20230314 Raadsbrief Tussenevaluatie plan van aanpak energiearmoede Bijlage 3 Plan van aanpak energiearmoede aangepast nav commissievergadering

Plan van aanpak energiearmoede Datum : 18 mei 2022

1. Inleiding. De gemeente Schouwen-Duiveland heeft van het Rijk op 20 januari 2022 een rijksbijdrage van € 318.550 ontvangen voor de aanpak van energiearmoede. Het is een specifieke uitkering die moet worden besteed aan ondersteuning van huishoudens (huurders en eigenaar bewoners) met een laag besteedbaar inkomen die te maken hebben met hoge energielasten als gevolg van gestegen energieprijzen in combinatie met de lagere energetische kwaliteit van de woningen. Dit bedrag mag niet als financiële compensatie uitgekeerd worden maar moet ingezet worden voor maatregelen die helpen de energierekening te verlagen of het energieverbruik in de woning te verminderen. Dit kan bijvoorbeeld via de inzet van energiecoaches, energiedisplays, inregelen van Cv-systemen, inzet van kleine energiebesparende maatregelen, een bijdrage voor grote energiebesparende maatregelen of via een witgoedregeling of andere vervangingsregeling voor oude elektrische apparaten. De middelen moeten ingezet worden in 2022 en begin 2023 en de besteding van de middelen voor de gemeente moet voor 1 mei 2023 afgerond zijn.

2. Probleemstelling of situatieschets. Gebaseerd op cijfers van het CBS heeft TNO de energiearmoede in Nederland in kaart gebracht. TNO definieert energiearmoede als huishoudens met enerzijds een laag inkomen en anderzijds óf een hoge energierekening óf een woning met een relatief lage energetische kwaliteit. Volgens deze data hebben op Schouwen-Duiveland 1.221 huishoudens te maken met energiearmoede. Het TNO rapport ‘De feiten over energiearmoede in Nederland. Inzicht op nationaal en lokaal niveau’ 1 gaat in op wat energiearmoede inhoudt: In een rijk land als Nederland spreken we van energiearmoede wanneer een huishouden onvoldoende toegang heeft tot goede energievoorzieningen in huis. In energiearme huishoudens zetten mensen bijvoorbeeld de verwarming niet aan omdat ze willen bezuinigen, of ze warmen hun eten liever niet op omdat ze het gas te duur vinden. Daarnaast kampen mensen die te maken hebben met energiearmoede vaak ook met lichamelijke en geestelijke gezondheidsklachten vanwege het wonen in slecht geïsoleerde en geventileerde woningen. Denk aan gezondheidsklachten veroorzaakt door extreme hitte in de zomer en tocht en vocht tijdens koude winters. Deze gezondheidseffecten treffen met name ook kinderen. Problemen van algemene armoede en energiearmoede zijn uiteraard sterk met elkaar verweven.

Financiële moeilijkheden leiden tot onbetaalde energierekeningen, de stress daarvan leidt tot gezondheidsklachten die hun weerslag kunnen hebben op inkomen, enzovoorts. Toch is er geen perfecte correlatie tussen beide vormen van armoede. Niet alle huishoudens die een relatief groot deel van hun inkomen besteden aan energiekosten zijn arm, en omgekeerd zijn er huishoudens met een laag inkomen die relatief weinig aan energie uitgeven en geen betalingsproblemen kennen (p.5). Verder wordt in hetzelfde rapport aangehaald dat energiearme huishoudens in Nederland gemiddeld 13 tot 20% van hun inkomen uitgeven aan energie, tegenover 5% gemiddeld voor alle huishoudens. Daarnaast blijkt dat 48% van de huishoudens in Nederland in een slecht of matig geïsoleerd huis woont maar daar zelfstandig niks aan kan veranderen. Het gaat hierbij om twee groepen: huurders, die voor verduurzaming afhankelijk zijn van de verhuurder; en eigenaren van koopwoningen met een relatief lage energetische kwaliteit maar die het geld niet hebben om te investeren in verduurzaming.

1 TNO. (2021, september). De feiten over energiearmoede in Nederland Inzicht op nationaal en lokaal niveau.

3. Doelstellingen. In dit plan van aanpak zijn twee doelstellingen belangrijk: 1. Zorgen dat huishoudens die in de doelgroep energiearmoede vallen hun energieverbruik gaan verminderen (door zowel gedragsaanpassingen als kleine energiebesparende aanpassingen in de woning) waardoor hun energierekening lager wordt en deze daardoor betaalbaarder is. 2. Stimuleren van energiebesparing bij bovengenoemde doelgroep en daarmee het reduceren van de CO2 uitstoot. Hierbij wordt bijgedragen aan de doelstelling van de energieneutraal SchouwenDuiveland 2040 en het reduceren van de CO2 uitstoot met 49% in 2030 ten opzichte van 1990.

4. Doelgroep. 4.1 Omschrijving doelgroep Inwoners van Schouwen-Duiveland vallen in de doelgroep van dit project als ze aan de volgende twee eisen voldoen: 1. Ze hebben een inkomen tot 150% van het minimum inkomen, en 2. Ze hebben onder normale omstandigheden een hoog energieverbruik. Dit geldt als één van de onderstaande opties van toepassing is: o De woning heeft (een voorlopig) energielabel C of lager; o De woning is gebouwd voor 1990; o Het energieverbruik in kWh van 2021 is gezien het woningtype relatief hoog. Zowel huurders als eigenaren van koopwoningen kunnen gebruik maken van deze regeling. 4.2 Aanmelden voor de regeling Particuliere inwoners kunnen zich aanmelden via een digitaal aanmeldformulier dat voor dit project beschikbaar wordt gesteld. Huurders van de woningbouwcorporatie Zeeuwland kunnen zich aanmelden bij Zeeuwland op een voor dit project beschikbaar gesteld aanmeldformulier. Bij de aanmelding moeten inwoners een salarisstrook overleggen van de vorige maand en bewijzen dat de woning van lage energetische kwaliteit is door een energielabel, bouwjaar of energierekening.

5. Activiteiten en planning. 5.1 Activiteiten Om de doelstellingen te behalen zullen de volgende activiteiten worden uitgevoerd. Activiteit 1: Opstellen plan van aanpak en besluitvorming Dit plan van aanpak is opgesteld door de gemeente Schouwen-Duiveland, energiecoöperatie Zeeuwind en woningbouwcorporatie Zeeuwland en afgestemd met Platform Energiek Zeeland en De Zuidhoek. Binnen de gemeente Schouwen-Duiveland zijn zowel de beleidsvelden energie en duurzaamheid als minima en participatie betrokken. De projectgroep is geformeerd uit bovengenoemde partijen. In deze fase hebben meerdere overleggen plaatsgevonden met externe organisaties om te onderzoeken waar samenwerkingen aangegaan kunnen worden. Gemeente Schouwen-Duiveland is als ontvanger van de subsidiegelden projectrekker. Het college moet instemmen met het plan van aanpak en de gemeenteraad moet de subsidiegelden vrijgeven voor de uitvoering.

Activiteit 2: Projectmanagement Onderdeel van het projectmanagement is onder andere: aansturen van de projectgroep, het aansturen en begeleiden van de energiecoaches, het afstemmen met het klusteam, het afstemmen van ingeplande afspraken, het gehele project overzien en waar nodig bijsturen en/of afstemming zoeken met het projectteam. In samenwerking met Platform Energiek Zeeland en De Zuidhoek wordt het materiaal voor de kleine energiebesparende maatregelen geregeld en vindt er coördinatie met materiaalleveranciers plaats.

Activiteit 3: Inzetten energiecoaches • Werven van energiecoaches Platform Energiek Zeeland zal vrijwilligers werven die opgeleid willen worden tot energiecoach. Zij zullen hiervoor zowel de leden van energiecoöperatie Zeeuwind vragen als ook de vraag naar energiecoaches breder uitzetten binnen de gemeente. Er wordt ook bekeken of er mensen uit de doelgroep opgeleid zouden willen worden tot energiecoach, waaronder ook anderstaligen. Het voordeel hiervan is dat dit het voor inwoners met energiearmoede laagdrempeliger maakt om een energiecoach uit te nodigen en daarnaast kunnen zij zich makkelijker met elkaar identificeren tijdens het gesprek. Er zal een groep gevormd worden van vrijwillige energiecoaches waarbij idealiter de coaches in verschillende dorpen en kernen van Schouwen-Duiveland wonen. • Opleiden van energiecoaches De vrijwilligers zullen een opleiding tot energiecoach aangeboden krijgen via een externe organisatie die hiervoor wordt ingehuurd. Tijdens deze opleiding leren zij onder andere over gedragsaanpassingen met betrekking tot energiebesparing, kleine energiebesparende maatregelen, energiezuiniger omgaan met apparaten in huis en over het inleven in de doelgroep met (energie)armoede. Na het afronden van de opleiding kunnen zij ingezet gaan worden als energiecoach.

Activiteit 4: Uitvoeren van energieadviezen • Identificeren huishoudens met energiearmoede De huishoudens die vallen in de doelgroep energiearmoede zijn doorgaans lastig te bereiken en zijn daarnaast vaak wantrouwig richting de overheden en andere instanties. Om zo een groot mogelijk deel van deze doelgroep toch goed te bereiken en hen te laten deelnemen, wordt een dorp- en/of wijkgerichte aanpak voorgesteld. Per wijk zal er een huis-aan-huis flyer rondgebracht worden bij de oudere woningen en de woningen met een slecht energielabel. De flyer bevat informatie over hoe inwoners zich kunnen opgeven. Daarnaast zullen sociale organisaties die opereren in de wijk op de hoogte gebracht worden van dit plan zodat ook zij het bij de inwoners onder de aandacht kunnen brengen. Verder wordt geprobeerd om energiecoaches op te leiden uit verschillende dorpen op Schouwen-Duiveland. De combinatie van deze plannen zorgt ervoor dat het onderwerp in de wijk meer gaat leven. Via sociale kaarten is er inzicht in welke dorpen en wijken de hoogste concentratie energiearmoede zit. In één van deze wijken zal gestart worden voordat doorgegaan wordt naar een volgende wijk met een (relatief) hoog percentage energiearmoede. Vóór mei 2023 zullen alle dorpen en kernen van SchouwenDuiveland aan de beurt zijn geweest.

• Uitvoering in de woning Bij de huishoudens die zich aanmelden, en voldoen aan de eisen van de regeling, zullen twee vrijwillige energiecoaches gezamenlijk bij het huis langs gaan voor een energieadvies. Hiervoor gebruiken zij een checklist. In de woning zal de energiecoach gezamenlijk met de bewoner een ronde maken langs alle vertrekken van de woning. Per vertrek zal uitleg gegeven worden hoe het huishouden met hun gedrag het energieverbruik kan verminderen. Gedragsmaatregelen waaraan gedacht kan worden zijn onder andere temperatuurregeling, ventilatie en gebruik van (energiezuinige) apparaten. Daarnaast zal de energiecoach kijken welke kleine energiebesparende maatregelen in het huis toegepast kunnen worden. Uit de verschillende opties mag het huishouden kiezen welke maatregel(en) zij toegepast willen hebben tot een maximale waarde van €250. De energiecoach noteert dit in de checklist. Er is onder andere keuze uit de volgende opties kleine energiebesparende maatregelen: • • • • • • • •

Radiatorfolie Tochtstrips Brievenbusborstel Tochtborstel onder de buitendeuren Deurveer Kozijnfolie Waterbesparende douchekop Douchetimer

• • • • • • • •

LED lampen Doordrukstekkers Ontluchting sleutel radiatoren Ventilator voor onder de radiator Display over energieverbruik in huis Oplaadbare buitenlamp Koelkast of diepvries thermometer Et cetera

Activiteit 5: Inzetten van klussers om kleine energiebesparende maatregelen te nemen De woningbouwcorporatie Zeeuwland werkt met een klusteam van de Zuidhoek. In dit project zal hier zoveel mogelijk bij aangesloten worden. Daarnaast heeft Platform Energiek Zeeland vrijwilligers die klus werkzaamheden uit kunnen voeren. Deze poule van klussers zullen de kleine energiebesparende maatregel(en) die gekozen zijn door de bewoner in de woning toepassen. Dit ontzorgt het huishouden en daarnaast zorgt het ervoor dat de energierekening direct daalt.

Activiteit 6: Communicatie Dit project zal de naam krijgen ‘Energieteam Schouwen-Duiveland’. Er wordt een communicatieplan opgesteld in samenwerking met woningbouwcorporatie Zeeuwland en Platform Energiek Zeeland. Over de aanpak zal wijkgericht gecommuniceerd worden aan huurders en eigenaren van slecht geïsoleerde woningen via de eigen kanalen van de deelnemende partijen (zoals website, social media, brieven) en in de maandelijkse Duurzaam Doen pagina in de Wereldregio. Verder zal er samenwerking gezocht worden met andere sociale organisaties om de regeling bij de specifieke doelgroep onder de aandacht te brengen. In de communicatie zal een boodschap gebruikt worden als ‘Is uw energierekening zodanig gestegen dat u moeite heeft deze te kunnen betalen? Dan kunt u gebruik maken van het energieteam SchouwenDuiveland! Zij maken inzichtelijk hoe u energie kunt besparen en helpen u direct met aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen’.

Activiteit 7: Monitoring, evaluatie en verantwoording Na het energieadvies en het aanbrengen van energiebesparende maatregelen door het klusteam volgt een evaluatie. Alle resultaten zullen gemonitord worden als onderdeel van het projectmanagement (activiteit 2). Er wordt een overzicht bijgehouden van alle adviezen die gegeven zijn en welke maatregelen zijn toegepast ten behoeve van de verantwoording aan de subsidieverstrekker (RVO). Verantwoording richting RVO vindt plaats via Single information, Single audit (SiSa).

5.2 Planning De planning is weergegeven in tabel 1. Tabel 1. Planning aanpak energiearmoede. mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

jan

feb

maa

apr

mei

jun

jul

x

x

Activiteit 1: Opstellen plan van aanpak en besluitvorming Opstellen plan van aanpak en besluitvorming

x

x

Activiteit 2: Projectmanagement Coördinatie project, x x x x x x x x x x x inclusief werkafspraken partijen Coördinatie x x x x x x x x x materialen Begeleiden van x x x x x x x x energiecoaches en afstemmen klusteam Activiteit 3: Inzetten energiecoaches Werven vrijwillige x x x energiecoaches Opleiding x x energiecoaches Activiteit 4: Uitvoeren van energieadviezen Identificeren x x x huishoudens met energiearmoede Uitvoeren x x x x x x x x energieadviezen in huizen Activiteit 5: Inzetten van klussers om kleine energiebesparende maatregelen te nemen Uitvoeren x x x x x x x x kluswerkzaamheden energiebesparende maatregelen Activiteit 6: Communicatie Communicatieplan x x opstellen Communicatie erover x x x x x x x via organisatie kanalen Wijkgericht x x x x x x x aanschrijven huishoudens Activiteit 7: Monitoring, evaluatie en verantwoording Evaluatie en x x verantwoording gehele project

6. Koppelkansen met andere projecten. Binnen dit project zijn er meerdere koppelkansen met andere projecten. Deze zijn: • Dit project draagt bij aan de doelstellingen om CO2 uitstoot te reduceren door energiebesparing. Dit sluit aan bij het gemeentelijk beleid als de energieagenda, de transitievisie warmte en de regionale ambities in de Regionale Energie Strategie. • Vanuit de terugbetaalde leges gelden voor het windpark Krammer hebben energiecoöperaties Zeeuwind en Deltawind een fonds gevormd van € 572.500, -. Dit fonds zal ingezet worden voor activiteiten in de energietransitie en is bestemd voor inwoners van de gemeenten GoereeOverflakkee, Tholen en Schouwen-Duiveland. Energiecoöperatie Zeeuwind wil dit fonds inzetten in het kader van de energiearmoede. • Platform Energiek Zeeland leidt al (technische) energieadviseurs op dus zij kunnen de energiecoaches ook goed begeleiden. Mogelijk kan er gebruikt gemaakt worden van de energieadviseurs die er al zijn, echter moeten zij dan wel nog opgeleid worden voor een andere doelgroep. • In het kader van de Regeling Reductie Energieverbruik (RRE) hebben huurders een aantal maanden een energiebox kunnen aanvragen. Deze regeling is voor particuliere huurders afgelopen maar loopt nog tot en met september 2022 voor huurders van woningbouwcorporatie Zeeuwland.

Bij de huurwoningen die de energiecoaches bezoeken kunnen zij vragen of zij deze box hebben aangevraagd. Indien dit het geval is kan de klusser helpen bij het aanbrengen van de materialen als dat nog niet gedaan is. Op deze manier worden de huishoudens nog meer ontzorgd. • Mogelijk kunnen een aantal mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt geworven worden als vrijwillige energiecoach. Dit laat hen beter aansluiten bij de maatschappij en ze leren iets nieuws. Daarnaast verdienen ze iets bij door de vrijwilligersvergoeding. • Woningbouwcorporatie Zeeuwland werkt momenteel al samen met een klusteam van De Zuidhoek. Dit zelfde klusteam kan ingezet gaan worden in dit project. Bij De Zuidhoek werken mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. • Het Bewonerscollectief Energietransitie zou vrijwilligers kunnen leveren die opgeleid willen worden tot energiecoach. Daarnaast kunnen zij bijdragen in de communicatie richting de doelgroep en in de contacten met de dorps- stads- en wijkraden. • Aansluiten bij bijeenkomsten en activiteiten die al plaatsvinden bij de dorps- stads- en wijkraden. Mogelijke vervolgacties zouden kunnen zijn: • Energiecoaches kunnen breder ingezet gaan worden.

Zo zou er bijvoorbeeld de mogelijkheid geboden kunnen worden aan alle huishoudens op Schouwen-Duiveland dat ze (tegen betaling) een afspraak kunnen inplannen met een energiecoach om advies te krijgen over het verminderen van hun energieverbruik. • Subsidieregeling voor waterzijdig inregelen van Cv-installatie en/of subsidie voor zonnepanelen, specifiek voor de huishoudens die vallen onder de doelgroep energiearmoede.

7. Organisatie Dit project wordt uitgevoerd in samenwerking met de volgende organisaties: • Woningbouwcorporatie Zeeuwland • Energiecoöperatie Zeeuwind • Platform Energiek Zeeland • De Zuidhoek De projectgroep wordt gevormd door de gemeente Schouwen-Duiveland, woningbouwcorporatie Zeeuwland en energiecoöperatie Zeeuwind. Organisaties die mogelijk ingehuurd worden om onderdelen van het project uit te voeren zijn onder andere Platform Energiek Zeeland voor de werving en de begeleiding van de energiecoaches en De Zuidhoek voor het klusteam.

8. Baten en lasten afweging 8.1 Benodigd budget Het benodigde budget voor het uitvoeren van dit plan in staat weergegeven in tabel 2. Dit plan is opgesteld op basis van 600 woningen. Wanneer het subsidiebedrag volledig besteed is dan wordt dit plan voortgezet of eventueel verlengd met geld uit het Krammerfonds. Tabel 2: Benodigd budget plan van aanpak energiearmoede Post Organisatie Activiteit 1: Opstellen plan van aanpak en besluitvorming Activiteit 2: Projectmanagement Projectmanagement algemeen Nader te bepalen Management en coördinatie In samenwerking met van energiecoaches en het Platform Energiek Zeeland klusteam Organiseren van materiaal en In samenwerking met coördinatie Platform Energiek Zeeland materiaalleveranciers en De Zuidhoek Activiteit 3: Inzetten energiecoaches Wervingsinspanningen In samenwerking met energiecoaches Platform Energiek Zeeland Opleiding energiecoaches Een externe organisatie Activiteit 4: Uitvoering van energieadviezen Uitvoeren opname In samenwerking met energieadvies Platform Energiek Zeeland

Kosten 2022

Kosten 2023

Totaal bedrag 2022-2023

€8.000 €4.800

€10.000 €6.400

€18.000 €11.200

€2.500

€-

€2.500

€5.000

€-

€5.000

€10.000

€-

€10.000

€3.500

€2.500

€6.000

Activiteit 5: Inzetten van klussers om kleine energiebesparende maatregelen te nemen Aanbrengen van materialen In samenwerking met het €17.150 €12.250 klusteam van De Zuidhoek en/of Platform Energiek Zeeland Materiaalkosten van de Leveranciers van €87.500 €62.500 energiebesparende materialen maatregelen

€29.400

€150.000

(Maximaal €250 per huishouden)

Activiteit 6: Communicatie Communicatiekosten medewerkers

In samenwerking met Platform Energiek Zeeland en woningbouwcorporatie Zeeuwland Een communicatie bureau

Communicatie items en drukwerk Activiteit 7: Monitoring, evaluatie en verantwoording Evaluatie Nader te bepalen

€20.000

€-

€20.000

€10.000

€-

€10.000

€-

€-

€-

€-

€56.450

€56.450

€168.450

€150.100

€318.550

(kosten hiervoor vallen onder projectmanagement algemeen)

Overig Onvoorziene kosten en eventueel uitbreiding naar meer woningen

Totaal benodigd budget De bedragen zijn EX BTW.

8.2 Dekking Schouwen-Duiveland heeft van het Rijk een bedrag ontvangen voor de aanpak energiearmoede van €318.550,-. Voor het deel van het Krammerfonds (budget uit terugbetaalde leges) dat gereserveerd is voor SchouwenDuiveland (ongeveer 1/3 deel van € 572.500,-) wil energiecoöperatie Zeeuwind aansluiten op onderliggend projectplan. Het voorstel is om eerst het subsidiegeld van de gemeente te gebruiken en wanneer dit bedrag volledig besteed is wordt met geld van het Krammerfonds het plan voortgezet of eventueel verlengd. Op deze wijze kunnen meer huishoudens geholpen worden.

9. Risico’s. Dit project kent een aantal risico’s. Het grootste en meest belangrijke risico is dat er te weinig aanmeldingen komen. De huishoudens die vallen in de doelgroep energiearmoede zijn namelijk doorgaans lastig te bereiken en daarnaast vaak wantrouwig richting de overheden en andere instanties. Hierdoor is er een uitdaging om de boodschap bij hen te krijgen en het vertrouwen van ze te winnen. Daar komt bij dat mensen die te maken hebben met energiearmoede zich vaak hiervoor schamen waardoor zij dit niet kenbaar willen maken. Dit vormt een risico voor het project, vooral omdat de gelden vóór mei 2023 uitgegeven moeten zijn. Om dit risico te verkleinen zal een wijkgerichte aanpak gebruikt worden en zal er samengewerkt worden met sociale organisaties. Een ander risico is dat het project goede afstemming vergt tussen de deelnemende partijen. Binnen het projectmanagement is het maken van werkafspraken tussen partijen als belangrijke activiteit opgenomen bij de start van het project om dit risico te minimaliseren.