2023 315 Bijlage 1 Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022

ONDERWIJSACHTERSTANDEN Beleid 2019–2022

Inhoud Voorwoord. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1. Introductie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 1.1 Aanleiding. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 1.2 Totstandkoming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 1.3 Leeswijzer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4

2. Kaders. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 2.1 Lokaal kader. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 2.2 Wettelijk kader. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 2.3 Rolverdeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6

3. Doel, doelgroep en visie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 3.1 Doel en doelgroep. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 3.2 Visie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 3.3 Doelen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8

4. Beleidsinvulling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 4.1 Definitie doelgroeppeuter voor voorschoolse educatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 4.2 Meer (doelgroep)peuters naar een voorschoolse voorziening. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 4.3 Meer kinderen beter in taal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 4.4 Meer ouders betrokken bij taalontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

5. Aanpalende beleidsterreinen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 5.1 Zorg en ondersteuning. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 5.2 IKC ontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 5.3 Gelijke kansen binnen het onderwijs. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 5.4 Laaggeletterdheid van volwassenen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

6. Monitoren, evalueren en verbeteren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Inrichten van de kwaliteitscyclus. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Plan: afspraken maken. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Do: uitvoering. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Check: monitoren van de resultaten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Act: evalueren en hoe verder?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

7. Financieel kader . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 7.1 Specifieke uitkering onderwijsachterstandenbeleid. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 7.2 Besteding van de specifieke uitkering. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

Voorwoord In Schouwen-Duiveland willen we dat alle kinderen goed toegerust zijn voor hun toekomst. Wij willen dat zij hun capaciteiten kunnen benutten en het maximale uit zichzelf kunnen halen. Er zijn kinderen die het risico lopen als volwassene minder zelfredzaam te zijn, doordat zij niet goed kunnen lezen en schrijven. Voor deze kinderen, van baby tot en met basisschool leeftijd, werken we er hard aan om ze betere kansen te bieden. Zij vormen de doelgroep van ons nieuwe Onderwijsachterstandenbeleid. We hebben samen met onze belangrijkste partners - het basisonderwijs, de kinderopvang, de jeugdgezondheidszorg en de Bibliotheek Oosterschelde - een intensief proces doorlopen: dit document is het resultaat daarvan. Als wethouder ben ik daar trots op. Met gerichte doelen en acties bouwen we voort op wat we al goed doen en werken we verder aan betere toekomstmogelijkheden voor alle kinderen. We willen dat zoveel mogelijk peuters naar een voorschoolse voorziening gaan. Dat is belangrijk voor hun ontwikkeling en voor het vroegtijdig oppakken van eventuele achterstanden. Daarnaast maken we gebruik van wetenschappelijke inzichten over welke aanpak en programma’s het beste resultaat geven. En leren we met elkaar wat beter kan. Natuurlijk is en blijft een belangrijke rol weggelegd voor de ouders en/of verzorgers.

Hun betrokkenheid is een bepalende factor voor de ontwikkeling van hun kind. Dank aan iedereen die mee heeft gedacht en meegewerkt aan de totstandkoming van dit beleid. Door een gezamenlijke inzet van ieders kwaliteiten en deskundigheid krijgen kinderen meer kansen hun talenten te ontwikkelen en op te groeien tot zelfstandige volwassenen. Ik ben verheugd dat iedereen zich schaart achter aan de gezamenlijke uitvoering van dit plan, zodat we met elkaar verder kunnen werken aan een solide toekomst voor onze kinderen. Cees van den Bos wethouder Sociaal domein, onderwijs en arbeidsmarkt

3

1

Introductie 1.1 AANLEIDING In de afgelopen jaren heeft de gemeente Schouwen-Duiveland verschillende stappen gezet om onderwijsachterstanden bij kinderen te voorkomen of terug te dringen. Dit doen wij vooral samen met de kinderopvang, het basisonderwijs, de jeugdgezondheidszorg en de bibliotheek. Vanaf 2019 krijgt de gemeente structureel meer middelen van het Rijk voor onderwijsachterstandenbeleid (OAB), in ieder geval tot en met 2022. Wij kunnen daarom de komende jaren verdere stappen zetten en afspraken maken met onze samenwerkingspartners. Het gaat hierbij primair om het voorkomen en bestrijden van (risico’s op) achterstanden in de Nederlandse taal. In het voorliggende plan Onderwijsachterstandenbeleid 2019 – 2022 staat aangegeven waarop wij met onze partners de komende jaren gaan inzetten.

1.2 TOTSTANDKOMING Het beleidsplan is in nauw overleg met partners van de gemeente tot stand gekomen. Eind 2018 en begin 2019 zijn er vier overleggen geweest van de werkgroep OAB over het beleidsplan. In de werkgroep OAB zitten afgevaardigden van de gemeente, de kinderopvang, het basisonderwijs, de bibliotheek en de jeugdgezondheidszorg (JGZ). De eerste twee overleggen gingen over wat al gedaan wordt, waarover schriftelijke afspraken zijn gemaakt en wat hiervan wordt gevonden. Tijdens de laatste twee overleggen is een concept Onderwijsachterstandenbeleid 2019 – 2022 besproken. Naar aanleiding hiervan is het beleidsplan aangepast en nog via email voorgelegd aan de deelnemers van de werkgroep OAB. Naast deze overleggen is ook het beleidsplan en acties die er in staan afgestemd met de Bibliotheek Oosterschelde. De bibliotheek heeft bij de acties de samenwerking gezocht met het Taalhuis in Zierikzee en de welzijnsstichting SMWO Schouwen-Duiveland. Op 1 april en 17 juni 2019 is het beleidsplan besproken in het overleg Lokale Educatieve Agenda (LEA). Dit overleg wordt voorgezeten door de gemeente en de schoolbesturen en de kinderopvang nemen hieraan deel.

1.3 LEESWIJZER In het tweede hoofdstuk wordt eerst ingegaan op zowel het lokaal als het wettelijk kader van het onderwijsachterstandenbeleid. Daarnaast wordt ingegaan op de rolverdeling tussen de gemeente, de kinderopvang, het basisonderwijs, de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) en de Inspectie van het Onderwijs. In het derde hoofdstuk wordt het hoofddoel, de doelgroep en de visie op het onderwijsachterstandenbeleid gegeven. De visie is ingedeeld aan de hand van drie doelen. Dit hoofdstuk eindigt met een samenvatting van de besproken onderdelen. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 ingegaan op de invulling van het beleid. Er wordt met indicatoren aangegeven wanneer we vinden dat een doel is bereikt en welke acties er worden ondernomen. Ook in dit hoofdstuk zijn er kaders gebruikt om de doelen, indicatoren en acties overzichtelijk weer te geven. In het vijfde hoofdstuk wordt kort ingegaan op aanpalende beleidsterreinen. Hoofdstuk 6 gaat over het monitoren, evalueren en verbeteren van het beleid, en hoe we dit gaan doen. Tot slot gaat hoofdstuk 7 in op het financieel kader waarbinnen het onderwijsachterstandenbeleid wordt uitgevoerd.

4

2

Kaders 2.1 LOKAAL KADER De Notitie Sturen op Maatschappelijk Resultaat en het Onderwijsakkoord kinderopvang en onderwijs 2018–2022 vormen gezamenlijk het lokale kader van het Onderwijsachterstandenbeleid 2019–2022. In de Notitie Sturen op Maatschappelijk Resultaat zijn vijf maatschappelijke resultaten geformuleerd die in samenhang het brede sociale domein omvatten. Het onderwijsachterstandenbeleid draagt bij het aan het realiseren van het maatschappelijk resultaat: ‘Jeugdigen groeien gezond en veilig op binnen het eigen gezin en kunnen hun talenten ontwikkelen zodat zij (financieel) zelfredzaam worden.’ De gemeente Schouwen-Duiveland heeft hart voor haar jeugd. Wij willen perspectief bieden en waar nodig problematiek beperken. Ouders blijven daarbij als eerste verantwoordelijk voor hun kinderen.(1) In het Onderwijsakkoord kinderopvang en onderwijs 2018 – 2022 zijn de gemeente, de schoolbesturen en de kinderopvang overeengekomen de kwaliteit van het onderwijs op Schouwen-Duiveland duurzaam te willen verbeteren. Op verschillende onderdelen in het onderwijsakkoord is geformuleerd wat we gezamenlijk willen bereiken, hoe daaraan invulling wordt gegeven, welke afspraken er zijn en wie waarvoor verantwoordelijk is.

Zo staat onder andere in het onderwijsakkoord dat de partijen willen dat meer peuters naar een voorschoolse voorziening gaan en dat er meer betrokkenheid is van ouders bij de ontwikkeling van hun kind op school. Met een voorschoolse voorziening wordt zowel kinderopvang als het van oudsher peuterspeelzaalwerk bedoeld. Wanneer we spreken over peuteropvang gaat het specifiek om de opvang van peuters van 2 tot 4 jaar bij een voorschoolse voorziening. De doelen in het onderwijsakkoord zijn verwerkt in het onderwijsachterstandenbeleid. Er is afgesproken dat de werkgroep OAB invulling geeft aan het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid onder de regie van de gemeente.

2.2 WETTELIJK KADER Met de invoering van de wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (wet OKE) op 1 augustus 2010 zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor het realiseren van een voor- en vroegschools (VVE) aanbod van goede kwaliteit. Een nevendoel van de wet OKE was het harmoniseren van de kinderopvang en het peuterspeelzaalwerk en daarmee een kwaliteitsimpuls geven aan het peuterspeelzaalwerk. De Wet harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk is in januari 2018 inwerking getreden. De harmonisatie berust op drie pijlers: • het versterken van de pedagogische kwaliteit; • één kwaliteitskader voor peuterspeelzalen en kinderdagverblijven (voorschoolse voorzieningen); • één financieringsstructuur voor werkende ouders. De Wet harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk houdt een wijziging in van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen naar de Wet kinderopvang (WKO) en enkele andere wetten. De wijzigingen in kwaliteitseisen is apart geregeld in de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang (IKK). Deze wet is ook in januari 2018 inwerking getreden. De nieuwe kwaliteitseisen zijn uitgewerkt in het Besluit kwaliteit kinderopvang en enkele ministeriële regelingen. Delen van de nieuwe kwaliteitseisen zijn in werking getreden op 1 januari 2019 of treden op 1 januari 2023 in werking.

De Wet op het Primair Onderwijs (WPO) en het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie schrijven de verplichtingen voor aan de gemeente, het basisonderwijs en de kinderopvang op het gebied 1 Het woord ‘ouders’ wordt gebruikt voor de leesbaarheid van het onderwijsachterstandenbeleid. Er wordt echter ‘ouder(s)/verzorger(s)’ bedoeld.

5

van voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Voorschoolse educatie is bedoeld voor peuters met een taalachterstand op een voorschoolse voorziening. Vroegschoolse educatie is voor kinderen met een taalachterstand in groep 1 en 2 van de basisschool. De genoemde wetten tezamen vormen het wettelijk kader van het onderwijsachterstandenbeleid.

2.3 ROLVERDELING Er zijn verschillende partijen die een rol spelen bij de uitvoering van het onderwijsachterstandenbeleid. Centraal hierin staan de Rijksoverheid, de gemeente, het basisonderwijs en de voorschoolse voorzieningen. De Rijksoverheid geeft de wettelijke kaders aan en stelt middelen beschikbaar voor de uitvoering van het onderwijsachterstandenbeleid door de gemeente en het basisonderwijs. De monitoring van en controle op de kwaliteit van de kinderopvang, voor- en vroegschoolse educatie en het basisonderwijs liggen bij de GGD en de Inspectie van het Onderwijs (IvhO).

Rol gemeente De gemeente heeft op grond van de WPO en de wet OKE een verplichting tot het aanbieden van voldoende voorschools aanbod in volume, spreiding en kwaliteit voor peuters met een taalachterstand. De Rijksoverheid stelt voor het onderwijsachterstandenbeleid een specifieke uitkering beschikbaar aan gemeenten. Deze middelen zijn primair bedoeld voor: • voorzieningen voor voorschoolse educatie; • activiteiten voor kinderen tot en met groep 8 met een achterstand in de Nederlandse taal; • afspraken over voor- en vroegschoolse educatie met voorschoolse voorzieningen en het basisonderwijs. De gemeente en het basisonderwijs zijn verplicht om samen afspraken te maken over het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen met een taalachterstand. De gemeente is verantwoordelijk voor voorschoolse educatie en scholen voor vroegschoolse educatie. Ook zijn gemeenten verplicht afspraken te maken op basis van gelijkwaardigheid met houders van voorschoolse voorzieningen en schoolbesturen. Onder deze afspraken vallen tenminste het definiëren van peuters met een taalachterstand (doelgroeppeuters), de toeleiding naar de voorschoolse educatie, het zorgdragen voor een doorgaande lijn van voor- naar vroegschoolse educatie en het behalen van resultaten bij vroegschoolse educatie.

Rol schoolbesturen basisonderwijs De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het wegwerken van onderwijsachterstanden bij hun leerlingen. Het basisonderwijs is verantwoordelijk voor de vroegschoolse educatie. Daarnaast kunnen in de groepen 3 tot en met 8 ook programma’s ingezet worden voor bestrijden van achterstanden, in het bijzonder in de beheersing van de Nederlandse taal. Hiervoor krijgt het basisonderwijs extra middelen van de Rijksoverheid. Of een basisschool deze Rijksmiddelen krijgt en hoe hoog deze vervolgens zijn wordt met ingang van 2019 bepaald aan de hand van de indicator onderwijsachterstanden van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De invoering van deze indicator heeft tot gevolg dat de basisscholen die in voorgaande jaren middelen kregen, nu minder tot geen middelen krijgen. Het speciaal (basis)onderwijs valt buiten de reikwijdte van het onderwijsachterstandenbeleid.

Rol GGD en IvhO De gemeente geeft de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) Zeeland de opdracht tot het houden van toezicht op de kinderopvang. De GGD inspecteert jaarlijks alle locaties die vermeld staan in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Daarnaast bezoekt zij nieuwe locaties voor de opening. Als de GGD tekortkomingen constateert in de basiskwaliteit, adviseert zij de gemeente in het inspectierapport te handhaven. De gemeente is eindverantwoordelijk voor het toezicht en handhaving op de geregistreerde kinderopvanglocaties en voor een juist, actueel en volledig Landelijk Register Kinderopvang (LRK).

6

De IvhO houdt toezicht aan de hand van het onderzoekskader voor voorschoolse educatie en het primair onderwijs. Het toezicht op de kwaliteit bestaat uit het voorschoolse deel, het vroegschoolse deel en de taken van gemeenten ten aanzien van VVE. Daarnaast houdt de IvhO interbestuurlijk toezicht op de taken en verantwoordelijkheden van gemeenten in het kader van de wet- en regelgeving kinderopvang. Het toezicht is risico gestuurd. Dat wil zeggen dat de IvhO afgaat op signalen die zij krijgt en op basis daarvan gericht onderzoek gaat doen.

7

3

Doel, doelgroep en visie 3.1 DOEL EN DOELGROEP De gemeente wil dat zoveel mogelijk kinderen met een taalachterstand of een risico op een taalachterstand worden bereikt met het onderwijsachterstandenbeleid. De rijksmiddelen die de gemeente voor het onderwijsachterstandenbeleid ontvangt zijn bestemd voor kinderen van 0 tot 12 jaar en bedoeld voor het voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden in de Nederlandse taal. Het hoofddoel van het onderwijsachterstandenbeleid is daarom: Het voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden bij kinderen van 0 tot en met 12 jaar. En de doelgroep van het onderwijsachterstandenbeleid is vervolgens: Kinderen in de leeftijd van 0 tot en met 12 jaar met een achterstand of een risico op een achterstand in de Nederlandse taal. Het gaat hierbij niet om kinderen met een achterstand vanwege een specifieke leerstoornis of taalontwikkelingsstoornis. Deze doelgroep valt buiten de reikwijdte van het onderwijsachterstandenbeleid. Voorbeelden van leerstoornissen zijn dyslexie en dyscalculie. Bij taalontwikkelingsstoornissen gaat het bijvoorbeeld om stotteren, slissen of heesheid.

3.2 VISIE De gemeente wil dat jeugdigen gezond en veilig opgroeien en hun talenten kunnen ontwikkelen, zodat zij (financieel) zelfredzaam worden. Jong geleerd is oud gedaan. Zeker als het om de ontwikkeling van talent gaat. Ook het onderwijsachterstandenbeleid is het invloedrijkst als dit zich richt op jonge kinderen. Hoe eerder wordt ingezet op het voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden, hoe groter het positieve effect. Achterstanden zijn anders later moeilijk in te halen.(2)

3.3 DOELEN Vanuit de visie en het hoofddoel van het onderwijsachterstandenbeleid zijn doelen gesteld voor de periode 2019 – 2022. Deze drie doelen staan hierna kort beschreven.

Meer (doelgroep)peuters naar een voorschoolse voorziening Het belang van de vroege kinderjaren voor ontwikkelingskansen en maatschappelijke participatie kan moeilijk worden overschat. In die jaren vindt de snelste ontwikkeling (motorisch, cognitief, sociaalemotioneel) plaats en blijken in de praktijk ook aanzienlijke verschillen in de ontwikkeling van de kinderen te ontstaan. Voorschoolse voorzieningen bieden een omgeving waar een speelse start kan worden gemaakt met het leren en ontwikkelen van vaardigheden. Juist door te stimuleren dat kinderen naar eenzelfde voorziening gaan en door kinderen samen te laten spelen, leren ze van elkaar (SER, 2016). De gemeente wil daarom dat zoveel mogelijk peuters naar een voorschoolse voorziening gaan. Een voorziening die toegankelijk is voor alle peuters, van werkende en niet-werkende ouders, met en zonder (taal)achterstand.

2 Kamerstuk 34 242, nr. 1 : Evaluatie Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie (Wet OKE), 26 juni 2015.

8

Meer kinderen beter in taal Een veilige, rijke en uitdagende leeromgeving stimuleert de ontwikkeling van kinderen zodat zij tot leren komen. De ondersteuningsbehoefte van kinderen en hun ouders en beroepskrachten is hierbij leidend. De voorschoolse voorzieningen sluiten goed aan op de basisscholen. De voorscholen en de uitvoering van voor- en vroegschoolse educatie zijn kwalitatief goed. Bewezen effectieve interventies worden ingezet om onderwijsachterstanden in de Nederlandse taal te voorkomen en te bestrijden.

Meer ouders betrokken bij taalontwikkeling De thuissituatie is ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van een kind. Kinderen die thuis onvoldoende uitgedaagd en gestimuleerd worden, komen op school vaak minder goed mee dan ze zouden kunnen.(3) Voorschoolse voorzieningen en basisscholen hebben de ouders keihard nodig als het gaat om het stimuleren van kansen voor kinderen. Alle reden dus dat de samenwerking met ouders zo goed mogelijk is. De ouders worden betrokken en ondersteund om ook thuis hun kind te stimuleren in hun (taal)ontwikkeling. Hoofddoel: Het voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden bij kinderen van 0 tot en met 12 jaar. Doelgroep: Kinderen in de leeftijd van 0 tot en met 12 jaar met een achterstand of een risico op een achterstand in de Nederlandse taal. Doelen: • Meer (doelgroep)peuters gaan naar een voorschoolse voorziening. • Meer kinderen zijn beter in de Nederlandse taal. • Meer ouders zijn betrokken bij de taalontwikkeling van hun kind. De doelen zijn gebaseerd op het onderzoekskader van de Inspectie van het Onderwijs (IvhO). De IvhO verwacht van de gemeente zij bij VVE beleid concrete doelen stelt bij de onderdelen: bereik van doelgroeppeuters, resultaten van VVE en ouderparticipatie. Met dit beleidsplan wordt daaraan voldaan.

De gemeente heeft er vervolgens voor gekozen om in afstemming met de samenwerkingspartners de doelen uit te breiden naar alle kinderen van 0 tot en met 12 jaar met een achterstand of een risico op een achterstand in de Nederlandse taal.

3 Kloprogge, J. en De Wit, W., Het onderwijsachterstandenbeleid na 2015, Nationaal regieorgaan onderwijsonderzoek: september 2015.

9

4

Beleidsinvulling In dit hoofdstuk wordt allereerst de definitie van een doelgroeppeuter beschreven. Daarna worden de doelen, zoals beschreven in paragraaf 3.3 nader toegelicht in paragraaf 4.2 tot en met 4.4. Tot slot wordt in paragraaf 4.5 ingezoomd op ondersteuning voor kinderen met een sociaal-emotionele achterstand.

4.1 DEFINITIE DOELGROEPPEUTER VOOR VOORSCHOOLSE EDUCATIE Specifiek voor peuters met (een risico op) een taalachterstand dient de gemeente een definitie te hanteren. Dit zijn de peuters die in aanmerking komen voor voorschoolse educatie. De IvhO controleert of de gemeente dat heeft gedaan. De gemeente is vrij om zelf te bepalen hoe zij de definitie van de zogenoemde doelgroeppeuters vormgeeft. Het signaleren van peuters met (een risico op) een taalachterstand is primair een taak van de jeugdgezondheidszorg (JGZ) als onderdeel van de GGD. Daarnaast signaleren de samenwerkingspartners van de JGZ binnen het Centrum voor Jeugd en Gezin, de kinderopvang, huisartsen en andere eerstelijns hulpverleners. Het afgeven van een indicatie is een wettelijke taak van de JGZ en een voorwaarde van de gemeente om gebruik te maken van gesubsidieerde voorschoolse educatie. Daarom is de doelgroepdefinitie van een peuter als volgt: Een peuter met een indicatie voor voorschoolse educatie van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Zeeland. Het is vervolgens belangrijk dat duidelijk is op basis waarvan de JGZ een indicatie voor voorschoolse educatie (VE indicatie) afgeeft en dat dit eenduidig wordt gedaan door alle jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen. Daarom gaat de JGZ een indicatieprotocol met een werkinstructie opstellen en deze afstemmen met de werkgroep OAB.

De LEA zal vervolgens het indicatieprotocol met de werkinstructie bespreken en een advies geven aan de gemeente. Het indicatieprotocol en de werkinstructie worden vastgesteld door de gemeente en toegevoegd als bijlagen bij het Onderwijsachterstandenbeleid 2019–2022. Het onderwijsachterstandenbeleid richt zich op kinderen met een achterstand in de Nederlandse taal. In het indicatieprotocol zal een uitzondering worden gemaakt voor peuters met sociaal-emotionele achterstand zonder taalachterstand. Ook deze peuters kunnen, indien de JGZ dat nodig acht, een indicatie krijgen voor voorschoolse educatie. De insteek daarbij is dat dit een goedkopere en betere oplossing kan zijn dan aanspraak maken op (alleen) jeugdhulp. Door de betrokkenheid van de verschillende partijen is het niet alleen voor de JGZ zelf, maar ook voor andere partijen duidelijk op basis waarvan een indicatie wordt afgegeven en hoe het indicatieproces verloopt aan de hand van de werkinstructie. En dus welke peuters onder de doelgroep van voorschoolse educatie vallen. Een indicatie wordt nu afgegeven voor de periode totdat de peuter naar de basisschool gaat. Sommige peuters maken echter een taalinhaalslag en hebben op een gegeven moment in deze periode geen voorschoolse educatie meer nodig. Gesubsidieerde voorschoolse educatie kan dan beter ingezet worden voor peuters die dat wel nodig hebben.

Als deze situatie zich voordoet zal de JGZ de indicatie beëindigen.

10

Actie: • De JGZ stelt in afstemming met de werkgroep OAB een indicatieprotocol en een werkinstructie op voor voorschoolse educatie. • Het indicatieprotocol en de werkinstructie worden besproken in de LEA. Daarna stelt de gemeente het indicatieprotocol en de werkinstructie vast en voegt de documenten als bijlage toe aan het Onderwijsachterstandenbeleid 2019 – 2022.

4.2 MEER (DOELGROEP)PEUTERS NAAR EEN VOORSCHOOLSE VOORZIENING 4.2.1 Wat willen we bereiken? Van de gemeente worden inspanningen verwacht om zoveel mogelijk (doelgroep)peuters gebruik te laten maken van een voorschoolse voorziening. De bestuurlijke afspraken tussen het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben tot gevolg dat de gemeente, naast de wettelijke verantwoordelijkheid voor het aanbod voor doelgroeppeuters, ook verantwoordelijk is voor een aanbod opvang voor peuters waarvan de ouders niet in aanmerking komen voor kinderopvangtoeslag. Uit onderzoek blijkt dat het investeren in voorzieningen voor jonge kinderen lonend is. Voorschoolse voorzieningen leveren een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van kinderen en het verminderen van achterstanden.(4) De gemeente wil daarom dat zoveel mogelijk (doelgroep)peuters naar een voorschoolse voorziening gaan. Meer doelgroeppeuters maken gebruik van voorschoolse educatie De JGZ registreert de peuters die potentieel in aanmerking (gaan) komen voor een indicatie voor voorschoolse educatie (VE indicatie). Iedere jeugdarts en jeugdverpleegkundige bepaalt of een peuter wordt geregistreerd op basis van het Van Wiechen ontwikkelingsonderzoek, het signaleringsinstrument SPARK en de richtlijn Taalontwikkeling van het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid.

De geregistreerde peuters krijgen pas een indicatie van de JGZ als dit echt noodzakelijk is. De ouders beslissen of zij hun peuter laten deelnemen aan voorschoolse educatie. Er zijn momenteel 50 doelgroeppeuters die gebruik maken van voorschoolse educatie (peildatum begin 2019). Omdat de JGZ niet de peuters registreert die daadwerkelijk een VE indicatie hebben gekregen, weten we niet wat het bereik is. De verwachting is dat er meer peuters geïndiceerd zijn, dan dat er gebruik maken van voorschoolse educatie. De JGZ gaat binnenkort wel de doelgroeppeuters registeren (zie ook hoofdstuk 4.2.3 Wat gaan we doen?). Een aantal jaren geleden hebben het Rijk en de 37 grootste gemeenten afgesproken een bereik van 90 % van de doelgroeppeuters te realiseren. De gemeente Schouwen-Duiveland neemt deze doelstelling over. Dat betekent dat de gemeente wil dat 90 % van de doelgroeppeuters ook daadwerkelijk gebruik maakt van voorschoolse educatie. Meer peuters naar een voorschoolse voorziening 80 % van de peuters van 2 tot 4 jaar in de gemeente Schouwen-Duiveland gaan naar een voorschoolse voorziening (peildatum begin 2019). Er zijn geen recente cijfers van hoeveel peuters er gemiddeld landelijk naar een voorschoolse voorziening gaan. Naar schatting gingen in 2015 86 % van de peuters naar een voorschoolse voorziening en in 2011 92 %.(5) De gemeente streeft naar een bereik van 90 %.

4 SER, Gelijk goed van start. Visie op het toekomstige stelsel van voorzieningen voor jonge kinderen, 2016. 5 SER, Gelijk goed van start. Visie op het toekomstige stelsel van voorzieningen voor jonge kinderen, 2016, bijlage 4.

11

Doel: Meer (doelgroep)peuters gaan naar een voorschoolse voorziening. Indicatoren: • In 2022 maakt 90 % van alle doelgroeppeuters gebruik van voorschoolse educatie. • In 2022 gaat 90 % van alle peuters naar een voorschoolse voorziening.

4.2.2 Wat doen we al? Gesubsidieerd aanbod De gemeente subsidieert de opvang van peuters in de van oudsher peuterspeelzaalgroepen bij voorschoolse voorzieningen van Kibeo en Het Kinderpaleis. Ouders die recht hebben op kinderopvangtoeslag vragen deze aan bij de Belastingdienst. Ouders die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag betalen een inkomensafhankelijke bijdrage aan Kibeo en Het Kinderpaleis. De resterende kosten voor de opvang van peuters met ouders zonder recht op kinderopvangtoeslag bekostigt de gemeente met subsidie aan Kibeo en Het Kinderpaleis. De gemeente subsidieert voor ouders zonder recht op kinderopvangtoeslag een aanbod van 7 uren per week verdeeld over 2 dagen en 40 weken per jaar. De gemeente moet zorgen voor een aanbod van voorschoolse educatie van minimaal 10 uren per week. Peuters met een VE indicatie kunnen een gratis derde dagdeel van 3,5 uur afnemen (in totaal dus 10,5 uren). De gemeente bekostigt het derde dagdeel. Bijzondere bijstand voor doelgroeppeuters Ouders die in aanmerking komen voor bijzondere bijstand kunnen een tegemoetkoming krijgen voor de kosten van peuteropvang wanneer hun peuter beschikt over een VE indicatie. Dit is geregeld in de Beleidsregels Bijzondere Bijstand gemeente Schouwen-Duiveland 2016. In de beleidsregels wordt gesproken over ‘de kosten van kinderopvang in geval van sociale/medische indicatie’.

Een VE indicatie wordt hieronder ook geschaard. Toeleiding naar voorschoolse educatie De toeleiding van peuters naar voorschoolse educatie wordt verzorgd door de JGZ. Zij geven de VE indicatie af op basis waarvan gebruik gemaakt kan worden van gesubsidieerde voorschoolse educatie. Tijdens de consulten bepaalt de JGZ of een peuter in aanmerking komt voor voorschoolse educatie en geven zij mondeling informatie over peuteropvang. Deze consulten zijn bij 18 maanden (huisbezoek), 2 jaar, 3 jaar, en 3 jaar en 9 maanden. Wanneer een jeugdarts of jeugdverpleegkundige dit nodig vindt worden extra consulten ingepland. Andere partijen, zoals voorschoolse voorzieningen, hebben een signalerende rol en kunnen peuters doorverwijzen naar de JGZ om te bepalen of de peuter een VE indicatie nodig heeft. Als een VE indicatie wordt afgegeven, dan wordt het digitale formulier Signalering VE ingevuld door de JGZ samen met de ouders. Na toestemming van de ouders wordt het formulier doorgestuurd naar Kibeo en/of Het Kinderpaleis. Zij nemen dan vervolgens contact op met de ouders. Of een doelgroeppeuter ook gebruik maakt van voorschoolse educatie is de verantwoordelijkheid van de ouders. Een jeugdverpleegkundige van de JGZ bezoekt drie keer per jaar de voorschoolse voorzieningen. Tijdens dit bezoek worden de doelgroeppeuters besproken en de peuters van 3 jaar en 9 maanden.

Daarnaast worden andere peuters besproken als daartoe aanleiding is.

12

4.2.3 Wat gaan we doen? Het gesubsidieerd aanbod vergroten Het Rijk verplicht de gemeente vanaf 2020 het aanbod van voorschoolse educatie te verhogen. Voor peuters van 2,5 tot 4 jaar moet het aanbod 960 uur zijn verdeelt over 1,5 jaar. De 960 uur is gebaseerd op een verhoging van 10 uur per week naar 16 uur per week verdeelt over 40 weken per jaar. De van oudsher peuterspeelzalen waren 40 weken per jaar open. De gemeente blijft inzetten op voorschoolse educatie voor peuters van 2 tot 2,5 jaar. Ook voor deze doelgroep wordt het aanbod van voorschoolse educatie verhoogd. Daarnaast gaat de gemeente het aanbod van peuteropvang verhogen. De verdeling van de uren worden opgenomen in de nieuwe Subsidieregeling peuteropvang en voorschoolse educatie. Doelgroeppeuters worden anders geregistreerd De gemeente wil dat 90 % van de doelgroeppeuters deelneemt aan voorschoolse educatie. De eerste stap die daartoe wordt ondernomen is een andere registratie van de JGZ om het bereik te kunnen monitoren. De JGZ registreert momenteel alleen de peuters die potentieel in aanmerking (gaan) komen voor voorschoolse educatie en niet de peuters die een VE indicatie hebben. In alinea 4.2.1 staat dat een doelgroeppeuter een peuter is met een VE indicatie van de JGZ.

Het bereik van de doelgroeppeuters gaat vervolgens vastgesteld worden op basis van hoeveel doelgroeppeuters gebruik maken van voorschoolse educatie. Dit betekent dat de registratie van peuters die in aanmerking komen voor voorschoolse educatie, maar geen VE indicatie hebben, vervalt. De JGZ gaat dan wel de peuters met een VE indicatie registreren. De toeleiding van doelgroeppeuters naar voorschoolse voorzieningen vergroten Nadat een VE indicatie is afgegeven en het digitale formulier Signalering VE is doorgestuurd naar een voorschoolse voorziening, onderneemt de JGZ geen verdere acties. De JGZ weet niet of een doelgroeppeuter daadwerkelijk gebruik maakt van voorschoolse educatie. De peuters die nu volgens de JGZ wel in aanmerking komen voor voorschoolse educatie, maar geen VE indicatie krijgen maken sowieso geen gebruik van gesubsidieerde voorschoolse educatie. De gemeente wil het toeleidingsproces naar voorschoolse educatie verbeteren. Het verbeteren van het toeleidingsproces moet bijdragen aan het doel dat meer doelgroeppeuters gebruik maken van voorschoolse educatie.

Er worden daarom met de JGZ afspraken gemaakt over het: • extra motiveren van ouders; • nauwere samenwerking tussen de JGZ en kinderopvangorganisaties; • actiever volgen van de doelgroeppeuters waaronder de doelgroeppeuters die zijn doorverwezen, maar geen gebruik maken van een voorschoolse voorziening; • beter monitoren van het bereik van de doelgroeppeuters; • zorgdragen voor een werkinstructie voor de terugkoppeling van de voorschoolse voorzieningen over de plaatsing van doelgroeppeuters. De toeleiding van peuters naar voorschoolse voorzieningen vergroten Het vergroten van de toeleiding van peuters naar voorschoolse voorzieningen vraagt om een actieve aanpak. Ouders kunnen nu voor informatie over peuteropvang en voorschoolse educatie terecht bij een voorschoolse voorziening bij hen in de buurt. De JGZ vertelt ouders over peuteropvang en voorschoolse educatie tijdens consulten. Er is verder geen schriftelijke of digitale informatie voor ouders beschikbaar. De gemeente wil de informatievoorziening verbeteren. Het idee hierachter is dat door een betere informatievoorziening meer ouders kiezen om gebruik te maken van peuteropvang en van voorschoolse educatie. Hiervoor stelt de gemeente in samenwerking met de werkgroep OAB een communicatieplan op.

13

Het communicatieplan is gericht op: • het motiveren en meekrijgen van ouders; • het verstrekken van informatie over bijvoorbeeld de kosten, de meerwaarde van peuteropvang, openingstijden en dichtstbijzijnde voorzieningen; • advies en communicatie richting ouders om uitval te voorkomen; • samenwerking met betrokken partijen actief in het sociaal-maatschappelijk domein. Acties: • Het aanbod van het aantal uren gesubsidieerde peuteropvang wordt verhoogd vanaf 2020. • Het aanbod van het aantal uren gesubsidieerde voorschoolse educatie wordt verhoogd vanaf 2020. • De JGZ gaat het aantal peuters met een VE indicatie registeren (de doelgroeppeuters). • De gemeente maakt afspraken met de JGZ over het verbeteren van de toeleiding naar voorschoolse educatie. • De gemeente maakt in samenwerking met de werkgroep OAB een communicatieplan en voert deze uit. • Het meten van het bereik van de (doelgroep)peuters wordt opgenomen als onderdeel van de monitor (zie hoofdstuk 6).

4.3 MEER KINDEREN BETER IN TAAL 4.3.1 Wat willen we bereiken? Een kind met een taalachterstand kan daar zijn of haar verdere leven door worden beperkt. Dat is niet alleen een verlies voor deze persoon zelf, maar ook voor de samenleving. Een taalachterstand kan meestal worden ingehaald wanneer deze op jonge leeftijd wordt aangepakt. De gemeente wil de huidige aanpak verbreden en zorgen dat bij meer kinderen de taalvaardigheid verbetert. Voor- en vroegschoolse educatie leidt tot een taalinhaalslag Het doel van voor- en vroegschoolse educatie is om peuters met een taalachterstand beter voor te bereiden op de basisschool en er voor te zorgen dat zoveel mogelijk kleuters zonder achterstand naar groep 3 kunnen. Bij ieder kind dat start met een taalachterstand willen we een extra groei in ontwikkeling realiseren. De gemeente heeft met de voorschoolse voorzieningen en de schoolbesturen de volgende beoogde resultaten van voor- en vroegschoolse educatie bepaald: • In 2022 is bij 80 % van de peuters die met een taalachterstand instromen op een voorschoolse voorziening, deze achterstand op taal bij uitstroom uit de voorschoolse voorziening afgenomen met minstens twee maanden. Deze kinderen maken dus een inhaalslag ten opzichte van zichzelf bij instroom.

• In 2022 is bij 70 % van de kleuters die met een taalachterstand instromen in groep 1 van de basisschool, deze achterstand op taal eind groep 2 afgenomen met minstens twee maanden. Deze kinderen maken dus een inhaalslag ten opzichte van zichzelf bij instroom. Op voorschoolse voorzieningen en het basisonderwijs wordt meer ingezet op kwaliteitsverbetering De gemeente wil samen met de voorschoolse voorzieningen, basisscholen, de bibliotheek en andere partners meer bijdragen aan de taalontwikkeling van kinderen met (een risico op) een taalachterstand en de kwaliteit van taalstimulering verbeteren. We willen dat kinderen nog beter voorbereid worden op de basisschool én op het vervolg van hun schoolloopbaan op het voortgezet onderwijs. Zo blijkt uit onderzoek dat de kwaliteit van voorschoolse educatie verbetert door de inzet van hbo’ers. Ook blijkt uit landelijk onderzoek dat de educatieve kwaliteit in de kleuterklassen voor verbetering vatbaar is en

14

basisscholen niet altijd weten hoe ze onderwijsachterstandsmiddelen effectief kunnen inzetten.(6) We willen daarom meer inzetten op kwaliteitsverbetering. We onderzoeken wat de behoeften en mogelijkheden zijn, en welke passende interventies bij kinderen met (een risico op) een taalachterstand hierbij aansluiten. Leren van elkaar is hierbij een belangrijk aandachtspunt. De taalondersteuning van nieuwkomers past meer bij de behoeften Voor de ondersteuning van leerlingen van 6 tot en met 12 jaar, die niet of nauwelijks aanspreekbaar zijn in de Nederlandse taal (nieuwkomers), is in februari 2016 het Taal Expertise Centrum (TEC) gestart. Tot eind 2018 was sprake van een centrale opvang in het schoolgebouw aan het Jannewekken in Zierikzee. Vanaf 2019 is het aantal nieuwkomers te laag voor het in standhouden van een fysieke groep in Zierikzee. Daarbij blijkt dat ondersteuning wordt gemist voor kleuters en voor leerlingen die teruggestroomd zijn naar een reguliere basisschool. Docenten op reguliere basisscholen geven ook aan expertise te missen. Het TEC zet daarom de ondersteuning van een fysieke groep om naar ambulante ondersteuning van nieuwkomers van 4 tot en met 12 jaar op de basisscholen. De expertise van het TEC wordt ingezet om de docenten beter te ondersteunen.

De ambitie is dat op termijn het TEC onderdeel wordt van een breed onderwijs expertise centrum op Schouwen-Duiveland die zich niet alleen richt op het basisonderwijs, maar ook op de kinderopvang. Doel: Meer kinderen zijn beter in de Nederlandse taal. Indicatoren: • In 2022 is bij 80 % van de peuters die met een taalachterstand instromen op een voorschoolse voorziening, deze achterstand op taal bij uitstroom uit de voorschoolse voorziening afgenomen met minstens twee maanden. Deze kinderen maken dus een inhaalslag ten opzichte van zichzelf bij instroom. • In 2022 is bij 70 % van de kleuters die met een taalachterstand instromen in groep 1 van de basisschool, deze achterstand op taal eind groep 2 afgenomen met minstens twee maanden. Deze kinderen maken dus een inhaalslag ten opzichte van zichzelf bij instroom.

4.3.2 Wat doen we al? Doorgaande lijn van voor- naar vroegschoolse educatie Bij een doorgaande (ontwikkelingsleer)lijn voor de voor- en vroegschoolse educatie gaat het om een ononderbroken ontwikkelingsgang van kinderen van de voorschoolse voorziening naar de basisschool. Een doorgaande lijn heeft positieve effecten op kinderen, gezinnen (ouders) en professionals. De volgende aspecten zijn te onderscheiden bij doorgaande lijn: een doorgaande lijn in het beleid, samenwerking en afstemming voor- en vroegschool, een kindvriendelijke overdracht en een inhoudelijke doorgaande lijn. Voorschoolse voorzieningen en basisscholen hebben deze aspecten verwerkt in VVE locatieplannen. Voor de overdracht van de kindgegevens wordt het Overdrachtsformulier VVE Schouwen-Duiveland gebruikt. Bij alle doelgroeppeuters is sprake van een warme overdracht. Dit houdt in dat er een (telefonisch of mondeling) gesprek is over de bijzonderheden in de ontwikkeling van de doelgroeppeuter. Ouders geven eerst schriftelijk toestemming voordat de gegevens worden overgedragen van de voorschoolse voorziening naar de basisschool.

6 Kamerstuk 27 020, nr. 90: Aanpak onderwijsachterstanden, 29 november 2018.

15

Het Taal Expertise Centrum Het TEC biedt ondersteuning aan nieuwkomers en werkt aan het vergroten van de expertise van de docenten die met deze kinderen werken. Tot eind 2018 vond de ondersteuning aan de nieuwkomers in een groep plaats. Vanaf 2019 is deze ondersteuning omgezet naar een ambulante vorm en is meer ondersteuning mogelijk van de docenten op de basisschoollocaties zelf. De Bibliotheek op school In het schooljaar 2014–2015 is de Bibliotheek Oosterschelde in opdracht van de gemeente gestart met de pilot de Bibliotheek op school (dBos) op CBS De Morgenster in Kerkwerve. In het schooljaar 2015–2016 is de pilot uitgerold naar drie andere basissscholen: OBS Stapelhof in Renesse, CBS Helcherseeschool in Scharendijke en OBS De Oosterburcht in Oosterland. De scholen betalen een eigen bijdrage voor dBos. Het doel van dBos is om te komen tot een verbetering van de onderwijsresultaten op het gebied van leesen taalvaardigheid en informatie- en mediavaardigen. Door de structurele inzet van een leesconsulent van de bibliotheek worden de woordenschat, de leesmotivatie en het leesplezier van kinderen vergroot. Ook draagt de leesconsulent bij aan het vergroten van de expertise van de docenten met betrekking tot het stimuleren van de leesmotivatie en het leesplezier in reguliere lessen.

Subsidie voor extra taalstimulering De gemeente subsidieert een extra aanbod van taalstimulering op basisscholen. Basisscholen kunnen en vragen subsidie aan voor materiaal dat aanvullend aan bestaande methodieken, specifiek wordt aangeschaft en ingezet voor taalstimulering.

4.3.3 Wat gaan we doen? De kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie verbeteren In aanvulling op de huidige kwaliteitseisen krijgt de gemeente van het Rijk de verplichting om te zorgen voor het inzetten van meer hbo’ers bij voorschoolse educatie. Waarschijnlijk gaat vanaf 2022 een urennorm gelden van 80 uur per jaar en krijgt de gemeente hiervoor extra middelen. De achterliggende reden hiervan is dat uit onderzoek blijkt dat de inzet van hbo’ers een positieve invloed heeft op de kwaliteit van voorschoolse educatie. De gemeente kan een hbo’er op verschillende manieren (laten) inzetten. De hbo’er kan op de groep staan of bijvoorbeeld boven formatief ingezet worden als een coach voor meerdere locaties. Ook als intern begeleider is een variant die mag. Wanneer er meer duidelijkheid is over de verplichting van het Rijk, gaat de gemeente in overleg met de voorschoolse voorzieningen bepalen hoe de urennorm wordt vormgegeven en bekostigd. De resultaten van voor- en vroegschoolse educatie worden periodiek gemonitord. Door het bespreken van de resultaten komt er een kwaliteitsdialoog op gang waarbij gekeken wordt hoe het VVE-beleid is vormgegeven en hoe de uitvoering plaatsvindt. De essentie is dat gezocht wordt naar kwaliteitsbewustzijn van voor- en vroegschoolse educatie en om waar nodig en mogelijk een kwaliteitsverbetering door te voeren.

Meer inzetten op bewezen effectieve interventies Er zijn verschillende onderzoeken naar de effectiviteit van aanpakken van taalachterstand. Zo beschikt het Nederlands Jeugdinstituut over een databank met effectieve jeugdinterventies.(7) Het Centraal Planbureau heeft in 2018 een notitie uitgebracht over interventies die het meest effectief zijn bij kinderen met (risico

7 Zie onder andere: https://www.nji.nl/nl/Kennis/Dossier/Programmas-voor-voor-en-vroegschoolse-educatie

16

op) een achterstand.(8) Voorbeelden van effectieve interventies in deze notitie zijn: • Kleuters met een achterstandspositie extra reguliere lessen geven. • Een zomerschool opzetten en daarin veel lezen met kinderen. • Kinderen stimuleren thuis te lezen in de zomervakantie. • Stimuleren en ondersteunen van ouders samen met het kind te leren. De gemeente wil met de werkgroep OAB onderzoeken wat de behoeften en mogelijkheden zijn om taalstimulering uit te breiden. En welke passende interventies bij kinderen met (een risico op) een taalachterstand hierbij aansluiten. De gemeente stelt subsidie beschikbaar voor bewezen interventies in aanvulling op het TEC en het reguliere aanbod. De interventies moeten de taalontwikkeling van kinderen tot en met 12 jaar bevorderen. Vanaf 2020 kan geen subsidie meer worden aangevraagd voor sec materiaal dat aanvullend aan bestaande methodieken, specifiek wordt aangeschaft en ingezet voor taalstimulering. Op basis van de nieuwe Subsidieregeling onderwijsachterstanden kunnen alleen activiteiten gericht op taalstimulering worden gesubsidieerd. De Subsidieregeling onderwijsachterstanden valt onder de Algemene Subsidieverordening gemeente Schouwen-Duiveland 2013. De subsidieverordening schrijft voor dat alleen activiteiten subsidiabel zijn.

Het convenant en de subsidieregeling Taal Expertise Centrum aanpassen Het huidige convenant voor het TEC is geënt op het bieden van ondersteuning aan een fysieke groep nieuwkomers. De partijen van het TEC passen het convenant aan, zodat het aansluit bij de omvorming van ondersteuning van fysiek naar ambulant en bij het meer ondersteunen van docenten op locatie. In lijn hiermee wordt de gemeentelijke subsidieregeling aangepast. Vanaf 2020 is de verstrekking van subsidie aan het TEC onderdeel van de Subsidieregeling onderwijsachterstanden. Het is wenselijk dat voorschoolse voorzieningen ook gebruik kunnen gaan maken van de expertise van het TEC. De Bibliotheek op school uitrollen Samen met de betrokken partijen wordt onderzocht in hoeverre dBos op school kan worden uitgerold naar andere basisscholen in Schouwen-Duiveland en mogelijk door kan ontwikkelen naar BoekstartBibliotheek op school. BoekstartBibliotheek op school is een geïntegreerde aanpak van Boekstart op voorschoolse voorzieningen en dBos op basisscholen. Afhankelijk van de behoeften, de mogelijkheden en de beschikbare middelen worden keuzes gemaakt. Er wordt daarbij gekeken naar de motivatie voor samenwerking met de bibliotheek, het aantal leerlingen met een (risico op een) taalachterstand en bereidheid om financieel bij te dragen. dBos dient bij te dragen aan het verbeteren van de Nederlandse taal van kinderen.

8 CPB, Notitie Effectieve interventies leerachterstanden in het primair onderwijs, 6 juni 2018.

17

Acties: • De gemeente bepaalt in overleg met de voorschoolse voorzieningen hoe de urennorm voor hbo’ers op voorschoolse educatie wordt vormgegeven en bekostigd. • De gemeente monitort periodiek de resultaten van voor- en vroegschoolse educatie. De resultaten worden door de voorschoolse voorzieningen en de basisscholen besproken met het oog op het verhogen van de kwaliteit. • De partijen van het TEC passen het convenant aan en de gemeente verwerkt de subsidiering van het TEC in de nieuwe Subsidieregeling onderwijsachterstanden. • De mogelijkheden voor een uitrol van de Bibliotheek op school (dBos) en de doorontwikkeling van dBos naar BoekstartBibliotheek op school worden onderzocht. • De werkgroep OAB onderzoekt wat de behoeften en mogelijkheden zijn om taalstimulering uit te breiden, en welke bewezen interventies bij kinderen met (een risico op) een taalachterstand hierbij aansluiten. • De gemeente stelt subsidie aan het basisonderwijs beschikbaar voor bewezen interventies in aanvulling op het TEC en het reguliere aanbod. De activiteiten moeten de taalontwikkeling van kinderen tot en met 12 jaar bevorderen. Het basisonderwijs kan hierbij samenwerken met voorschoolse voorzieningen.

4.4 MEER OUDERS BETROKKEN BIJ TAALONTWIKKELING 4.4.1 Wat willen we bereiken? Ouderbetrokkenheid is een belangrijke factor voor het succes van ontwikkelingsstimulering en de schoolloopbaan van kinderen. Kinderen brengen maar een beperkte tijd op een voorschoolse voorziening en de basisschool door. Uit onderzoek is gebleken dat als ouders kinderen thuis stimuleren, de kinderen sneller vooruit gaan, bijvoorbeeld met woordenschat. Daarom willen we dat in het kader van dit beleidsplan meer ouders betrokken zijn bij de taalontwikkeling van hun kind en daar actief mee bezig zijn. De bibliotheek doet meer aan leesbevordering Het taalverwervingsproces voltrekt zich tussen de leeftijd van nul en vijf jaar. Een vijfjarige beheerst de taal als volwaardig communicatiemiddel.(9) Het is dan ook belangrijk dat ouders al vroeg beginnen met hun kind voor te lezen. Een kind dat voorgelezen wordt bouwt een grotere woordenschat op, waardoor leren lezen makkelijker wordt. Leesbevorderende ouders maken de kans dat een kind een boekenliefhebber wordt bijna vijf keer zo groot (een vriend of vriendin drieënhalf keer, een docent anderhalf keer).(10) De gemeente wil daarom dat de bibliotheek meer gaat doen aan leesbevordering door onder andere meer Boekstart activiteiten en het ondersteunen van ouders thuis.

Grotere ouderbetrokkenheid bij voorschoolse voorzieningen en basisscholen Ouderbetrokkenheid betekent meer dan alleen ouderparticipatie, actieve deelname van ouders aan activiteiten op school of deelname aan de medezeggenschapsraad. Ouderbetrokkenheid houdt partnerschap in: ouders en voorschoolse voorzieningen of scholen zien elkaar als partners, stemmen onderwijs en opvoeding op elkaar af, informeren elkaar en streven naar samenwerking. Vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt zo gewerkt aan optimale ontwikkelingskansen voor het kind. Omdat ouderbetrokkenheid zo belangrijk is wil de gemeente met de werkgroep OAB onderzoeken in hoeverre we de ouderbetrokkenheid bij taalontwikkeling willen en kunnen verhogen.

9 A.M. Schaerlakens, De taalontwikkeling van het kind, Noordhoff Uitgevers B.V.: 2018. 10 Bron: www.leesmonitor.nu.

18

Doel: Meer ouders zijn betrokken bij de taalontwikkeling van hun kind. Indicatoren: • De Bibliotheek Oosterschelde organiseert jaarlijks minimaal 15 BoekStart activiteiten verdeeld over de drie bibliotheeklocaties en andere dorpskernen. Voorschoolse voorzieningen en basisscholen worden hierbij betrokken. • De Bibliotheek Oosterschelde ondersteunt jaarlijks minimaal 10 gezinnen thuis met Taalvisite.(11) • Alle basisscholen organiseren minimaal één keer per jaar een activiteit voor ouders over taalstimulering. • Alle peuteropvanglocaties met voorschoolse educatie organiseren minimaal één keer per jaar een activiteit voor ouders over taalstimulering.

4.4.2

Wat doen we al?

BoekStart Het leesbevorderingsprogramma BoekStart moedigt ouders aan om hun kinderen zo vroeg mogelijk kennis te laten maken met boekjes, met lezen en met de bibliotheek. BoekStart richt zich op kinderen van 0 tot 4 jaar. Kinderen die op heel jonge leeftijd in aanraking komen met (voor-)lezen en boeken, ontwikkelen zich beter, zo heeft onderzoek uitgewezen. Een vroege ontdekkingstocht vergroot spelenderwijs de woordenschat van het kind en zorgt ervoor dat het kind later meer leesplezier heeft. Als een baby ongeveer 3 maanden oud is ontvangen de ouders van de gemeente een waardebon voor het BoekStartKoffertje. Het koffertje kunnen ouders ophalen bij de bibliotheek. In het koffertje zitten tips voor het spelenderwijs kennis laten maken met boeken en baby-boekjes. De Bibliotheek Oosterschelde organiseert in de bibliotheek in Zierikzee 3 keer per jaar een BoekStart activiteit. Deze activiteiten worden erg goed bezocht en gewaardeerd. Ontwikkeltassen op de voorschoolse voorzieningen Zowel Kibeo als Het Kinderpaleis maken gebruik van zogenoemde ontwikkeltassen voor doelgroeppeuters die ouders mee krijgen naar huis. In de tassen zit een plan van aanpak en boekjes waarmee ouders thuis aan de slag kunnen. Het plan van aanpak en dezelfde boekjes worden ook gebruikt op de voorschoolse voorziening.

De ontwikkeltassen hebben als doel de leesomgeving te versterken en de taalontwikkeling van kinderen en hun ouders te stimuleren. Ouders raken op deze manier meer betrokken bij de voorschoolse voorziening en er ontstaat een betere samenwerking. Subsidie voor ouderbetrokkenheid De gemeente stelt subsidie beschikbaar voor organisaties die activiteiten organiseren gericht op ouderbetrokkenheid bij taalstimulering. Van deze subsidiemogelijkheid wordt geen gebruik gemaakt.

4.4.3 Wat gaan we doen? De bibliotheek breidt leesbevorderingsactiviteiten uit Het aantal BoekStart activiteiten wordt uitgebreid naar minimaal 15 per jaar verspreidt over de drie bibliotheeklocaties in Bruinesse, Zierikzee en Burgh-Haamstede en de andere kernen in SchouwenDuiveland. Ook start de bibliotheek met Taalvisite en werkt hierbij samen met voorschoolse voorzieningen, het basisonderwijs, de JGZ, het Taalhuis Oosterschelde en Stichting Maatschappelijk Werk Oosterschelde 11 Zie voor meer informatie: https://www.dok.info/educatie/taalvisite.html.

19

(SMWO). Taalvisite zorgt ervoor dat kinderen met (een risico op) een taalachterstand extra aandacht krijgen. Een aantal maanden lang komt een vrijwilliger bij een gezin thuis om voor te lezen. Samen met ouders wordt gestreefd dat taal en leesplezier een vaste plek in het gezin krijgt. We willen dat minimaal 10 gezinnen per jaar deelnemen aan Taalvisite. Daarnaast onderzoekt de bibliotheek in samenwerking met andere partijen of er nog andere mogelijkheden zijn voor gerichte voorleesondersteuning. Afhankelijk van de behoeften, de mogelijkheden en de beschikbare middelen worden hierin keuzes gemaakt. Het vergroten van ouderbetrokkenheid bij voorschoolse voorzieningen en basisscholen Binnen de werkgroep OAB wordt verkend in hoeverre we de ouderbetrokkenheid bij taalontwikkeling willen en kunnen verhogen, en hoe we dit kunnen monitoren. Er zijn landelijk diverse hulpmiddelen beschikbaar aan de hand waarvan een verkenning kan worden opgezet.(12) We starten met een inventarisatie van de huidige activiteiten en de ouderpopulatie. Net als bij het doel ‘meer kinderen zijn beter in de Nederlandse taal’ stelt de gemeente subsidie beschikbaar aan het basisonderwijs voor activiteiten gericht op het vergroten van ouderbetrokkenheid in aanvulling op het TEC en het reguliere aanbod van de basisschool. De activiteiten dienen bewezen effectief te zijn.

Acties: • De Bibliotheek Oosterschelde organiseert jaarlijks minimaal 15 BoekStart activiteiten verdeeld over de drie bibliotheeklocaties en andere kernen. • Minimaal 10 gezinnen nemen jaarlijks deel aan Taalvisite. • De Bibliotheek Oosterschelde onderzoekt in samenwerking met andere partijen, waaronder voorschoolse voorzieningen en het basisonderwijs, in hoeverre er meer mogelijkheden zijn voor voorleesondersteuning. • Basisscholen organiseren minimaal één keer per jaar een activiteit voor ouders over taalstimulering. • Voorschoolse voorzieningen organiseren minimaal één keer per jaar een activiteit voor ouders over taalstimulering. • De werkgroep OAB verkent in hoeverre de ouderbetrokkenheid op en bij de voorschoolse voorzieningen en basisscholen vergroot kan worden. Onderdeel hiervan is een inventarisatie van de huidige activiteiten en de ouderpopulatie.De gemeente stelt subsidie aan het basisonderwijs beschikbaar voor bewezen interventies in aanvulling op het TEC en het reguliere aanbod. De activiteiten moeten gericht zijn op het vergroten van de ouderbetrokkenheid bij de taalontwikkeling van hun kind. Het basisonderwijs kan hierbij samenwerken met voorschoolse voorzieningen.

12 Zie bijvoorbeeld https://goab.eu/C27-Hulpmiddelen.html.

20

5

Aanpalende beleidsterreinen Het onderwijsachterstandenbeleid is een afgebakend beleid. Het raakt echter wel andere beleidsterreinen en onderwerpen. Het gaat daarbij met name om de aanpalende beleidsterreinen zorg en ondersteuning, IKC ontwikkeling, gelijke kansen in het onderwijs, en laaggeletterdheid en volwasseneducatie. In dit hoofdstuk wordt daar kort op ingegaan.

5.1 ZORG EN ONDERSTEUNING Schoolbegeleiding Eind 2018 geeft het college ervoor gekozen niet te bezuinigen op het budget voor schoolbegeleiding, maar dit te behouden en in te zetten voor actueel beleid. Tot dan subsidieerde de gemeente de schoolbegeleidingsdienst(en) die daarmee de schoolbesturen een aanbod deed. Met ingang van 2019 gaat de helft van het gemeentelijk budget direct naar de scholen om in te zetten voor ambities en doelen die gemeente en onderwijs in de LEA gezamenlijk hebben afgesproken. De andere helft van de middelen wordt structureel bestemd voor preventie en daarmee ondersteuning van de zorgfunctie van scholen binnen het Passend Onderwijs. Dit doel is binnen de LEA is vastgesteld. Een schoolbegeleider ondersteunt de basisscholen bij het organiseren en uitvoeren van zorg voor leerlingen die speciale aandacht nodig hebben. Schoolbegeleiders diagnosticeren onderwijsleerproblemen en sociale of emotionele problemen op leerling-, groeps- en schoolniveau en adviseert hierover. Scholen kunnen het budget voor schoolbegeleiding bijvoorbeeld gebruiken voor logopedische screening. Logopedische behandeling wordt bekostigd vanuit de zorgverzekeraar.

Ondersteuningsteams In 2017 is binnen de LEA afgesproken om de preventieve samenwerking binnen de scholen is versterken door de vorming van zogeheten ondersteuningsteams. Hun taak is om zorgen zijn rondom een kind eerder en effectiever te signaleren, te bespreken en op te pakken. Door het bieden van effectieve ondersteuning wordt voorkomen dat de problemen groter worden en er (duurdere) jeugdhulp moet worden ingezet. Uitgangspunt is dat de pedagogisch medewerker/specialist, intern begeleider of zorgcoördinator samen met de jeugdverpleegkundige en schoolmaatschappelijk werker samenwerken en afstemmen en passende ondersteuning bieden aan een kind en eventueel het gezin. Basisscholen of ouders kunnen bij deze professionals terecht met hun vragen. Wanneer een ondersteuningsteam niet verder komt, zoeken zij de samenwerking met het gemeentelijke Loket Samenleving en Zorg en/of het Samenwerkingsverband voor Passend Onderwijs. In schooljaar 2017/18 is gestart met het vormgeven van deze preventieve ondersteuning op de basisscholen. Vanaf 2019 ook op het Voortgezet Oderwijs, cq Pieter Zeeman. Het gaat daarbij vooral om het verbinden en optimaliseren van de bestaande samenwerking rondom ondersteuning van jongeren.