2023.390 Raadsbrief Uitkomsten onderzoek tijdelijke noodopvang door het COA versus kader raad

Raadsbrief

Onderwerp Zaaknummer Datum Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Uitkomsten onderzoek tijdelijke noodopvang door het COA versus kader raad 988191 21 november 2023 Ruimte en Milieu (RenM) J.G. Smit Afdelingshoofd RenM

Inleiding Eind 2022 is binnen het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) Wonen en Voorzieningen afgesproken om met 'Zeeuwse afspraken opgave Asielketen' richting het Rijk te gaan. Deze afspraken zijn gemaakt om gezamenlijk uit de asielcrisis te komen. De focus ligt op duurzame afspraken zodat we als gemeente en regio bijdragen aan structurele oplossingen. Deze afspraken staan in een memo beschreven die deel uitmaakt van zaaknummer 730201. U heeft 26 januari 2023 kennisgenomen en ingestemd met een gemeentelijke bijdrage, waaronder het resulteren van een noodopvanglocatie van maximaal 5 jaar voor 150-250 personen, in de Zeeuwse afspraken opgave Asielketen. Hiervoor werden 3 argumenten genoemd: 1. Spoedige realisatie van een noodopvanglocatie voor asielzoekers draagt bij om uit de asielcrisis te komen. Door beperkt woningaanbod is er onvoldoende doorstroom van statushouders vanuit asielzoekerscentra (azc) naar gemeentes. Daarnaast is er sprake van een grote instroom van asielzoekers. Dit heeft als gevolg dat asielzoekerscentra vol zitten en er wordt gezocht naar alternatieve opvangvormen, zoals een noodopvang. Om het constant verhuizen van mensen te voorkomen, is het van belang om met een meer structurele oplossing te komen.

Daarom heeft u een kader gesteld om samen met het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (hierna: COA) de mogelijkheden te onderzoeken voor het realiseren van een locatie voor noodopvang voor maximaal 250 personen. De gemeente stelt een locatie beschikbaar, het COA is verantwoordelijk voor de opvang. Diverse locaties zijn door de gemeente met het COA bekeken. Na consensus tussen partijen over de locatie, zouden gemeente en COA omwonenden hierover tijdig informeren en meenemen. 2. Het beschikbaar stellen van de noodopvanglocatie als reservecapaciteit tot 1 januari 2028 draagt bij om uit de asielcrisis te blijven. Het realiseren van reservecapaciteit is nodig om een asielcrisis zoals we die nu zien te voorkomen. De gemeente Goes realiseert een azc voor de Oosterschelderegio. De beoogde noodopvanglocatie in onze gemeente biedt een flexibele schil in de asielopvang. Wanneer er in azc's voldoende opvangplekken zijn, hoeft er geen aanspraak worden gemaakt op de noodopvang. De noodopvang-locatie blijft wel beschikbaar als reservecapaciteit. Als er een tekort aan opvangplekken in azc's ontstaat, kan de noodopvang-locatie dit tekort tijdelijk opvangen. 3. Door realisatie van een noodopvang-locatie spelen we als gemeente in op het verplicht opvangen van asielzoekers als gevolg van de Spreidingswet asielzoekers.

De Spreidingswet asielzoekers, die mogelijk dit jaar nog wordt aangenomen, voorziet op het beleggen van asielopvangvoorzieningen bij provincies en gemeenten als wettelijke taak. Elke gemeente in Nederland heeft dan als wettelijke verplichting om jaarlijks een evenredig aantal aszielzoekers op te vangen. Sinds u op 23 januari 2023 het besluit heeft genomen om een noodopvanglocatie voor asielzoekers in onze gemeente te realiseren, zijn we samen met het COA aan de slag gegaan om dit handen en voeten te geven. Kader: Met het door u op 26 januari 2023 meegegeven kader – voor 5 jaar een tijdelijke Noodopvanglocatie voor maximaal 250 asielzoekers (als flexibele schil van de grotere kernen in Zeeland) – hebben we een Plan van Aanpak huisvesting Noodopvang Asielzoekers opgesteld. Eerste signaal COA – termijn - 10 jaar of langer Pagina 1 van 3

In de eerste verkennende gesprekken met het COA over de uitwerking van het door de raad meegegeven kader bleek al spoedig dat het COA – gelet op de investeringskosten - eigenlijk een langere termijn prefereerde, te weten 10 jaar of langer. Daarmee zou ook meer kwaliteit kunnen worden geborgd voor de uitstraling van de huisvesting. Politieke besluitvorming over aantallen en duur van de opvang Wij hebben bij het COA helder aangegeven informatie nodig te hebben over de businesscase om het traject richting de raad te kunnen starten. Concreet zijn deze vragen gesteld: 1) 5 jaar vestiging met basic uitstraling. 2) 5 jaar vestiging met luxe uitstraling. 3) 10 jaar vestiging met luxe uitstraling (Insteek COA). Het COA zorgde in de week van 17 oktober 2023 voor een presentatie met visuele beelden van een concept met basic units en units met een luxere uitstraling en de financiële informatie. De financiële consequenties van 5 opties – variërend van 5 tot 10 jaar - zijn in een overzicht gezet. De powerpoint visualisatie en de financiële uitkomsten zijn samen als bijlage 1 en 2 aan dit advies toegevoegd. Na ons verzoek aan het COA in welke optie zij willen participeren ontvingen wij deze reactie, dan wel voorstel: 1. “Een looptijd van de opvang van 10 jaar is voor ons akkoord. 2.

Een looptijd van 5 jaar is bespreekbaar als we met jullie afspraken kunnen maken over het gebruik door andere doelgroepen na die 5 jaar om de publieke kosten behapbaar te houden.” Onze beoordeling van COA' s voorstel: U heeft ons eind 2022 een duidelijk kader meegegeven: Een noodopvang van maximaal 5 jaar met maximaal 250 personen. Gaandeweg dit voorjaar heeft het COA de optie van 10 jaar bij ons op tafel gelegd. · Ad 1) De optie van 10 jaar krijgt de vorm van een azc, geen flexibel en tijdelijk karakter meer, met als gevolg meer impact op de ruimtelijke omgeving en lokale maatschappij. · Ad 2) Na beoordeling van deze units zien wij na 5 jaar opvang voor asielzoekers geen lokale doelgroepen zoals starters, seizoenarbeiders of statushouders die we binnen onze gemeente hierin passend kunnen huisvesten. Daarnaast vraagt het COA (naast de vergoeding voor de eerste 5 jaar van € 1.500.000 voor de luxere uitstraling) een verplicht bijbehorend overnamebedrag van € 12.700.000 (restwaarde opstallen COA € 11.000.000 plus restwaarde infra € 1.700.000). De totale gemeentelijke bijdrage zou dan totaal € 14.200.000 bedragen voor 5 jaar opvang. Voor een dergelijke som van € 12.700.000 kan kwalitatiever en gerichter worden geïnvesteerd in andere, meer duurzame huisvesting voor doelgroepen binnen de gemeentegrenzen.

Met deze informatie acht het college het voorstel van het COA strijdig met het door uw raad gegeven kader. Kernboodschap Wij hebben besloten: • u zo spoedig mogelijk kennis te laten te nemen van de uitkomsten van het onderzoek naar de realisatie van een noodopvang. • in verband met strijdigheid van het door u gegeven kader niet in te stemmen met een realisatie van a) een asielzoekerscentrum in plaats van een tijdelijke noodopvang en b) voor een minimale termijn van 10 jaar. Als gevolg van strijdigheid met uw kader is het onderzoek hiermee afgerond. Consequenties Het Rijk kan, na het aannemen van de spreidingswet, mogelijk nog wel dwingender de vraag tot medewerking stellen. Communicatie Het COA is in een persoonlijk onderhoud van ons besluit op de hoogte gebracht en dit besluit wordt schriftelijk bevestigd.

Pagina 2 van 3

Bijlagen Bijlage 1 - Terugkoppeling COA - Scenario's Zierikzee - 17 okt 2023 Bijlage 2 - COA - financiële antwoorden - 5 scenario's - vastgesteld in overleg 19 okt 23 Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, S.J.A. Bronsveld

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 3 van 3