid in de gemeente. Aan de politiecijfers (zie overzicht cijfers politie in hoofdstuk 2) en registraties van de gemeentelijke handhavers zien we dat er niet langer sprake is van een groot openbare orde/veiligheidsprobleem, maar van incidentele gebeurtenissen in het horecagebied van Renesse. Dit maakt dat op basis van deze gegevens de permanente camera’s niet langer noodzakelijk en proportioneel blijken. Dit is overigens een erg positieve ontwikkeling gezien de inzet van alle partijen in de afgelopen jaren.
Naast de positieve ontwikkelingen speelt mee dat er momenteel geen actueel aanwijzingsbesluit aan het cameratoezicht ten grondslag ligt. Ook ontbreekt een DPIA. Dit gegeven leidt ertoe dat de beelden nu onrechtmatig worden verkregen en het cameratoezicht op deze wijze per direct beëindigd dient te worden. Alternatieve opties Indien er toch situatie en locatie gebonden problematiek blijkt te spelen, kan er gekozen worden om in drukke perioden gebruik te maken van flexibel cameratoezicht. De criteria voor flexibel cameratoezicht zijn gelijk aan die voor vast cameratoezicht, maar in de situatieanalyse verschilt bij de ‘analyse van problemen’ de duur van de verstoring. Voor vast toezicht moet er sprake zijn van ‘langdurige verstoring van de openbare orde.’ Bij flexibel toezicht kan het gaan om een recente verstoring, zoals een geweldsgolf in het uitgaansgebied of een te verwachten verstoring zoals ordeverstoringen tijdens de piek van het zomerseizoen. Voordelen van flexibel cameratoezicht zijn tijdwinst, maatwerk en het snel kunnen inspelen op verplaatsing van overlast. Flexibele camera’s werken ook preventief en de kortere duur van inzet schendt de privacy minder dan vaste camera’s. Voor het gebruik van mobiel cameratoezicht kan door de burgemeester worden bepaald welke vorm passend is. Als gemeente hebben we één zelfstandige mobiele unit en bodycams beschikbaar.
Het is nadeel is dat dezelfde eisen gelden voor het vast cameratoezicht, waarbij er altijd een lokale driehoek belegd dient te worden om het besluit te nemen om cameratoezicht in te stellen. Daarnaast dient er een DPIA aan ten grondslag te liggen en moet er beargumenteerd worden dat het noodzakelijk en proportioneel is om cameratoezicht in te stellen.
5.2 Besluit van de lokale driehoek De lokale driehoek (bestaande uit de burgemeester, officier van justitie en de teamchef van het politie basisteam) is op 25 mei 2023 samen gekomen om de informatie vanuit de evaluatie te bespreken. Aan hen is het volgende advies uitgebracht: het permanente cameratoezicht in Renesse per direct te beëindigen en de camera’s uit te schakelen en te verwijderen. Er kan in de toekomst gebruik worden gemaakt van flexibel cameratoezicht op het moment dat dit noodzakelijk blijkt, bijvoorbeeld in het uitgaansgebied van Renesse. Voor de inzet van de flexibele camera kan dan per situatie of locatie een afweging gemaakt worden en een DPIA worden opgesteld. Naar aanleiding van het advies en het driehoeksoverleg op 25 mei is door de partijen unaniem besloten om het cameratoezicht in Renesse per direct te beëindigen. De camera’s zijn vanaf dit moment uitgeschakeld en worden verwijderd wanneer alle betrokken partijen zijn geïnformeerd.
12
Bijlage 1 Adviezen en wensen partners 1.1 Handhaving Schouwen-Duiveland Het cameratoezicht wordt al enkele jaren uitgevoerd door de handhavers op vrijdag en zaterdagnacht. Wat er de afgelopen jaren al vaker is gebleken dat er amper opvolging komt vanuit hetgeen wat door cameratoezicht wordt geconstateerd. Zo heeft de politie geen capaciteit daarvoor en hebben de handhavers een breder werkgebied gekregen dan alleen Renesse. De incidenten die bijvoorbeeld afgelopen zomer hebben plaatsgevonden, waren allemaal op dagen dat de beelden niet live werden uitgekeken. We zien in de registraties en bekeuringen (gemaakt door de handhavers) een dalende trend (zie bijlage m.b.t. gegevens City Control). De ervaring leert dat de politie vaak pas na 24.00 uur (in de zomer) of pas rond 03.00 uur (in de winterperiode) in Renesse aanwezig is. 1.2 Dorpsraad Renesse Wij willen het cameratoezicht graag behouden. a. Voor de veiligheid. We worden af en toe geconfronteerd met moeilijkheden op straat voornamelijk in de weekenden. Cameratoezicht kan helpen dit op te lossen en/of snellere inzet van de politie. b. Geestelijke gesteldheid. Inwoners en ondernemers weten dat er cameratoezicht is. Dat is een geruststellende gedachte.
Naar aanleiding van onze recente overleg momenten op 9 en 28 maart 2023 en jullie verduidelijking wat het cameratoezicht inhoud willen we als Dorpsraad graag een aanvulling doen op het advies. Blijkbaar moeten de camera’s vervangen worden in verband met de herkomst van de camera’s. Tevens waren wij niet op de hoogte dat het uitlezen (realtime) van de camera’s exclusief voor Renesse gebeurt. • • •
Dorpsraad is nog steeds van mening dat enige mate van cameratoezicht wenselijk is en dat indien de huidige camera’s vervangen worden dat de nieuwe camera’s de mogelijkheid moeten hebben voor het opnemen van beelden Permanent toezicht in de weekenden en/ of zomermaanden is, gezien de tegenwoordige samenstelling van bezoekers, minder/ niet noodzakelijk Van de plaatsing van camera’s gaat ook een preventieve werking uit, deze willen we behouden
1.2 Wijkagent Horeca, Evenementen en Recreatie Om het cameratoezicht effectief in te zetten zal het aan bepaalde voorwaarden dienen te voldoen, anders heeft het geen zin om het voor te zetten. Als er aan die voorwaarden wordt voldaan dan ‘kan’ het een effectief middel zijn. Voorwaarden zijn onder andere: 1. Live uitkijken van de camerabeelden − En dan ook acteren op de situatie die zich voordoen (doorgeven) − Herkennen van incidenten (uitvoering) − Herkennen en identificeren van personen (lokale kennis) − Plaatselijke bekendheid (cameraobservant) 2. Direct contact met e.v.t. Politie (om zaken door te geven) Belangrijk gegeven bij cameratoezicht is dus het live uitkijken, maar ook dan er op kunnen acteren als er dan bijzonderheden zijn. Terugkijkend op afgelopen vier jaar (inclusief 2 corona jaren) zien we dat camera toezicht minder intensief in gebruik is. Momenteel dient deze alleen een statische doel. Nadat er een aangifte is gedaan kijken we, net als bij andere camera’s, of er iets is vastgelegd. Daar waar we in het verleden vaak aan de voorkant zaten en onrust in een vroeg stadium al gesignaleerd werd door de cameraobservant, had dit zeker een meerwaarde. Zeker voor de weekenden dat de horecagelegenheden drukker worden bezocht. Onder de omstandigheden waarvoor ze nu worden ingezet zie ik voor de politie niet een meerwaarde.
Als er live uitgekeken gaat worden, zie ik zeker een meerwaarde in deze camera’s. Echter moeten we dan kijken naar de mogelijkheid om dit te kunnen borgen.
13
Bijlage 2 Artikel 151c Gemeentewet Wetsartikel 151c van de Gemeentewet beschrijft op welke wijze en onder welke voorwaarden een gemeente cameratoezicht voor handhaving van de openbare orde kan inzetten. 1. De raad kan bij verordening de burgemeester de bevoegdheid verlenen om, indien dat in het belang van de handhaving van de openbare orde noodzakelijk is, te besluiten om voor een bepaalde duur camera’s in te zetten ten behoeve van het toezicht op een openbare plaats als bedoeld in artikel 1 van de Wet openbare manifestaties en andere bij verordening aan te wijzen plaatsen die voor een ieder toegankelijk zijn. 2. De burgemeester besluit met inachtneming van het in de verordening van de raad bepaalde: A. binnen welk gebied, bestaande uit openbare plaatsen of andere voor een ieder toegankelijke plaatsen als bedoeld in het eerste lid, camera’s worden ingezet; B. voor welke duur de gebiedsaanwijzing plaatsvindt. 3. De burgemeester stelt, na overleg met de officier van justitie in het overleg, bedoeld in artikel 13, eerste lid, van de Politiewet 2012, de periode vast waarin in het belang van de handhaving van de openbare orde daadwerkelijk gebruik van de camera’s plaatsvindt en de met de camera’s gemaakte beelden in elk geval rechtstreeks worden bekeken. 4.
De burgemeester bedient zich bij de uitvoering van het in het eerste lid bedoelde besluit van de onder zijn gezag staande politie. 5. De burgemeester trekt het besluit, bedoeld in het eerste lid, in zodra de inzet van camera’s niet langer noodzakelijk is in het belang van de handhaving van de openbare orde. 6. De aanwezigheid van camera’s als bedoeld in het eerste lid is op duidelijke wijze kenbaar voor een ieder die het gebied, bedoeld in het tweede lid, onder a, betreedt. 7. Met de camera’s worden uitsluitend beelden gemaakt van een openbare plaats als bedoeld in artikel 1 van de Wet openbare manifestaties en andere bij verordening aan te wijzen plaatsen die voor een ieder toegankelijk zijn. 8. Ten behoeve van de handhaving van de openbare orde worden in het kader van het toezicht, bedoeld in het eerste lid, gegevens verwerkt. 9. De verwerking van de gegevens, bedoeld in het achtste lid, is een verwerking als bedoeld in de Wet politiegegevens, met dien verstande dat, in afwijking van het bepaalde in artikel 8 van die wet, de vastgelegde beelden na ten hoogste vier weken worden vernietigd en de gegevens, bedoeld in het achtste lid, indien er concrete aanleiding bestaat te vermoeden dat die gegevens noodzakelijk zijn voor de opsporing van een strafbaar feit, ten behoeve van de opsporing van dat strafbare feit kunnen worden verwerkt. 10.
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen met het oog op de goede uitvoering van het toezicht, bedoeld in het eerste lid, regels worden gesteld omtrent: A. de camera’s en andere technische hulpmiddelen benodigd voor het toezicht, bedoeld in het eerste lid, en de wijze waarop deze hulpmiddelen worden aangebracht; B. de personen belast met of anderszins direct betrokken bij de uitvoering van het toezicht; en C. de ruimten waarin de waarneming of verwerking van door het toezicht vastgelegde beelden plaatsvindt.
14