2023 378 Bijlage 1 Projectvoorstel aquathermie en burgerparticipatie

Projectvoorstel Aquathermie en burgerparticipatie Schouwen-Duiveland.

9 mei 2020 Samenstellers: Gemeente Schouwen-Duiveland Zeeuwind (i.s.m. Buurtwarmte) Zeeuwland

In overleg met: Kopgroep Aquathermie Zeeland Provincie Zeeland

.

Inhoud 1.

Inleiding................................................................................................................................................................... 3 1.1. Aanleiding. ..................................................................................................................................................... 3 1.2. Projectplan aquathermie en burgerparticipatie. ........................................................................................... 4 2. Doelstellingen en resultaten. .................................................................................................................................. 5 2.1. Doelstellingen. ............................................................................................................................................... 5 2.2. Projectresultaten. .......................................................................................................................................... 5 3. Activiteiten en planning. ......................................................................................................................................... 6 3.1. Activiteiten. ................................................................................................................................................... 6 3.2. Planning.

........................................................................................................................................................ 7 3.3. Relatie met andere programma’s en projecten. ........................................................................................... 8 Regionale Energie Strategie (RES). .......................................................................................................................... 8 Transitievisie Warmte. ............................................................................................................................................ 8 Buurtwarmte. .......................................................................................................................................................... 8 Energieke gemeenten. ............................................................................................................................................ 8 Landelijk programma aardgasvrije wijken. ............................................................................................................. 8 3.4. Projectorganisatie. ........................................................................................................................................ 9 3.5. Rollen en verantwoordelijkheden binnen project.

...................................................................................... 10 4. Begroting. .............................................................................................................................................................. 11 4.1. Kosten. ......................................................................................................................................................... 11 4.2. Dekking. ....................................................................................................................................................... 11 5. Risicoanalyse. ........................................................................................................................................................ 12 Bijlage 1: Greendeal aquathermie. ............................................................................................................................... 13 Bijlage 2. Kansen Aquathermie Schouwen-Duiveland. ................................................................................................. 14 Bijlage 3. Analyse drie voorkeurslocatie in Zierikzee. ................................................................................................... 15 Bijlage 4: Samenvatting Analyse voorkeurslocaties.

..................................................................................................... 16 Bijlage 5: Projectbegroting. ........................................................................................................................................... 17

2

1. Inleiding. 1.1.

Aanleiding.

In het Klimaatakkoord van Parijs dat in 2015 door 195 landen is ondertekend is afgesproken dat de gemiddelde o o temperatuurstijging op aarde onder 2 C moet blijven met een streven om de stijging te beperken tot 1,5 C. In Nederland is deze internationale opgave verwerkt in een Nationaal Klimaatakkoord dat op 10 juli 2019 is ondertekend. In het Nationale Klimaatakkoord is het doel opgenomen om in 2030 in totaal 49% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn. Omdat veel afspraken uit het Klimaatakkoord in de regio’s moeten worden uitgevoerd is Nederland verdeeld in 30 Regionale Energie Strategie (RES) regio’s. In de RES-regio’s werken overheden met maatschappelijke partners, netbeheerders (voor gas, elektriciteit en warmte), het bedrijfsleven en waar mogelijk bewoners regionaal gedragen keuzes uit. Zeeland is als gehele provincie één van de 30 RES regio’s. Gedurende 2019 en 2020 is er samen met verschillende partijen een Regionale Energie Strategie (RES) opgesteld voor Zeeland. De algemene visie die in de Regionale Energie Strategie is neergelegd voor de gebouwde omgeving is dat: “in 2050 de Zeeuwse gebouwde omgeving bestaat uit goed geïsoleerde woningen en gebouwen, die met duurzame energie verwarmd worden”. De doelstelling voor Zeeland voor de particuliere woningbouw is een energiebesparing c.q.

CO2 reductie van 34% in 2030 ten opzicht van 2017. In de Regionale Energie Strategie voor Zeeland worden drie knoppen voor CO2 reductie aangegeven namelijk: 1. Energievraag verminderen; 2. Energie-aanbod verduurzamen en 3. Toepassen duurzame installaties en producten. Zie figuur 1.

Figuur 1. Knoppen voor CO2 reductie Alle Zeeuwse gemeenten hebben de verplichting om eind 2021 een Transitievisie Warmte vast te stellen met daarin een tijdpad voor de ontwikkeling van een alternatieve energievoorziening en het geleidelijk vervangen van aardgas. In de Transitievisie Warmte staat welke wijk er voor 2030 van het aardgas gaat en met welke alternatieve duurzame warmtevoorziening. De Regionale Energie Strategie voor de gebouwde omgeving biedt de Zeeuwse gemeenten een handvat bij het opstellen bij het opstellen van een Transitievisie Warmte. Het uitgangspunt in de Regionale Energie Strategie Zeeland is om juist de warmtevraag in de bebouwde omgeving (snel) te verlagen en te verduurzamen. Aandachtspunt hierbij is dat woningen binnen Zeeland vaak verspreid liggen, deze woningen relatief oud zijn en daardoor slecht geïsoleerd. In de Regionale Energie Strategie voor Zeeland zijn de Zeeuwse potentiele warmtebronnen onderzocht o.a.: Warmte Koude Opslag, restwarmte, geothermie en aquathermie. Warmte Koude Opslag (WKO) is geen bron op zichtzelf maar een bodemenergiesysteem waarmee energie in de vorm van warmte of koude wordt opgeslagen in de bodem. De geschiktheid van de Zeeuwse bodem voor WKO varieert van niet-geschikt (Zeeuws-Vlaanderen), matig geschikt in de Bevelanden, tot goed geschikt in het noordelijk deel van Zeeland.

Restwarmte vanuit grote Zeeuwse bedrijven is vooral beschikbaar rondom de Zeeuwse haven in het zuiden van Zeeland. De mogelijkheden voor het gebruik van warmte uit de aarde (diepe en ondiepe geothermie) in Zeeland blijken beperkt. Nader onderzoek is hier nodig. Aquathermie is de verzamelnaam voor thermische energie uit water, waaronder oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA) en rioolwater (riothermie). De potentie voor aquathermie in Zeeland lijkt groot. Dit omdat Zeeland meer dan 650 km kust heeft en veel waterpartijen. Vaak is een combinatie mogelijk tussen aquathermie en Warmte Koude Opslag waarbij warmte of koude tijdelijk in de bodem wordt opgeslagen. In figuur 2 en 3 is de potentie voor aquathermie in Zeeland en de geschiktheid van de bodem voor Warmte Koude Opslag weergegeven. Uit de kansenkaart aquathermie komt naar voren dat vooral in de gemeenten Middelburg, Vlissingen, Goes en Schouwen-Duiveland een hoge potentie voor aquathermie aanwezig is. Bij de gemeente Schouwen-Duiveland is daarbij de bodem geschikt voor Warmte en Koude opslag (WKO) in de bodem. Zie figuur 2 en 3.

3

Figuur 2. Kansenkaart aquathermie in Zeeland

1.2.

Figuur 3: Bodemgeschiktheid voor WKO in Zeeland

Projectplan Aquathermie en burgerparticipatie.

Om de potentie van aquathermie goed in kaart te brengen hebben 20 partijen, waaronder de Unie van Waterschappen en Rijkswaterstaat, op 14 mei 2019 de Green Deal Aquathermie gesloten (zie bijlage 1). Met de Green Deal Aquathermie werken partijen samen om de waarde en toepassing van aquathermie als warmte- en koude bron in de warmtetransitie in kaart te brengen. Ze beogen daarmee ook een versnelling in de warmtetransitie te bereiken. Het landelijk Netwerk Aquathermhie (NAT) wil aquathermie verder brengen en verkent de opname van aquathermie in de Regionale Energie Strategieën (RES) en de Transitievisie Warmte van de gemeenten. De Zeeuwse overheden en andere partijen hebben naar aanleiding hiervan besloten om de ontwikkeling van aquathermie gezamenlijk op te pakken door middel van de Kopgroep Aquathermie. In de Kopgroep Aquathermie participeren, onder leiding van het waterschap, de verschillende overheden als provincie, gemeenten, Rijkswaterstaat en andere partijen als Enduris, Energiecoöperatie Zeeuwind, HZ University of Applied Sciences, Zeeland Bruist en anderen. Doelstelling van de Kopgroep is het verder ontwikkelen van aquathermie in Zeeland en het delen van kennis en ervaring met betrekking tot aquathermie en het stimuleren en zo mogelijk ondersteunen van pilots. Veel van de bovengenoemde partijen zijn ook betrokken bij het opstellen en uitwerken van de RES-Zeeland.

Omdat Schouwen-Duiveland een hoge potentie heeft voor aquathermie en daarbij de bodem geschikt is voor Warmte en Koude Opslag heeft de gemeente in samenwerking met de energiecorporatie Zeeuwind en de woningbouwcoprporatie Zeeuwland onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) op Schouwen-Duiveland. Uit een eerste haalbaarheidsstudie die in april 2019 is uitgevoerd door IF technology blijkt dat er op Schouwen-Duiveland 20 mogelijke locaties zijn voor TEO (zie bijlage 2). Hieruit zijn drie voorkeurslocaties in Zierikzee geselecteerd (Havenkwartier, De Mossele en Malta) waarna een analyse van deze voorkeurslocaties is uitgevoerd. Uit de resultaten van de analyse van de voorkeurslocaties is naar voren gekomen dat een wijk in Zierikzee een goede case zou kunnen zijn voor vervolgonderzoek (zie bijlage 3 en 4). In het vervolgonderzoek pakken wij gezamenlijk een aantal uitdagingen op. Ten eerste zijn er technisch en financieel-economische uitdagingen omdat de toepassing van TEO binnen de bestaande bouw nog in ontwikkeling is. Door middel van een participatief leerproces in een living lab (een wijk in Zierikzee, Schouwen-Duiveland) willen wij bijdragen aan de verdere ontwikkeling van TEO in bestaande bouw. Ten tweede zien wij sociaal / organisatorische uitdagingen.

In de Regionale Energiestrategie voor Zeeland staat de ambitie om burgerparticipatie nadrukkelijk te bevorderen. Burgerparticipatie in de vorm van zeggenschap, betrokkenheid en financiering van duurzame energie is in Zeeland sterker ontwikkeld dan in andere provincies (landelijk aandeel burgerwind is 5,6% in 2019 versus 17% in Zeeland). Maar daarmee is draagvlak en zeggenschap van bewoners in deze specifieke wijk voor collectieve duurzame warmte nog niet geborgd. De landelijke organisatie Buurtwarmte heeft als primaire doel om buurtbewoners in staat te stellen om volwaardig deel te nemen in de warmtetransitie. Buurtwarmte heeft expertise uit eerdere trajecten en projecten in hoe in warmteprojecten de zeggenschap van woningeigenaren optimaal wordt geborgd. De energiecoöperatie Zeeuwind is voor de provincie Zeeland de regionale partner van Buurtwarmte en is om deze reden ook één van de partners binnen dit project. Zeeuwind zal vanuit Buurtwarmte de eigenaren van koopwoningen in de wijk optimaal betrekken bij het in kaart brengen van de mogelijkheden en voorwaarden. Tot slot zijn er ook op bestuurlijk-juridisch vlak belangrijke vragen te beantwoorden o.a. juridisch kader en de kaders van de nieuwe Warmtewet met betrekking tot rollen / eigenaarschap in een warmtenet.

De uiteindelijke resultaten van het project zullen in de vorm van een Stappenplan aquathermie en burgerparticipatie beschikbaar komen voor andere partijen binnen Zeeland en daarbuiten, met als doel Thermische Energie uit Oppervlaktewater verder te ontwikkelen tot een haalbaar warmtealternatief. De Kopgroep Aquathermie, de RES-organisatie binnen Zeeland en het Landelijk Netwerk Aquathermie zullen hier een belangrijke rol bij spelen.

4

2. Doelstellingen en resultaten. 2.1.

Doelstellingen.

De doelstelling van het project op de lange termijn (2030) is: “de C02 uitstoot in de gebouwde omgeving in Zeeland te verminderen door het ontwikkelen van duurzame warmtesystemen op basis van aquathermie, als alternatief voor aardgas, en het ontwikkelen van participatieve samenwerkingsvormen in warmtelevering” Doelstellingen van het project voor de korte termijn (december 2021) zijn: 1. Door middel van een participatief leerproces, met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, woningbouwcorporatie, energiecoöperatie, gemeente en andere relevante partijen, de mogelijkheden voor aquathermie en burgerparticipatie te onderzoeken in een wijk in Zierikzee (Schouwen-Duiveland) voor wat betreft de: technische mogelijkheden voor een collectief warmtenet op basis van aquathermie en de financieeleconomische randvoorwaarden; de mogelijkheden voor burgerparticipatie in warmtelevering met behulp van aquathermie, waarbij schaarse specialistische kennis op voorhand nodig is om vast te stellen of een wijk of dorp geschikt is. de bestuurlijke / juridische randvoorwaarden, o.a. in relatie met nieuwe Warmtewet. 2. -

Bij te dragen aan de verdere ontwikkeling van aquathermie en burgerparticipatie binnen Zeeland en daarbuiten door: het integreren van de onderzoeksresultaten in een integraal “Stappenplan aquathermie en burgerparticipatie” kennisontwikkeling en delen van de onderzoeksresultaten in samenwerking met de Kopgroep Aquathermie Zeeland.

2.2.

Projectresultaten.

Concrete projectresultaten tot december 2021 per doelstelling zijn weergegeven in tabel 1. Tabel 1: Projectresultaten per doelstelling Doel Resultaten

Vastgelegd in

1

Investeringsadvies

1a

1b

1c

2 2a 2b

Investeringsadvies voor warmtenet op basis van Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) - go of no-go Technisch ontwerp voor collectief warmtenet op basis van TEO. Business case (inclusief risicoanalyse en investeringsvoorstel) Resultaten proefboring Draagvlak voor burgerwarmtenet Resultaten enquête inwoners, ondernemers en andere organisaties in de wijk Stakeholdersanalyse (rollen en belangen) Twee wijkbijeenkomsten 10 wijkgroepsgesprekken Inzicht in juridische randvoorwaarden en rollen van partijen Juridisch kader (benodigde vergunningen) Intentieovereenkomst Samenwerkingsovereenkomst Overeenkomsten tussen partijen Verder ontwikkeling van aquathermie binnen Zeeland en daarbuiten Stappenplan aquathermie en burgerparticipatie Vier Excursies naar aquathermieprojecten Vier Presentaties over projectresultaten

Rapportage Rapportage Rapportage Rapportage Rapportage Verslag en deelnemers Verslag en deelnemers Vergunningsaanvragen Overeenkomst Overeenkomst Overeenkomst Rapportage Verslag en deelnemers PPP

5

3. Activiteiten en planning. 3.1.

Activiteiten.

Binnen het project zullen de volgende activiteiten worden uitgevoerd: 1.

Participatief lerend onderzoek naar de mogelijkheden van aquathermie in living lab in een wijk in Zierikzee, Schouwen-Duiveland.

In een wijk in Zierikzee zal samen met stakeholders (waaronder inwoners en ondernemers) vervolgonderzoek worden uitgevoerd naar de haalbaarheid van aquathermie als alternatief voor aardgas. Het onderzoek wordt uitgevoerd in drie deelonderzoeken namelijk: Technisch / financieel-economisch deelonderzoek Sociaal / organisatorisch deelonderzoek Bestuurlijk/ juridisch deelonderzoek Deze deelonderzoeken kunnen niet los van elkaar worden gezien en beïnvloeden elkaar wederzijds. If Technology heeft voor de ontwikkeling van aquathermie tot een investeringsbesluit vier fasen gedefinieerd namelijk: Omgevingsscan (fase 0); Verkennen (fase 1); Verdieping (fase 2) en Uitwerking (fase 3). Een aantal activiteiten binnen fase 0 zijn al uitgevoerd in het voortraject. In tabel 2 zijn de activiteiten die worden uitgevoerd binnen de deelonderzoeken uitgezet per fase. Tabel 2: Deelonderzoeken per fasen ten behoeve van onderzoek aquathermie tot investeringsadvies. Fase / Aspect Fase 0 Omgevingsscan Fase 1 Fase 2 Fase 3 Verkenning Verdieping Uitwerking Technisch/ Economisch deelonderzoek

Sociaal / Organisatorisch deel onderzoek

Karakteristieken bepalen 1 Schatting van potentie Onderzoek waterpotentie Achterkant van “sigarenkist berekening” van financiële 1 haalbaarheid Identificeren van 1 stakeholders

Enquête over wat speelt voor inwoners en ondernemers in de wijk Bestuurlijk / juridisch deelonderzoek

Resultaat per fase

Uitwerken grof technisch ontwerp

Uitwerken voorlopig technisch ontwerp Uitvoeren proefboring

Uitwerken definitief technisch ontwerp

Scan financiële haalbaarheid

Uitwerking business case Investeringsbereidhei d partners vastleggen Risico’s uitwerken Rolinvulling uitwerken (leveringsvoorwaard en uitwerken) Verkennen wijkorganisatie

Definitieve business case per partner (inclusief risicoanalyse en financieringconstructie) Definitieve invulling rollen functionele keten.

Juridisch kader opstellen Opstellen samenwerkingovereenkomst Voorlopig ontwerp Rol invulling Business case Juridisch kader

Vergunningen aanvragen Opstellen overeenkomsten tussen partijen Definitief ontwerp. Overeenkomsten tussen partijen. Financieringsvoorstel Investeringsadvies. Vergunningen

Stakeholdersanalyse (inclusief standpunten en belangen) Brede bijeenkomsten voor inwoners en ondernemers en andere partijen in de wijk. Eerste scan juridische voorwaarden

Opstellen intentie1 overeenkomst Inzicht in project en potentie

Gezamenlijk inzicht in belangen en wensen. Eerste inschatting in haalbaarheid.

Wijkgroepsgesprekken met inwoners, ondernemers andere partijen in de wijk

1.Al uitgevoerd in voortraject

6

2. Kennisdeling en verspreiden van resultaten. Dit onderzoeksproject wordt volledig ingebed in de activiteiten en de doelen van de Kopgroep Aquathermie die sinds 2019 actief is in Zeeland. In afstemming met de Kopgroep Aquathermie worden de volgende activiteiten uitgevoerd: o Kennisontwikkeling m.b.t. aquathermie en organiseren van excursies naar aquathermieprojecten in Nederland. o Opstellen van integraal “Stappenplan voor aquathermie en burgerparticipatie” dat kan gaan dienen als leidraad voor andere projecten op het gebied van aquathermie en burgerparticipatie in Zeeland en daarbuiten. o Verspreiden van resultaten van het project binnen Zeeland en, mogelijk via bijv. Netwerk Aquathermie (“NAT”), de RES-organisatie of VNG, ook in andere provincies binnen Nederland. De resultaten van dit onderzoek komen ook beschikbaar voor Buurtwarmte. 3. Projectmanagement. De gemeente Schouwen-Duiveland stelt een projectleider beschikbaar voor de afstemming en voortgang. Voor een goede afstemming tussen partijen wordt er maandelijks een kernteamvergadering georganiseerd en per kwartaal een stuurgroep vergadering. Zie verder onder paragraaf 3.4.

3.2.

Planning.

De looptijd van het project is 1,5 jaar en loopt van 1 juli 2020 tot en met 31 december 2021. In tabel 3 is een overzicht gegeven van de activiteiten, de specifieke activiteiten en de planning. Tabel 3: Activiteiten project Aquathermie en burgerparticipatie. Activiteit Voortraject 1.Projectmanagement 1.1Overleg stuurgroep 1.2Overleg kernteam 1.3Afstemming en voortgang 2.Living lab aquathermie en burgerparticipatie, wijk in Zierikzee, Schouwen - Duiveland 2.1.Omgevingscan (fase 0) 2.1.1. Globaal haalbaarheidsonderzoek (potentie) – selectie locatie 2.1.2. Enquêtes inwoners, ondernemers en andere partijen in de wijk 2.1.3. Inzicht in rollen van partijen 2.2.Verkenning (fase 1) 2.2.1. Grof technisch ontwerp en scan financiële haalbaarheid 2.2.2. Brede bijeenkomsten in de wijk 2.2.3. Opstellen intentie-overeenkomst 2.3.Verdieping (fase 2) 2.3.1. Proefboring 2.3.2.Voorlopig technisch ontwerpen uitwerken businesscase 2.3.3. Verkennen wijkorganisatie 2.3.4. Juridisch kader (vergunningen) 2.4.Uitwerking (fase 3) 2.4.1. Definitief ontwerp en businesscase 2.4.2. Wijkgroepsgesprekken 2.4.3. Aanvragen vergunningen 2.4.4. Opstellen samenwerkingsovereenkomst 3 .Kennisdeling en verspreiden van resultaten 3.1.Kennisdeling en organiseren van excursies 3.2.Presentaties over resultaten 3.3. Opstellen stappenplan aquathermie en burgerparticipatie

Planning

2020 3e kwart.

4e kwart

2021

x x x

x x x

1e kwart.

2e kwart.

x x x

3e kwart.

x x x

4e kwart.

x x x

x x

x x

x

x x

x

x x x x

x

x

x

x

x

x

x

x

x x

x

x x

x x

x

7

3.3.

Relatie met andere programma’s en projecten.

Het project Aquathermie en burgerparticipatie heeft relaties met onderstaande programma’s en projecten en wordt uitgevoerd in afstemming met deze projecten en programma’s . Regionale Energie Strategie (RES). De samenwerking binnen de RES-Zeeland vindt plaats via de drie hoofdtafels: 1. Gebouwde Omgeving; 2. Elektriciteit en 3. Duurzame Mobiliteit. Het project Aquathermie en burgerparticipatie zal afgestemd worden binnen de hoofdtafel Gebouwde Omgeving. Transitievisie Warmte. Iedere gemeente heeft de verplichting om voor eind 2021 een Transitievisie Warmte gereed te hebben met daarin het tijdpad waarin welke wijk met welke alternatief voor 2030 van het aardgas af gaat. De Regionale Energie Strategie (RES) voor de gebouwde omgeving biedt de gemeenten een handvat bij het opstellen van een Transitievisie Warmte. Binnen Zeeland werken de 13 gemeenten samen aan het opstellen van de Transitievisies Warmte en hebben daarbij ondersteuning van het bureau Overmorgen ingehuurd. De processtappen voor het opstellen van de Transitievisies Warmte zijn weergegeven in figuur 4. Na het vaststellen van de Transitievisie Warmte worden vanaf 2021 Wijk Uitvoerings Plannen (WUP) opgesteld. Het project Aquathermie en burgerparticipatie sluit aan bij het opstellen van de Transitievisie Warmte binnen de gemeente SchouwenDuiveland. Figuur 4: Processtappen opstellen Transitievisie Warmte binnen Zeeland.

Bron: Over Morgen, 2019, p. 4. Buurtwarmte. Zoals in de inleiding al is aangegeven heeft de landelijke organisatie Buurtwarmte als doel om buurtbewoners in staat te stellen om volwaardig deel te nemen in de warmtetransitie. Buurtwarmte onderscheidt zeven kernverantwoordelijkheden richting buurtbewoners die actief initiatief willen nemen in de warmtetransitie: 1. het bieden van een identiteit aan warmtecoöperaties; 2. het communiceren over buurtwarmte; 3. het organiseren van zeggenschap; 4. het bieden van toegang tot kapitaal; 5. het professionaliseren van wijkondersteuners; 6. het ontwikkelen van een buurtproces met instrumenten; 7. het faciliteren door een ondersteuningsstructuur. De werkwijze van Buurtwarmte behelst met name het volgende: 1. Buurtwarmte is een gedeelde dienst die coöperaties gezamenlijk ontwikkelen en tot uitvoering brengen; 2. Professionals die voor lokale coöperaties aan Buurtwarmte initiatieven werken delen binnen het Buurtwarmte netwerk kennis, ervaring, instrumenten en producten; 3. Deze lokale coöperaties ondersteunen elkaar door expertise aan elkaar te verstrekken. Energieke gemeenten. De energietransitie is naast de technische en economische opgave ook een sociale opgave.

In het project Energieke gemeenten werken de gezamenlijke Zeeuwse gemeenten, provincie, Energieambassadeur, Zeeland Bruist en Over Morgen samen om vooral de sociale opgave vorm te geven. Dit gebeurt door het opstellen van de Sociale Warmte Atlas met daarin sociaal-demografische en economische gegevens, het samenstellen van een Participatie Toolkit en door het faciliteren van een Doe&Leerlab. Landelijk programma aardgasvrije wijken. Het landelijk programma aardgasvrije wijken is een online plek waar informatie wordt gedeeld over het aardgasvrij maken van wijken. In het platform is informatie te vinden over het Kennis en Leerprogramma, de proeftuinen en de 7 thema’s die een rol spelen bij de aardgasvrije opgave. De 7 thema’s zijn als volgt: 1. Regie en organisatie; 2. Kosten en financiering; 3. Data-gedreven planvorming; 4. Technische oplossingen; 5. Juridische (on)mogelijkheden; 6. Participatie en communicatie en 7. Organisatie, rollen en verantwoordelijkheden. Het verbinden van de sociaaleconomische opgaven. In proeftuinen aardgasvrije wijken kunnen gemeenten een financiële bijdrage van het Rijk aanvragen om bestaande woningen en andere gebouwen via een wijkgerichte aanpak aardgasvrij of aardgas-ready te maken.

8

3.4.

Projectorganisatie.

De directe projectpartners zijn: de gemeente Schouwen-Duiveland, de woningbouwcorporatie Zeeuwland en de energiecoöperatie Zeeuwind. De projectpartners komen bestuurlijk bijeen in de stuurgroep en in het kernteam. Vanuit de wijk zal een klankbordgroep worden opgericht. De Kopgroep Aquathermie Zeeland zal als expertgroep het project ondersteunen met expertise op verschillende beleidsterreinen. In tabel 4. is de samenstelling van de projectorganisatie weergegeven. Tabel 4: Samenstelling projectorganisatie. Groep Rol Naam Stuurgroep

Kernteam

Voorzitter

J.G. Smit

Lid Lid Lid Lid

D.P.W. Joppe M. van der Wel T. Baars G.J. Benou

Projectleider Lid Lid Lid

B. Bruinsma E. Goossens Vacature A.G.J. van den Dries N. Donselaar Pm.

Lid Lid Lid Lid Klankbordgroep wijk

Expertgroep/ Kopgroep aquathermie

Lid

G. Rentier M. van Veenhoven Vacature

Lid

Vacature

Lid

Vacature

E. Swart

Functie

Organisatie

Wethouder Energie& Klimaat Wethouder wonen Directeur /bestuurder Directeur / bestuurder Afdelingshoofd Ruimte en Milieu Energie & Duurzaamheid Wonen Openbare werken Manager strategie en middelen Beleids/ contractadviseur Medewerker klant en omgeving Projectleider innovatie Contactpersoon gemeente Schouwen-Duiveland Medewerkers klant en omgeving Afgevaardigde huurderscommissie Afgevaardigden wijkgroepen/ ondernemers, etc. Voorzitter Kopgroep

Gemeente Schouwen-Duiveland Gemeente Schouwen-Duiveland Woningbouwcorporatie Zeeuwland Zeeuwind Gemeente Schouwen-Duiveland Gemeente Schouwen-Duiveland Gemeente Schouwen-Duiveland Gemeente Schouwen-Duiveland Woningbouwcorporatie Zeeuwland Woningbouwcorporatie Zeeuwland Woningbouwcorporatie Zeeuwland Energiecorporatie Zeeuwind Enduris Zeeuwland Huurderscommissie Zeeuwland Wijk

Waterschap Scheldestromen Enduris Provincie Zeeland Impuls Zeeland RES-organisatie Rijkswaterstaat HZ University of Applied Sciences Zeeland Bruist Energiecoöperatie Zeeuwind Zeeuws Energie Akkoord Regio gemeenten

9

3.5.

Rollen en verantwoordelijkheden binnen project.

In het project worden verschillende rollen onderscheiden namelijk: D= neemt gemeenschappelijke beslissingen V= voorbereiden P= bewaakt de voortgang X = voert werk uit A= Actieve deelname C= moet worden geraadpleegd I= moet worden geïnformeerd De gemeente Schouwen-Duiveland is de projectrekker, bewaakt de voortgang van het project en is verantwoordelijk voor het projectmanagement (plannen en voorbereiden overleggen en het bewaken van de voortgang). Besluiten worden gezamenlijk door de drie projectpartners genomen. De stuurgroep neemt besluiten op strategisch niveau en het kernteam neemt besluiten op tactisch en operationeel niveau. Het kernteam bereidt de stuurgroep voor. De gemeenteraad van Schouwen-Duiveland en de raad van bestuur van Zeeuwind en Zeeuwland zullen ieder half jaar over de voortgang worden geïnformeerd. Voor het uitvoeren van de deelonderzoeken wordt externe expertise ingehuurd. De gemeente Schouwen-Duiveland bewaakt de voortgang m.b.t. het technisch/economisch deelonderzoek. De Energiecoöperatie Zeeuwind bewaakt de voortgang met betrekking tot de sociaal/organisatorische en bestuurlijk/juridische deelonderzoeken. Ongeveer 66% van de woningen in de wijk is in bezit van de woningbouwcorporatie Zeeuwland. Zeeuwland is in het sociaal/organisatorisch onderdeel dan ook verantwoordelijk voor de communicatie met en de participatie van de huurders binnen de wijk.

In het onderdeel kennisontwikkeling en deling is de energiecoöporatie Zeeuwind verantwoordelijk voor het opstellen van het integrale “Stappenplan Aquathermie en burgerparticipatie”. De Kopgroep Aquathermie ondersteunt de verschillende deelonderzoeken met expertise vanuit de verschillende beleidsvelden. Daarnaast organiseert de Kopgroep excursies en ondersteunt bij verdere kennisontwikkeling en verspreiding. In tabel 5 zijn de rollen van de verschillende partijen voor de verschillende activiteiten schematisch weergegeven. Tabel 5: Rollen en verantwoordelijkheden binnen het project aquathermie en burgerparticipatie. Activiteit / Resultaat StuurKernteam Klankbord groep groep wijk SD Zeeuwland Zeeuwind 1.Projectmanagement 1.1.Strategische besluitvorming 1.2.Tactische besluitvorming 1.3.Plannen en voorbereiden en verslaglegging van overleggen 1.4.Bewaken van voortgang en verantwoording 2.Participatief leeronderzoek 2.1.Technisch -economisch 2.2.Sociaal / organisatorisch 2.3.Bestuurlijk / juridisch 3.Kennisontwikkeling en delen 3.1.Excursies 3.2.Stappenplan Aquathermie en burgerparticipatie 3.3.Presentaties

Kopgroep

Externe adviseur -

D CI CI

PV PX PX

V AX AX

V AX AX

C C AC

I I i

CI

PX

AX

AX

AC

i

CI CI CI

PA AX A

A AX A

A PX PX

AC AC AC

AC AC AC

CI CI

A A

A A

A PX

A CI

PX CX

CI

X

X

X

CI

CX

X X X

Toekomstige rollen van de projectpartners en stakeholders in een toekomstig warmtenet zullen in het bestuurlijk / juridisch onderdeel verder worden onderzocht en zijn onder meer afhankelijk van de ontwikkelingen m.b.t. de nieuwe Warmtewet. Mogelijke rollen van de gemeente zijn: 1. gemeente als facilitator; 2. gemeente als partner; 3. gemeente als aanbesteder en 4. gemeente als eigenaar. Mogelijke rollen van de woningbouwcorporatie Zeeuwland en de Energiecoöperatie Zeeuwind zijn afnemer cq. ontwikkelaar waarbij Zeeuwland momenteel denkt aan de rol van afnemer en Zeeuwind aan de rol van ontwikkelaar. Het een en ander wordt in het project verder uitgewerkt.

10

4. Begroting. 4.1.

Kosten.

De totale kosten van het project zijn € 290.000,00. Een overzicht van de kosten per activiteit is weergegeven in bijlage 5. Een samenvatting van de kosten is te zien in tabel 4. Tabel 4: Samenvatting kosten project Aquathermie en burgerparticipatie Activiteit Totale Financiering (€) kosten Uren Partners Bijdrage 1 1 (€) SD ZeeuwZeeuwind Kop groep SD land

1.Projectmanagement 2.Living Lab Malta Zierikzee 3.Kennisdeling en uitwisseling Totaal

Bijdrage Zeeuwland

Bijdrage 2 ZEA

Subsidie 3 SZPB

32.500,00

20.800,00

5.200,00

6.500,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

219.050,00

9.750,00

18.200,00

18.200,00

13.950,00

20.000,00

10.000,00

0,00

129.900,00

38.450,00

1.950,00

2.600,00

3.900,00

1.950,00

0,00

0,00

12.450,00

15.600,00

290.000,00

32.500,00

26.000,00

28.600,00

14.950,00

20.000,00

10.000,00

12.450,00

145.500,00

1.Gemeente Schouwen-Duiveland 2.Samenwerking Zeeuws Energie Akkoord 3.Stichting Zeeuws Publieke Belangen

4.2.

Dekking.

De kosten worden gedekt door de uren van de partners (gemeente Schouwen-Duiveland, woningbouwcorporatie Zeeuwland, energiecorporatie Zeeuwind en de Kopgroep Aquathermie). Daarnaast is er een financiële bijdrage van de gemeente Schouwen-Duiveland en de woningbouwcorporatie Zeeuwland als dekking van een deel van de onderzoekskosten. Daarnaast is er een bijdrage toegekend door de samenwerking in het kader van de Samenwerking Zeeuws Energie Akkoord voor het opstellen van het Stappenplan Aquathermie en burgerparticipatie en de excursies. Bij de Stichting Zeeuwse Publieke Belangen worden een subsidie aangevraagd voor € 145.500,00. Een overzicht van de dekking van de kosten en de percentages is als volgt: Uren projectpartners Gemeente Schouwen-Duiveland Zeeuwind Zeeuwland Kopgroep Aquathermie Financiële bijdrage gemeente SD Financiële bijdrage Zeeuwland Financiële bijdrage Zeeuws Energie Akkoord Subsidie Stichting Zeeuwse Publieke Belangen Totaal

: € 102.050,00 (35%) : € 32.500,00 : € 28.600,00 : € 26.000,00 : € 14.950,00 : € 20.000,00 (7%) : € 10.000,00 (3%) : € 12.450,00 (4%) : € 145.500,00 (50%) : € 290.000,00 (100%).

11

5. Risicoanalyse. Corona crisis belemmert voortgang. Op dit moment is het nog niet duidelijk hoe lang de Corona crisis gaat duren. Gedurende de crisis is het niet mogelijk om fysieke bijeenkomsten te organiseren. In het projectplan is hier al rekening mee gehouden door in de eerste fases geen bijeenkomsten te organiseren maar door inwonersconsultatie te doen via een enquête. Gebrek aan draagvlak binnen de wijk. Op dit moment is nog niet bekend hoe inwoners, ondernemers en andere partijen tegenover aquathermie en burgerparticipatie in een warmtenet staan. Daarom is gekozen voor een aanpak waarin dit samen met inwoners, ondernemers en andere partijen wordt onderzocht. Een goede aanpak van de communicatie is essentieel, evenals een goede inrichting van de procesparticipatie en de helderheid voor de diverse kaders. Geen positieve businesscase. Het resultaat van het project kan zijn dat er geen positieve business case is voor een warmtenet met aquathermie. Hieruit kunnen dan twee conclusies worden getrokken namelijk: 1. een aquathermieproject is niet rendabel of 2. een aquathermie project is rendabel met behulp van aanvullende subsidies. Een van de vervolgacties kan dan zijn om voor het dekken van de onrendabele top subsidiemogelijkheden te onderzoeken (bijv. binnen programma aardgasvrije wijken of OP- Zuid). Consequenties nieuwe Warmtewet.

Op dit moment is nog niet bekend wat de consequenties van de nieuwe Warmtewet zijn voor de ontwikkeling van warmtenetten. Binnen het bestuurlijk/ juridisch deelonderzoek zal hier aandacht aan worden besteed en dan vooral welke rol de gemeente, netbeheerder of een energiecoöperatie kunnen spelen in de verdere ontwikkeling van een warmtenet.

12

Bijlage 1: Greendeal aquathermie.

Green Deal Aquathermie (gesloten op 14 mei 2019 landelijk) Nederland is bezig om de gebouwde omgeving in te richten op een CO2-arme toekomst. Hiervoor zullen alternatieve energie- en warmtebronnen nodig zijn. Het watersysteem (oppervlakte-, drink-, afval- en rioolwater) blijkt een grote bron van warmte en koude te zijn. Studies laten zien dat deze bron een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de transitie in de warmtevoorziening. Momenteel is er namelijk geen organisatie die het potentieel van aquathermie goed in kaart brengt en ook onder de aandacht brengt. Het is van belang dat deze informatie wordt meegenomen in de gemeentelijke transitievisies warmte. De Unie van Waterschappen en Rijkswaterstaat van I&W hebben het initiatief genomen om hiervoor een programma te ontwikkelen, mede ter uitvoering van deze Green Deal. De partijen in deze Green Deal werken samen om de waarde en toepassing van aquathermie als warmte- en koude bron in de warmtetransitie in kaart te brengen, en beogen daarmee een versnelling in de warmtetransitie te bereiken.

De partijen: - delen kennis en ervaringen over aquathermie; - leveren een actieve bijdrage bij het opstellen van de kennis- en innovatieagenda in het kader van het programma Aquathermie en dragen zo mogelijk actief bij aan het tot uitvoering brengen van die agenda; - brengen nieuwe initiatieven voor aquathermie onder de aandacht; - delen best practices op het gebied van de governance, financiering en organisatie uit de praktijk van aquathermie; - nemen actief deel aan de jaarlijkse werkgroepen die door het programmabureau Aquathermie worden ingesteld. - Zijn bereid om een concrete bijdrage, financieel of in natura beschikbaar te stellen voor de uitvoering van deze Green Deal en het daarbij behorende programma Aquathermie en de werkzaamheden van het programmabureau Aquathermie.

Beoogd resultaat Met de Green Deal Aquathermie bundelen de dealpartijen hun krachten. De partijen zijn een schakel in de keten van de benutting van aquathermie. Dit moet er toe leiden dat bronnen van aquathermie nuttig (kunnen) worden toegepast als alternatieve verwarming van de gebouwde omgeving.

13

Bijlage 2. Kansen Aquathermie Schouwen-Duiveland.

14

Bijlage 3. Analyse drie voorkeurslocatie in Zierikzee.

15

Bijlage 4: Samenvatting Analyse voorkeurslocaties.

16

Bijlage 5: Projectbegroting.

17