20221206 Raadsbrief borging Laat ze niet verzuipen Bijlage 3 Structurele borging LZNVZ

F1

Bijlage 2

Structurele Borgmg LZNVZ .

\ݕN\ET\

;3zu\pEN°

lnleiding Sinds 2010 wordt er in Zeeland op projectbasis samengewerkt aan alcoholpreventie onder de

noemer 'Laat ze niet (ver)zuipen!' (LZNVZ). De gedachte achter de provinciale samenwerking is enerzijds het met gebundelde kennis ontwikkelen van producten die iedere gemeente en andere samenwerkingspartners kunnen inzetten. Anderzijds het bevorderen van uniformiteit t.a.v. beleid en inzet van effectieve maatregelen. De doelstellingen van de aanpak zijn: Het tegengaan en terugdringen van alcoholgebruik doorjongeren onder de 18 jaar; Het tegengaan van risicovol/schadelijk alcoholgebruik doorjongeren van 18 tot en met 23

-

jaar;

Het tegengaan van (risicovol) alcoholgebruik bij risicogroepen, zoals de LVB doelgroep

-

De aanpak wordt gecoördineerd vanuit het CZW Bureau. De stuurgroep heeft aangegeven de aanpak

vanaf 2023 structureel te willen borgen. Op 20 juni jl. heeft de stuurgroep besloten akkoord te gaan met de toen voorgelegde uitgangspunten voor de structurele borging van LZNVZ. Deze notitie geeft allereerst weer welke uitgangspunten dit zijn. Hierna worden de drie mogelijkheden die er zijn om

LZNVZ te borgen weergegeven (GGD Zeeland, Emergis Preventie, CZW Bureau). Per mogelijkheid is gekeken naar de volgende 4 criteria: de mate van onafhankelijkheid, de mate van integraliteit van de aanpak, de kosten en de tijdsduur. De eventuele voor- en nadelen zijn uiteengezet en ook de kosten van de aanpak (indien bekend) zijn weergegeven. Tot slot treft u onderaan deze notitie het advies over de borging van LZNVZ van de kerngroep aan.

Uitgangspunten borging l1NVZ Eén van de belangrijkste uitgangspunten voor structurele borging van LZNVZ is voortzetting van de integrale aanpak van voorlichting, regelgeving en handhaving. LZNVZ blijft de onafhankelijke adviseursrol behouden en zal op basis van landelijke inzichten de gemeenten en samenwerkingspartners adviseren over alcoholpreventie. De concrete uitvoering van de voorlichtingsactiviteiten wordt door 1nul1 gedaan. Hieronder worden de diverse uitgangspunten uitgewerkt. °Z°

Vasthouden aan een integrale aanpak

De gemeenten hebben in 2010 gevraagd om een Zeeuwse, integrale aanpak. Onze aanpak is dan ook van oudsher gebaseerd op de volgende 4 pijlers van het model van Reynolds (2003): .

.

:|>UJI\)lfl

.

Voorlichting en educatie; Signalering en advies en ondersteuning;

Fysieke en sociale omgeving;

Regelgeving en handhaving.

1

Er bestaan veel maatregelen en interventies gericht op het verminderen van alcoholgebruik. Deze zijn echter niet allemaal effectief en de één is effectiever dan de ander.

maatregelen zijn de zogenoemde 'best buys': 1.

2.

3.

De meest kosteneffectieve

Het verhogen van de accijns op alcoholhoudende dranken Het beperken van de beschikbaarheid van alcoholhoudende dranken Het beperken van marketing d.m.v. effectieve regulering of een volledig reclameverbod.

Daarnaast zijn ook kortdurende interventies in de eerstelijnszorg en het handhaven van alcohollimieten in het verkeer effectief. Deze zijn alleen minder effectief dan de 3 Best Buys. Deze en

andere interventies zijn in onderstaand overzicht weergegeven.

Maatregel Minimum leeftijdsgrens voor verkoop Alcohol-advies aan hoog~risicodrinl<ers in de eerstelijn

Uitvoeren blaastesten in het verkeer Accijnzen

Verkoopverboden

Handhaving van regelgeving bij verkooppunten Beperken aantal dagen en tijden van verko Beperken van het aantal verkooppunten van alcohol Wettelijke beperkingen op alcoholreclame Trainen barpersoneel Voorlrchtingslessen op school Vrijwillige barcodes in verkooppunten

Bron: Expertisecentrum alcohol (Trimbos)

Hoewel inzet op alleen voorlichting niet werkt levert voorlichting wel degelijk een bijdrage aan de kennis over de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik. Ook is voorlichting van belang om uit te leggen waarom effectieve maatregelen, zoals het verhogen van de leeftijdsgrens, belangrijk zijn. Als mensen namelijk begrijpen waarom een maatregel wordt genomen, zijn ze eerder geneigd om deze

te accepteren en na te leven. °2°

Qptimale inzet van efiectíeve interventies

LZNVZ wil voor de toekomst vooral kijken wat effectieve interventies zijn en vooral hier op inzetten. Als uitgangspunt wil LZNVZ m.n. de eerder genoemde 3 Best Buys, de bovenstaande tabel van het

Trimbos, de landelijke richtlijnen uit het Wat werkt dossier jongeren en alcohol L

Loketgezondleven.nl en de Richtlijnen verslavinggpreventie binnen het ondenivijij Gezonde School

volgen. Gezamenlijk worden juiste keuzes gemaakt met het doel díe interventies en een mix daarvan te kiezen die het meeste effect hebben. LZNVZ zal de gemeenten hierover adviseren. °2~

Thematische verbindingen

De succesvolle alcoholpreventie aanpak OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving, voorheen IJslands Preventiemodel) leert ons dat ouderbetrokkenheid, leefstijl, psychosociale gezondheid,

2

opvoeding, onderwijs en georganiseerde vrijetijdsbesteding beschermende factoren zijn. LZNVZ wil gaan onderzoeken welke raakvlakken er in Zeeland te leggen zijn met deze factoren en ook andere

preventieprogramma's (zoals bijv. Nu Niet Zwanger en Kansrijke Start) en stromingen zoals Positieve Gezondheid, om zo meer verbinding te realiseren. 'Z'

Levensloog benadering

Hoewel alcohol voorjongeren extra schadelijk is, is alcohol voor iedere Zeeuwse burger of hij/zij nu

jong of oud is, schadelijk. Alle voorbeeldfiguren om kinderen en jongeren heen hebben invloed op het eventuele gebruik van alcohol doorjongeren. LZNVZ wil in de toekomst meer aandacht voor de

zogenaamde levensloop benadering. Te beginnen met ongeboren kinderen, waar alcohol zeer

schadelijk voor is. Als een zwangere vrouw drinkt, riskeert zij hersenbeschadiging bij haar ongeboren

baby. Slechts enkele glazen kunnen al een negatief effect hebben op de foetus met het risico op FAS (Foetaal Alcohol Syndroom). Er is te weinig aandacht uitgegaan naar de jongvolwassenen in Zeeland. Uit onderzoek blijkt dat

velen van hen ook behoorlijk veel alcohol drinken. Nu steeds bekender wordt dat de hersenen zelfs doorgroeien tot na het 308 levensjaar, is het van extra belang om meer aandacht te geven aan deze

doelgroep.

Ouders zelf (en andere rolmodellen zoals bijv. trainers) hebben ook een belangrijke aandeel gezien hun eigen voorbeeldgedrag. Wanneer ouders zelf veel drinken, zien we een hoger alcoholgebruik en een jongere leeftijd waarop kinderen voor het eerst gaan drinken. Tot slot, de 50-plus doelgroep, zij spelen ook een belangrijke rol door niet te drinken in het bijzijn van hun kleinkinderen. LZNVZ zal hen op advies van de kerngroep niet als specifieke doelgroep meenemen maar wel meenemen in hun rol als voorbeeldfunctie richting hun kleinkinderen. °Z°

Kwetsbare doelgroegen

Tot nu toe was LZNVZ vooral gericht op universele preventie en nauwelijks tot niet op die

doelgroepen die extra kwetsbaar zijn voor alcoholgebruik. ln de toekomst zou LZNVZ zich meer willen richten op risicojongeren en jongvolwassenen, waaronder mensen met een Licht Verstandelijke Beperking (LVB). °Z°

Wat gaan we doen?

Hierboven zijn de uitgangspunten van LZNVZ beschreven maar hoe zal dit er dan in de praktijk uit gaan zien? LZNVZ behoudt de stuurgroep, de kerngroep en de werkgroep handhaving. De werkgroep bewustwording en educatie komt te vervallen omdat alleen lnull zich voortaan zal buigen over de uitvoering van de interventies. Concreet gaat het o.a. om de volgende taken: -

Coördinatie van een Zeeuwse, integrale samenwerking t.a.v. alcoholpreventie; gericht op

handhaving, regelgeving en bewustwording -

Adviseur en motivator: wat kunnen de gemeenten het beste (laten) doen op het gebied van alcoholpreventie in de brede zin van het woord? Hoe zorgen we ervoor dat zij actief mee blijven doen?

-

-

-

Fungeren als kennisbank: uitwisseling van kennis en ervaring vanuit de landelijke instituten en contacten uit andere regio's richting Zeeland en andersom Verbinder met andere preventieprogramma's in Zeeland zoals Gezonde School methode van de GGD, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO op Schouwen-Duiveland), etc. Creëren van een levensloop benadering (van voorkomen van Foetaal Alcohol Syndroom tot aan de voorbeeldrol van de opa's en oma's) 3

Extra aandacht voor kwetsbare groepen realiseren, denk aan de LVB doelgroep

Coördinatie van het 2 jaarlijkse naleefonderzoek in Zeeland i.s.m. de ZB

Ontwikkelen en uitzetten van een format voor het verplichte Preventie en Handhavingsplan voor alle gemeenten i.s.m. afgevaardigden van de werkgroep Handhaving. Relatiebeheer op Zeeuws en op landelijk niveau Genereren van subsidies Strategische communicatie aanpak ontwikkelen ten aanzien van bewustwording onder ouders/verzorgers en organisaties, scholen, sportverenigingen die om de ouders en de jongeren heen staan. o Breed uitzetten van de landelijke campagnes als N|X18, Dranquilo en lkPas door o.a. het delen van de aanpak met al onze samenwerkingspartners, o beheer website en social media o ontwikkelen en uitbrengen van de nieuwsbrief Relatiebeheer communicatieadviseurs van gemeenten en andere samenwerkingspartners Voorzitters- en secretarisrol in de werkgroep handhaving en in de kerngroep Secretarisrol stuurgroep en werkgroep OSR

Generen free publicity Bewaken van de doelstellingen Organiseren inspiratiesessies Kwaliteitsbewaker t.a.v. alcoholpreventie activiteiten

Borging LZNVZ bij de GGD Zeeland

GGD Zeeland voert een breed pakket aan taken uit gericht op het beschermen, bewaken en

bevorderen van de gezondheid van Zeeuwse inwoners en bezoekers. Leefstijl is één van de onderwerpen waar de GGD op inzet. ln de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg wordt hier aandacht aan besteed en de adviseurs publieke gezondheid adviseren gemeenten en andere partners op dit gebied. Daarnaast voeren zij periodieke gezondheidsmonitors uit onder de doelgroepen jeugd, volwassenen en ouderen. Tot slot heeft de GGD via de landelijke koepel organisatie het preventie akkoord ondertekend. De gezondheidsrisico's van het gebruik van alcohol vallen hieronder.

Het programma LZNVZ sluit inhoudelijk hierop aan en past qua thema ook goed bij de GGD. De aanpak van LZNVZ ziet de GGD als een taak die valt onder gezondheidsbevordering. GGD Zeeland kent op dit moment niet een specifieke functie gericht op gezondheidsbevordering. GGD Zeeland treed op dit gebied op als adviseur, niet als uitvoerder. De uitvoering van dergelijke taken ligt bij gemeenten en/of andere partners. Daarbij zijn dit soort taken vaak beperkt in omvang van het aantal uren en tijdelijk van aard. Dit

maakt het moeilijk hier een geschikte en stabiele invulling voor te realiseren, waardoor dit zowel organisatorische als op inhoudelijke uitvoering risico's oplevert voor de GGD. Het houdbaar beleggen van een dergelijke taak bij GGD Zeeland kan alleen wanneer de randvoorwaarden hiervoor zijn gerealiseerd, n|.; voldoende structurele middelen, draagvlak bij gemeenten, voldoende inhoudelijke kwaliteit en een stabiele plek in de organisatie waar dit kan worden ondergebracht. Hierbij kan gedacht worden aan een bredere inzet op het gebied van gezondheidsbevordering. Hierin kunnen dan ook andere gezondheid bevorderende taken en programma's worden ondergebracht. Deze taak is op dit moment niet bij GGD Zeeland belegd. De beoordeling of de uitvoering van gezondheid bevorderende taken bij GGD Zeeland hoort, is ter beoordeling aan het Algemeen Bestuur van 4

Gemeenschappelijke Regeling Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland en de deelnemende gemeenten. Om dit gesprek op gang te brengen, kan de stuurgroep een verzoek indienen dit onderwerp te bespreken tijdens een vergadering van het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland. Tot slot moet bij het borgen en voortzetten van een programma beoordeeld worden of deze nog voldoende bijdraagt aan de gestelde doelen. Indien er een voorstel aan het Algemeen Bestuur wordt voorgelegd, verzoekt de GGD hier gericht aandacht aan te besteden.

Voor- en nadelen borging GGD Zeeland

De GGD Zeeland is gezien haar doelstellingen en werkzaamheden een natuurlijke partij voor de belegging van een preventie programma als LZNVZ. Qua onafhankelijkheid is er sprake van een dualiteit. Aan de ene kant is de GGD een uitvoeringsorganisatie, het kan dus gaan schuren. Aan de andere kant kan men dit ook als een voordeel zien; juist vanwege de veelheid aan uitvoeringstaken, op allerlei thema's, kan de samenwerking worden bevorderd en kunnen er makkelijker verbindingen worden gelegd. Op integraliteit scoort de GGD goed. Zij kunnen zowel de handhavingstak als de voorlichtingstak overnemen. Over de kosten is helaas nog niets bekend. Tot slot kent de GGD op dit momenteel geen specifieke functies gericht op gezondheidsbevordering, zij treden alleen op als adviseur. De keuze dit wel te gaan doen is ter beoordeling aan het AB van de GGD Zeeland. Het nadeel hiervan is dat dit veel tijd in beslag zal nemen. Borging LZNVZ bij Emergis Preventie (1NUL1) Sinds 2010 is Emergis Preventie uitvoeringspartner van LZNVZ. Vanaf april 2022 is 1NUL1 aangesloten bij Verslavingskunde Nederland (VKN) waar in maandelijkse bijeenkomsten aandacht is voor het voorkomen van verslavingsproblematiek. 1NUL1 kan de vertaalslag maken van het landelijke naar

het Zeeuwse. Tevens volgen zij de richtlijnen van het Trimbos Instituut en wordt er veelal gewerkt

met evidence based materiaal. Hierdoor kan ingezet worden op effectieve interventies. 1nul1 heeft veel ervaring, expertise en naamsbekendheid binnen de Zeeuwse regio. De borging van het uitvoerende deel van LZNVZ willen zij als volgt uitvoeren: -

Coördinatie en ontwikkeling valt onder verantwoordelijkheid van 1NUL1

-

Voorzitterschap en continuïteit van de kerngroep

-

Het verzorgen en aanschaffen van gadgets, materiaal en flyers t.b.v. de interventies Continueren van de reeds bestaande en te ontwikkelen interventies

-

Hiervoor zijn de volgende financiële middelen nodig: -

Coördinatie en ontwikkeling LZNVZ

-

Activiteiten t.b.v. kerngroep

-

Gadgets, materiaal, flyers

-

Ontwikkeling en implementatie activiteiten 1NUL1 Totaal

E E ë 6

7.200,-1.980,--

5.000,-5.820,--

E 20.000,--

Voor- en nadelen borging Emergis Preventie (1NUL1)

Hoewel 1NUL1 veel kennis en ervaring heeft op het gebied van alcoholpreventie, scoren zij op het onderdeel onafhankelijkheid negatief. 1NUL1 is een uitvoeringsorganisatie, zij zouden hierdoor geen onafhankelijke positie binnen LZNVZ kunnen innemen. Ook op het onderdeel integraliteit scoren zij negatief. Zij zullen geen aandacht besteden aan regelgeving en handhaving, de integrale aanpak zou hiermee komen te vervallen. Wat betreft de kosten 5

scoren zij wel positief. Ook zullen zij niet veel tjjg nodig hebben om bovenstaande

onderdelen over te nemen.

Borging bij het CZW Bureau

LZNVZ wordt al sinds 2010 gecoördineerd vanuit het CZW Bureau. De hiervoor benodigde kennis en ervaring is ruimschoots aanwezig bij zowel de programma coördinator als de communicatieadviseur en ondersteuningsfuncties. Het programma zal gecoördineerd worden zoals hierboven beschreven bij de uitgangspunten. De kosten voor LZNVZ zullen 6 75.000,-- beslaan. De kosten van het programma zijn de afgelopen 12 jaar flink gestegen. Hoewel het CZW Bureau altijd de oorspronkelijke 6 50.000,-- is blijven vragen, is dat nu niet afdoende meer. 12 jaar indexering maakt dat de salariskosten nu op E 70.000,-- liggen. De begroting is opgenomen in bijlage 1 en een verdeling van deze kosten per gemeente is opgenomen in bijlage 2. Voor- en nadelen borging CZW Bureau Borging van LZNVZ bij het CZW Bureau betekent een positieve score op alle onderdelen. Allereerst

neemt het CZW Bureau een onafhankelijke positie in. Ten tweede blijft de integrale aanpak, die zo belangrijk is in het kader van alcoholpreventie, behouden. Ook kan het programma tegen zo laag mogelijke kosten worden aangeboden, zie begroting bijlage 1. Tot slot kan het programma eenvoudig doorgevoerd worden zonder dat er tüdverloren gaat aan het overzetten naar een andere organisatie.

Advies kerngroep -

-

De kerngroep adviseert de samenwerking 'Laat ze niet (ver)zuipen!' tussen alle Zeeuwse gemeenten, GGD Zeeland, Emergis preventie, Politie Zeeland-West-Brabant structureel voort te zetten. De borging willen we voorlopig behouden bij het CZW-bureau. Dit gebeurt langs de drie pijlers: handhaving, regelgeving en voorlichting. De uitvoering van de preventieve interventies zijn belegd bij 1nu|1 conform de afspraken die hiervoor jaarlijks gemaakt worden met de afzonderlijke Zeeuwse gemeenten. Hiermee verwacht de kerngroep de aanpak voor het terugdringen van het alcoholgebruik van met name jongeren en adolescenten het beste te kunnen borgen en onderling beleid af te stemmen langs de drie genoemde pijlers. Ook het netwerk rond de jongeren en adolescenten zoals ouders, scholen, sportverenigingen, horeca, supermarkten, etc. wordt daarbij betrokken. Aanvullend maakt 1nul1 met de afzonderlijke gemeenten afspraken om zo op de lokale en actuele situatie in te spelen. De kerngroep adviseert de overlegstructuur van LZNVZ te handhaven in afwachting van de vele ontwikkelingen die momenteel spelen.

We noemen de herstructurering van de overlegstructuren zoals deze wordt voorgestaan door het OZO, de meerjarige implementatie van Positieve Gezondheid zoals deze plaatsvindt vanuit de Zeeuwse ZorgCoalitie waarbij ook gemeenten en zorgverzekeraars zijn aangesloten, en het Integraal Zorgakkoord waarin preventie en leefstijl een nadrukkelijke plaats hebben gekregen. N.B. Aangezien de extra ingelaste kerngroepvergadering in de zomervakantie viel waren niet alle gelederen vertegenwoordigd. Zowel de GGD, de Politie en de regio Walcheren waren helaas niet in de gelegenheid aan te sluiten. Wel is er nog een schriftelijke reactie binnen gekomen waarin opgemerkt wordt waaróm er wordt geopteerd voor 'voorlopig' als er een structurele borging wordt nagestreefd. Verder wordt gevraagd naar de vervolgstappen van de optie 'voorlopig borgen bij CZW' en de vervolgstappen van de optie 'onderbrengen bij de GGD'. Wie neemt hierin het voortouw? Dit aangezien het vraagstuk dat bij dit punt besproken wordt, breder is dan alleen LZNVZ.

6

Bijlage 1

Algehele coordinatie programma, adviseursrol, relatiebeheerder, etc. Coordinatie kerngroep, stuurgroep, regionale werkgroep OSR, ad hoc werkgroepen subsidies genereren organiseren inspiratiesessies verbinder andere preventieprogramma's

1.000

inzet secretariaat

Werkgroep Handhaving (3 x perjaar) Begeleiden Zeeuws Naleefonderzoek (1 x per Zjaar) Format Preventie en Handhavingsplan (1 x per 4jaar) toewerken aan uniform beleid in Zeeland

Inzet communicatie adviseur

Strategische communicatie aanpak ontwikkelen

Zeeuwse uitrol landelijke campagneflights N|X18, |kPas, Dranquilo, etc. Website en nieuwsbrief LZNVZ Socials l1NVZ

1.000 1.000 1.000

Genereren free publicity

.Subtotaal personele kosten l.ZNVZ. ` 0

Subtotaal activiteiten LZNVZ

0

Q

i

“

N. B. De bijdrage vanuit de gemeenten zal conform de VZG richtlijnen jaarlijks verhoogd worden

70.000 5.000

Bijlage 2 Kostenverdeling per gemeente op basis van het aantal inwoners

GEMEENTE

31 december 2021

Kapelle

Noord-Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Tholen Totaal Oosterschelderegio Middelburg Veere Totaal Walcheren

9.537,65 4.237,70 8.643,17

115.592

Terneuzen

Totaal Zeeuws Vlaanderen

ToTAA|. zEE|_ANo

|

|

27.532 23.136 54.498

Sluis

|

5.1 18,41

49.177 21.850 44.565

Hulst

|

4.430,29 7.553,78 2.525,75 1.486,40 4.445,81 6.624,59

155.949

Vlissingen |

75.000,00

22.843 38.948 13.023 7.664 22.923 34.157 26.391

Borsele

Goes

|

BEDRAG

5.339,70 4.487,12 10.569,63

1o5.1se|

I

385.101

386.707

75.000,00