2023 271 Bijlage 1 KOOPKRACHT projectupdate mei 2023

Project 'Koopkracht' Projectvoortgang mei 2023 Waarom dit project Ondanks koopkrachtmaatregelen van het Rijk, en de ondersteuning die van daaruit wordt geboden aan de burgers, stijgt het aantal mensen in Nederland dat als gevolg van hoge prijzen te maken heeft met armoede flink. De verwachting is dat dit ook geldt voor inwoners van Schouwen-Duiveland. Voor minima zijn er al veel verschillende regelingen, zowel lokaal als vanuit het Rijk. Voor de groep die vanwege hun inkomen1 niet in aanmerking komen voor minimaregelingen geldt dit niet. Met dit project willen we ons inzetten juist voor die groep die voorheen goed kon rondkomen maar door de stijgende prijzen in de problemen komt.

Welke doelgroep De zorg gaat in eerste instantie uit naar: - Gezinnen met jonge kinderen - Jongeren - Ouderen (65+) De exacte omvang van deze groep is lastig te bepalen. Dit heeft vooral te maken met het feit dat deze groep inwoners zich voornamelijk beweegt buiten het zichtveld van de gemeente. Er zijn wel meldingen van inwoners die zich melden bij het loket schuldhulp. Slechts een deel ervan wordt geregistreerd (dit blijkt onder andere uit de informatie opgehaald bij het loket schuldhulp). Wat betreft de minimaregelingen hanteert de gemeente verschillende voorwaarden per te verstrekken toelage/ toeslag. Dit varieert van toetsing vanaf 110% normbedrag tot 150% normbedrag. Dat wat zeggen dat bijv.om in aanmerking te komen voor 'bijzondere bijstand' er voor de toetsing uit wordt gegaan van 110% van de bijstandsnorm. En voor 'tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken en gehandicapten' bijvoorbeeld voor de toetsing niet meer mag worden verdiend dan 150% van de bijstandsnorm.

1

Gemeente Schouwen-Duiveland minimaregelingen: https://www.schouwen-duiveland.nl/zorg-werk-enjeugd/werk-uitkering-en-inkomen/minimaregelingen

1

Voor een gehuwd stel tussen de 21jr – AOW: 110% is € 1.878,89 per maand (excl.vakantietoeslag) 150% is € 2.562,12 per maand Voor ouderen vanaf AOW/ alleenstaand: 110% is € 1.463,74 per maand (excl.vakantietoeslag) 150% is € 1.996,01 Ter vergelijk: Gemiddeld modaal inkomen in NL (2023): € 38.000,- bruto per jaar / € 3166,- per maand (bron: CBS). In Nederland wordt de armoedegrens bepaald aan de hand van het inkomen. Een alleenstaande met een inkomen lager dan 1.090 euro netto per maand wordt als armlastig beschouwd. Voor gezinnen met kinderen ligt deze grens hoger, afhankelijk van de gezinssituatie. Bovenstaande sterkt het vermoeden dat we wanneer we spreken over de groep die valt binnen dit project we zouden kunnen spreken van de groep met een inkomen tussen 150% bijstandsnorm en gemiddeld modaal inkomen in. Om ergens een (voorzichtige) richting te kunnen geven. Wat opvallend is dat in de interviews vaak naar voren komt dat het in feite de inwoners zijn 'net zoals jij en ik'.

Koopkracht in relatie tot armoede Er is geen vaste definitie van armoede, maar over het algemeen wordt gesproken van armoede wanneer mensen niet in staat zijn om in hun basisbehoeften te voorzien, zoals voedsel, kleding, huisvesting en gezondheidszorg. Wanneer een inkomen niet meer toereikend is, kan dit leiden tot financiële problemen. Ook kan er sprake zijn van armoede wanneer mensen niet in staat zijn om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij, bijvoorbeeld doordat ze geen geld hebben voor sociale activiteiten of onderwijs. Het is goed om armoede als risico te benoemen in relatie tot het afnemen van koopkracht.

Doelstelling en resultaatrichting Het project heeft als doel om de koopkracht te verbeteren van inwoners van Schouwen-Duiveland en ervoor te zorgen dat ze kunnen (blijven) deelnemen aan de samenleving. Er is behoefte aan duurzame oplossingen. Daarbij gelden vier (resultaat)richtingen: 1. Betaalbaar en toegankelijk houden van sport en cultuur 2. Versnellen in verduurzamingsprojecten 3. Inzetten op goedkope mobiliteit (deelauto's, - fietsen, etc.) 4. Voorkomen van eenzaamheid (daarbij maken we ook een link naar o.a. mentale weerbaarheid en gezonde voeding)

Uitgangspunten voor het project De initiatieven en oplossingen dienen: 1. Zoveel mogelijk aan te sluiten bij eerder ingezette initiatieven op relevante beleidszaken en bij bestaand beleid (denk aan BLOEI!, Schouwen-Duiveland Vitaal, Energietoeslag, TEKregeling, etc.); 2. Bij voorkeur ingezet te worden door uitbreiding van de bestaande initiatieven (bijvoorbeeld vanuit meer middelen zodat een grotere groep bereikt wordt), eventueel in een later stadium (2e tranche) vanuit nieuw te ontwikkelen initiatieven; 3. Bij voorkeur ter verbetering van de koopkracht van inwoners en pas in 2e instantie voor verenigingen, stichtingen en maatschappelijke organisaties; 2

Onderdelen voor het op te leveren (project)resultaat Onderdelen voor het op te leveren resultaat bevatten minimaal: 1. Concrete en uitgewerkte oplossingen; - Die de betrokkenheid van burgers minimaal in stand houden, en waar mogelijk ook bevorderen; - Waarbij een resultaat is een praktische afspraak met een organisatie of instelling; - En, die zoveel mogelijk leiden tot win-win situatie (gekoppeld aan bestaande initiatieven). - Ondersteunt door (concrete) communicatieboodschappen over de voorgestelde oplossingen. 2. Voorstel over; - Hoe (en waar) we aan kunnen sluiten bij bestaande regelingen ter vergroting of verruiming van het bereik; - Middelen en manieren die er zijn om structureel in te zetten zijn om financiële problemen bij inwoners te voorkomen (bijvoorbeeld in het ontwikkelen van vaardigheden); - Met een opgave van de financiële consequenties van de voorgestelde oplossingen; - En, een beeld van externe financieringsbronnen waarop een beroep kan worden gedaan. 3. Onderzoek naar scholing en training voor de preventie en signalering van ‘armoede’.

Bestuursopdracht 7 maart 2023 ‘project Koopkracht’ – zaaknummer 761696 Portefeuillehouder: wethouder Paula Schot Opdrachtgever: gemeentesecretaris

Budget (Werk)budget: €300.000,- (Raadsbesluit 20.04.23) voor 1e tranche Dekking: reserve kabels en leidingen (totale reserve: € 2,7 miljoen)2

Mijlpalen, Tijdlijn en planning Nader te bepalen (e.e.a. in overleg met betrokkenen vanuit de gemeente).

2

Bij vaststelling van de programmabegroting 2023 –2026 op 10 november 2022 besloot de raad om 'de reserve kabels en leidingen 2023 in te zetten voor nader nog nader te onderzoeken maatregelen ter compensatie aan inwoners en bedrijven als gevolg van hoge inflatie.'

3

1e uitkomst – onderzoeksfase In de periode maart – mei heb ik met medewerkers van de gemeente gesproken over het project Koopkracht. We hebben gesproken over mogelijkheden die zij zien in aansluiting op lopende subsidies en voorzieningen ter verbetering van de koopkracht. In sommige gesprekken waren er niet meteen concrete ideeën maar was er bijvoorbeeld wel een koppeling naar een andere collega of (buiten) een persoon binnen een vereniging of een (maatschappelijke) organisatie, in andere gevallen leverde het wel concrete ideeën op. Uit deze gesprekken komen de volgende ideeën (in willekeurige volgorde): --> T.a.v. versnellen in verduurzamingsprojecten - Aanvulling subsidie aanschaf zonnepanelen; verhogen van het beschikbaar gestelde subsidiebedrag voor zonnepanelen; voorstel 1e tranche https://www.schouwen-duiveland.nl/subsidies/subsidie-voor-zonnepanelen - Aanvulling isolatiesubsidie; verhogen van de bijdrage voor het verduurzamen van een koopwoning (tevens voorstel van de raad/D66); voorstel 1e tranche --> Betaalbaar en toegankelijk houden van sport en cultuur - Vergoeden van de zwemles voor 4-10 jarigen. - Verhogen energietoelage voor verenigingen, maatschappelijke organisaties; voor 2e tranche. - Verhogen subsidies van bijvoorbeeld jeugd-, sport- en cultuurfonds i.c.m. met eventuele oplossingen die de koopkracht verbeteren.

- Aanschaf laptop/ chromebook voor kinderen basisschool – middelbare school (10-14jr) --> Inzet op goedkope mobiliteit - Uitbreiden van het bestaande vrijwilligersvervoer (vervoer voor ouderen). Er rijdt nu in een aantal gemeenten een voorziening verzorgd door vrijwilligers. Met een uitbreiding van dit vervoer wordt een grotere groep (met name ouderen) bereikt. Dit heeft indirect ook een link naar eenzaamheid. - Verstrekken van (elektrische) fietsen aan jongeren (eo schoolgaande kinderen). - Verbeteren van de digitale app voor het plannen van (OV)ritten op zo’n manier dat het ook een toegankelijke app wordt voor ouderen (65+). --> Voorkomen van eenzaamheid - 'workshops' voor jongeren ter bevordering mentale weerstand en meer activeren van sociale sensor (mogelijk in aansluiting met middelbaar onderwijs). - Uitbreiding van de subsidieverstrekking aan BLOEI! (OKO); voor uitbreiding / verbreding van de doelgroep (met jongeren 12-18jr). --> Gezondheid - vitaliteit/ mentale weerbaarheid /gezonde voeding - Aanvullen van voorraad in deelkasten, met onderzoeken of deelkasten op meer locaties op Schouwen-Duiveland kunnen worden ingezet (mogelijk vanuit een startup bijdrage). Mogelijk kan de sociale werkplaats (Zuidhoek) iets betekenen in bouwen van de kasten. - Ondersteuning ‘Welzijn op Recept’ zodat deze kan uitbreiden naar een groter bereik (meer aangesloten huisartsen).

- Extra ondersteunen van ‘Ammekare’ (zelfregiecentrum voor mensen met een kwetsbaarheid); subsidie loopt in 2024 af.

4

Uiteraard zijn niet alle opgenoemde ideeën direct uitvoerbaar te noemen en, het vraagt uitzoekwerk om het idee uitvoerbaar in beeld te brengen. Voor de toetsing of een idee passend, en haalbaar is, voor de doelstelling en resultaat van het project heb ik een ‘toetsings’kader gemaakt (zie bijlage). Ieder voorstel/ idee leggen we voordat we het verder kunnen gaan uitwerken langs deze ‘lat’. Top 3 Gelet op de haalbaarheid en snelheid van de invoer van het initiatief stel ik voor om de volgende initiatieven/ oplossing aan te merken als top 3: 1. Project BLOEI!; inbreng van middelen (€ 50.000,-) ter ondersteuning van het vergroten en uitbreiden van het doelgroep bereik naar jongeren van 12-18 jaar. 2. Eenmalige impuls (fysiek) door de aanschaf van verzorgingsmiddelen als 1e voorraad voor de deelkast in Bruinisse (eventueel met uitbreiding naar meer deelkasten). Geraamd bedrag; € 500,- (per deelkast) 3. Project Zonnepanelen; verhogen van de subsidiebijdrage per aanschaf van zonnepanelen (naar € 1.000,-) per aanvraag. Projectuitvoering - afhankelijk van de inzet en betrokkenheid van de medewerkers in de organisatie De projectleider zet zich in voor het ophalen, onderzoeken en uitwerken van concrete ideeën/ oplossingen die leiden tot het gewenst ‘koopkracht ’resultaat.

Alle ideeën/ oplossingen sluiten, of het nu nieuwe zijn of vanuit verbreding of verruiming van het bereik, bij voorkeur aan op bestaande regelingen. De projectleider haalt informatie op uit de organisatie als ook daarbuiten (voorbeelden vanuit bijvoorbeeld andere gemeenten). De invoering van de ideeën/ oplossingen is aan de organisatie. De projectleider Koopkracht haalt op, draagt aan en werkt het idee/ oplossing uit, altijd in samenspraak met een voor het betreffende onderwerp verantwoordelijk (beleids)ambtenaar uit. Indien nodig biedt de projectleider ondersteuning bij de invoering. Vanuit het project Koopkracht worden o.a. middelen (financieel) ter beschikking gesteld aan lopende initiatieven. De verantwoordelijkheid voor de inzet van deze middelen en de verantwoording daarover (financieel en inhoudelijk) zijn, en blijven, aan de (voor het betreffende initiatief) verantwoordelijk ambtenaar. Bovenstaande geeft aan dat de projectleider voor de uitvoering van het project afhankelijk is van de betrokkenheid en inzet van collega’s binnen de organisatie. De projectleider doet daarmee een nadrukkelijk beroep op de organisatie om tot resultaat te kunnen komen. De algemene communicatie richting College en Raad wordt verzorgd door de projectleider en, gaat altijd in overleg met de portefeuillehouder.

Communicatie -

Optie filmpje met wethouder Laura aan de burger om ze te informeren over de extra inzet van middelen ter verbetering van de koopkracht; Raadsbrief in de vorm van een factsheet (visual) met uitleg over het project en het te lopen proces. Met inschatting van de initiatieven die als 1e worden opgezet.

5

Acties: -

(!) Nagaan bij Danny de Jonge wat mogelijk in verschuiven budget Koopkracht naar budget Isolatiesubsidie en budget toelage Zonnepanelen. (gedaan) (!) En, afstemming over voornoemde met Peter (van Sante)/ Baukje (te doen) Kennismaking Sociaal Adviesraad (9/5), inclusief ophalen input project (gedaan) Bijpraten Paula (8/5); inhoud van dit document (te doen) Kennismaken Simone Bronsveld, inclusief afstemming route MT (planning 17/5) Derya/ Jacintha afstemming presentatie aan MT (te doen) (!) Communicatie; acties voorbereiden (9/5) (zie kopje 'communicatie). (loopt)

In tijd ➢ Week 15/5 - Afstemming vertaling input uit gespreksronde met betrokkenen. - Opstellen format; voorwaarde voor ‘koopkracht-ideeën’ (zie bijlage) ➢ Week 22/5 - Derya/ Jacintha inplannen presentatie MT - Afstemming laaghangend fruit (1e tranche) met Paula, en na akkoord betrokkenen in gang zetten - Verder onderzoeken van ideeën van andere gemeenten (e.o. landelijk) ➢ Juni - juli Verder uitwerken keuzevoorstellen en opstellen van een voorstel voor 2e tranche; ➢ September Raad 28/9; keuzevoorstel aan de Raad van een uitgewerkte oplossingen (voorzien van een afwegingskader) voor de uitvoering van de 2e tranche (inclusief voorstel budget). Voorafgaand aan de Raad van 28/9; collegevoorstel (augustus).

6

BIJLAGE 1 ‘TOETSINGS’KADER KOOPKRACHT PROJECT KOOPKRACHT – ‘TOETSINGS’KADER Korte beschrijving van het voorstel:

RESULTAATRICHTING HET VOORSTEL VALT TENMINSTE ONDER EEN VAN DE VOORGESTELDE RESULTAATRICHTINGEN:  Betaalbaar en toegankelijk houden van sport en cultuur  Versnellen in verduurzamingsprojecten  Inzet op goedkope mobiliteit (deelauto’s, -fietsen, e.d.)  Voorkomen van eenzaamheid (evt. gelinkt aan mentale weerbaarheid-gezonde voeding) UITGANGSPUNTEN HET VOORSTEL SLUIT TENMINSTE AAN, OF LEIDT TENMINSTE TOT:  Bij eerder ingezette initiatieven op relevante beleidszaken en bij bestaand beleid (denk aan BLOEI!, Schouwen-Duiveland Vitaal, Energietoeslag, TEK-regeling, etc.).  De uitbreiding van de bestaande initiatieven (bijvoorbeeld vanuit meer middelen zodat een grotere groep e/o een bredere doelgroep bereikt wordt).  Een (duurzame) verbetering van de koopkracht van de inwoner. UITVOERBAARHEID VOORWAARDEN I.H.K.V. RISICOBEHEERSING EN KWALITEITSZORG, HET VOORSTEL  Valt niet onder een bestaande minimaregeling (mag het eventueel wel raken, maar geldt niet als basis voor het voorstel).  Leidt geenszins tot groei van inkomen van de inwoner door middel van de inzet van extra belasting e/o heffingen (inkomenspolitiek).  Is geen vorm van staatssteun (het direct dan wel indirect verstrekken van financiële steun aan ondernemingen door overheden).  Heeft een groot bereik; d.w.z. het is toegankelijk voor een grote(re) groep inwoners.

 Vraagt relatief weinig inspanning van de gemeentelijke uitvoeringscapaciteit.  Draagt bij aan een duurzame oplossing voor de verbetering van de koopkracht van de inwoner (het betreft eenmalige gelden, geen structurele). FINANCIËLE UITVOERBAARHEID HET BETREFT EEN BIJDRAGE VOOR:  Eenmalig inkoop  (uitbreiding van een) subsidie  Een sponsoring

7

BIJLAGE 2 ACHTERGRONDINFORMATIE KOOPKRACHT Struinend door het internet naar informatie die helpend is bij de uitvoering van dit project kwam ik het volgende tegen.

A. Koopkrachtverbetering – mogelijkheden voor burgers in het algemeen Een gemeente kan verschillende maatregelen nemen om de koopkracht van haar burgers te verbeteren. Wanneer je daar in algemene zin naar kijkt dan is de inzet van maatregelen onder te verdelen in een aantal categorieën. Dit onderscheid heb ik ook ervaren in mijn gesprekken met de medewerkers: ➢ Inkomensondersteuning: Een gemeente kan inkomensondersteuning bieden aan burgers met een laag inkomen, bijvoorbeeld door middel van bijzondere bijstand, kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, of door het verstrekken van vouchers voor bijvoorbeeld sport of cultuur. ➢ Schuldhulpverlening: Schulden kunnen de koopkracht van burgers aantasten. Een gemeente kan daarom investeren in schuldhulpverlening, zodat burgers hun financiële situatie kunnen verbeteren en weer grip krijgen op hun uitgaven. ➢ Werkgelegenheid: Door te investeren in werkgelegenheid kan een gemeente ervoor zorgen dat burgers een hoger inkomen hebben. Dit kan bijvoorbeeld door bedrijven te stimuleren om zich te vestigen in de gemeente, of door het aanbieden van opleidingen en trainingen om de kansen op werk te vergroten. ➢ Sociale huurwoningen: Een gemeente kan investeren in de bouw van sociale huurwoningen, zodat burgers met een lager inkomen een betaalbare woning kunnen vinden en hun woonlasten niet te hoog worden.

➢ Duurzame energie: Door te investeren in duurzame energie, bijvoorbeeld door de aanleg van zonnepanelen op gemeentelijke gebouwen, kan een gemeente de energierekening van haar burgers verlagen en daarmee bijdragen aan een hogere koopkracht. ➢ Lokale economie: Een gemeente kan de lokale economie stimuleren door bijvoorbeeld het faciliteren van lokale initiatieven, zoals markten of festivals. Hierdoor worden lokale ondernemers gestimuleerd en kunnen burgers goedkoper en dichter bij huis hun inkopen doen. ➢ Belastingen: Een gemeente kan ervoor kiezen om de lokale belastingen laag te houden, zodat burgers meer geld overhouden voor andere uitgaven.

B. Koopkrachtverbetering – modaal inkomen en de mate waarin er sprake kan zijn van armoede Bij gezinnen met een modaal inkomen is het minder waarschijnlijk dat er sprake is van armoede in de zin van het niet kunnen voorzien in de basisbehoeften. Een modaal inkomen is namelijk hoger dan het minimuminkomen dat nodig is om in Nederland rond te komen. Echter, armoede kan ook breder worden opgevat als het niet kunnen deelnemen aan de samenleving op een volwaardige manier. In dat geval zou bijvoorbeeld gekeken kunnen worden naar de uitgaven die het gezin doet en de mogelijkheden die een gezin heeft om te sparen of om activiteiten te ondernemen.

8

BIJLAGE 3 Overzicht van de geïnterviewden: - Jaco Vleeschouwer - Donny Klem - Heleen Vis - Pam Verbeek - Mark Aanraad - Adriënne Blok - Anne-Marie Boot (ivm Sociaal Adviesraad) - Renée van Geest - Juliëtte Waasdorp - Baukje Bruinsma - Peter van Sante - Hanneke Jacobussen - Esther van der Vreede - Rick Hiele - Angelika Herben - Petra Roskes - Lenet Verzijl - Liesbeth Boerwinkel - Peter Bijzet - Manon de Jonge (communicatie) - Danny de Jonge (financiën) - Peter Heuven - Marcelle de Meulmeester - Thijs van Damme - Simone Bronsveld (secretaris) En uiteraard, de Adviesraad Sociaal Domein; - Ada Overwater - Joke de Koeijer - René Roose Minimaregelingen gemeente Schouwen-Duiveland: - Declaratiefonds - Collectief (aanvullende) ziektekostenverzekering - Tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken en gehandicapten - Individuele inkomenstoeslag - Individuele studietoelage - Bijzondere bijstand - Schuldhulpverlening - Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Organisaties die steun bieden bij financiële problemen: - SMWO - SHV (schuldhulpvrijwilligers) - Humanitas thuisadministratie - St. Leergeld Oosterschelderegio - Jeugdsportfonds - Sport- en cultuurfonds 9

-

Potje Geluk OKO (met BLOE)

Mobiliteit - SMWO- Regiovervoer - SD op Weg Energie - TEK-regeling - Energieteam Schouwen-Duiveland; St. Energiek Zeeland

10